debeo
debeo, to withhold, keep back; owe; ought
Caesar was in great debt
the people who especially ought to help you and are most able to help you
- I Lit., of money and money's worth.
- a Act.,
- α with acc.: quas (drachmas) de ratione dehibuisti, Plaut. Trin. 2, 4, 24 (425); cf. Ter. Heaut. 791: Mylasis et Alabandis pecuniam Cluvio debent, Cic. Fam. 13, 56; so, pecuniam alicui, id. ib. 13, 14 et saep.: qui dissolverem quae debeo, Ter. Phorm. 656: appellatus es de pecunia, quam pro domo, pro hortis, pro sectione debebas, Cic. Phil. 2, 29, 71; so, grandem pecuniam, Sall. C. 49, 3: quadringenties HS. Cic. Phil. 2, 37: talenta CC, id. Att. 5, 21, 12: quadruplum, duplum, Quint. 7, 4, 44 et saep.—
- β Without acc.: illis quibus debeo, Ter. Phorm. 923: ut illi quam plurimi deberent, Sall. J. 96, 2: nec ipsi debeo, Quint. 4, 4, 6: Cal. Jan. debuit; adhuc non solvit, Cic. Att. 14, 18; Caes. B. C. 3, 20, 3 et saep.—Part. pres. as subst.: debentes, ium, m., debtors, Liv. 6, 27, 3; cf. Sen. Ben. 1, 4, 5.—
- b Pass.: dum pecunia accipitur, quae mihi ex publica permutatione debetur, Cic. Fam. 3, 5, 4; id. Verr. 2, 3, 82; cf.: quam ad diem legioni frumentum deberi sciebat, Caes. B. G. 6, 33: a publicanis suae provinciae debitam biennii pecuniam exegerat, id. B. C. 3, 31; Quint. 5, 10, 117: quod si omnino non debetur? Quid? praetor solet judicare deberi? Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 10; cf.: quaeretur an debeatur, Quint. 7, 1, 21 et saep.—Hence,
- β Dēbĭ-tum, i, n., what is owing, a debt, Cic. Att. 13, 23 fin.: ne de bonis deminui paterentur priusquam Fundanio debitum solutum esset, id. Q. Fr. 1, 2, 3, § 10: tamquam debito fraudetur, id. Or. 53, 178: ex quibus unum haec epistula in debitum solvet, will pay a debt with one, Sen. Ep. 7, 10: reddere, to repay, Col. 10, pr. 1.
- 2 Prov.: animan debere, to be over head and ears in debt, Ter. Phorm. 661 ("Graecum proverbium, καὶ αὐτὴν τὴν ψυχὴν ὀφείλει," Don.).
- II Trop., to owe something, i. e. to be under obligation, both to and for something.
- A To owe, i. e. to be bound or under obligation to render, pay, etc., something (for syn. cf.: necesse est, oportet, cogo, decet, opus est, par est, meum, tuum ... alicujus est).
- 1 In gen.
- a Act.
- α with acc.: ego hoc tibi pro servitio debeo, Ter. And. 675 143: quo etiam majorem ei res publica gratiam debet, Cic. Phil. 2, 11, 27; so, gratiam, Sall. J. 110; cf. no. b: videris patriae hoc munus debere, Cic. Leg. 1, 25: si fidem debet tutor, Quint. 5, 10, 73 (acc. to Cic. Top. 10, 42, si tutor fidem praestare debet); cf. no. b: dies longa videtur opus debentibus, Hor. Ep. 1, 1, 21: quos mundo debes oculos, Ov. M. 4, 197: debueram patriae poenas odiisque meorum, Verg. A. 10, 853; cf. Ov. M. 6, 538; id. F. 5, 648: juvenem nil jam caelestibus ullis debentem, Verg. A. 11, 51; cf. Sil. 15, 371: navis, quae tibi creditum Debes Vergilium finibus Atticis, Hor. Od. 1, 3, 6; Ov. M. 1, 481 sq.: Turnum debent haec jam mihi sacra, Verg. A. 12, 317 Wagn. N. cr.; cf. id. ib. 11, 179: isti tibi quid homines debent? i. e. what business have you with those men? Plaut. Trin. 4, 2, 51 (893); cf. infra b fin.—
- β With inf., to be bound, in duty bound to do something; I ought, must, should, etc., do it (in class. prose always in the sense of moral necessity; in the poets sometimes for necesse est): debetis velle quae velimus, Plaut. Am. prol. 39: num ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuerunt? Cic. Lael. 11: multo illa gravius aestimare debere, Caes. B. G. 7, 14 fin.: Africam forte Tubero obtinere debebat, id. B. C. 1, 30: debes hoc etiam rescribere, Hor. Ep. 1, 3, 30 et saep.: ut agri vastari, oppida expugnari non debuerint, Caes, B. G. 1, 11: summae se iniquitatis condemnari debere, si, etc., id. ib. 7, 19 fin.: scriptor ... inter perfectos veteresque referri debet, etc., Hor. Ep. 2, 1, 37 (for which ib. 41: inter quos referendus erit? cf. also ultima semper Exspectanda dies homini; dicique beatus Ante obitum nemo debet, Ov. M. 3, 137): ut jam nunc dicat, jam nunc debentia dici, Hor. A. P. 43 et saep.—Poet. for necesse est, oportet, it is necessary, it must needs (so almost everywhere in Lucret.): omnia debet enim cibus integrare novando et fulcire cibus, etc., Lucr. 2, 1146; 3, 188; 4, 61; 1, 232 Munro.—
- b Pass., to be due or owing: Veneri jam et Libero reliquum tempus deberi arbitrabatur, Cic. Verr. 2, 5, 11: quanta his (sc. dis) gratia debeatur, id. Fin. 3, 22, 73; id. Q. Fr. 1, 1, 9 fin.: honores non ex merito, sed quasi debitos repetere, Sall. J. 85, 37 et saep.: persolvant grates dignas et praemia reddant Debita! Verg. A. 2, 538: debita quam sulcis committas semina, id. G. 1, 223; Prop. 1, 6, 17; 2, 28, 60 (3, 26, 14 M.): debitae Nymphis opifex coronae, Hor. Od. 3, 27, 30: calentem debita sparges lacrima favillam, id. ib. 2, 6, 23; Prop. 3, 7, 9 (4, 6, 9 M.): soli mihi Pallas debetur, Verg. A. 10, 443 et saep.: quid tibi istic debetur? what business have you there? Plaut. Mil. 2, 5, 18 (428); id. Truc. 2, 2, 8 (263); id. Rud. 1, 1, 34 (116); cf. supra, a
- α.
- —Hence, Dēbĭtum, i, n., what is due, debt, duty, obligation (post-Aug. and rare): velut omni vitae debito liberatus, Curt. 10, 5, 3: nepotum nutriendorum, Val. Max. 2, 9, 1: non secundum gratiam, sed secundum debitum, Vulg. Rom. 4, 4; 1 Cor. 7, 3: solvere debito, to free from obligation, Sen. Ben. 6, 4, 1.—
- 2 Poet. (esp. in Verg.) and in post-Aug. prose like the Gr. ὀφείλω and ὀφλισκάνω.
- a To owe, i. e. to be bound or destined by fate or by nature (v. Lidd. and Scott sub. ὀφείλω, no. 3).
- α Act.. urbem et jam cerno Phrygios debere nepotes, i. e. are destined to found, Ov. M. 15, 444: debet multas hic legibus aevi (i. e. fato) Ante suam mortes, Luc. 2, 82; cf. id. 6, 530.—More usually,
- β pass., to be due i. e. to be destined: cui regnum Italiae Romanaque tellus Debentur, Verg. A. 4, 276; cf. id. ib. 3, 184; 7, 120; 145: indigetem Aeneam scis Deberi caelo, id. ib. 12, 795: animae, quibus altera fato Corpora debentur, id. ib. 6, 714: sors ista senectae Debita erat nostrae, id. ib. 11, 166: fatis debitus Arruns, i. e. devoted to death, id. ib. 11, 759: dum bello Argolici vastabant Pergama reges Debita casurasque inimicis ignibus arces, id. ib. 8, 375 (“fataliter ad exitium destinata”, Serv.); cf. so absol.: tempora Parcae debita complerant, id. ib. 9, 108: morbo naturae debitum reddiderunt, Nep. Reg. 1 fin.: DEBITVM NATVRAE PERSOLVIT, etc., Inscr. Orell. no. 3453; and simply DEBITVM PERSOLVIT, id. ib. no. 4482.—
- b So, because what one is destined by the fates to suffer is regarded as his debt (ὀφλισκάνειν γέλωτά τινι): tu nisi ventis debes ludibrium, cave, Hor. Od. 1, 14, 16.
- B To owe something to some one, to be indebted to or to have to thank one for something.
- α With acc.: ut hoc summum beneficium Q. Maximo debuerim, Cic. de Or. 1, 26, 121; so magna beneficia mihi, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12; qui mihi laudem illam eo minus deberet, Cic. Att. 1, 14, 3: me paene plus tibi quam ipsi Miloni debiturum, id. Fam. 2, 6 fin.; cf. id. Planc. 28; and quantum cuique deberet, Nep. Epam. 3 fin.; Plin. Pan. 30, 1 et saep.: o cui debere salutem Confiteor, Ov. M. 7, 164; so vitam, id. Pont. 4, 5, 31; and in a like sense: se, id. M. 7, 48; 2, 644; so, in a bad sense, hoc quoque Tarquinio debebimus, id. Fast. 2, 825. —
- β Absol., to be indebted, obliged, under obligation to one: verum fac me multis debere, et in iis Plancio, etc., Cic. Planc. 28; cf. with a clause: tibi nos debere fatemur, quod, etc., Ov. M. 4, 76.
- C To continue to owe something; i. e. to withhold, keep back: quod praesenti tibi non tribueram, id absenti debere non potui, Cic. Fam. 7, 19, init.—So pass.: sic enim diximus, et tibi hoc video non posse debere, id. Tusc. 2, 27, 67 fin.
➳ [arch.] dehibuisti Pl. Trin. 426 || debtur = debetur CIL 11, 1950.
- 1. verschuldigd, schuldig zijn, moeten betalen [grandem pecuniam alci; nummum nemini];
- 2. schulden hebben (bij: dat.); ➤ illi quibus debeo mijn schuldeisers; ii qui debent debiteuren, schuldenaars;
- 3. (metaf.) iem. iets schuldig blijven, iem. tekortdoen; ➤ non posse alci alqd ~ iem. niets schuldig kunnen blijven, iem. niet tekort kunnen doen;
- 4. iem. iets schuldig, verschuldigd zijn, verplicht zijn tot; ➤ alci gratiam ~ iem. dank verschuldigd zijn; videris patriae hoc munus ~; iuvenis nil iam caelestibus ullis debens; alci mutua officia ~ verplicht zijn iem. een wederdienst te bewijzen;
- 5. iem. iets te danken hebben [multum sociis; alci salutem];
- 6. moeten, verplicht zijn, m. ontkenning: mogen, hoeven (m. inf.); ➤ debueram loqui ik had moeten spreken; oppida expugnari non debuerunt (Caes.) hadden niet veroverd mogen worden; ea tibi ego non debeo (hoef ik niet) commendare (Cic.);
- 7. (poët.) voorbestemd, uitverkoren zijn voor (m. acc.); ➤ urbem ~ voorbestemd zijn de stad te stichten;
- 8. pass. deberi (voor)bestemd, gedoemd zijn; ➤ debita coniunx door het lot bestemd; Pergama debita tot de ondergang gedoemd; animae, quibus altera fato corpora debentur; cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur (Verg.); fatis of morti debitus gedoemd te sterven; / p. adj. dēbitus, a, um verschuldigd, verplicht, toekomend, gepast [praemia; honores; laudes; poenae].
該。有本分。負债。Calendis Januarii debuit 正月初一日早已須還帳。Animam debet 所有不給還帳。Debere ludibrium 爲人所誚。 Omnia tua causa debeo 爲汝無所不宜行。 Debemus nos morti 吾皆該死。
Suggest a Translation
See an image
- for dehibeō; de + habeo, to withhold, keep back: alqd tibi absenti: tibi hoc video non posse deberi, i. e. you will not consent to remain my creditor.—To owe, be in debt: illis quibus debui, T.: ut illi quam plurimi deberent, S.: qui se debere fateantur (i. e. debitores esse), Cs.: (argentum) Bacchidi, T.: pecuniam Cluvio: pecuniam pro domo: grandem pecuniam, S.: Quid si animam debet, is over head and ears in debt, T.: pecunia iamdiu debita: legioni frumentum deberi sciebat, Cs.—With acc, to owe, be under obligation to give, be bound to render: hoc tibi pro servitio, T.: ei res p. gratiam debet: patriae quid debeat, what are his duties, H.: dies Longa videtur opus debentibus, to laborers, H.: nil caelestibus, V.: Navis, quae debes Vergiliumart responsible for, H.—With inf, to be bound, be under obligation, ought, must, should: ferre contra patriam arma debuerunt?: Africam sorte obtinere, Cs.: hoc rescribere, H.: summae se iniquitatis condemnari debere, si, etc., Cs.: dici beatus Ante obitum nemo debet, O.: Nec quā debebat (sc. amare), amabat, within the bounds of duty, O.—Pass, to be due, be owing: Veneri reliquum tempus deberi arbitrabatur: hoc nunc Laus illi debetur, H.— To be bound, be destined, be fated, owe by fate: fatis iuvenescere debent geniti, O.: Urbem cerno debere nepotes, are destined to found, O.: ventis ludibrium, H.: cui regnum Romanaque tellus Debentur, V.: Debemus morti nos nostraque, H.: Omnia debentur vobis, O.—Fig., to owe, be indebted for, have to thank for: beneficium Maximo: vobis omnia, Cs.: quantum cuique deberet, N.: Priami plurima natis, V.: fac me multis debere, am under obligations: tibi nos debere fatemur, Quod, etc., O.
-
…quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium ; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tecum loquar, non ut odio permotus esse videar, quo debeo, sed ut misericordia, quae tibi nulla debetur. venisti paulo ante in senatum. quis te ex hac tanta frequentia, tot ex tuis amicis ac necessariis…
Cicero, in Catilinam
-
…falsus, ut tandem aliquando timere desinam. haec si tecum, ut dixi, patria loquatur, nonne impetrare debeat, etiam si vim adhibere non possit quid, quod tu te in custodiam dedisti, quod vitandae suspicionis causa…
Cicero, in Catilinam
-
…, dubitas, si emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare refer inquis ad senatum ; id enim postulas et, si hic ordo placere sibi decreverit…
Cicero, in Catilinam
-
…qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin…
Julius Caesar, Gallic War
-
…urbis incendia. quibus ego confido impendere fatum aliquod et poenam iam diu improbitati, nequitiae, sceleri, libidini debitam aut instare iam plane aut certe appropinquare. quos si meus consulatus, quoniam sanare non potest, sustulerit ,…
Cicero, in Catilinam
-
…meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore ; quo ; Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese…
Julius Caesar, Gallic War
-
…auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat…
Julius Caesar, Gallic War
-
…numine atque auxilio sua templa atque urbis tecta defendunt. quos vos, Quirites, precari, venerari, implorare debetis ut, quam urbem pulcherrimam florentissimam potentissimamque esse voluerunt, hanc omnibus hostium copiis terra marique superatis a perditissimorum civium…
Cicero, in Catilinam
-
…legari noluerim ante res prolatas ne deserere viderer hunc rerum tumorem ; cui certe si possem mederi, desse non deberem. sed vides magistratus, si quidem illi magistratus, vides tamen tyranni satellites ; in ; imperiis…
Cicero, Epistulae ad Atticum