explicare

explicare [CL, perf.~avi, ~ui, p. ppl.~atus, ~itus] 1 to unfold. b to unroll (scroll), open (book); cf. 6 infra. c to smooth (wrinkle). d to unfurl. V. et. deplicare 1. Neckam Ut. 101 (v. complicare 1a); ~ant pallia altaris ‥ post missam eadem debeant complicare Ord. Ebor. I 71.  b ~o, i‥. aperio GlH E 549.  c rugas ejus [sc. pellis] ~a G. Hoyland Ascet. 261; numquid non caritas Christi omnem de facie ejus maculam extersit, ~uit rugam? J. Ford Serm. 4. 8.  d M. Par. Maj. V 645; Rish. 26 (v. draco 2d). 2 to extricate, disentangle. b (p. ppl. explicitus) unencumbered, unhampered. exemtum, ~itum, exclusum GlC E 535; ~uit, i. utalædde GlH E 551; quia se a retibus fallacis sapientie ~uerunt Ailr. Serm. 467A.  b ~itus, i. expeditus GlH E 553; D. Bec. 1543 (v. claudus); quicquid libet, licitum dicit, et a lege / se putat explicitum, quasi major rege Carm. Lew. 444. 3 to unfold (fig.), explicate, explain, make clear; b (w. indir. qu.). c (p. ppl. explicitus) explicit. neque altum ingenium / explicare mortalium / ullus valet (Æthelwald) Carm. Aldh. 5. 60; nullius sermone ~ari potest V. Cuthb. II 1; in processu epistulae ita suas calamitates ~ant Bede HE I 13; a795 mentis probamentis vestrae auctoritatis pro nobis ~avit devotionem Alcuin Ep. 41; a1073 nescio cui aptius calamitates meas ~em quam tibi Lanfr. Ep. 1; si vera illud ratione ~itum est, qualiter est illa ineffabilis? Anselm (Mon. 65) I 75; Andr. S. Vict. Comm. 273 (v. evolvere 3); quod ut apertius ~eam [v. l. ~em] ‥ Rob. Bridl. Dial. 33; naturam athomi, si potes, explica Walt. Wimb. Carm. 383.  b quis ~et quomodo sciat [sapientia] ‥ seipsam? Anselm (Mon. 64) I 75; quid tune temporis contigerit ‥ veraciter ~abo Ord. Vit. III 3 p. 52; quot etiam expensarum dispendia sustinuerit nemo est qui facile possit ~are Chr. Battle f. 84v.  c 1301 plenam et expressam seu ~itam ‥ mencionem Reg. Carl. I 148; dicentes quod certitudo ~ita [et dubitacio] de eodem se non possunt compati in eodem Ockham Pol. III 57; est ‥ catholicus, licet de tali articulo non habeat firmam et ~itam fidem Id. Dial. 444; duplex est credulitas, sc. implicita et ~ita Wycl. Ente 77. 4 to make explicit, deploy, exercise. potestas gladii materialis apud ecclesiam est implicita, sed per imperatorem qui earn recipit ~atur Ockham Pol. I 69. 5 (trans.) to complete, finish. ~o, i‥. finio GlH E 549; ~itis devotis orationibus nosmet ipsos sollicite commendavimus dignissimis apostolis Byrht. V. Ecgwini 378; proposueram ‥ illam prius perficere istudque opus subsequenter ~are nedum uterque labor incumberet G. Mon. VII 2; ~ito completorio J. Furness Walth. 65; ~ata missa, unusquisque ‥ capam ‥ bene plicatam ‥ revestiario ad archam deferat Cust. Westm. 60. 6 (intr. 3rd pers. pr. explicit, expliciunt < explicitus by analogy w. incipit, incipiunt) to end; cf. 1b supra: a (w. book or part of book as subj.); b (w. title as subj.); c (w. subject matter as subj.). a ~it praefatio, incipiunt capitula Bede HE pref. p. 8; ~iunt capitula, incipit ipse liber Ib. I tit.; explicit ad domnum specialis epistola patrem Wulf. Swith. pref. 329; ~it prologus in vitam S. Dunstani Osb. V. Dunst. 71; hec [i. e. Liber II] quidem ~iunt H. Hunt. HA II epil. p. 66; ~iunt capitula librorum anachoritarum AncrR 4; ~it titulus secundus Elmh. Cant. 126.  b ~it Vita S. Edwardi regis et confessoris Ailr. Ed. Conf. 790B; ~iunt Sententie numero centum W. Dan. Sent. 100; hic ~iunt Exempla honeste vite Garl. Hon. Vit. epil.; ~it Summa magistri Johannis Hauboys Hauboys 448.  c ~it modus et ordo lucerne de principalibus festis Cust. Westm. 280; 1269 ~it modus tenendi curias CBaron 91; ~it modus omnium cartarum FormMan 11; 1391 ~iunt salutaciones secundum usum Oxonie FormOx 411; 1470 explicit, expliciunt, qualia scripta ferunt Reg. Whet. I 420.