cappa

1. cappa, n. indecl., der griech. Buchstabe Kappa, Auson. Technop. (XXVII) 12, 26. p. 138 Schenkl.

2. cappa, ae, f., eine Art Kopfbedeckung, Isid. 19, 31, 3. Gregor. Tur. vit. patr. 8, 5.

cappa [LL], ~us 1 cape, cloak (usu. w. or incl. hood): a (worn by laymen or unspec); b (worn by Christ); c (worn by women). a [miles] capitium, ~a enim induebatur, ad se firmius constringit Gosc. Mir. Iv. lxxxii; homo [de furto reprehensus] ‥ accingatur ‥ panno lineo ‥ cooperiaturque ‥ pallio vel ~a propter frigus (Jud. Dei) GAS 417; questio ‥ an caputium emerit qui ~am integram comparavit J. Sal. Met. 829A; 1166 pro aurifr[igiis] ad ~as regis Pipe 130; s1183 Gerum percussus est cum gladio per ~am et tunicam et camisiam G. Hen. II I 299; s1191 fracta est ~a regis ex percussione Willelmi G. Ric. I 156; nove clamidi sit penna locata; / dipplois atque căpa poterunt illam comitari D. Bec. 1198; ab alia pertica dependeant supera, ‥ peryzoma, capa [gl.: chape], pallium, toga Neckam Ut. 101; 1200 robbavit ei ‥ unam capam de persato CurR I 293; 1220 inventus fuit seisitus de j capa furrata SelPlCrown 128; 1223 pluit aer pulverem rubeum, ita quod itinerantes viderunt singuli ~as suas subrubeas Ann. Dunstable 80; s1134 rex, novam robam de scarleto sumens, ‥ capam conabatur induere, sed invenit introitum caputii ‥ nimis arctum M. Par. Maj. II 160; s1247 rex ‥ habens humilem habitum, sc. pauperem capam sine caputio Ib. IV 641; c1250 pannus recens et novellus / fit vel capa vel mantellus, / sed secundmn tempora / primum capa; post pusillum / transmutatur hec in illum Pol. Songs 52; hi sine supertunicis, / capis, tenis, capuciis (De Wallia 91) Higd. I 38; 13‥ ut [bedelli] ‥ abjectis ~is et palliis in tunicis et supertunicis honestius incedant MGL I 56; 1355 deliberaverunt ‥ clocam de blueto ‥, item capum bipartitum de rubro et albo MunCOx 130; [latrones] eum ‥ ligatis a tergo manibus et caputio cape ante oculos admoto ‥ dimiserunt (Lanfr.) NLA II 133; 1385 latrones ‥ illos [denarios] in quadam coifa in una ~a ligata ‥ posuerunt Cl 225 m. 5d.; a cape, capa, capula, caracalla CathA. b s1156 in pago Parisiacensi capa [M. Par. Maj. II 212: tunica] Salvatoris nostri in monasterio Argentolii reperta est inconsutilis et subrufi coloris Trevet 41. c 1188 pro iij ~is de violeto ‥ ad opus filie regis Francie Pipe 21; 1191 vestem sacerdotis in habitum convertit meretricis ‥, tunica feminea viridi ‥ indutus, ~am habens ejusdem coloris (Lit. Ep. Coventr.) G. Ric. I 219; 1206 pro peplis et pro operatione ~e ‥ ejusdem [regine] Cl 64a; 1231 emat ‥ ad opus I. sororis regis ‥ j capam de more furratam de bissis Cl 5; 1242 faciat habere A. sorori Willelmi S. j robam, sc. tunicam, supertunicam, capam et pallium Cl 1; mater ‥, in seculo non seculariter vivens, ‥ capam clausam deferens, vestes rejecit quas proposito castitatis non convenire censuit V. Edm. Rich 1775 (cf. (v. infra 3b)). 2 a rain-cloak (worn by all classes). b riding-cloak. a a1170 dederunt ‥ ~am monachi pluvialem E. Ch. Yorks III 1528; 1204 facias habere ‥ valetto nostro ‥ j capam ad pluviam Cl 3a; 1207 debet ij ~as pluviales de Flandr’ Pipe 53; 1213 in iiij ulnis de russet ad capam pluviarum ad opus magistre filiarum regis Scocie Misae 254; 1218 j ~am furratam et j capam pluvialem ad opus nostrum [sc. regis] Cl 370a; 1234 nullus claustralis capam pluvialem vel sellam vel alia ad equitaturam pertinentia penes se retineat Vis. Bury 736; a1396 ab aliquo presidencium capituli nostri provincialis inquirant ‥ formam honestam cape hujusmodi pluvialis, ita quod sine capa tali nulli ‥ sit licencia equitandi G. S. Alb. II 453 (cf. (v. b infra)); 1416 alba, stola et capa pluviali indutus Reg. Cant. I 25. b equitaturus capam habeat manuleatam sive manubeatam, cujus capucium aeris minas non exhorreat vel sudum non formidet Neckam Ut. 99; [episcopus] protulit e sinu fimbriam stole linee qua ‥ dum iter ageret, semper ‥ utebatur sub capa sua Ad. Eyns. Hug. V 7 p. 116; 1228 inter alios priores sedebunt, habitu tamen itineris non mutato ‥, viz. in ~is et calcaribus (Compositio) G. S. Alb. I 278; 1444 in ‥ j capa monachali empta pro equitacione Ac. Durh. 83. 3 (eccl.) cape, cloak (worn by clergy); b (dist. as closed, open, or sleeved); c (worn by monks or friars); d (worn by Hospitallers). presbiter, si responsoria cantat in missa, vel quicunque, ~am suam non tollat, sed evangelium legens super humeros ponat Theod. Pen. 2. 2. 11; 790 dirigite ~as nigras et rubicundas caprinas Alcuin Ep. 8 (cf. ib. 84); Walkelinus Wentanus ‥ plus xl canonicos ~is et superpelliciis ornaverat W. Malm. GP I 44; nigredinem qua prisci patres tam regulares clerici in ~is quam monachi in cucullis ‥ usi sunt Ord. Vit. VIII 26 p. 434; [archiepiscopus] expleto mysterio, amoto ab humeris pallio cum infula, ceteris indutus vestibus sacris, ~a clericali super injecta, processit ad regis curiam A. Tewk. Add. Thom. 8; pauperrimum invenit modicumque puerum in ~a nigra, corona fracta sanguinolentum Map NC V 5 p. 227; in plerisque ecclesiis nigras ~as deponunt ad missam illam [in Adventu] tanquam in paschali tempore ‥; missa vero absoluta ~e resumuntur Beleth RDO 64. 71D; in vigilia Pasche, quando ‘gloria in excelsis’ inchoatur, facta genuflexione, clerici deponant ~as nigras et in superpelliciis appareant Offic. Sal. 19; 1269 utantur ‥ tam prepositus quam presbyteri in ipsa ecclesia superpelliciis in capis nigris Ch. Sal. 348; 1282 pensionem ‥ una cum robis et capis decentibus, quales clericis nostris majoribus prestare consuevimus, ‥ concedimus Reg. Carl. I 31; 1366 quilibet canonicus habeat pro suo vicario habitum decentem, superpellicium viz., ~am nigram cum almuchio nigro furrato Reg. Aberd. II 58; s1428 episcopus Wyntoniensis ‥ ornatus incedebat capa clericali furrata cum menyver Chr. S. Alb. 28. b 1195 ut sacerdotes non in ~is manicatis incedant (Conc. Ebor.) R. Howd. III 296; c1218 sacerdotes ‥ capas manicatas ad divinum officium intra ecclesiam non gerant Conc. Syn. 63; 1224 clerico tonsorato et in superpellicio vel capa clausa sacerdoti ministrante Ib. 126; 1237 capis clausis utantur in sacris ordinibus constituti, maxime in ecclesia et coram prelatis suis et in conventibus clericorum et ubique in suis parochiis Ib. 251; 12‥ sacerdotes deferant ~as clausas nisi justicia timoris exigerit [sic] habitum mutare Conc. Scot. II 35; s1258 pape ‥ clericus specialis ‥, cujus familia collateralis octo [sic] capis, viz. v clausis et v manicatis, de optimo moreto superbivit redimita M. Par. Maj. V 673; 1281 presbiteros ‥ in capis clausis vel nigris superpelliciis cum stolis indutos Reg. Ebor. 15; c1300 de habitu canonicorum: sub capis suis a pectore usque ad pedes apertis vestes lineas habentes collobium vel superpellicium album ‥; capas eciam nichillominus talares nec nimia brevitate notandas nec inutili longitudine defluentes Reg. S. Paul. 44; ‘~is clausis’: ‥ dicitur ~a a ‘capite,’ quia est ornamentum capitis; vel dicitur a ‘capio’ ‥, quia quasi totum hominem capiat Lyndw. 118D. c fur ille sedens invisibiliter ligabatur brachiis sibi adherentibus sub ~a sua Ælf. Æthelwold 22; s1257 signatur capa eorum [fratrum Bethleemitarum] in pectore quadam stella rubra v radiis crinita M. Par. Maj. V 631; 1279 [prelati] corrigant subditos suos [sc. monachos] ‥ et qui in ~arum capuciis solent habere [word omitted] eas tollant Doc. Eng. Black Monks I 104; s1281 Martinus papa capas fratrum Carmelitarum mutavit in album, que prius erant stragulate et birrate Rish. 97. d 1261 proponit recipere habitum Hospitalarii, j robam integram, viz. tunicam, mantellum et capam Cl 345. 4 gown (acad. or leg.). exeunte uno [scholari] cum capa ad leccionem audiendam, reliqui in camera residebant, et sic alternatim exierunt (Ricardus) NLA II 329; c1350 nullus arcista legat nisi in capa nigri coloris StatOx 56; sit licet in cāpa furrata dum docet ipse, / nuda tamen valde jura ministrat eis Gower VC IV 601; s1251 si rex [Francie] ‥ sentenciam parleamenti everteret, omnes isti ‥ senatores, ‥ valvis parleamenti seratis, ~is exutis, quilibet in domum suam rediret Plusc. VII 17. 5 cope, rich ceremonial vestment, usu. of silk or sim.; b worn by dignitary; c (w. professionalis or sim.) presented to archbishop by bishop on consecration; d worn in procession or at special festival. e (w. choralis or sim.) choir-cope. f (?) wearer of cope. Cf. E. Bishop Liturgica Historica (1918) 260–75. †833 (15c) offero secretario ‥ monasterii ‥ clamidem coccineam, qua indutus eram in coronatione mea, ad capam inde sive casulam faciendam CS 409; 10‥ vestimenta sacerdotalia: albe v, superhumeralia iij, viij casule, kappa j (Catal. librorum) EHR XXXII 389; [Haroldus] vestimentorum habundantiam in ~is et casulis ‥ et ceteris, redimitis auro et margaritis, multam contulit ecclesie Found. Waltham 16; [Lanfrancus] ecclesiam [Cantuarie] ‥ in ~is, casulis ‥ et aliis ornamentis ‥ pretiosis ‥ decoravit Eadmer HN 16; 1125 in consecrationibus episcoporum ‥ non ~a, non tapete ‥ et nihil omnino per violentiam ‥ exigatur (Conc. Lond. 3) J. Worc. 20; [F. abbas, ob. 1135] contulit ad ornatum ecclesie ‥ ~as xxix; de his xvj cum tassulis, relique sunt adhuc sine eis Chr. Abingd. II 151; [burgenses] responderunt se velle dare singulis annis ~am sericam vel aliquod aliud ornamentum ad precium c s. Brakelond 143v; 1231 ad capellam regis fieri faciat quandam bonam capam de bono samito rubeo magnam et bene paratam bonis aurifragiis Cl 10; 1244 quedam capa serica venit Lond’ venalis, que cuntas capas Anglicanas excellit pulcritudine et ornatu Cl 271; 1245 capa ‥ cum tassellis in quibus breudantur S. Petrus et S. Paulus Invent. S. Paul. 475; 1295 capa cum nodulis chekeratis, subtilis operis, facta de casula episcopi F. Vis. S. Paul. 318; 1315 capa ferialis j Invent. Ch. Ch. 61; vestimenta ‥ usque in presens in vestiario conservantur, viz. j ~a oloserica, saphirei sive azurei coloris ‥, iij ~e oloserice purpurei coloris ‥ opere polymito ‥ contexte Elmh. Cant. 99; 14‥ hec sunt sub manu custodis ~arum: ~e cix, ex quibus xiij sunt brudate ‥; casule xix ‥ Cart. Reading F 116; capa, a cope WW; 1553 j copam de blodio velveto vocatam a cope of blue velvet Pat 863 m. 38. b in Purificatione S. Mariae ‥ abbas stola et ~a indutus benedicat candelas RegulC 33; s1176 [archiepiscopum] pronum ‥ projecerunt et ‥ ~am qua indutus fuerat fregerunt G. Hen. II I 113; abbas ‥ erit ‥ solempniter revestitus, sc. in alba, capa, mitra Cust. Cant. 45; s1401 cum hujusmodi prerogative insigniis, capa sc., rochetto et capello per ipsum papam insignitus, ipsius et rote consiliis exstitit sublimatus Ad. Usk 75; 14‥ monilia duo, sc. j aureum de capa regis et aliud argenteum de capa abbatis de Rameseia; item duo ad ~as A. abbatis Cart. Reading F 117. c s1072 (1276) Lanfrancus ‥ ab universis Anglie episcopis, qui prius ab aliis sacrati fuerant, capas professionales, professiones et obedientiam petiit et accepit Gerv. Cant. I pref. lii; 1315 ~a professionis Thome Eboracensis archiepiscopi Invent. Ch. Ch. 54; 1363 cum ‥ de consuetudine ‥ omnes ‥ suffraganei Cantuariensis provincie unam capam, professionalem communiter appellatam, racione professionis eorundem nobis ‥ solvere teneantur Lit. Cant. II 451. d ut annuatim ejus festivitas in ~is celebraretur, uti monasteriali usu dicitur Gosc. Transl. Aug. 38B; in diebus sollempnibus, quando fratres fuerunt in ~is W. Malm. Glast. 119; de habitu chori: ‥ omnes clerici indifferenter nigris utuntur ~is per totum annum nisi in ‥ festis duplicibus que diebus fiunt Dominicis; tunc enim omnes ~is utuntur sericis ad processionem et ad missam Offic. Sal. 19; 1206 debent habere de cellario ‥ caritatem ‥ ad omnes collationes festivitatum, tam in capis quam in albis in vigilia et in die Chr. Evesham 219; 1219 nisi in festis ~arum Doc. Eng. Black Monks 10; constituit abbas ‥ W. [ob. 1235] sex cereos in festis que in ~is fiunt et maxime precipuis accendendos G. S. Alb. I 284 (cf. ib. 304: quando in ~is vel albis fuimus); [abbas R. ob. 1222] dedit xx s. ad tria festa in ~is celebranda, sc. Transfigurationem Domini, Translationem S. Thome et Natale S. Hugonis Swafham 114 (cf. ib. 111: in ‥ diebus ~arum); precentor, cum disponit ~as conventui ‥, nullo modo fratribus juvenibus ~as brullatas vel cum tacellis tradat Cust. Cant. 158; 13‥ pro fratre nostre congregacionis defuncto facimus xxx plenaria officia in conventu, ex quibus vij facimus cum ~a ad missam Cart. Bath 152; 1377 occurrerunt ei [regi] ‥ prelati pontificalibus et clerus regni capis sericis induti MGL II 476; s1415 processio solempnissima de tentorio regis Anglie cum xviij capis de una secta Chr. S. Alb. 91; s1415 precedente tota capella regia processionaliter in ~is G. Hen. V 9; 14‥ libri missales ad majorem missam tres, unus in ~is argento opertus et super auratus, alter in albis et Dominicis argento tectus, tercius cotidianis ad missam matutinalem Cart. Reading F 122. e c1203 unam capam de choro DL DeedsLS 111; s1189 in primis venerunt archiepiscopi, episcopi, abbates et clerici capis choralibus [Wend. I 164: ~is; G. Ric. I 80: albis] induti M. Par. Min. II 6; s1237 [legatus] ingressus ecclesiam coram majori altari pontificalibus se induit, sc. superpellicio et desuper capa chorali, pellibus variis furrata, et mitra Id. Maj. III 416; s1246 papa, videns in aliquorum Anglicorum ornamentis ecclesiasticis, utpote in capis, choralibus et infulis, aurifrisia concupiscibilia, interrogavit ubinam facta fuissent Ib. IV 546; s1218 una costa [S. Wlstani] data fuit abbati ‥, que gaudenter suscepta a conventu cum processione sollempni in ~is choralibus festivis ‥ Flor. Hist. II 168; 1260 de magno samitto ‥ fieri faciat duas capas chori cum latioribus aurifragiis que in civitate London’ poterunt inveniri Cl 63 (cf. ib. 233); 1288 item vj ~e de coro de baudekyns KR Ac 231/26 m. 12; c1300 compellendi sunt parochiani ad inveniendum ‥ ~am pro choro cum omnibus suis appendiciis Conc. Syn. 1387 (cf. Reg. S. Aug. 357); 1338 unam capam chori de †sanuto [l. samito] rubeo †brandatam [l. braudatam] de ymaginibus de auro et serico (TreatyR) Foed. V 48b; 1398 pro factura caparum puerilium cum novis orfariis emptis pro choro Fabr. York 132. f debet succentor ‥ de officio magne et parve cape ‥ fratres ‥ instruere atque officium misse et omnes cantus ad missam pertinentes, si capa in choro non fuerit, ad eandem ‥ inchoare. ‥ ad missam vero defunctorum, si ad eandem una vel due cape ad formam in choro esse debeant, eas rogabit succentor. ‥ quando vero due sunt cape in choro, diaconi aut sacerdotes esse debent qui eas tenebunt Cust. Westm. 39; c1305 Kyrieleison non nisi ter dicatur ad horas canonicas et ab ea parte qua capa est incipiatur G. S. Alb. II 102. 6 headwear, cap. b nightcap. c (w. ferreus) helmet; cf. 2 capella c. d cap of estate or maintenance (cf.Rec. Coronation lxxxii–lxxxviii). e cap (? cape) of Strathearn (Scot.). ~a, scicging GlC C 112; ~a, snod Ib. 137; 10‥ ~a, cæppe WW; 1381 licenciam dedimus ‥ quod ipse ‥ sex duodenas ~orum et hattorum in quadam navi in portu London’ ‥ carcare et usque partes Scocie ‥ ducere possit RScot 34a; 1387 duos barellos ~orum [de Janua] pro quibus custumam ‥ solverunt Cl 227 m. 4; 1388 v duodenas et dim. de ~is et birettis ‥ ad usum ‥ archiepiscopi [Ravenne] absque custuma ‥ transmittere (Cl) Foed. VII 590; 1390 pro j ~a de bevere empta pro domino Ac. H. Derby 49; 1416 judicium et combustio falsorum ~orum (LBLond I 196) MGL I 610. b 1403 j lectus de plumis, ‥ vij ~e pro noctibus, iiij capitalia Ac. Durh. 217. c 1451 salettis, capis ferreis, longis rostris [etc.] armati Pat 473 m. 16. d 1362 ipsum in ducem Lancastrie prefecimus ac de eisdem nomine et honore per cincturam gladii et apposicionem ~e suo capiti investimus (ChartR) Dign. Peer V 54; 1397 ipsam comitissam in ducissam Norff’ ‥ prefecimus ac ‥ per apposicionem ~e suo capiti investimus (Ib.) Ib. 118; 1470 ipsum J. marchionem de Montacu per cincturam gladii insignimus ac unam capam honoris et dignitatis super caput suum ponimus (Ib.) Ib. 378; 1557 ipsum T. baronem Percy hujusmodi [sc. comitis] ‥ honore et dignitate per cincturam gladii et unius cape honoris et dignitatis et circuli aurei super caput suum posicionem insignimus (Pat) Foed. XV 463. e 1361 pro roberia unius carette et ~e de Stratherne et aliorum bonorum Pat 262 m. 23 (cf. ib.: de ~a de Stratherne). 7 a cover (of font). b cap, band (of flail). c (iron) cap (of harrow or plough-harness). d cap, head (of bird-bolt). a 1297 eidem magistro [carpentario] ‥ emendanti ~am fontium in magna capella Ac. Cornw I 133. b c1220 dic pro veste ‘căpa’, sed pars est cappa flagelli H. Avr. Poems 103. 24; flagellorum partes sunt manutentum, virga et ~a Garl. Dict. 130; 14‥ ~a, A. the cappe of a fleyle WW; ~a flayle, flagellum, tribulus ‥; ‘tres tribuli partes, manutentum, cappa, flagellum’; ‥ ~a, a cape CathA. c 1310 in ij herciis duplicatis faciendis ‥; in ~is et anulis ferreis faciendis ad dictas hercias MinAc 992/8; 1307 in hokis, ~is, auriculis et padulis ad carucas faciendis Ac. Man. Wint. (Wroughton); 1390 in anulis, stapulis, ~is ferreis ad carucas reparandis Ib. (Whitchurch) . d 1348 per servicium inveniendi unum hominem peditem cum quodam arcu sine corda cum uno bosuno sine ~a IPM 91 r. 21.

Menu

Word wheel

cappa

Saved

Recent