concha
concha, a bivalve, shell - fish, mussel
- A bivālve shell-fish, mussel, Plaut. Rud. 2, 1, 8 (297); 2, 1, 15 (304); Lucr. 2, 374; Verg. G. 2, 348; Plin. 9, 33, 52, § 102: legere, Cic. de Or. 2, 6, 22; Suet. Calig. 46: cavae, Ov. M. 4, 725: marinae, id. ib. 15, 264: viles, Hor. S. 2, 4, 28: unionum, Suet. Ner. 31.—
- B In partic.
- 1 A pearl-oyster, Plin. 9, 35, 54, § 107 sq.— Hence,
- b Meton., a pearl: lucida, Tib. 2, 4, 30; cf. Prop. 3 (4), 13, 6; Ov. M. 10, 260; id. Am. 2, 11, 13.—
- 2 The purple-fish, Lucr. 2, 501; Ov. M. 10, 267.—
- II A mussel-shell, Lucr. 4, 937; Cic. N. D. 2, 48, 123: ostrea in conchis suis, Ov. F. 6, 174.—Hence,
- B Meton.
- 1 A snail-shell, Col. poët. 10, 324.—
- b The Triton's trumpet, in form like a snail-shell, Verg. A. 10, 209; Ov. M. 1, 333; Plin. 9, 5, 4, § 9; the trumpet of Misenus, Verg. A. 6, 171.—
- 2 Of objects in the form of a mussel-shell.
- a A vessel for holding oil, unguents, salt, etc., Cato R. R. 13, 2; Col. 12, 50, 8; Hor. C. 2, 7, 23; id. S. 1, 3, 14 al.—
- b = cunnus, Plaut. Rud. 3, 3, 42 (705); Fulg. Myth. 2, 4.
e geminis nascor per ponti caerula concis
conca,musclan scel
†conchra,scyl
ex imoque freti conchas traheret sine reti
non omnis cui concha patet scit quid latet intus
ab osse petroso, quod est medium inter os et petram, sicut ~e piscium
auris brevis et quasi concha / tortilis
in podagra calida accipe aquam et mitte in ea ‥ 3 j ~e pulverizate ‥
in quibusdam animalibus non est ‥ respiratio ‥, sicut in choncis
conca, A.a loppyster , ‥ ~a,whelke , ‥ hec conca, A.a cokylle
~a,beme
clacindex, †cocta
conchaque cum sistro sonuit Tritone magistro
albumen durum, pressum palmis, spoliatum / a conchis
[portio sanguinis ] quantum videlicet nucis avellane ~a continere valeret
conca,mundleu
abbas in ~a [AS: ] sua singulorum pedes lavansp. 415: ceace
postulata cruorem accepit ~a(
~e et vasa alia miranda de marmore porfirico
aqua ‥ per duo stricta foramina erumpens a geminis urnis lapideis est recepta, quas gens Tholetana vulgari vocabulo ~as vocat
ad concam lapideam extra limen hujus capelle mee positam procede
lapis ille cavatus
in ij pelvibus factis pro †coneis faciendis et aliis ad superaltare
j novum thuribulum argenteum deauratum cum parvis rosis argenteis in circumferenciis ~e superioris; ‥ ij thuribula argentea unius secte cum fenestris apertis super ~as superiores cum ~is de ferro clavatis
habet piramis quelibet concam marmoream undique celatam inter se clausam, in qua corpus defuncti sepelitur
Innocentio papa ‥ defuncto sepultoque in ecclesia Lateranensi in ~a porphyrica opere miro sculpta
qualiter agros serent ut fructus habeant, qui semina non acceperunt? prius enim ~e fieri deberent et post canales; primo cum Joseph in horrea colligere et postea famelicis distribuere
xvij li. Burdegalensium pro xx cunkis frumenti emptis
quod poni faciam ‥ c †coricas [] frumenti : concas CalPat 351
pro qualibet †centa [] bladi que venditur ibi in die Jovis habet dominus plenas palmas de eodem blado pro mesuragio [ : conca CalPat 356 suo ], sive bladum vendatur mensuratum sive extimatum
iiij milia concas frumenti mensure Montis Marciani
➳ conca Cato Agr. 13, 2 ; 66, 1.
- 1. mossel, oester, schelpdier [-as legere, captare]; schelp (v.e. mossel);
- 2. (poët.) parel [lucida];
- 3. (poët.; postklass.) (meton.) iets in de vorm v.e. schelp: (a) ~ salis zoutvaatje; (b) ~ unguenti parfumflesje; (c) (Plaut.) vrl. geslachtsdeel, mossel, oester;
- 4. (Lucr.) purperslak; (Ov.) purper [Sidonis];
- 5. (poët.; postklass.) hoorn v. Triton; ➤ cava personat aequora concha (Verg.); -ā canens Triton.
Pelves, Conchas, in quibus pedes lavant, ut vasa fictilia,Paulus lib. 3. Recept. Sentent. :ποδόνηπτρα .
Delphicæ, pelves, Conchæ, aquimanilia, etc.Ennodius :
S. Hieronym. Epist. 2. de Vita Clericorum :Parturit unda sitim, quam splendens Concha ministrat.
Baccarumque succum non calice bibere, sed Concha.
Fecit et aquæductum per quem adduxit fontem pulcherrimum de longinquo, qui per officinas monasterii dividitur, et Concham eleganti opere jussit effodi ad recipiendum aquam, tectumque desuper ædificari.Hic agi de majori labro seu cratere, Gall.
Et in Mandato pauperum debet providere Hospitalerius Deauratæ de aqua calida et de aqua frigida pro temperando, et de Conquis et bacinis, etc.
Pariterque et Concham ad spongiam pro nocturnis diligentiis ibidem ex argento constituit.Vide pag. 26. 28. 32. etc. Chronicon Casin. lib. 3. cap. 57 :
Concham argenteam cum aquimanili suo.Lib. 4. cap. 90 :
Conchas duas librarum 8. etc.Bernardus Monach. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 37 :
Urceus argenteus cum Concha argentea.
Candelabrorum pateras ac cereorum Conchas diligenter abradat.Hariulfus lib. 2. Chron. Centul. cap. 10 :
Concha argentea major cum imaginibus argenteis una.Lib. 3. cap. 3 :
Conchæ argenteæ pendentes duæ,scilicet lucernarum vel candelabrorum.
Item dimitto ad retabulum S. Michaelis restaurandum meam Concam, et ad tabulam S. Martini meas copas et cifos.
Emendari placuit, ut hi qui baptizantur, nummos in Concham non immittant, ne Sacerdos quod gratis accepit, pretio distrahere videatur.Conchæ ad Baptismum meminit etiam Chronicon Petri Regis Aragon. editum a Michaele Carbonello, lib. 1. cap. 2 :
E per ço en la dit dia nos nos batejaren en la cambra en una Concha. Cum Concha, aut cum manibus infanti in infirmitate posito aquam super caput fundere, et sic baptizare,in Responsis Stephani II. PP. cap. 12.
Candelabros cum argento 4. Conchas æreas 2. ad Chrisma conficere, etc.Vide Sacramentarium S. Gregorii Magni pag. 71. 73. edit. Menardi.
Debet dominus archiepiscopus facere distribui cuilibet canonico præsenti... unamConcham , Gallice gatte, unam olam terræ.
Gondolæ Veneticæ. Epistola Jacobi Regis Aragoniæ ad Carolum Regem Franc. ann. 1326. tom. 8. Spicilegii Acheriani :
Quædam navis seuCaresinus Scriptor Venetus ann. 1378 :Concha , cujus erat ductor sive patronus Bernardus de Ilario.
Destinatis quampluribus usseriis, seu galeis grossis,Chronicon Petri Regis Aragon. edit. a Mich. Carbonello, lib. 1. cap. 12 :Conchis , aliisque navigiis, etc.
Encara hic venguer en altres navilis, e moltes naus, e Quoques, e vexeills de la ciutat de Valencia.Cap. 14 :
Parti donchs le Senior Infant.... enEtiamnum nostri Picardila Quoqua d'En Bernart, etc.
Coquets,
QuatuorPag. 483 :Conchas tritici, totidem sextarios vini.
Hæc terra sita est in Cirisol, mensura decemConcarum .
EtScribiturxiiii. Concas de frumento dedit similiter Sanctæ Mariæ.
In comitatum de Basades, ecclesia de Escolt, cum duos mansos, cum quartum et censumii , multones et octo panes et octoConchas de civada. (Cartular. Conchar. Ruthen. p. 286, XI sæc.)
Et unam Concadam terræ in pago sancti Gorgoni, quæ reddit 12. Concas tritici.Pag. 476 :
Dedit B. Petro... unam Concadam de terra et dimidiam, et unam cartaladam ad Fontem de Pisol, etc.Pag. 480 :
Dedit... Concadas terræ, et æstimante una denariata de vinea pro salute animæ suæ.Adde pag. 491. 496.
Conchæfiguram clauditur. Paulinus :
Totum vero extra Concham Basilicæ spatium alto et lacunato culmine geminis utrinque porticibus dilatatur.Sed de
Conchisædium sacrarum, pluribus egimus in Descript. S. Sophiæ num. 50.
Conchæconstructum. Cardinalis Aragonius in Vita Innocentii II. Papæ apud Murator. tom. 3. pag. 434. col. 2 :
Moritur et in Lateranensi Ecclesia in Concha porphyretica sepelitur.Bernardus Guido in eadem Vita ibid. pag. 436. col. 2 :
Defunctus est Romæ ... et in Ecclesia Lateranensi honorifice tumulatus in Concha porphyretica, miro opere constructa.
Dono et concedo... quidquid in Concha de Esnenda habebam, cum omni libertate et sine aliqua mala consuetudine. Hæc enim Concha tenet a cruce, quæ est in via usque ad portum Savarici, et in eadem Concha molendina, piscatorias, vel aliud quodlibet ædificium, etc.Nescio an
Combalegi debeat. Vide Comba 2. Vasconibus, locus declivis.
Concas III . eramentias. (Thesaur. eccl. Claromont. an. 980, mus. arch. dep. p. 40.)
- , κόγχη, a bivalve, shell - fish, mussel: squalentes, V.: cavae, O.: marinae, O.: viles, H. — A mussel-shell: ostrea in conchis suis, O.—Shells were used as trumpets; hence, poet., the trumpet of the Triton, V., O.; also as vessels to hold ointment, H.; or salt, H.; or wine, Iu.— A pearl: Munera fert illi conchas, O.: lucida, Tb. — A dye extracted from shell-fish: concha Sidonide tincta, O.
-
…manet, positoque tricuspide telo mulcet aquas rector pelagi supraque profundum exstantem atque umeros innato murice tectum caeruleum Tritona vocat conchaeque sonanti inspirare iubet fluctusque et flumina signo iam revocare dato. Cava bucina sumitur illi, tortilis, in latum…
Ovid, Metamorphoses
-
…Dardanio Aeneae sese fortissimus heros addiderat socium, non inferiora secutus. Sed tum, forte cava dum personat aequora concha, demens, et cantu vocat in certamina divos, aemulus exceptum Triton, si credere dignum est, inter…
Vergil, Aeneid
-
…quamvis maiora daturus, non tamen illa meos fugit avara sinus. hanc ego non auro, non Indis flectere conchis, sed potui blandi carminis obsequio. sunt igitur Musae, neque amanti tardus Apollo, quis ego fretus amo…
Propertius, Elegies
-
…ex inopinato observant et si quid incidit arripiunt idque consumunt. pina vero sic enim Graece dicitur duabus grandibus patula conchis cum parva squilla quasi societatem coit comparandi cibi ; itaque cum pisciculi parvi in concham hiantem innataverunt, tum admonita…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…urbe tamquam e vinclis evolavissent. Non audeo dicere de talibus viris, sed tamen ita solet narrare Scaevola, conchas eos et umbilicos ad Caietam et ad Laurentum legere consuesse et ad omnem animi remissionem ludumque descendere. Sic enim…
Cicero, de Oratore
-
…ut crura, ut manus, sic inmanes quaedam bestiae sibi solum natae sunt, at illa, quae in concha patula pina dicitur, isque, qui enat e concha, qui, quod eam custodit, pinoteres vocatur in…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…Graece dicitur duabus grandibus patula conchis cum parva squilla quasi societatem coit comparandi cibi ; itaque cum pisciculi parvi in concham hiantem innataverunt, tum admonita a squilla pina morsu comprimit conchas sic dissimillimis bestiolis communiter cibus quaeritur ; in quo…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…sibi solum natae sunt, at illa, quae in concha patula pina dicitur, isque, qui enat e concha, qui, quod eam custodit, pinoteres vocatur in eandemque cum se recepit includitur, ut videatur monuisse ut…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…eo premere earum capita mordicus, dum illae captum amitterent, in quod ipsa invaderet. eademque haec avis scribitur conchis se solere complere, eas cum stomachi calore concoxerit evomere, atque ita eligere ex his quae sunt esculenta .…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…coit comparandi cibi ; itaque cum pisciculi parvi in concham hiantem innataverunt, tum admonita a squilla pina morsu comprimit conchas sic dissimillimis bestiolis communiter cibus quaeritur ; in quo admirandum est, congressune aliquo inter se an iam inde ab…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
CONCHA(κόγχη, κόγχος), a mussel-or cockle-shell, was the name of a vessel made in the form of such a shell. These vessels were used for various purposes, and were of different sizes. Thus they were used as salt-cellars (concha salis puri, Hor. Sat. 1.3, 14), for holding perfumes and unguents (Hor. Carm. 2.7, 23; Juven. 6.304, 419, with Schol. ad 419), oil (Cat. Agr. 13, 3; Colum. 12.52.8), colours for painters (Dig. 33, tit. 7.17), &c. Vessels of a similar shape, but of a larger size, were used for washing, and for other purposes (Paul. Sent. 3.6, 56 and 83; conchas, in quibus pedes lavant, Schol. ad Juven. 3.277, 10.64-Z2). We find vessels in the shape of shells depicted in works of art. Two examples are given by Daremberg and Saglio (s. v. Concha). Concha or conchula (concula) was also the name of a liquid measure, of which there were two sizes. The smaller was half the cyathus (=.0412 of a pint English); the larger, which was the same as the oxybaphum, was three times the former (=.1238 of a pint). (Hussey, pp. 207, 209; Wurm, p. 129; Hultsch, Metrol. p. 91.)
[W.S](κόγχη, κόγχος). Literally, a sea-shell, and applied to a vessel made in the form of such a shell, and used for various purposes—e. g. as saltcellars, for oils, perfumes, unguents, colours for painters, etc. A liquid measure was also called concha, and was of two capacities: one=.0412 pts. Eng.; the other, .1238 pts.