feudum
quod ex benevolentia alicui ita datur, ut proprietate quidem rei immobilis beneficiatæ penes dantem remanente, ususfructus illius rei ita ad accipientem transeat, ut ad eum hæredesque suos masculos et femineos, si de his nominatim dictum fuit, in perpetuum maneat, ob hoc, ut ille et sui hæredes fideliter domino serviant, sive id servitium nominatim, quale esse debeat, expressum sit, sive indeterminate promissum sit.Brevius Cujacius ad lib. 1. Feud. tit. 1 :
Feudum est jus in prædio alieno, in perpetuum utendi, fruendi, quod pro beneficio dominus dat ea lege, ut qui accipit, sibi fidem et militiæ munus aliudve servitium exhibeat.Leges Alfonsinæ part. 4. tit. 26. lege 1 :
Feudo es bienfecho, que da el senor a algunt ome, porque se torna su vassallo, et le face homenage de serle leal. Et tomo este nombre de fe, que debe siempre guardar el vasallo al senor.Ex quibus patet,
Feudumidem esse cum
beneficio, de quo sat multa diximus suo loco, ac nomine tantum differre.
Brussel. Atque ut a variis diversisque hujus vocis significationibus ordiamur, observandum 1°. quod hactenus haud satis est animadversum,
Feudumnude poni pro ipso feudi servitio sive clientela, Gall.
servitium, pro ipso feudo aliquando accepta fuerit. Adamus Bremensis
Castra autem et Servitia ejus ab hostibus direpta sunt.Et Helmodus lib. 1. cap. 55 :
Comitiam ejus, urbes, et Servitia Henricus de Batwide beneficio Adelberti assecutus est.Nec alio sensu vox,
Feudum, intelligenda videtur, ubi de concessione aut mutatione feudorum agitur, præsertim cum indicatur ipsum prædium. Id fuse probat D.
BrusselTract. cit. lib. 1. cap. 1. præcipue vero ex Charta Philippi Augusti ann. 1204. in qua feudum a terra infeodata distinguitur :
Propter hoc autem nos eidem Amiciæ et hæredibus suis in perpetuum damus castrum S. Leodegarii in aquilina, et totam Aquilinam in feodo et dominico. Damus etiam eidem Amiciæ et hæredibus suis Feodum Bardarum et de Folleso.2°. Hoc nomine designatur et ipsius prædii servilis conditio, et vicissim quidquid ab illo feudo jure feudali tenetur. Postrema hac significatione accipitur in Charta Ludovici Grossi ann. 1125 :
Et omnia quæ illis de Feodo nostro data sunt, unde ipsi saisiti sunt, jure perpetuo habenda et obtinenda concedimus.3°. Sumitur pro ipsa terra in feudum concessa. Ita in Aresto ann. 1153. pro Episcopo Lingonensi contra Burgundiæ Ducem :
Quatenus Feodum reddat, et quidquid præterea de eo accepit.
Decernimus.... nullum privilegium et rescriptum valere seu esse alicujus vigoris aut efficaciæ per Nos jam cuicumque concessum.... exceptis concessionibus jam factis Reginæ carissimæ consorti nostræ de quibuscumque bonis Feudalibus vacantibus vel vacaturis.Nam si hæreditaria fuissent, vacatura feuda indistincte non concessisset.
Anno Dominicæ Incarnationis 940. Uto comes obiit, qui permissu Regis quicquid beneficii aut præfecturarum habuit quasi hæreditatem inter filios divisit.Id autem tardius accidisse apud Germanos eruitur ex Charta ann. 1118. qua beneficium Abbatiæ S. Maximini Trevirens. ablatum, ab Henrico Imperatore restituitur. Quod tamen de tota Germania dictum nolim ; constat enim alicubi sub Conrado I. feuda hæreditario jure possideri cœpisse. Vide Beneficium,
honoresvocitarunt. Sic Goffridus Vindocin. lib. 5. Epist. 27 :
Deus qui permisit vos Honorem Credonensem habere.
Caput autem sui Honoris, scilicet Ambasiam tenebat de Rege Henrico.At circa
Petrus de Fontainescap. 3. n. 4 :
Pour ce se tes vilains a acaté un fief, et il couke, et il lieve en ton vilenage, ne laira il mie kil ne voit ta à semonce ke tu li fis du matin au vespres, ou tele comme tu feras, et se on dist seur son franc-fief, il ne requerra mie jour de Conseil, se il ne veut pour les semonces ki ne fust pas rainable. Mais si catel, et ses convenances sont justichables par loi vilaine, s'il n'est mie gentixhom de lignage, etc.Sæculis
Sola, quæ de hostibus capta sunt, limitaneis ducibus et militibus donavit, ita ut eorum ita essent, si hæredes illorum militarent.Et alter Vopisci in Probo :
Veteranis omnia illa, quæ angustæ adeuntur Isauriæ loca privatis donavit : addens, ut eorum filii ab anno octavo-decimo, mares duntaxat, ad militiam mitterentur.
Unde cum Clodovæus regnum suum usque Sequanam, atque postmodum usque Ligerim fluvios ampliasset, Milidunum castrum eidem Aureliano cum totius Ducatu regionis jure beneficii concessit.Et Mummolo Patricio eodem jure Machovillam apud Avenionem datam a Guntrano Rege testatur Gregorius Turon. lib. 4. Hist. cap. 45 :
Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam usqe Machovillam Avennici territorii, quam Mummolus munere meruerat regio accessit, ibique fixit tentoria.Unde jam a Francici Regni cunabulis passim celebrantur Regii
Leudes, sive
Leodes, id est, Fideles, qui a Rege prædia tenebant sub lege fidei et servitii.
Beneficioprorsus
Feudumdistinguat necesse est, qui omnia confundere noluerit. Prima voce, Romanis quoque nota, prædium significatur concessum alicui sub annua præstatione et ad vitam tantum utendum ; altera vero, proprietas rei alicujus designatur, etiam ad hæredes transitura, retentis solummodo clientela et superiori dominio, cum quibusdam servitiis, maxime militaribus, ex pacto statutis. Et quidem inauditum, eo saltem intellectu,
Feudivocabulum ante sæculum
Feudiacceptio ; alii nihilominus aliter eam habuerunt : nam mediante sæculo
Nota, quod si Dania vel jure vel consuetudine uteretur Romanorum, tunc plana videbatur causa et expedita, ut filii surrogarentur. Sed quemadmodum jus aut consuetudinem Romani Feudi Dania non agnoscit, ideo concessio Gerardo patri facta, non erat realis, sed personalis.Ubi per
Romanos, intellige eos omnes, quibus
Feudinomen secunda notione familiare erat.
Feudiautem naturam constituit apud Aquitanos aliosve
sporlavel
investitura, id est quod domino capitali propter investituram seu
releviinomine a vassallo penditur. Reg. feud. Aquit. in Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 14. v° :
Item dixerunt quod dicta villa(de Burgo) non habet terras nec possessiones communes, secundum quod habent villæ Lumbardiæ et multæ aliæ, quæ ipsi non possunt dicere quod ipsi, scilicet universitas, habeant in feudum a domino rege, cum secundum nostram consuetudinem non sit Feodum, nisi sit ibi sporla sive investitura.
Judicatum est a paribus regni nostri, videlicet A. Remensi archiepiscopo, W. Lingonensi, W. Cathalaunensi, Philippo Belvacensi, Stephano Noviomensi episcopis, et O. duce Burgundiæ, et a multis aliis episcopis et baronibus nostris, videlicet G. Altissiodorensi, R. Carnotensi, G. Silvanectensi et J. Lexoviensi episcopis, et Guillelmo comite Pontivi, R. comite Drocarum, B. comite Britanniæ, G. comite S. Pauli, W. de Rupibus senescallo Andegavensi, W. comite Juivigniacensi, J. comite Bellimontis et R. comite de Alenconio, nobis audientibus et judicium approbantibus, quod hominagium Erardi de Brena vel dictæ Philippæ de comitatu Campaniæ nullatenus recipere debebamus, quamdiu Blancha comitissa et Thomas filius ejus vellent jus facere in curia nostra et prosequi ; quia usus et consuetudo Franciæ talis est ; quod ex quo aliquis saisitus est de aliquo feodo per dominum feodi, dominus feodi non debet alium recipere in hominem de eodem feodo, quamdiu ille, qui saisitusest de feodo per dominum feodi, velit et paratus sit jus facere in curia domini feodi et prosequi.
Per generalem consuetudinem Normanniæ, si quis tenet in Feudum aliquam rem aut possessionem a domino rege seu duce Normanniæ, rex vel dux jure suo habet et sibi pertinent, si casus accidat quod cadat in garda, gardam hujusmodi et aliarum possessionum ubicumque existentium in partibus ducatus Normanniæ et a quocumque teneantur, et de emolumentis earumdem debet uti et gaudere tempore dictæ gardæ durante.
Bouquettom. 1. Jur. publ. Franc. pag. 332. et seqq. Non idcirco tamen idem omnino fuisse masculorum atque feminarum jus ad feuda ex hæreditate obtinenda facile putaverim. Et primo quidem, femina feudum jure hæreditario non habebat, nisi masculo deficiente. Charta Wolfkeri Patav. episc. ann. 1197. apud Hansiz. tom. 1. Germ. sacr. pag. 344 :
Statuimus quod per omnem ipsam generationem eventus mortis non possit auferre de hac progenie masculina totum vel singularem partem feudi prætaxati. Concedimus etiam quod si sexus masculinus in generatione ipsa defecerit, feminæ ejusdem propaginis succedendo utantur in prædictis jure subRequirebatur præterea ut ejusmodi in succedendo ordinis, Charta, qua feudum instituebatur, mentionem faceret. Charta Humb. delph. ann. 1349. ex Reg. 79. Chartoph. reg. ch. 33 :(f. seu) titulo feodali. Nulla tamen dictarum feminarum præsumat hujusmodi participatum, nec inde actionem concipiat, quamdiu sexus masculini hujus generis persona, licet unica, sit superstes.
Sed ne Feudum hujusmodi naturam novi feudi censeatur habere, volumus et concedimus ex certa scientia et ex privilegio speciali, quod non obstante quod sit donatio et infeudatio nova, feudum ipsum amodo inantea habeat et retineat, et habere debeat et retinere naturam totalem et conditiones antiqui feudi et paterni, in quo succedant et succedere possint et debeant quicumque liberi, hæredes seu successores ex testamento, et etiam ab intestato, mares et feminæ, agnati, cognati et collaterales, habiles et inhabiles, ascendentes et descendentes et legitimo matrimonio ab eodem vel posteritate ipsius, secundum quod est in veris, antiquis, paternis et bene conditionatis feudis de jure debitum seu de consuetudine consuetum.Alia ann. 1368. in Reg. 101. ch. 101 :
Quod dominus DisderiusVide Feudum antiquum.(miles) ejusque hæredes... recognoscant a dicto domino nostro dalphino.... castrum Montis Rigaudi.... et omnia alia prædicta sibi ex causa dictæ permutationistradita et tradenda ad homagium et in feudum francum, nobile, antiquum et bene conditionatum, quod naturam habeat feudi antiqui, paterni et bene conditionati, in quo succedere valeant mares et mulieres ex testamento et ab intestato, juxta libertates generales Delphinatus, et recognitionem ex inde facere in mutatione domini et vassalli infra tempus a jure statutum.
Johannes Metensis episcopus nepotem suum infeodasse dicitur de eodemIbi enim de(comitatu Sarræpontis) et eodem episcopo defuncto, bonæ memoriæ Jacobus, quondam Metensis episcopus ejus successor, Lorettam relictam illius neptem propriam infeodasse dicitur carnaliter, sicut ille,.... contra Alemanniæ et Metensis ecclesiæ consuetudinem, ex qua baroniis non succedunt aliquatenus mulieres.
Baronia, quæ ex concessione, non jure successionis possidebatur, sermo est ; cujus alia erat conditio atque simplicis feudi. Et certe feuda, quæ ab ecclesiis dependent, per totam Alemanniam promiscue masculis et feminis ex usu recepto conceduntur.
Nos Philipa uxor dudum et nuper relicta nobilis viri, dum vixit, domini Mathæi de Gornay, qui statu baronis et honore vexilli, dum in humanis agebat, prædictus existebat, ac Thomas Felde procuratorio nomine,... desiderantes ac etiam affectantes nobilem virum dominum Johannem Tiptot, cui ego supradicta Philipa ad præsens existo matrimonialiter copulata ad honorem et statum, statui et honori prædictis pares et consimiles pro conservatione honoris, quem ego prædicta Philipa ex præfato meo marito, dum vixit, optinui, provehi et exaltari,.... honoris et status hujusmodi adipiscendorum gratia et ex nostra pura, libera atque spontanea voluntate ad hoc moti etiam et inducti omne jus tallium et possessionem, ..... cum omnibus mero et mixto imperio, ..... et emolumentis, costera maris ac omnibus aliis juribus..... volumus tradi et realiter liberari, tanquam bene merito, nobili viro domino Johanni Tiptot supradicto et suis hæredibus imperpetuum.
Homines qui in villa sunt ociosi feodum tenentes, qui ingenuos faciunt se, et milites non sunt, volumus et præcipimus, ut vel de communia sint vel villam vacuent, nisi Feodum de nobis teneant.
Feudiporro vocabulum sub Carolo Crasso primo auditum, pridem observatum a viris doctis : in ea scilicet Constitutione, quam edidit de Expeditione Romana circa annum 884. a Frehero, Goldasto, et aliis publicata, in qua hæc leguntur :
Cuicumque secundum hanc legem expeditio imperetur, si ad curiam Gallorum, hoc est, in campum, qui vulgo Rungalle dicitur, dominum suum non comitetur, et ibi cum militari apparatu non repræsentetur, Feodo, præter hos, qui cum gratia dominorum suorum remanserunt in conspectu nostro, absque spe recuperationisEadem vox bis deinde ibidem repetitur. Verum, etsi non desint, qui Chartam hanc falsi suspectam putent, circa tamen ea tempora auditam, nempe Carolo Simplice, Rodulpho, et Lothario Regibus regnantibus, ex veteribus Tabulis adstruit Dominicus de Prærogat. alodior. cap. 15. § 1. Charta quippe Pipini Regis pro Monasterio Figiacensi in tom. 13. Spicilegii Acheriani, in qua ea vox reperitur, falsitatis notas præfert. Certeprivetur.
feudi honorandimeminit Charta Lotharii I. Imp. ann. 846. in Bullario Casinensi tom. 1. pag. 27. sed nemo est qui fictitiam esse non facile perspiciat. Neque nævo perinde caret Charta alia Caroli Mag. descripta in Chronico S. Michaelis Vird. pag. 403. ubi
Feudimentio fit. In Tabulario S. Theofredi in Velavis sub ann. 990 :
Dederunt de terra, quam habebant ad Fevum, etc.
Fenumest in prima editione. Vide etiam Ferum.
Hic,inquit , Legem feodorum primus instituit, sanciens, ut nullus Feodum audeat vendere, seu impignorare, vel quocumque modo alienare, sine permissione majoris domini, ad quem Feodum spectare dignoscitur. Huic sanctæ constitutioni, quia futuris tantum, et non præteritis formam dabat negotiis, Fridericus Imperator addidit hæc : Nos autem ad pleniorem regni utilitatem providentes, non solum in posterum ; sed etiam omnes hujusmodi primo factas alienationes cassamus, et in irritum duximus, nullius temporis præscriptione impediente.
Feudus, Feaudus, Fevum, etc. vide infra pag. 275. col. 3.
Fœderequidam deducunt. Obertus lib. 2. tit. 4. et Joannes de Janua a
Fidelitate, vel
Fide: cui sententiæ accedunt Cujacius, et plerique alii. Hotomannus a
Feed, voce Germanica, quæ bellum sonat, quod prædia bello quæsita militibus distribuerentur. Pontanus in Chorographia Danica, a
Feide, voce, quæ Danis
militiamsonat : alii a
Faida, quod est
inimicitia. Fredericus Sandius in Præliminari ad constitutiones feudales Gelriæ n. 11. a voce Germanica
Fiod, vel
vehd, quod Bellum publico vel privato consilio susceptum significat : bellorum namque, inquit, necessitas feuda peperit. Matthias Berneggerus in Disquisit. de Regno Hungar. § 206. contendit
Feudumvocabulum esse Hunnicum, seu Hungaricum, nempe
foeld, quod significat
terra. Etymon perinde suo more, hoc est, absonum, prodit Goropius Bekanus lib. 5. Hermathenæ pag. 102. Denique Seldeni sententia est, quam amplecti videtur Faber Cantarellus in tractatu de Feudis, vocem
feuduma Saxonico ortam, formatamque ex feo, feh, et feoh, merces, stipendium, h postmodum in d mutato : ni inquit, placeat had, vel hod adjicere, quod Saxonice etiam classem, statutum et ordinem significat, ut perinde dicatur
Feodum, quasi feohad, vel feohod, id, quod statu vel ordine stipendiario possidetur.
ôd, Possessio. Confer
Alodis, et Eichhorn. Introd. in Jus German. § 7. not. k.
Feudinomine sæpius donata videre in sequentibus est officia seu ministeria, vel emolumenta iis adscripta
Restrictumappellant. Charta ann. 1403. ex Chartul. 21. Corb. fol. 321. v° :
Le maison et tenement de Guiffart est tenue de my en Fief Abrégié, à cause de ma terre de Hamel.Vide Feudum Talliatum.
Avoeriæ, Gall.
Feudum Gastaldiæ, illud enim definit quod datur pro actu vel gestione rerum Domini, vel Principis, vel pro custodia arcis, vel territorii : Gastaldus quippe sive Castaldus Longobardis est proprie actor. Vide Gastaldus.
Qui domum in feodo habuerit, eam ab Ecclesia Ferreriarum tenebit ad censum 5. sol.Et mox :
Domum vero suam de Feodo, cum alio Feodo suo, ad censum 12. denariorum in villenagio tenebit.Vide Feudum Burgense.
Dignitez et offices tenus en fiefs sans fond ou glebe, doivent hommage et non relief.Charta Henrici III. Regis Angliæ apud Prynneum in Libertatib. Angl. tom. 2. pag. 960 :
Et de Feodis solvendis illis, quibus tenemur in Curia prædicta, ad præsens providere nequivimus.Alia ejusdem Regis pag. 977 :
Assignantes ei annuum Feudum 20. marcarum annuatim percipiendum ad scacarium nostrum, etc.Alia denique pag. 1059 :
Et quia Judæi quosdam reditus de terris et tenementis Christianorum, tanquam perpetuos dudum recipere solent per manus Christianorum, qui etiam Feuda dicebantur, etc.Hinc in Legibus Malcolmi II. Regis Scotiæ cap. 2. 3. 4. 5.
de Feodis Cancellarii, Justitiarii, Camerarii, Senescalli, Constabularii, Vicecomitis, etc. inscribuntur ; et in Statutis Roberti III. cap. 25. est
de Feudo Vicecomitis; in Fleta lib. 2. cap. 7.
de Feodo Camerarii. Hugo de Cleeriis de Senescallia Franciæ :
Vade servitum Feodum tuum Marescalciæ, et hospitare Hugonem, quia habes istud Feudum a Comite.Statutum Edwardi Regis Angliæ pro officio Senescalli Vasconiæ, in Regesto Constabul. Burdegal. fol. 81 :
Dictus judex percipiat annuatim pro Feudo suo 150. libras dictæ monetæ.Infra :
Item ordinatum est, quod sit unus Defensor Regis in diœcesi Petragoricensi, qui petat et defendat jura Regis, etc. et percipiat annuatim pro Feudo suo 50. libras dictæ monetæ.Alibi :
Senescallus Vasconiæ principalis faciat, ordinet, et constituat per totum Ducatum Subsenescallos, Judices, Defensores, etc. et cuilibet eorum conferat Feoda et vadia in ista ordinatione superius adnotata. Feudi Dapiferariæmeminit Freherus in Origin. Palatinis.
Feodi Cambellani et Majoris, Charta Philippi Aug. ann. 1185. pro Ecclesia Ferreriarum apud Morinum in Hist. Vastinensi pag. 708. Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 9. de Custode Vini :
Et inde habet in Feodum vinum, quod per totum annum de vasis vineariis stillat, etc.Ubi supra scribitur,
i. in beneficio. L'ordonnance et, apud Edw. Bisseum :la maniere de créer les Chevaliers des bains
Et le Barbier ostera le baing, et tout ce qu'il a entour, aussi-bien dedans comme en dehors, et le prendra pour son Fié. Et le chandelier prendra pour son Fié tous les garnemens avec tout l'arroy, etc.Occurrit ibi pluries.
Pagar il Fio, Danti est solvere stipendium : ubi
fioidem valet ac
fevum, feudum. Vide Cujacium ad lib. 3. de Feud. tit. 1. et Skenæum de Verbor. significat. verbo
Feudum.
Hontheimpag. 163. col. 1 :
Volentes, si de bonis quibuscumque regni Romani vel imperii, tibi et ecclesiæ tuæ impignoratis vel obligatis, aliquibus personis Feuda Annua Manualia, videlicet in pondere, numero vel mensura existentia, porrigantur ;... quod tu vel successores tui, stante dictorum bonorum obligatione, Feuda Annua Manualia hujusmodi liberare et redimere valeatis, videlicet unam marcam annuorum reddituum, pro decem marcis usualium in pecunia numerata.
paternum, quibusdam dicitur, illud est, quod ab antiquo cuidam familiæ ita concessum est, ut a masculis tantum possideatur ;
Feudumvero
antiquuma
paternodistinguit Zazius lib. de Feud. part. 2. § 7 :
AntiquumIta etiam Baldus in § Hoc quoque, de Success. feud. et Cowellus. Simile est tenementum, quod Angli,enim dici ait , quod ab aliquo ex antecessoribus acquisitum est, qui communis agnationis ultra quartum gradum origo fuit. Si vero a patre, vel ab aliquo usque ad quartum gradum, nempe avo, proavo, abavo, proveniat,tunc Paternumappellari .
Teneure par homage Ancestrelvocant, illud scilicet, quod quis a domino tenet, ab antecessoribus suis possessum, a tempore, cujus non exstat memoria. Ita Littleton sect. 143. Charta Ainardi
de Rossillonann. 1342. apud V. Cl. Dion. Salvagnium pag. 33 :
Quod quidem, ut asseruit, habet et habere debet alias naturam Paterni Feudi, nobilis, et Antiqui, in quo per viam testamenti possint et debeant succedere, quicumque liberi et hæredes masculi et feminæ, agnati, cognati, descendentes et ascendentes, habiles et inhabiles de personis, et ab intestato succedere possint et debeant in eodem omnes illi, qui de jure possunt et debent in hujusmodi Feudis successionem habere.Arestum ann. 1382 :
In feudum ligium nobile et Antiquum, et taliter conditionatum, quod transferri non possit in alias personas, nisi de cognatione dicti Guillelmi.Charta Humberti Delphini Viennensis 14. Maii ann. 1349. in Statutis Delphinatus pag. 39 :
Omnia et singula Feuda et retrofeuda Delphinatus præsumuntur et intelligunturCharta Cremonensis ann. 1244 :esse Antiqua, nisi ipse dominus Delphinus, vel successores sui, ipsa vel aliqua ex ipsis, clare ostenderent esse nova.
Et hoc de suo recto et honorabili Feudo Antiquo et Antiquissimo.
Feudum ex pacto et providentia Antiquum, ut est apud Thomam de Martinis Tract. de Generib. et qualitatib. feudor. Exstat in veteri Regesto Cameræ Comput. Paris. Charta Galeacii Comitis Virtutum ann. 1371. qua
Castrum Donati erigit in nobile, rectum, Antiquum, paternum et gentile Feudum. In alia ann. 1377 :
In Gentile, paternum, Antiquum, honorificum et perpetuum Feudum.Vide Ughellum tom. 2. pag. 161. 162. tom. 4. pag. 874. et Probat. Hist. Ducum Burgund. pag. 92.
aperitur, id est, vacat, quomodo
aperti honoresdicuntur, et de quo postea electus hominium ligium præstat. Vide Aperire.
Feudum Reddibile, in Charta ann. 1329. tom. 2. Hist. Trevir. Joann. Nic. ab
Hontheimpag. 113. col. 1 :
Item domus et turris nostræ in Brucken apud Treverim, quæ sunt ligiæ et Aperibiles domino nostro Trevirensi contra omnem hominem et ad suam voluntatem.Alia ibid. :
Recepi,... a dom. Baldewino archiep. Trevir. castrum seu fortalicium meum Rapwilre in Feudum Ligium et Aperibile sibi, quandiu vixerit, et post eum suis successoribus et ecclesiæ Trevirensi, contra omnem hominem, ad omnem ipsorum voluntatem.Occurrit rursum ibid. pag. 114. col. 1.
arcariiseu sagittarii domino præstet. Charta Simon. Montisfort. ann. 1211. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 126 :
Facies tu et tui michi et meis servitium tempore guerræ ad unum arcarium, cum a te fuerit petitum.Alia ann. 1314. in Reg. 52. ch. 34 :
Ea vero quæ... alii arquerii tenent in dicto loco,... nomine arcaragii, pro quibus servitium arquerii domino regi facere tenentur, etc.Charta Phil. V. ann. 1316. ex Reg. 59. ch. 79 :
Ad supplicationem Aymerici de Podio domicelli condomini de Peyrenchis vobisibidem non semel.(senescallo Tolos.) committimus et mandamus, quatenus quosdam redditus in dicta villa situatos, quos a quibusdam personis, quæ ipsos a nobis ad Feudum Arcaragii tenere dicebantur, asserit se emisse,... ad feudum nobile, mediante competenti financia, nostro nomine reducatis. Feudum archaragii,
de plenis armis, cujus
Feudatiarmis omnibus et equis instructi domino capitali servitium præstare per 40. dies tenebantur. Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2172 :
Matheus de Gamaches tenet Feodum de plenis armis...Quod ibidem sæpius recurrit.Alix de Bavent Feodum ad plena arma.
Feudalesseu vassalli qui vexillum domini in bello comitantur. Instr. ann. 1385. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 81. col. 1 :
Ubi principalis exercitus extiterat, Feudo Bandorum sive vexillo, etc.
Fief rural, cui opponitur
Fief noble, in Consuetud. Nivernensi tit. 4. art. 27. 28. et 29. Vide Feudum Ædificii.
Cameradicitur Thesaurus Regius, ita
bursapro fisco usurpatur : atque ita Petrus de Fontanis in Consilio a nobis edito cap. 14. § 23. fiscum,
Guillelmus de Gornay homo de 10. libris in Bursa. Philippus de Crespeio ligius de 30. libr. Bursæ, salva fidelitate Regis et Comitissæ de Vermendesio.Fol. 64 :
Dominus Bartholomæus de Roya homo de 40. libr. Bursæ.Fol. 110 :
Adam de Bellomonte fecit homagium ligium, post dominos suos, quos primitus habebat, de 30. lib. quas habet singulis annis in nundinis S. Aigulfi in Bursa.In Regesto Feodor. et Servitior. Campaniæ fol. 146 :
Lige de 50. livres à vie en Bourse.Passim ibi. Regestum Parlamenti Paris. sign. B. fol. 41. inter Aresta ann. 1277 :
Ordinatum fuit, quod injungeretur Marescallo Campaniæ, ut solvi faciat Feoda, quæ Milites habent in Bursa Comitis Campaniæ.Juxta regulas Feudorum, annui reditus quivis in feudum dari possunt : quia annui reditus computantur inter immobilia. Ita Zazius parte 2. de Feud.
Bursaleappellant præterea Consuetudines nostræ municipales aliquot, feudorum reditus partem aliquam, quæ a primogenito secundogenitis pro eo, quod in iis habent, jure, ex successione paterna datur ;
Fief boursal, Consuetudo Cenomanensis art. 282.
Fief boursier, Carnotensis art. 17. ut qui ejusmodi feuda possident,
Boursaux, Perticensis art. 77. 78. Vetus Consuetudo Andegavensis et Cenomanensis parte 7. tit.
des Successions:
Aucuns usages locaux sont en aucunes Chastellenies, et fiefs desdits pays, que tels gens coutumiers départiront bien tels aquests entre eux comme le domaine, Fié, ou heritage tenu à foi et homage exaument, et à l'un pourroit demeurer si hebergement i avoit en sa portion de terre ou autre chose, et porteroit la fois pour tous les autres, supposé, qu'il ne tenist le quart, ni le quint. Mais quant la terre cherroit en rachat par la mort de l'home ou de la foi, les autres fareschaus rendroient à la bourse, et feroient leur part du rachat, et chiet tout le domaine en rachat, et appelle on le Fié boursal, c'est à savoir terre aquise de bourse coustumiere, lequel usage local est acondamnez selon l'opinion des assistans, et à ramener à la coustume general.Ejusmodi etiam videtur istud genus feudi, de quo Bracton. lib. 4. Tract. 3. cap. 9. § 6 :
Feodum est id, quod quis tenet ex quacumque causa sibi et hæredibus suis, sive sit tenementum sive sit redditus, ita quod redditus non accipiatur sub nomine ejus, qui provenit ex camera alicujus.
Feudum bursalerectius definire videtur D.
C'est ascavoir que la coutume et condition du Fié Boursier est telle, que toutes fois que vasseur muë, est deu pour chacune foy cinq sols et quint denier, quant le cas y échet, et par chacun an à la S. Remi tel cens que l'héritage de ung chacun doit, dont les aucuns tiennent à deux et trois et quatre ou à plusieurs foys, et pour chacune foy donnent cinq sols et quint denier, toutes les fois que vasseur muë, en quelque maniere que ce soit, comme dit est.Recog. feud. 19. Jul. ann. 1695. ex eod. Tabul. :
Les terres énoncées audit acte relevant du Chapitre en Fief boursier, à foy et hommage et cinq sols de rachat pour chacune piece de terre à chaque mutation de vassal et à toutes morts et mutations, quant le cas y échet, selon la coutume de nos Fiefs boursiers, et oultre à titre de cens annuel et perpétuel, portant lods, gands, ventes, défauts, saisines et amandes, quand le cas y echet... Ledit cens à raison de deux deniers Tour. pour chacun septier, payable par chacun an le jour de S. Remi.
bursæappellatur, non quod ex fisco dominico, sed quod ex
bursavassalli reditus solvendus expromatur.
Canevæ, aut
Cavenæ, dicitur, cum aliquid annuum ex
Camera, i. fisco Regio, vel ex aliquo loco thesaurario, vel ex vectigalibus, vel ex mensa argentaria solvitur.
La otra manera es à que dicen Feudo de Camara. Et este se face quando el Rey pone Maravedis à algunt su vassallo cada ano de su Camara et este feudo atal puede el Rey toller cada que quisiere.Ejusmodi feuda in rectis feudis non computantur, licet recti feudi servent naturam præterquam in successionibus, scilicet in servitiis præstandis, in danda et præstanda investitura in sacramento fidelitatis, etc. Vide Zazium part. 12. de Feud. § 31. et Rosentalium de Feud. cap. 2. § 30. 31. Bracton. lib. 2. cap. 35. § 6. ait, de feodo vel redditu, qui datur ex Camera, sine tenemento, de quo possit redditus provenire, non fieri homagium, præterquam Regi. Mox addit, non valere homagium, si redditus sit annuus, et de Camera, nisi constituatur et proveniat ex certo tenemento. Formula porro ejusmodi feudorum de Camera concessionis sic concipitur in Chartis Friderici II. Imperat. ann. 1250. pro Guigone Delphino Viennensi, in veteri Regesto Delphinatus Herouvalliano :
Attendentes devotionis et fidei puræ zelum, quem Wigo Dalphinus Viennensis dilectus consanguineus et fidelis noster habet erga Majestatis nostræ personam : considerantes quoque grata servitia, quæ idem culmini nostro fideliter exhibuit hactenus, exhibet in præsenti, et exhibere poterit in antea majora, de annuo Feudo trecentarum unciarum auri percipiendarum de Camera nostra singulis annis in festo Resurrectionis Dominicæ,... sibi in fide et devotione nostra persistenti de gratia nostra duximus providendum, etc.
Et propter prædictas conventiones et prædictum servitium, dabit Rex Henricus Comiti Roberto unoquoque anno quingentas libras Anglorum denariorum in Feodo.
A tous ceux qui ces presentes lettres verront et oirront Rogier de Beauchamp Chevalier au Roy d'Angleterre, Salut. Je fais à savoir à tous, que le Roy de France Monseigneur m'a donné de sa grace deux mil florins à l'escu de rente annuelle, à prendre, percevoir et avoir chascun an, tant comme je vivrai, sur son Tresor à Paris, si comme il appert par ses Lettres à moi données sur ce l'an de grace 1360. le 6. jour de Janvier, ainsi signées,Complurium ejusmodi Regibus nostris præstitorum ab exteris hominiorum meminit Tillius, ubi de bellis inter Reges Francicos et Anglicos. Nonnulla etiam alia descripsit Fredericus Sandius in Commentar. ad Consuetudines feudales Gelriæ tit. 1. cap. 1. n. 7. 8. 9. 10. etc. Vide, quæ de iis annotavimus in 13. Dissertatione ad Joinvillam.Per Regem vobis præsente Tolosæ, pour laquelle rente je suis entrez en la foy et en l'hommage de mondit Seigneur le Roy de France, et lui ay promis et promet foy et loyalté, et le servir loyalement à mon pouvoir de ce qu'il aura à faire de moy, toutes fois que de par luy en seray requis, contre toutes personnes quelconques, excepté tant seulement mondit Seigneur le Roy d'Angleterre et ses enfans. En tesmoin de laquelle chose j'ay seellées ces Lettres de mon seel, dont je use communément. Donné à Londres le 26. jour de Juillet 1362.
Feudumautem
Canevæseu
Cavenædicitur, cum vassallo ex cellario Domini, feudi nomine, præbetur annona. Sic Galbertus duas quadrigatas vini annuas a Duce Normanniæ percipiebat. Ordericus Vital. lib. 6 :
Duas quadrigatas vini de Principe Normannorum in Feudo tenebat singulis annis, ex quibus unum modium ad celebrandas Missas perenniter concessit Monachis.
Camera, id est fisco regio, alicui solvitur ; alterum vero, cum vassallo ex cellario domini, feudi nomine, præbetur annona.
Canevaenim est Cella penaria seu vinaria. Vide Canava 1. et Canepa 1.
chevel,
Les Fiemens chevels, sont icels, lesquiex sont tenus en chef, si comme Comtées, Baronnies, et Fieus de hauberc, Sergenteries franches, et tous autres Fiemens, qui sont tenus en chief, qui ne sont pas sousmis au Fieus de hauberc : et as Seigneurs de tels Fiemens doivent paier leurs hommes trois aides chevels selon la Coustume de Normandie. Les Fiemens par dessous sont appellez tous iceux Fiemens, qui descendent des chevels fiemens, et sont soumis à iceus Seingneurs, si comme sont Vavassouries, qui sont tenues par hommages et par services, si comme ou par service de chevel masle et autres Fiemens, qui sont tenus par les acres de terre de leurs chiefs Seingnors.Vide novam Consuetudin. Normann. cap. 34. 35.
Feudum Capitale, ab alio quam a Rege, aut eo, qui supremo jure gaudet, posse dependere. Hæc sunt autem verba Consuetudinis quæ explicantur :
Les autres Fiefs qui sont tenus en chief ne sont pas soumis à nul fief de Haubert. Ce texte,verba sunt Commentarii, entend de soumission de vilain Fief, et non pas de soumission de noble Fief. Et ne veut pas dire que se ung noble Fief étoit tenu d'un Fief de Haubert, qu'il ne fust pour ce Fief en chief : car les Fiefs de Haubert memement sont soumis aux autres, et les Baronies et les Comtez, mais veut le texte dire qu'ils ne sont pas tenus à aucun Fief de Haubert comme vilain Fief. Et est l'entente de ce texte, comme il peut apparoir par ce qu'il met aprés : les Fiefs par dessoubs sont qui descendent de Fiefs Chevels et sont soumis à eux, si comme Vavassouries, qui sont tenuës par sommage et par service de cheval, et les autres Fiefs qui sont tenus par autres services.
Quo sarta tenerentur diligenter tecta, ut legitur in Tract. de Feudis eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 651.
Adjecimus etiam, ut quicquid hactenus de Casamento Carnotensis Ecclesiæ, concessione possidentium, et præsidentium per annum et diem quiete possederint, de cetero nostra concessione quiete possideant.Quæ consuetudo ab Ecclesiasticis ad Laïcos subinde transiit. Hæc tamen feudi species non ubique statim recepta fuit ; at labente seculo
Casamentumpro feudo usurpari reperitur. Charta Theobaldi ann. 1198 :
Ego Theobaldus Trecensis Comes Palatinus ; notum facio tam præsentibus quam futuris : Quod ego dedi D. Radulpho cognomine Plunquet, villam quæ dicitur Veuderie quæ est prope Castellionem, in Feodo et Casamento sibi et hæredibus suis.Vide Casamentum 1.
BurglehenGermanis appellatur,
Burgutlehen. Vide Eichhorn. Introduct. in Jus German. § 195.
Feudum Castellanum, in chart. ann. 1269. in Alsat. Diplom. tom. 1. pag. 460. num. 649.
Consultabant præterea ut arces illas pro commodo inhabitantium jure aliquo communirent ac locarent : acceptisque nonnullis Militaris ordinis viris, illas fortaliciis et munitionibus præfecerunt, ac sub eo jure, quod Castrense seu Emphyteuticum jus dicitur, sub Feudo Castrensi collocarunt.Jus Feudale Saxon. cap. 37. § 5 :
Feudum castri non potest Castrensis alteri conferre, etc.Chronicon Laurishamense pag. 89 :
Et partem agri dominicalis in Castrense beneficium... distribuit.
Henricus D. G. Fuldensis Ecclesiæ Abbas, etc. nobili viro Philippo Domino de Minzenberg consanguineo nostro centum marcas denariorum Coloniensium, tribus fallentibus pro denario computatis, CastrenseFeudum castri Bingenheim deputavimus in hunc modum, ut ipse Castrensem idoneum sibi in dicto castro substituat, qui custodiam faciat castralem et residentiam.
Castralis beneficii, uti appellatur, profert Freherus in Originibus Palatinis, lib. 1. pag. 82. quo quidam Popo
de Durna Ludovico Comite Palatino Rheni investitus, profitetur tam pro se quam pro hæredibus suis, in Castro Heidelbergensi
Castrale beneficiumperpetuo se deserviturum, habiturumque in eodem castro, loco sui unum Militem continue residentem, etc. Quod quidem feudum Popo recepit, acceptis a Comite centum marcis argenti Coloniensis ponderis. Vide Jus feudale Saxon. cap. 3. § 4. cap. 29. § 12. cap. 37. § 4.
Cum domus monachorum de Vivonio quoddam servitium mihi deberet per manum Bartholomei Baril, videlicet quod equum quærebat mihi ad cacabum meum deferendum, quando ego ibam in exercitum, etc.Cujus Chartæ inscriptio talis est :
De Feodo Chauderiarum, quod solebat habere vicecomes Bellimontis.Vide supra Chauderea.
Tunc prædictus Episcopatus de quodam tenemento, quod tenuit R. de Monasteriis Feodo Censuali, scilicet de duobus hidis, unum fevavit militem.Vide infra Feudofirma.
Feudum Honoratum, quod itidem sub annuo censu datur ; a
Censualitamen videtur differre, quod
honoratumsimul nominatur.
Verum coloni ad oblagiam, et ad Feuda Choralia spectantes, ad nullam prædictarum exactionum vel contributionum sint astricti.
Idem quoque circa adaptationem curiarum et Feudorum Claustralium, ne talibus non præbendatis in posterum adaptari valeant, duximus statuendum.Ibid. fol. 27 :
Specificatio redituum pertinentium ad Feudum Claustrale, quam habet Johannes Wezelonis cantor et Petrus Volsche canonici... Primo redditus xxv. solidorum super duobus et uno vierdige... Item duo quartalia, unum tritici, aliud siliginis annuatim infra festa B. M. Virginis de granario ecclesiæ S. Thomæ.
Icellui Michiel advocat en la ville de Rouen avoit dit à la dame de Gargoulay que elle avoit droit, et que c'estoit Fief de Quenoulles qui se devoit partir.
Nobileinfra. Charta ann. 972. in Append. ad Marcam Hispan. col. 900 :
Ego Borellus G. D. Comes et Marchio et conjux nostra Ledgardis Comitissa... vindimus tibi alodem nostrum proprium, qui mihi advenit ad me Borrel per genitorum meorum, et ad me Ledgardis per meumEpistola Silvestri II. PP. ad Sallam Episc. Urgell. ann. 1001. ibid. col. 958 :decimum, id est, Ecclesia de S. Stephani qui est in Puig de Granolers, quod tu tenes per Fevum Comitale et per fevum de castrum Gurbo.
Cum Fevo et alode Comitale. In valle Andorra omnes alodes Comitales, etc.
Communiamseu universitatem urbis vel oppidi pertinet. Charta ann. 1055. in magno Chartul. S. Vict. Massil. fol. 41 :
Petiam minorem in medio habet unum vasum et a parte aquilonis vineas de Fevo communale, a meridie terram archiepiscopalem.
Homagialia vel Conditionabilia Feuda, retrofeuda, nobilia et innobilia, etc.Alia ann. 1337. in Reg. 101. ch. 103 :
In Feudum francum et nobile, Conditionatum tamen pactis, conditionibus et conventionibus suprascriptis.Charta ann. 1341. in Reg. 4. Armorial. gener. pag. 12 :
Sub ejus immediato dominio et segnhoria in Feudum francum, nobile et anticum, bonis conditionibus Conditionatum.Alia Humb. dalph. ann. 1349. in Reg. 79. Chartoph. reg. ch. 33 :
Concedimus... in Feudum redibile, Conditionatum modis et conditionibus infrascriptis, etc.Homag. ann. 1413. in Reg. 3. Armor. gener. part. 2. pag. 13 :
Confessus fuit... se tenere... in Feudum francum, nobile et antiquum ac bene Conditionatum, etc.Adde Ordinat. reg. Franc. tom. 9. pag. 40. art. 13.
Petrus de Maloleone... obtuli monasterio beati Dionysii quintam partem hæreditatis meæ,... quam quintam partem assignavi in hiis, quæ percipiebam in coquina abbatis S. Dionysii, ratione Feodi Coquinæ, quod feodum tenebam ab eo.Alia ann. 1231. ibid. :
Dom. Emelina relicta Philippi de Gargeis militis recognovit coram nobis, quod cum perciperet in Coquina abbatis B. Dionysii quædam jura, tam in piscibus quam in carnibus, quam in quibusdam aliis, ratione Feudi, quod tenebat ab eodem abbate. Feodum Quoqui,in Ch. ann. 1224. ex Chartul. Maurigniac. ch. 95.
Fief de corps, Quo vassallus debita servitia per seipsum Domino capitali præstare tenetur. Vide Assisias Hierosol. pag. 156.
Feudum Corporalepræterea dicitur illud quod in terris aliisque domaniis positum est, ad discrimen eorum quæ
Incorporaliavocant, quod sine tenemento sint.
in Curtedicitur, cum dominus castri, vel villæ, certam partem vel ex Camera territorii sui, aut ex teloneis, vel ex villa aliquid infeudat, quod minus sit parte alia, quæ remansit. Vide Rosentalium cap. 2. § 40.
non landsassiacum.
fief de danger, in Consuetud. Trecensi art. 37. Calvimontensi art. 56. Barrensi art. 1. etc. sic appellatum, quod ejus amittendi periculum immineat, nisi mature hominium et fidelitatem exhibuerit vassallus, vel si is, inconsulto domino, seu nondum præstito hominio, feudi sui possessionem adeat. Constitutio Friderici I. Imp. apud Radevicum lib. 4. cap. 47 :
Si quis infeudatus major 14. annis sua incuria vel negligentia per annum et diem steterit, quod feudi investituram a primo domino non petierit, transacto hoc spatio Feudum amittat.Vide Dangerium.
Vicarius pensionarius curam ibidem gerens animarum, pensionem recipiens perpetuam annuatim xij. marcarum usualis monetæ regni Scotiæ,... cum Fevo Decimali locorum infrascriptorum, videlicet de Murays, de Torres, etc.
Capitale, vel quod Gall. dicitur
Chef lieu d'une Seigneurie, a quo alia feuda etiam nobilia dependent. Litteræ Johannis de Britannia ann. 1231. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 1636 :
Insuper nos et hæredes nostri non poterimus aliquo modo accrescere nos in aliquo Feodo dicti Vicecomitis(de Rohan) vel hæredum suorum Dominico, vel gentili, vel in retrofeodo.
Feudum sæculare. Brevius, feudum Ecclesiasticum est, quod ab Ecclesiasticis et Ecclesiis possidetur. Ita accipitur in Regiam Majest. lib. 3. cap. 25. § 2. 3. cap. 34.
Et accipiet Sacerdos Fevum de Ecclesia de manu Abbatis, etc.In Concilio Claromontano ann. 1095. vetatur Presbyter effici homo Laici :
Sed si Feudum a Laico Sacerdos tenuerit, quod ad Ecclesiam non pertineat, talem faciat ei fidelitatem, quod securus sit. Homagiumvero pro dignitatibus Ecclesiasticis, v. g. Decani, Episcopo factum legimus apud Louvetum in Hist. Bellovac. lib. 1. pag. 338. Tabular. S. Cyrici Nivern. :
Feoda Dom. Episcopi Nivernensis, pertinentia ad Dominum Nivernensem. Et primo Feoda Ecclesiæ Nivern. Decanus Nivern. Archidiaconus Nivern. Thesaurarius, Cantor, etc.Regestum Feodorum et servitiorum fol. 141. in Camera Computor. Parisiens. :
Henri de Culant Celerier de S. Estienne de Troies, Lige de la Celererie de l'Eglise de S. Estienne.Fol. 167 :
Le tresorier de S. Kyriace de Provins maistre Guillaume Vasco Lige de la Tresorerie à lui donnée l'an 1258.
Præterea Patri Benedicto et suis piscatoriam Ligeritti fluminis benignissimus adhibuit, scripto firmavit, et ex his nihil aliud quam intercessionis illius quæsivitIngulphus in Chron. Croylandiensi ubi de Bertulpho Rege Merciorum :suffragia.
Emancipo ab omni debito Regis, et omnis alterius Domini, et hominis, cujuscumque fuerit dignitatis, excellentiæ vel honoris, ut nihil a modo de sacri vestri Monasterii Croyland Monachis litteratis et Laicis, servis aut tenentibus vestris exigere poterunt, præter orationes vestras aut beneficia spiritualia.Alia vero non libera, quæ præstant militiam et censum. Quæ quidem notiora sunt quam ut probatione indigeant. Nemo quippe horum temporum historiam vel leviter attigit qui Episcopos et Abbates galeatos citius obviam non habuerit quam infulatos. Sed abs re non fuerit observare hanc Ecclesiasticorum feudorum servitutem in Angliam a Guillelmo Conquestore invectam fuisse, ut testis est Matthæus Paris sub ann. 1070 :
Rex Willelmus... Episcopatus quoque et Abbatias omnes quæ Baronias tenebant, et eatenus ab omni servitute sæculari libertatem habuerant, sub servitute statuit militari, inrotulans singulos Episcopatus et Abbatias pro voluntate sua, quot milites sibi et successoribus suis hostilitatis tempore voluit a singulis exhiberi.
Eleemosyna Libera et Eleemosyna purain Eleemosyna 2.
Ego Girbertus Dei gratia Parisiensis Episcopus... Ecclesiam et altare B. Mariæ de Moncellis, Monasterio B. Martini de Pontisara concessi, annuente Burcardo de Montemorenciaco, qui eum de Episcopali Feudo possidebat.
Si aliquis teneat de nobis per Feodifirmam vel soccagium, vel burgagium, et de aliquo teneat per servitium militare, nos non habebimus custodiam hæredis, nec terræ suæ quæ est de Feodo alterius, occasione illius Feodifirmæ, vel soccagii, vel burgagii, nisi ipsa Feodifirma debeat servitium militare.
Feeferme. Idque
Firmam in feudo tenereappellabant. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 56 :
Si quis vero Firmam in Feudo teneat, et homagium inde fecerit, sive in eo manens sit, vel non sit, et eum diligit, satisfaciat domino suo in curia sua, vel in curia domini, de quo ipsum Feodum est.Charta alia Henrici Regis Angl. tom. 1. Monastici Angl. pag. 106 :
Et quoddam pratum... in Feodofirma perpetuo habendum pro 20. solidis reddendis unoquoque anno, etc.Et pag. 112 :
Concessit... dimidium gurgitis de Duny ad Feodam Firmam in escambium, etc.Matth. Paris ann. 1250 :
Partem suam in silvis... pro magna summa pecuniæ ut sibi in viaticis provideret, ad Feudofirmam dimisit.Charta Philippi Pulcri ann. 1314. in Reg. Chartophylacii Regii 49. Ch. 190 :
Nous faisons à savoir, etc. que comme Pierres Sires de Chambly tenist à Fieferme de nous nos moulins de Monfort sur Rille... lesquels moulins feu Pierre de Chambly nostre Chambellan, tenoit à ferme de nous pour ladite somme, etc. luy quittons pour toujours ladite pension, qu'il nous payoit pour lesdits moulins, etc.Habetur formula dationis ad manufirmam in libro Anglico
Justice of peacepag. 147. et apud Willelmum Thorn. sub ann. 1206. Vide eumdem ann. 1283. pag. 1935.
Feudofirmaalio sensu accipienda videtur, cum in Chartis donationum quæ Ecclesiis Monasteriisve fiunt, occurrit ; neque enim iis conditionibus mox a D. Cangio recensitis Viris Ecclesiasticis tribui potuisse arbitror. Itaque tunc
Feudofirmaidem fortassis quod
Feudum perpetuum, vel potius quod tunc dicebatur
Manu-firma, Main-ferme. Charta Episcopi Wigornensis ann. 1177. apud
MadoxFormul. Anglic. pag. 2 :
Walterus filius Willelmi de Stanei, concessit donationem quam pater ejus Willelmus dedit Monasterio S. Mariæ de Bordesleia, scilicet totam terram de Osmerclega cum omnibus quæ ad eam pertinent, cum omni libertate haiæ ejusdem terræ, in Feudofirma.
Feudifirmarius non potest firmarium facere de aliqua terra, nisi reddatur domino capitali, et ipse faciet illum firmarium, etc.
Item supra nemoribus desuper dictum pontem sancti Petri, quæ tenuit in feodali firma seu Feodo Firmo Johannes de saint Lienart, viginti libræ Turon. ad duos terminos escacarii.Arest. ann. 1384. ex Cod. reg. 9822. 2. fol. 148. v° :
Fuit allegata consuetudo in Normannia, quod quandocumque aliquis ab alio recipit aliquid ad Feudum firmum, et est modus loquendi à Fié Ferme in Gallico, et pro illo facit et solvit aliquam redevanciam, etc.Vide Feudofirma.
Ad nostri notitiam devenit inclitæ memoriæ Ludovicum regem prædecessorem nostrum, sub anno Domini 1264. religiosis abbati et conventui(S. Mich. in periculo maris) ad Feodalem Firmam tradidisse terram S. Johannis de Thoma, etc.
Fieufferme, in Lit. Phil. VI. ann. 1331. ex Bibl. reg.
Firmariæ Feodales, in Consuet. Norm. part. 1. cap. 27. ex Cod. reg. 4651.
Tractatus inter regem et Blancham ducissam Aurelianensem, per quem rex concessit ei tenere, vita comite, Fermas Feudatas balliviatus Cadomi, vicecomitatus Algiæ, castrorum de Braya comitisRoberti et de Gornayo, quæ quidem post decessum dictæ ducissæ reverterentur ad coronam. De anno 1376.
Die 15. Nov. 1382. expeditum fuit pro religiosis des Billetes Paris. quod terminum duorum annorum sibi per regem concessum, incepit 15. Sept. 1382. super sufferencia tenendi quoddam feodum, nuncupatum Feodum Flamigerorum in villa Paris. situatum. Feudum ad Flamingos,in Lit. admort. ann. 1381. vulgo
Billetesnuncupantur, eodem anno, permutatione inter ipsos et Guill.
de Hangestfacta, acquisitum.
Thesaurario Garderobæ Regiæaliis, quam ex domo et hospitio Regis præstatur et exsolvitur ex fisco Regio : cui opponitur
Feudum in curte domini, de quo Obertus lib. 1. tit. 2.
Franca Feudadicuntur,
quæ speciali servitio non sunt onerata. Vetus Consuetudo Normanniæ MS. 1. parte sect. 3. cap. 9 :
Nous apelon Franc Fieu, quant aucun tient franchement son fieu, et tous ses sousmis l'en font le service, qui apartient à icele franchise.Tabularium Tutelense ann. 1265 :
Ut omnia teneant ab Abbate et successoribus in Francum Feodum sive allodium, ut pro his homagium francum nobis Abbati et successoribus nostris, amplius facere teneantur.Charta Raymundi
des Baux, cogn. Junioris ann. 1274. mens. Febr. qua profitetur, tenere se a Bertrando
de ClahensaisEpiscopo S. Pauli Tricastin. Castella Suzæ et Buxedonæ
in Feudum Francum et gentile. Mox additur :
Item fuit concessum, quod ipse Raimundus de Baucio et ejus hæredes semper in mutatione domini vel vassalli teneantur facere homagium ligium flexis genibus, et jurare fidelitatem cum illis articulis qui in dicto juramento continentur, videlicet dictus Episcopus et successores possint suum vexillum seu baneriam mittere, in signum dominii et recognitionis dicti Castri, seu in fortalitio, etc.Charta ann. 1306. in Regesto Philippi Pulcri Reg. Franc. ann. 1295. Tabularii Regii num. 165 :
Prædicta vero omnia idem D. Bertrandus et ejus successores tenebunt a D. Rege et ejus successoribus Regibus Franciæ in Feodum Franchum et honoratum sub homagio ligio et fidelitatis juramento.
Feuda Franca et honorataa redditione castrorum ; quod potissimum colligitur ex hominio Guillelmi filii Ducissæ Mathildis Dom. Montispessulani mens. Martii ann. 1189. Raimundo Comiti Tolosano et Mergoriensi facto :
Quæ omnia habeo et teneo de te ad Feodum Francum et honoratum, ita quod nullum supradictorum castrorum vel villarum tibi veltuis, nec alicui Comiti Melgorii reddere teneor.Vide Feudum Honoratum.
francum, ut opinor, nuncupatum, quod ab homine
francoseu liberæ conditionis, licet non nobili, possideretur. Charta ann. 1300. ex Tabul. Flamar. :
Ego Geraldusla Folhosa confiteor me tenere et habere in Feodum Francum a Bernardo Bermundi domicello quoddam nemus... situm in parrochia de Conaco (Petragor.) ... sub censu unius cartonis frumenti ad mensuram Monthiniaci, et sub acaptamento pertinente ejusdem unius(cartonis) frumenti censualis seu rendualis. Ego dictus Geraldus promitto... eidem domicello... soluturum me... annis singulis in festo beati Michaelis perpetuo annuatim, et acaptamentum, ut est moris, in dominorum mutationibus et hæredum. Item promitto ego me... eidem domicello dictam terram supra confrontatam non avoaturum ab aliquo alio domino fortiori ac potentiori, nec etiam positurum in superioribus vel nobilioribus manibus eisdem, nec specialiter in manu alicujus gubernatoris sive rectoris qualicumque, excepto nisi de licentia, de consensu expresso ejusdem domicelli.
Possunt vendere vel infeodare, autres suas immobiles dare, excepto Feodo Francali Militari, quod emere vel recipere non possuntsine licentia Regis Angliæ. Quæ totidem verbis habentur in Consuet. Valentiæ in ead. diœcesi fol. 141. In Regesto Homagiorum Aquitaniæ,
Vitalis Seronprofitetur, se tenere a Rege Angliæ Duce Aquitaniæ
in Feudum Francale ratione Ducatus duas partes vineæ, quæ est in Parochia, etc.In eodem Regesto fol. 11 :
Dixerunt se esse homines ligii et Francales dicti Domini Regis.Atque hoc feudum
Francalealiud non videtur ab eo, quod
Feudum Francum, id est, nobile, et quod a viris ignobilibus teneri et possideri non potest.
Item in Feudis FrontalibusAlia ann. 1326. ex Reg. 64. ch. 400 :(l. francalibus) extimatis valere ratione altæ justitiæ, in redditu annuo tresdecim libras, tres solidos Turon.
Item Feuda nobilia et francalia, justiciabilia, existentia sub juridictione Auriaguesii, etc.
Furcæ, seu superioris justitiæ jus competit. Charta R. Abbatis Carofensis ann. 1308. ex Regesto 2. Philippi Pulcri Regis Franc. in Tabul. Regio, n. 11 :
Item quod habitantes in dicta bastida possint emere et recipere ad censum vel in domo a quacunque persona volente vendere vel infeudare, aut res suas immobiles dare, excepto Feudo Furcali et Militari, quod emere vel recipere non possint, nisi de nostro vel successorum nostrorum processerit voluntate.Vide Furca.
Dominus potest duobus solum Feudum conferre, uni possessionem, et alteri exspectationem, quæ dicitur Conventio, si moriatur absque hærede feudali possessor,qui quidem dicitur
Infeudatus de futuro, in Jure feudali Saxonum cap. 7. 8. 9. 29. 30. et 37.
Annalevocat Zazius art. 2. de Feud. cui opponitur
Perpetuum, ut sunt omnia feuda : cum scilicet custodia castri, domus, etc. mercedis nomine conceditur. Auctor Breviloqui :
Guardia, Feuda sunt, quæ constituuntur aliquibus propter custodiam rei domini constituentis : Guardio dicitur ille, cui talis custodia est commissa.Vide Rosental. lib. de Feud. cap. 2. § 32.
Feudum Gardiævel
custodiæest quod Galli
Garde noble, Tutelæ usufructuariæ species. Vide Warda.
Item pariter concedimus,... quod quæcumque persona... dicti loci burgensis oblias, Feoda Gentilia ac redditus usque ad summam trecentarum librarum rendualium acquirere possit.Charta ann. 1309. in Reg. 13. ch. 175 :
Comme Simon Piquois ait acquis en Fief gentil, etc.Infra,
Fief nobleappellatur. Vide Feudum nobile et Feudum rectum.
Undecim solidi et dimidius censuales, Feodum de Guerris.
Teneb atur is feudum, cui assignatum fuerat, in habitare. Est enim ab inhabitando deductum. Quod si ædificiis nudum contigisset, aut inhabitabile ruina postea repræsentasset, a fundamentis debebat instaurare vel collapsa reparare, ut Habitantiæ Feudum suas figendo sedes cum conjuge et liberis pro vocabuli proprietate retinere honestissime posset.
de Harocognitio aut jurisdictio, vel, ut apertius dicam, cui superioris justitiæ jus competit. Chartularium Gemmet. tom. 1. pag. 32 :
Nous avons ou dit lieu(de Morville) ... deux demy fiefs de Haro et deux de Liage.
homagiumdebet : non omnia quippe feuda homagium præstabant, ut videre est infra in
Feudum Militare.
Homagialia vel conditionabilia Feuda,in Charta ann. 1334. ex Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 1358. Alia ann. 1350. in Cod. reg. 9861. 2. 2. fol. 41. v°. :
Rogantes... quatenus bona, quæ prædictus quondam Johannes de Bergheim, nomine feodali, a vobis possidebat, præfato Wernhero nato suo in Feodum Hominigiale.... conferre dignemini.
Ipsi domino Regi et successoribus suis Boemiæ Regibus, ab eoque domino Rege per osculum inter nos hinc inde prælibatum et reassumptione Bireti, ipsum Ducatum nostrum cum terris et pertinentiis ipsius in Feodum Honorabile recipimus, pariter et habemus, decernentes, etc.
Ego Petrus Dei gratia Rex Aragon. Comes Barcinon. Dominus villæ Montispessulani et Mariæ Reginæ uxoris meæ nomine do tibi Pontio Petro et successoribus tuis in Feudum Honorarium totam medietatem castri de Ropiniano.
Francum. Pactum initum inter Petrum Regem Aragon. et Jacobum Regem Majoricarum super Regno Majoricar. 13. Kal. Febr. 1278 :
Nos Jacobus... recipimus a vobis D. Petro Rege Aragonum fratreHomagium factum a Guillelmo filio Mathildis, Ducissæ D. Montispessulani Raimundo Comiti Melgorii, mense Mart. ann. 1189 :nostro et successoribus vestris Regib. Arag. in Feudum Honoratum sine omni servitio... totum prædictum regnum Majoricarum, etc.
Quæ omnia habeo et teneo de te ad Feodum francum et Honoratum, ita quod nullum supradictorum castrorum vel villarum tibi vel tuis, nec alicui Comiti Melgorii reddere teneor.Et infra :
Et hæc omnia habeo et teneo a te D. Raymundo Comite Melgorii ad Feodum Francum et Honoratum, pro quibus omnibus præscriptis facio vobis hominium et fidelitatem.Charta Bertrandi D. Castri
de Parisin Comitatu Ruthenensi, 3. Non. Mart. ann. 1274 :
Recognosco... vobis D. Henrico Comiti Ruth... me tenere... in Feudum francum et Honoratum et nomine Feudi Honorati, ad fidelitatem tamen et homagium, omne ego quod possideo... in dicto Castro de Paris.Alia Raimundi Comitis Tolosani ann. 1242. in Regesto Tolos. :
Et pro hac donatione sive quitatione Dominus Comes prædictus pro se et heredibus suis donavit in liberum et Honoratum Feudum villam nomine Bessitam in Rutenensi diœcesi... ad omnem eorum voluntatem in perpetuum faciendam : ita tamen quod prædictus Gaillardus et Domestica ejus uxor et hæredes eorum sint pro Feudo prædicto homines et Milites prædicti Comitis,quibus additur etiam
hominium. Alia Guillelmi, filii Mathildis Ducissæ, D. Montispessulani ann. 1185. Jun. :
Hæc omnia prædicta dono, laudo, trado et concedo in perpetuum tibi et tuis ad Feodum Honoratum, et tu Raymundus Aerradus et hæredes et successores tui, qui hoc Feudum tenebunt, facietis mihi et hæredibus meis nomine hujus Feodi hominium et servitium.Exstat Charta B. Episcopi Magalonensis, Domini et Comitis Melgoriensis, qua dat
in Feudum Honoratumet
censuatum 4.denarios de 10. denariis, quos ratione dicti Comitatus percipiebat, Jacobo Regi Arag. Domino Montispessulani. Adde Histor. Beneharn. lib. 8. cap. 27. n. 10. et Gariellum in Episcopis Magalon. pag. 244. 269. Ejusmodi etiam feuda, quæ in
releviisferrum lanceæ, sparverium, austurem, chirothecas, et similia præstare tenentur,
Fiu Hondrat, seu
Feuda Honorata, vel
Honoris, vocant fori Beneharnenses tit. 1. art. 27.
Feudumtamen
honorisab
honoratoseu
honorariodistinctum fuisse in Aragonia scribit Gallandus in Tract. MS. de Feudis, illudque adsignat discrimen, quod
feudum honorisea conditione daretur, ut ex reditibus castri seu villæ, milites ad ipsius castri defensionem necessarios aleret feudatarius ;
feudumvero
honorariumsub fide tantum et hominio possideretur. Idem itaque Gallando
feudum honoris, quod aliis
feudum soldatæ.
feuda honoratanon ubique ab omnibus servitiis exemta fuisse ; in Charta enim ann. 1298. feudatarius manumitti dicitur
ab omni vinculo servitutis atque homini seu homagiiquod ratione
Feudi honoratifacere tenebatur ; sed præstat Chartam ipsam legere quam invenies voce Manumissio ad lin. Eamd. vocem, etc.
et Sergentia.
Feudum Mediatum, quod aliter
Retrofeodumdicitur. Transactio inter Philippum Pulcrum Franc. Reg. et Episcop. et Capitul. Eccl. Vivar. ann. 1307 :
Et de his, quæ ab iis, vel ab altero eorumdem tenerentur in Feudum mediatum, vel immediatum, etc.
Fiés enterins, in Stabil. S. Ludov. cap. 8. tom. 1. Ordinat. reg. Franc. pag. 115. Charta ann. 1363. in Reg. B. Chartoph. reg. ch. 20 :
Feudum integrale, quod dicti conjuges tenebant ab eodem domino baillum habente, eratque dictus scutifer homo ligius, et feudalis ipsius domini baillum habentis ad causam dicti bailli de feodo supradicto.
equi servitiivalet 60. solidos
de racheto.
Non jurabile, quando conceditur eo pacto, ut fidelitas non juretur. Vide Boissium de Usu. Feud. cap. 4. Instr. ann. 1325. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 204. col. 2. quo Johannes Comes Forensis pro pluribus castris et feudis se hominem ligium de Dalphino constituit :
Item castrum de Cussiaco cum ipsius castri mandamento... quod castrum tenet ab ipso Comite Forensi Jurabile et reddibile Johannes de Mays Dom. de Cussiaco.Ibid. non semel occurrit. Aliam hujusce appellationis causam nobis aperit doctissimus D.
jurabiledictum fuisse quod, quemadmodum vassallus feudatum castrum domino capitali redditurum se, cum ei libuerit, sacramento suo pollicebatur ; ita idem castrum vassallo restituturum se, cum eo ad suum commodum usus fuisset, jurabat capitalis dominus. Id probat ex Charta ann. 1297. quam consule, si lubet, ad vocem
Rendable.
Se nous morons sans hoirs de nostre corps, nous laissons et quittons à nostre amé et foiaul cosin monsieur Odart, seigneur de Montagu, la jurabletté et rendabletté dou chasteuil de Montagu.
Rectum, quod ad hæredes transit in infinitum. Charta ann. 1289. apud Ludewig. tom. 10. Reliq. MSS. pag. 162 :
Feuda... collata illustribus principibus dom. Friderico et dom. Theodorico, ipsius domini Landgravii filiis, communia contulimus cum ipsorum patre, possidenda titulo Justi Feudi.
Laicum, quod non tenetur de Ecclesia, sed est de feodo mere temporali,inquit Lindwoodus. Charta Henrici II. Regis Angl. tom. 2. Monastici Angl. pag. 260 :
Centum solidatas terræ de Laico Feudo, etc.Joannes Brompton. pag. 1169 :
Reddidit etiam ei omnes Laicos Feudos, quos Henricus pater ejus illi dederat.
Et totum manerium supra et infra dictas domus est in eleemosina, alia est in Feudo Laicali.
Fieu lay et d'aumosnes, in Lit. remiss.
Tenentur etiam quædam libera tenementa, sine homagio et paragio, in Feodo laicali, etc.Charta Ricardi episc. Ambian. ann. 1208. in Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 14. r°. :
Willelmus illustris comes Pontivi et Monsterolii nobis asseruit, quod cum Johannes, cognomine Gallus, de ipso in Feodum Laicale teneret duas partes decimæ de Kokerel, etc.Vide Decimæ Militares.
Omnes terras, possessiones ac jura... ab eisdem abbate et conventu et ecclesia Cluniacensi accepit(idem Jacobus) in Feodum Legum.
Lealta, fides, fidelitas. Charta ann. 1195. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 616 :
Unde dictus dominus patriarcha cum baculo, quem tenebat in manu, investivit prædictos fratres... ad rectum et Liale Feudum, de castris et curiis camini... Et fratres juraverunt ipsi domino patriarchæ fidelitatem pro prædicto feudo.Nostris,
Fief de Liage. Vide Ligius.
Statutum est etiam, quod nullum vavassorem, vel Liberum feodum, in terra mea habentem, burgenses de Abbatisvilla in suam Communiam recipere poterunt, nisi de assensu meo et domini sui.Adde cap. 25. Homagium Hugonis
d'ArpajonDomicelli ann. 1264 :
Feudum Liberum et honoratum. Liberum militare Feudum,in Chron. Abbat. S. Trud. pag. 459.
Feoda Libera Ecclesiarum parochialium, apud Rogerum Hovedenum pag. 779.
Frey-Lehen, col. 508.
Liberum autem dicimus Feodum, quod servitiorum inhonestorum obtinet libertatem, ut de prati servitio et de curatione bieii molendinorum, etc.
Feudum Militare.
Baronibus et militibus, qui tenent de eis Feodum Loricale, vel de tenentibus suis in Feodo Loricali, Franc fié entier de haubert,in Charta Phil. Pulc. ann. 1301. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris fol. 129. v. col. 2.
Brusselde Usu Feud. lib. 1. cap. 1. pag. 55 :
Hæc sunt jura seu Feoda pertinentia ad Magistros et Clericos Compotorum in Campania, scripta ann. 1290. Omnes emptores præpositurarum, portagiorum, et aliarum consuetudinum, si valor eorum usque ad mille libras ascenderit, debent solverexiiii. libras Turonenses, de quibus Magistri Compotorum debent haberexiii. libras quolibet anno ; et Clerici Compotorumxx. s. Turonenses. Item,omnes emptores rerum nundinarum quantumcumque fuerint venditæ vel admodiatæ, debent similiter reddere xiiii. libras, distribuendas ut supra. Omnia vero jura seu Feoda quæ debentur tam Magistris quam Clericis Compotorum pro præposituris, portagiis, et aliis consuetudinibus venditis debent recipi inter festum Omnium Sanclorum et Brandones quolibet anno, exceptis illis quæ debentur de venditionibus nundinarum, quæ semper recipiuntur in exitu utrarumque nundinarum successive venientium per ordinem, temporibus consuetis.
manutergiumseu mantile, dum sacra peragit, subministrat ille subdecanus. Vide Tract. de Nobilit. Haberti cantor. et canon. S. Aniani Aurel. pag. 182.
Feudum Militis, quod a vassallo
Militepossidetur : qui quidem vassallus ad hoc, ut servitium præstet domino in expeditionibus bellicis, Militari cingulo donatus esse tenetur.
Ad augmentandam igitur profectionem suam in Scotiam, fecit Rex per Angliam publice proclamari, ut, quotquot tenerentur fieri Milites successione paterna, et qui haberent unde militarent, adessent apud Westmonasterium, etc.
Feudum Militare, in Constitut. Sicul. lib. 1. tit. 85.
Feudum Militare liberum, in Chronico Trudonensi lib. 9. pag. 459. Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 574 :
Et ex paterna hæreditate Feudum Militis possedit.Monasticum Angl. tom. 1. pag. 47 :
Servitium Petri Caron et hæredum suorum de Feodo unius Militis de Setona,... et servitium de Feodo duarum partium unius Militis... pro servitio Feodi trium Militum, etc.Tom. 2. pag. 826 :
Prædictum manerium tenetur de D. Rege per servitium dimidii Feodi Militis.Adde Hovedenum pag. 549. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 23. 141. 271. 664. Ughellum tom. 6. pag. 866. Feoda Normanniæ pag. 1045.
Ritterlehn, col. 1551. etc.
Militiæinterdum nude appellantur ejusmodi feuda. Gervasius Tilber. in Otiis Imper. apud Leibnit. tom. 1. Script. Brunsvic. pag. 943 :
HicVide in Miles ad lin.(Henricus VI.) legem instituit apud Teutones, ut Militiæ, more Gallorum et Anglorum, successionis jure devolverentur ad proximiores cognationis gradus ; cum antea magis penderent ex Principis gratia.
Militia, alias
Feudum Militis.
Feudati, et
Feodati Milites, dicuntur Simeoni Dunelmensi et Bromptono ann. 1086. qui quidem tenebantur Regem in expeditionem pergentem comitari per 40. dies armis omnibus et equis instructi : si vero feudum dimidii esset Militis, per 20. si denique quartæ partis Militis, per 10. Ita Littleton sect. 95.
Quicumque habet Feodum unius Militis, habeat loricam et cassidem, et clypeum et lanceam ; et omnis Miles habeat loricas et cassides et clypeos et lanceas, quot habuerit Feoda Militum in dominio suo.Vetus Normannorum Jus municipale MS. 1. part. sect. 3. cap. 8. ait, Anglis Normanniæ Ducatum tenentibus,
que tous ceus, qui porseent Fieu de hauberc sont tenus à avoir cheval et armes : et des cen que il avoient aage de 21. an, il doivent estre ses chevaliers que il soient trouvez prez et appareilliez au mandement del Prince ou de leur Chiefs Seigneurs.
Nec non vassallis, feudis, Feudatariis Militibus, clientibus, civibus, judicibus, etc.Distincta etiam ab aliis illorum hominii formula ; unde
vitamet
membra suadomino suo feudali jurabant. Charta ann. 1182. ex majori Chartul. S. Victoris Massil. :
Milites Castri de Bromeses fecerunt hominium domino Abbati et juraverunt ei vitam et membra sua sicut Feudatarii Milites jurant dominis suis.
Feuda militariaignobilibus tenere prohibitum erat, etiam cum
nobiliaiis permittebantur. Libert. villæ Montisfalc. diœc. Caturc. ann. 1292. in Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 503 :
Item quod habitantes dictæ villæ possint... feudum nobile tenere, excepto Feudo Militari, quod emere et recipere non possint, nisi de domini regis... permissione.Deinde vero et
Militariahabere potuerunt, regia licentia etiam non requisita. Libert. villæ Florent. ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 388. art. 4 :
Concedimus... consulibus et habitatoribus dictæ villæ, et imposterum habitaturis, quod ipsi possint et valeant acquirere hinc ad quinque annos, et acquisita tenere deinceps ac perpetuo, Feuda nobilia et militaria, absque financia aliquali ; dum tamen dicta feuda nullum faciant homagium.
Fief de haubert,
Haubergeonnominabant,
Feudum Militare.
Milites, qui per loricas terras suas deserviunt.Apud Matth. Paris pag. 38. male,
defendunt, pro
deserviunt, scribitur.
Qui es in cœlis, fol. 198 :
Johannes de Falesia Scutifer, dicit quod tenet dimidium Feodum loricæ, pro quo debet, sicut dicit, auxilium exercitus et cavalcatæ quando per Normanniam levatur, aut servitium perEx his discere est quæ fuerint feudi loricæ servitia.xx. dies eundo et redeundo ; et si servitium dictorumxx. dierum captum fuerit, auxilium prædictum non debet capi nec levari.
Militare, varie definiunt Chartæ veteres. Codex MS. apud Spelmannum :
Virgata terræ continet 24. acras ; 4. virgatæ constituunt unam hidam : et 5. hidæ constituunt FeudumAlter :Militare, cujus relevium est 100. solid.
10. acræ faciunt secundum antiquam consuetudinem unam fardellam : et 4. fardellæ faciunt unam virgatam : et 4. virgatæ faciunt unam hidam : et 4. hidæ faciunt unum Feodum Militare.Tertius denique Codex MS. :
16. virgatæ terræ faciunt integrum Feodum Militare, etc. 13.carrucatis terræ constitisse feodum unius Militis, docet vetus Charta in Monastico Angl. tom. 1. pag. 661 :
Salvo forinseco servitio quantum pertinet ad dimidiam bovatam terræ, quam dictus Joannes tenet in manu sua, unde 13. carrucatæ terræ faciunt Feudum unius Militis, prout continetur in chartis, etc.vel
octout alia tom. 2. pag. 825 :
Salvo tantummodo mihi et hæredibus meis forinseco servitio Domini Regis, quod dicitur Scutagium, quantum pertinet ad 12. bovatas terræ, unde 8. carrucatæ faciunt Feodum unius Militis.Viginti libratis terræ, seu 20. librarum annuo reditu. Liber de Modo tenendi Parlamentum tempore Edwardi Regis, filii Regis Ethelredi :
Comitatus constat ex 20. Feodis unius Militis, quolibet Feudo computato ad 30. libratas : Baronia constat ex 13. Feodis et tertia parte unius feodi Militis secundum computationem prædictam, unum feodum Militis constat ex terris ad valentiam 20. librarum.Vide Caballaria, Membrum Loricæ, in Membrum 2.
In Bixla sunt decem hidæ, quas antiquitus tenebat Episcopus Cicestriæ in dominio suo, Comes autem Augensis auferens terram illam Episcopo et Ecclesiæ fefavit in quatuor Milites. Episcopatus deIbid. pag. 323 :(f. Ecclesia recuperaverunt inde de terra illa quinque hidas in dominium, et duo Milites tenent alias quinque hidas de Episcopo pro duobus Feodis.et)
Osbertus Archidiaconus tenetQuod pluries ibid. occurrit. Et pag. 338 :xi. carrucatas terræ, undexiiii. carrucatæ faciunt Feodum Militis.
Ego Robertus Caro teneoUnde vero repetenda sit ejusmodi varietas non video, nisi a mensura quæ diversa est pro diversis locis, aut forte ab ipso feudatoris libitu qui, prout ipsi videbatur, infeudationis conditiones exprimebat.v. carrucatas terræ pro uno Feodo Militis.
Ministeriale Feudum, quod a ministerio nuncupatur, non alia causa institutum videtur, nisi ut sedes patriarchalis quæ pulcherrimam amplissimamque ditionem habet, congruentibus et fere necessariis adjuta ministeriis, optime regi posset. Ministeriales enim operam et obsequium, cui fundi addicti erant, multifariam ex præscripto subministrare solebant.... Feudum autem diversa sumsit nomina pro qualitate ministerii.
Willelmus Norgout tenet terram suam de Warengerviller de Feodo Monetæ... Robertus Burgensis tenet de Feodo Monetæ apud Arpenillam.
Fief mort, in Consuetudine
qui est proprement soubsacasement, ou rente seiche,cui opponitur
Feudum vivum. Vide Census siccus.
Maneriavulgo appellantur, quorum domini jurisdictionem aliquam in tenentes sui feudi habent.
Item quod jam dictus Raymundus et ejus successores de prædicto feudo eidem dato,... servire teneantur et debeant, sicut cæteri vassalli nobiles tenentes Feuda Nobilia et antiqua habentia propriam naturam feudi, eorum Dominis servire consueverunt, et debent, et tenentur secundum generalem consuetudinem Nobilium vassallorum antiqua et Nobilia Feuda habentium in Comitatu Viennensi.
Dedit... nomine Gentilis et Nobilis Feudi Castrum Bardi, etc.
Galterus de Antri de Feodis nummorum Castritierri homo fuit Guillelmi de Berne. Joannes homo de 10. libr. Castritierri et de 10. libr. Ulcheii.Fol. 61 :
Petrus de Poanci ligius de 100. libr. et cum Feodus ordinetur, 100. libræ ponentur apud S. Pharonem, donec alibi ponantur.Idem videtur quod in Assisiis Hieros. MSS. cap. 175.
Feudum Byzantinorumappellatur, cujus lemma sic concipitur :
Se aucun Seignor done Fié en Bezans à home ou à feme en aucun leu moti.Adde cap. seq. Charta Hugonis Ducis Brabantiæ ann. 1024. in Regesto Herouvalliano Philippi Augusti f. 105 :
Prædictus autem Dominus Philippus Rex Francorum mihi assignavit in feodo 200. marcas argenti singulis annis percipiendas in Purificatione B. Mariæ, etc.Tabular. Campaniæ :
Ego Simon Dom. de Passavant Not... quod Comitissa Campaniæ mihi assignavit 30. libratas annui reditus habendas singulis annis in nundinis Barri, et donavit 200. libras in denariis computatis. Ego itaque propter hoc donum deveni homo suus ligius et filii sui Comitis Campaniæ, juravique sibi, quod ipsos juvabo bona fide contra omnem creaturam, quæ possit vivere et mori,... Actum ann. 1216.Vide Chartam Alphonsi Imp. Hisp. ann. 1258. apud Perard. in Burg. pag. 491. et Monastic. Angl. tom. 1. pag. 967.
De Clairambault:
Tradimus in feodum francum seu assensamus ad perpetuum, nomine dictorum dominorum abbatis et conventus(de Calmo) duas petias terræ moventes de Feodo Obituum dictorum dominorum.
obliarumobnoxium est. Parag. ann. 1320. in Reg. 50. Chartoph. reg. ch. 529 :
Retinuit etiamVide Obliæ in Oblata et Glossar. Jur. Gall. vocibus(prior de Reumis) omnia Feuda militaria et Oblialia, quæ ab ipso priore... tenentur.
Oublial.
Paragiumtenetur. Vide Paragium.
Paternum, quod a patre, vel ab aliquo ascendentium obtentum est. Instr. ann. 1385. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 81. col. 1 :
Contra ipsum Hennickium fuit propositum et objectum taliter, quod Feudum suum Patrimoniale post obitum patris sui, debito tempore juxta consuetudinem Rigensis diœcesis, a domino suo scienter et pertinaciter, una cum fratre suo Otthone postulare contempsit et neglexit.
Pecuniarium. Idem quod Feudum Nummorum.
Guillelmus de Virsione pro suo Feodo de Penthecostes ad Meledun. xx. lib. Turon.
mcclxxix. Oculo Cinctano, Jacobi filio, jugera quædam ministerialia in agro Septimi, quæ Bartholomæus Pilosus tenuerat antea, tradita fuisse, ut patriarchæ pistoriam præstaret operam, Johannes Lupicus scriptum reliquit.
in Consuetudinib. municipal. Nivernensi tit. 37. art. 9. 10. Aurelianensi cap. 1. art. 47. 48. 67. 68. Carnot. art. 65. Dunensi art. 15. 21. Burbonensi art. 373. 388. Autisiod. art. 52. 67. 72. Melodun. art. 74. 75. Claromont. art. 199. Trecensi art. 45. 190. Laudunensi art. 260. et Remensi art. 222. Charta ann. 1230. apud Perardum in Burgundicis pag. 417 :Plain fief ,
Notum facio, quod ego teneo in Plano Feodo Castrum meum de Maulain a D. Rege Franciæ. Ligius de Plano Feodo,in Regesto Feodorum Campaniæ fol. 101.
Vassalde
Plain fief, in Consuetudine Montargensi cap. 1. art. 18. Aurelian. cap. 1. art. 19. et in Charta ann. 1266.
Fief de plejure. Quo vassallus pro Domino fidejubere tenetur aut
plegiumdare : quod vadimonium ad annualem præstationem, quam Domino ob feudum debet vassallus, æstimatur in Consuet. Normann. art. 205. Adde consuet. Britan. art. 90.
Courbon du Terneyejusd. eccl. canon. et archid. :
Magister Bertaudus ad Dentem janitor domus episcopalis, ad causam dictæ portæ et pertinentiarum ejusdem, fecit et præstitit R. in C. P. D. Ebloni episcopo Carnotensi homagium tale quale prædecessores sui facere et præstare consueverunt, et tenetur et injunctum est per dom. episcopum eidem janitori ut infra tempus assuetum tradat adveuta sua.Vide in Portarius 1.
Benedictus Girardi Fedium Prepositale et quicquid in decima S. Augustini habebat, Petro Abbati Vallium... pro 40. solidis prorsus vendidit.Vide Præpositus.
Fœdium Præpositale, hoc est, redecima, calumniabatur.Vide Redecima.
Mansus Ecclesiasticus, qui ad Presbyterum Ecclesiæ pertinet, de quo in voce Mansus, intelligitur. Concil. Bituric. ann. 1031. cap. 21 :
Ut sæculares viri Ecclesiastica beneficia, quod Fevos Presbyterales vocant, non habeant super Presbyteros. Feudum Presbyterii,in Tabul. Bellilocensi Ch. 32. et in Bibliotheca Cluniacensi pag. 1390.
Beneficium Presbyterii, in Charta Guillelmi IV. Ducis Aquitan. apud Beslium pag. 308.
Feodum Sacerdotale, in Tabulario Monasterii Dolensis Ch. 27.
Spiritale beneficium, in Tabulario Absiensi f. 31. Charta ann. 1076. in Tabulario Angeriacensi fol. 60 :
Ego Helias Rufus concedo Deo, etc. in præsentia D. Oddonis Abbatis Ecclesiam Oixiaci, et fiscum Presbyteratus, et Cemeterium, etc.Fol. 62 :
Achardus de Borno, confirmat Ecclesiam de Oixiaco, Feodum Presbyterale, burgumque totum, etc. Fiscus Presbyteralis,fol. 68.
Fiscus Presbyterii, fol. 73. Alia Charta ann. 1037. fol. 177 :
Et totum Fiscum Ecclesiæ quod pertinet ad Presbyterum propter Ecclesiæ servitium.Tabularium Santonense :
Ecclesia de Tousac, et Cœmeterium ejus et Sanctuarium, quod Feudum Presbyteri dicitur.Vide Thomasserium in Consuetud. Localib. Bituric. cap. 41.
Feudum Presbyteriale, strictiori, quam par erat, notione accepisse videtur D. Cangius. Neque enim hac voce significatur tantum
Mansus Ecclesiasticus, sed et Oblationes, et quidquid Sacerdoti Ecclesiam administranti persolvitur pro exequiis, baptismatibus, etc. quod passim et
Sanctuariumet
Jura Sanctuariiappellatur. Id subodorari poterat Vir sagacissimus ex Tabulario Santonensi quod ipse paulo superius citavit. Sed sententiam nostram diserte probat Chartularium Monasterii S. Sulpitii Bituric. fol. 22. ubi quidquid ad
Feudum Presbyterialepertinebat diligenter explicatur :
Eidem Abbati sanctiAdde Chartul. S. Cypriani Pictav. in Hist. MS. ejusd. Monast. pag. 365 :Sulpitii Evrardus concedit omne Fevum Presbyterale, intra et extra Ecclesiam Nobiliacensem, hoc est, offerendam, sepulturam, baptisterium, relevationes feminarum, benedictiones sportarum et nuptiarum, visitationes infirmorum, confessiones, vigilias, trigenaria, decimas.
Concessit Ecclesiam S. Martialis in pago Xantoniaco cum offerenda et toto Fœdo Presbyterali. Item. Concessit Ecclesiam... cum omni Fedo Presbyterali vel cum omnibus rebus ad ipsam Ecclesiam pertinentibus.Et Chartam Didonis de Androca ann. 1110. apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 471 :
Dono Deo et sanctæ Fidi Ecclesiam de Fornils cum Fevo Presbyterali et cum tota mea parte de decimis, quam ego tenebam in dominio, exceptis Fevalibus.Vide Fiscus Sacerdotii.
Prin fief, in Consuetud. Bayonensi tit. 5. art. 10. 11. 33. 37. 38. 42. tit. 8. art. 1. 9. 10. tit. 13. art. 7. tit. 17. art. 14. et 16. et Consuetud. Labourt. tit. 6. art. 13.
Fief de paisse et de giste, pro quo condictis vicibus hospitium et convivium Dominis a vassallo debentur. Vide Procuratio.
Feuda quaterna, ut est in Constitutionibus Siculis lib. 1. tit. 37. dicuntur
magna Feuda, quæ in quaternionibus doanæ regiæ inveniuntur inscripta,eodem lib. tit. 39. § 2. tit. 41. lib. 3. tit. 21. 22. His opponuntur
Feuda non quaternata, eodem lib. tit. 52. § 2. tit. 85. Statuta Honorii IV. PP. pro Regno Neapol. ann. 1285. apud Odoricum Rainaldum num. 48 :
Si contingat feudatarium crimen committere, per quod publicanda fuerint bona ejus, aut ipsum sine legitimis hæredibus fati munus implere, si Feudum ejus fuerit quaternanum, nihilominus immediatus dominus illud cum onere servitii consueti personæ concedat idoneæ, Regi postmodum præsentandæ, ut ejus super hoc habeatur assensus. Si vero quaternanum non fuerit, etc.Vide Rosental. cap. 2. § 42.
Cum inter nos ex una parte et Liberium laicum ex altera, super quibusdam decimis, quas idem L. ratione Feodi Cottidiani, quod ab ecclesia nostra habere dinoscitur, ad se pertinere proposuit, questio verteretur, etc... Ipse vero L. nobis serviet quoad vixerit, in officio minuendi ; heres quoque ipsius qui pro tempore fuerit, ut artem discat minuendi, diligentiam omnimodem adhibebit, etc.Vide Feudum Annuum.
recipere, seu admittere dominum capitalem, cum ei libuerit illo uti ad suum commodum ; ita tamen ut vassallus ex eo excedere, illudque totaliter
redderedomino non teneatur. In Testamento Caroli Ducis Lotharingiæ ann. 1424. dicitur Castellum de
Billesteinesse
Rendouble et Receptauble au Duc. Vide Dissertat. 30. ad Joinvillam pag. 350.
reciperedominum capitalem. Charta Phil. Pulc. ann. 1300. in Reg. 61. Chartoph. reg.
Comme nostre amez et feauz Tiebaus de Lohereine, sire de Rumillei, ait recognu à tenir de nous à touz jours mais et de nos hoirs en Fié Receptable, sens faire estant, les choses que s'ensuent. C'est assavoir Nuef-Chastel en Lohereine et les appartenances, Chasteau et les appartenances, Froart et les appartenances, et tele partie comme il ait à Grans avec les appartenances. Lesqueles choses li dus de Lohereine ses peres li donnait quant il se mariat, selonc ce que li dons est plus pleinement contenus en certeines lettres, qui en ont esté faites, et nous ait fait hommage lige des dittes choses, etc.
Rectum et gentile Feudum, in Charta ann. 1228. apud Ughellum in Episcop. Eporediensib.
Possidebimus in perpetuum a domino episcopo et successoribus ejus Carnotensibus ad unum Rectum et liberum Feodum, ad usus et consuetudines Carnotensium feodorum, sine aliqua redibentia majoriæ sive serjanteriæ.
Concessit in Feudum antiquum, et Reddibile, etc. Chronicon Metense tom. 6. Spicilegii Acheriani :
Feodum de Marimont cum appendiciis suis Reddibile... acquisivit.Occurrit passim in veteribus Tabulis. Ea autem feudorum conditio
Reddadicitur in Charta Bernardi Abbatis Tutelensis in Lemovicibus in Hist. Turensi pag. 39.
Redditio, et
Redditus, in alia ann. 1239. in Hist. Vergiac. pag. 170. 171. et Ducum Burg. pag. 75. Extant in Codice Thuano 93. fol. 56. et seqq.
Consuetudines Cataloniæ inter dominos et vassallos tenentes castra pro dominis, seu alia feuda,in quibus ejusmodi feudorum reddibilium conditiones et jura exacte enucleantur et deciduntur. Vide Dissert. 30. ad Joinvill. pag. 349. 350.
Quæ quidem reddibilitas sic intelligitur et declaratur, videlicet quod in mutatione Domini, ac etiam mutatione vassalli, Dom. Delphinus et successores sui in dicto feudo possint et debeant ponere et poni facere vexillum suum in signum majoris dominii, et tenere ibidem dictum vexillum per unam diem naturalem duntaxat.Alia ann. 1249. ibid. :
Et in qualibet mutatione domini et vassalli, etiam dicta castra redduntur Dom. Delphino et suis tenenda per tres dies duntaxat cum vexillo Delphinali.Erant præterea castra quæ domino reddere tenebatur vassallus
ad magnam et parvam fortiam ;, utà grande et petite force
Et finitis decem diebus, postquam receperit dominus libere potestatem, dominus debet de antiqua et approbata consuetudine Cataloniæ in decima die reddere castrum vassallo, si fuerit ab eo requisitus.
Libertates regaleshabere dicuntur. Ita Cowellus lib. 2. Instit. tit. 2. § 7. qui
Comitatus Palatinosintelligit, de quibus in hac voce.
Item addimus et damus eis(Tusciæ comitibus palatinis) in rectum et Regale Feudum atque concedimus castrum Corzani, positum in partibus Romaniolæ, cum tota curia sua et cum omnibus pertinentiis suis.
releveyumsub
Feudum:
Salvo jure et... et retento nobis spate placito cum pertinentibus ad placitum spate,Releveiis feodorum lorice integrorum. (Cart. Lud. IX, an. 1259, de Syll. Monast. in Mus. Arch. dep. p. 167).
Fief de retour, vocant, quod nimirum mortuo sine liberis vassallo ad Dominum capitalem revertitur. Vide Feudum Talliatum.
Dicentes in contrarium ipsum Feodum non esse nobile, sed potius Rurale, et melius et verius esse emphiteosim, quia exinde debebantur et originaliter debita fuerant et adhuc debebantur servitia.Vide Feudum Burgense.
Ad fundos tres ministerii sarctoris susceptum, ut honeste semper vestita præsulis familia in publicum procederet.
scutellarumspectat. Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 649 :
Feudum, quod ministerii scutellarum nomine diu servaverat, etc.Infra :
Scutellarum sive paropsidum Feudo.
Scutiferorum, Germanis
Schildlehen, de quibus lib. 4. de Feud. tit. 74. Jacobus de S. Georg. et Zazius part. 12. de Feud. § 10.
Item le Fief de seaul de Maalay-le-roy, ou il a xxx. solz de terre ou environ, qui sont tenues en fief de nous... Item l'escripture et li Seaulx de ladite prévosté sont prisiés par an lxxv. solz Tournois.
Tenant en Fée simple, est celui qui a terres ou tenemens à tener à lui et à ses haires à touts-jours ; et est appel en Latin,Feodum simplex, quia feodum idem est quod hæreditas, et simplex idem est quod legitimum vel purum : et sic Feodum simplex idem est, quod hæreditas legitima, vel hæreditas pura. Hæc idem Littleton. Habentur formulæ complures infeodationum ejusmodi feudorum in Charta feodi in libro Anglico, inscripto
Justice of peace, pag. 145. v. et seqq.
Feudum simplexidem est quod
planum, siclicet, quod vasallus a domino primo, nullo
subdominomedio, tenet. Vide Eichhorn. Introd. in jus German. § 198. et chart. ann. 1333. in Guden. Cod. Diplom. tom. 3. pag. 284.
Fié de Sergent, in Assisiis Hierosol. cap. 190.
Feudum servientis, in Charta ann. 1230. Charta ann. 1139 :
Ut habeas et teneas tu vel tui de me ad fevum vel de meis ad meum servitium... Istum Fevum est Sirventale.Vide Sirventia.
Fief de Sodoier, in Assisiis Hierosol. MSS. cap. 244.
Eo autem tempore et anno Rex Bohemiæ vassallus Ecclesiæ Aquileiensis habens ab hac Feudum Spirituale, pro redemtione civitatis Austriæ misit Vicarium suum cum magno exercitu.
Quibus Feudi ratione id negotii datum esset, ut patriarchalem lecticam paleis sternerent, veteres asportarent.
Ita ut dictus noster consanguineus dux Lotharingiæ Antonius et ipsius hæredes, non tantum cum membris aut statibus particularibus dependentibus ex feudo et Feudo Subalterno ab imperio, etc.Vide Subalternus et mox
Feoda Supposita dicuntur illa feoda, quæ a capitalibus feodis descendentia eisdem supponuntur, ut vavassoriæ serviles, tam per summagium quam per equum masculum, et alia feoda, quæ per acras tenentur de domino capitali.Ubi textus Gall.
Les fiefs par dessoubz, sont ceux qui dessendentdes fiefs chevelz, et sont soubmis à eulx.
Feudum litterarum ocius perferendarum, in Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. ævi col. 650. Vide infra Summagium in Sagma.
hæreditas in quandam certitudinem limitata, seu feudum certis conditionibus concessum, verbi gratia alicui, et liberis ex legitimo matrimonio nascituris. Unde si is, cui feudum datum est, moriatur absque liberis, feudum ad donatorem redit :
talliareenim est ad quamdam certitudinem ponere, vel ad quoddam certum hæreditamentum limitare. Ejusmodi sunt
terræ et tenementa sub tallia data, concessa, vel obventa, apud Henricum Knygthonum lib. 5 :
Terræ tamen et tenementa, quæ sub tallia eis provenerant, post eorum decessum ad rectos hæredes redire statuuntur.Alibi :
Similiter exhæredati sunt, et forisfecerunt omnia tenementa, terras et possessiones pro se et hæredibus suis in perpetuum, iis exceptis, quæ sub tallia provenerunt, etc.Ex quibus patet,
Feuda talliatain
confiscationemnon cadere.
Feudum talliatuma feodo, quod
Restrictumvocat Consuetudo Ambianensis art. 71. 84. 132.
Fief restreint et abbregé, quod scilicet certis conditionibus, atque adeo interdum censui obnoxium sit.
Il sont aucun Fiefs que l'on appelle Fiés Abregiez ; quant l'en est semond pour serviche de tex Fiés, l'en doit offrir à son Seigneur ce qui est dû par le raison de l'abregement, ne autre chose li sires ne puet demander se li abregement est prouvez ou connus, et il est fet souffisament par l'otroy dou Comte : car je ne puis soufrir abregier le plein serviche que l'en tien de moi sans l'otroy dou Comte, combien qu'il y ait de seigneurs dessous le Comte l'un apres l'autre, soit ainsint, qu'il se soient tout accordé à l'abriégement, et s'il se sont tout accordé, et li Quens le sçait, il gaigne l'homage de cheluy qui tient la chose, et revient l'homage en la nature de plein serviche, et si le doit amender chil qui l'abregea à son home de 60. liv. au Comte.Ex art. 25. jam cit. Consuetud. Ambian. apte colligitur
Feudum restrictumdictum fuisse illud cujus relevium 60. solid. Paris. cambellagium vero 20. minus esset. Sic enim habet :
Tous fiefs qui sont tenus à soixante sols Parisis de relief, et à vingt sols de chambellage, ou par plus grande tenuë, sont reputez nobles et tenus en plein hommage.
Fée taille.
Concessimus præfato consanguineo nostro castrum, villam, manerium et dominium de Lesparre,... proviso semper quod si aliquæ aliæ personæ ad tunc habuerint aiiquem statum pro termino vitæ vel annorum, seu in Feodo Talliato ex concessione nostra seu aliquorum progenitorum nostrorum in castro, villa, manerio et dominio prædictis, seu aliqua parcella eorumdem, valerent eodem statu libere et pacifice uti et gaudere.... Quod si contingeret....aliquas hujusmodi in Feodo Talliato in castro, villa, manerio et dominio prædictis.... supervivere, tunc post hujusmodi statum pro termino vitæ vel annorum, seu Feodi talliati debite completum et finitum,.... præfato consanguineo nostro.... remanerent habenda et tenenda.
Teutsch.
Mannlehn, col. 1308.
Feudum de futuro, in Jure Feudali Saxonum cap. 29. § 12.
Feudum verumdefinit D.
Brusselde Usu Feud. lib. 1. cap. 14. illud quod a Principe aliove capitali Domino gratuita et liberali donatione conceditur.
Feudovexillum, quod cum vexillo confertur, quo quis cum vexillo investitur, cujusmodi sunt majoris dignitatis feuda, quæ nostri
Fiefs de bannieresvocant, quod vexilla in aciem cum vassallis suis educant, qui ea possident. Ejusmodi
Feudovexilla, Germani
Fahnlehen, vel
Vanlehen, vocant ; est enim
Fan, vexillum,
Lehen, feudum. Vide Wiguleium Hondium in Metropoli Salisburgensi tom. 1. pag. 312. 382. Speculum Saxon. l. 3. art. 58. § 2 :
Nullum est Feudum vexilli, de quo possit illustris seu princeps fieri, nisi illud sibi a Rege conferatur.Art. 60. § 1 :
Imperator confert cum sceptro spiritualibus, et cum Vexillis sæcularibus, Feuda omnia illustris dignitatis.Art. 62. § 2 :
Septem etiam Vexillorum in Saxonia sunt definita, Ducatus Saxoniæ, Palantia, Marchia Brandeburgensis, etc.Art. 52. § 3 :
Imperator.... confert Comitatus, seu Comitias, Vexillaque Feudalia.
Conferentes eidem ac infeodantes et investientes.... per sceptrum regale, sub vannulis et Vexillis, ut est moris.
Feudovexillum, in jure feudali Saxon. cap. 16. § 3. 4. 7. cap. 34. § 1. Vide Hieronymum Vignerium in Hist. Alsatica pag. 143. Dissert. 9. ad Joinvillam pag. 196. et supra Fanhelen.
Ad ultimum vero, nos et uxor nostra Regina Constantia uxorem Garini, Harsendam nomine, ad cujus hæreditatis beneficium tantummodo camporum Vicariæ respiciebant, ante nostram præsentiam convocavimus.Vide Vicarius.
Ac etiam, quicquid habebamus vel habere debebamus in castro et villa Pruvini, et circumcirca Pruvinum, ac in parochia de Branchisiaco, in parochia de Loan, in parochia de Villagruis, inAdde Chartular. Carnotense ann. 1302. fol. 64 :parochia de Villariis-Domini Georgii, in parochia de Montefiguli, in parochia sancti Martini de Charnetronc, in parochia de Bonosacco, et in quibuscumque locis, ac in rebus quibuscumque, tam in hominibus Ecclesiæ de Nigella quam in omnibus rebus aliis, ratione Vicecomitatus Pruvinensis.
Messire Gauchier de Rochefort, chevalier, tient la Vicontée de Chartres, de la Contesse, ès villes qui s'ensiévent. C'est à savoir, à Gourdées et les appartenances, et la joustice haute et basse ; Gilainville et les appartenances, et la seigneurie, Macouiller, et les appartenances, et la serjanterie, et la joustice haute et basse, et ès dites villes, et à Sours, plusieurs chouses et hommes de cors. Et à Chartres, plusieurs rentes et plusieurs dignitez, si comme il est contenu en un escript. Et puet tout ce valoir quanque il tient de la Contesse, environVide in Vicecomes.iiii lib. par an de rente. Et doit ledit viconte servise d'ost, soit tiers de Chevaliers, et doit rachat. Et environc.ii rierefiez.c.
Excepto Feodo Vicecomitali, qui tenetur ab episcopo Engolismensi.
villanopossidetur sub onere præstationis, census et operarum, quod
villanumservitium nuncupatur. Lit. Phil. VI. ann. 1342. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 504 :
Pour ce que ledit EvesqueLit. remiss. ann. 1385. in Reg. 127. ch. 275 :(de Baieux) a regardé que plus seroit ... proffitable chose, s'il demouroit fié noble, que ce ne seroit que ledit Jehan le tenist comme Villain Fié dudit évesque, mesmement comme se il demouroit Fié Villain, il ne charroit, ne pourroit chaer en garde dudit évesque, ne n'y prendroit ledit évesque les faisances que fié noble doit faire, etc.
Et est icellui manoir tenu en censive et en Fief villain.Vide supra Feudum rurale et in Villenagium.
Ouquel Fief de vignes à plusieurs hommes tenens, qui tiennent en particulier au droit de complant, devoir feodal, etc. Combien que selon l'usence et coustume de nostre pays de Poictou ..... il ne soit loisible à aucuns tenenciers dudit fief icellui ouvrir ne vandanger, sans le congé ....... des seigneurs dudit fief, etc.
Dedi etiam eidem ecclesiæ(S. Vincentii) duos modios albi vini ad Feodum Vini, quem a domino Laudunensi episcopo teneo.
Feu vif, id est, perpetuam residentiam. Vide supra Feudum mortuum.
is ire gedinge
Feudum
rechte len
augmentis feudorum,
minuatur, quomodo
obsequium regale minueredicitur in Capitulari 4. ann. 805. cap. 13. Nam cæteroquin minora feuda partitionem ac divisionem admittunt. Guntherus lib. 8. Ligurini :
Constitutio Friderici I. Imper. apud Radevicum lib. 4. cap. 7 :Marchia, seu Comitis possessio, sive Ducatus Integra permaneant : Feudalia cætera multis Participanda patet, domino dum quisque fidele Spondeat obsequium, jurandaque fœdera præstet.
Non modicas accepimus querelas, quod beneficia eorum et Feuda, quæ vassalli ab eis tenebant, sine dominorum licentia pignori obligaverant, et quadam collusione, nomine libelli vendiderant, unde debita servitia amittebant, et bonorum Imperii nostræ felicis expeditionis complementum minuebant, etc.Alia Charta ann. 1176. apud Hieron. Vignerium in Genealog. Alsatic. pag. 120 :
Hoc addito, quod Feudati mei, si quid dare voluerint in eleemosynam de Feudis suis, unde servitium nec reditus mei decrescant, et illi habeant liberam potestatem dandi, etc.Tabularium Lehunense Ch. 85 :
Eo siquidem tenore, quod non licebit ei vel hæredibus suis Feodum imminuere, vel dividere.Adde Galliam Christian. tom. 4. pag. 146.
pourveu qu'il retinst de quoi servir le fief. Tabularium S. Crucis Talemondensis fol. 3 :
Addidi.... ut si quis ex isto meo honore voluerit loco sanctæ Crucis ac Monachis ibidem Deo servientibus de possessione sua dare vel vendere, non prohibeatur ; sed potius commoneatur, tantillo interdicto, ut dominus suus inde suum non perdat servitium.Tabular. Cœnobii Dolensis :
Concedimus etiam, ut quicumque ex nostris casatis vel feodatis partem aliquam sui fisci sive casamenti, quod a nobis habet, dare voluerit, libere hoc agere possit, ita tamen ut non totum det, sed partem retineat capitis.Magna Charta Angliæ cap. 32 :
Nullus homo liber det de cætero amplius alicui de terra sua, quam ut de residuo terræ suæ posset sufficienter fieri domino Feodi servitium ei debitum, quod pertinet ad feodum illud.Statutum de Prærogativa Regis ann. 17. Edw. II. cap. 7 :
Nullus, qui de Rege tenet in capite per servitium Militare, potest alienare majorem partem terrarum suarum, ita quod residuum non sufficiat ad faciendum servitium suum, sine licentia Regis.Tabular. Monast. Longipontis in diœcesi Paris :
In primo anno, quo Philippus filius Philippi Regis Francorum accepit uxorem Helizabeth filiam Guidonis Trosselli, residens apud Montem Lethericum inter proceres suos, firmavit quæcumque Ecclesia de Longoponte tenuerat usque ad diem illum, videlicet villam, quæ dicitur Ver, ab omni exactione liberam, consuetudinem Militum de Fisco Montis Leterici dandi Ecclesiæ, excepto quod dominus servitium suum non perdat, potestatem habentium.Charta Renaldi Comitis in Chron. Besuensi pag. 681 :
Donavit quicquid de Feodo suo unusquisque de eadem villa..... prædictæ cellæ fratribus dederat, dummodo ex hocAlia ann. 1060. apud Louvetum in Bellovaco :totum Feodum suum ipse non amittat, etc.
Confirmavit adhuc.... ut si aliquis ex Militibus suis de Fisco suo Ecclesiæ donare voluerit, absque suo jussu donet indifferenter, ita scilicet ut Militare servitium non amittat.Charta Ludov. VII. Reg. Franc. ann. 1141. in Tabul. Prioratus Neronis villæ fol. 6 :
Si vero aliquis homo noster pietate ductus de Feodo nostro eisdem Monachis aliquid impertire voluerit, auctoritate nostra ei concedimus, et donamus, eo scilicet tenore, ut servitia et consuetudines nostras propter hoc non amittamus.Charta fundationis Abb. S. Stephani de Fonteneto in Normannia, in Regesto 106. Tabularii Regii Ch. 370 :
Concessi eis et confirmavi, quod homines et milites mei et homines Militum meorum habeant potestatem donandi sive vendendi eisdem Abbati et Monachis competenter de tenementis suis quod voluerint : ita tamen quod tantum remaneat de Feodo in manu donatorum, quod ipsi possint sufficienter respondere mihi et hæredibus meis de omnibus ad me et hæredes meos pertinentibus, etc.Assisiæ Hierosolymit. MSS. cap. 190 :
Se un home qui a Fié, qui soit coneu à vil, recreant, couart, ou que il soit bossu, ou que il soit mahaigné d'aucun des membres, ou yvrogne, ou entechié de aucun mauvais et vilain vice ; mais que il soit fis de Chevalier et de Dame, né en loial mariage, l'on ne le peut pas contredire que il n'achete le Fié, de quoy le Seignor peut estre empiré, ou amermé de son servise, etc.Vide Constit. Siculas lib. 3. tit. 5. § 2. et Stabilimenta S. Ludovici lib. 1. cap. 124. Ordericum Vitalem pag. 583. 587. 588. 589. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 974. etc. præterea Andream Suenonis lib. 4. Legum Scaniæ cap. 10.
Nul ne peut desmembrer fié, se le fié ne doit service de plus d'une chevalerie ; et qui veaut desmembrer fié, qui doit service de pluseours chevaliers, il doit donner partie de son fié pour partie de son service que le fié doit, ensi que plus dou fié demore au seignor qui le desmembre. Ecclisser son fief,eodem significatu, in Lit. ann. 1402. ex Reg. 4. Chart. fol. 96. et in Comput. balliv. Insul. ann. 1410.
Dépeschement de fié, feudi divisio seu imminutio, in Lit. Phil. VI. ann. 1342. ex Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 504 :
Comme Jehan de Moulineaux nous eust signifié que il avoit acheté de Guillaume Guichart chevalier certains héritages assis en la paroisse de Bernieres sur la mer ; lesquiex par tant de temps, qui n'est mémoire du contraire, ont esté tenuz par un fié de chevalier franchement, avecques court et usage en basse justice des évesques de Baieux, jusques à tant que n'aguaires, pour ce que l'en disoit que ledit chevalier y avoit fait aucuns de dépeschement de fiez, nostre amé et féal conseiller l'évesque aprésent de Baieux avoitVide infra Longinquare.(fait) prendre et arrester en sa main la court et l'usage dudit fié acause de dépeschement.
Magnates de regno Franciæ unanimiter convenerunt et assensu publico firmaverunt, ut a primo die Maii imposterum ita sit de Feodalibus tenementis. Quicquid tenetur de domino, lege vel alio modo, si contingeret per successionem hæredum vel quocumque alio modo divisionem inde fieri, quocumque modo fiat, omnes qui de illo Feodo tenebunt, de domino feodi principaliter et nullo medio tenebunt, sicut unus antea tenebat, priusquam divisio facta esset ; quandoque contigerit pro illo totali Feodo tenebitVide infra Feudum Sequi.(f. leg. deberi) servicium tenebitur exhibere et illi domino deservire et reddere rachatum et omnem justitiam. Quicquid autem antea factum est et usitatum usque ad proximum diem Maii, maneat sicut est factum ; sed de cætero fiat, sicut est supra dictum.
Forisfacere Feodum propter Feloniam, in Legibus Henrici I. Regis Angl. cap. 88. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 32 :
Qui seniorem suum vivum in bello reliquerit, dum eum adjuvare possit, aut malo ingenio ei de pugna defecerit, perdere debet omnia, quæ per illum habuerit.Ita de eo
qui seniorem suum despexerit, et per superbiam eum pensabiliter diffidaverit,cap. 33. et de eo
qui se sciente seniorem suum a manu vel a lingua occiderit, vel filium suum legitimum, aut adulteraverit uxorem ejus, vel tollerit ejus castrum, et non reddiderit sine peronimento, aut fecerit ei malum, quod non possit ei redigere nec emendare, etc.Adde cap. 38. Vetus Consuetud. Franciæ lib. 2 :
Le vassal pert son Fief, quand par mal talent il met la main sur son Seigneur à tort, se il arme contre lui, se sans congié il pesche en ses estangs, et où il chasse en sa garenne, se il fortrait sa femme, ou fille pucelle.Per assisias Hierosol. MSS. cap. 186. et 195 :
L'on peut perdre son Fief en trois manieres : l'un est l'an et jour, l'autre toute sa vie, et la tierce luy et ses hiers. L'an et jour le peut home perdre par deffaut de service. Toute sa vie le peut hom perdre, et pert par deffaut d'homage et par autres choses, et lom peut perdre et pert pour Dieu renoier, et pour estre traitour vers son Seignor.Et cap. 193 :
Ce sont les choses de quoi il me souvient ores pour quoy l'on peut et doit par l'assise ou usage du Royaume de Jerusalem estre desheritez lui et ses heirs. Qui est herege (heretique,) qui se renoie, qui met main sur le cors de son Seignour, qui vient à armes contre son Seignour en champ, qui vent sans le congié de son Seignour sa cité, ou son chastiau, ou sa forteresse à son ennemi, tant come il a à boire, ne à manger tant ne quant, qui traist son Seignour, et le livre à ses ennemis, qui porchasse la mort et le desheritement de son Seignour, et est de ce atteint et prové, qui vent par l'assise son Fié, qui est appellé de trahison, vencu en champ, ou defaillant de venir soi deffendre en la Court de son Seignour de la trayson que l'on li met sus, se il est semons, si come il doit.Cap. 194 :
Ce sont les choses, pourquoi il me semble que l'on peut et doit estre desherité sa vie. Se un home tient un Fié dou Seignor de qui il li doive homage, et se il ne le fait, ou il ne l'euffre à faire, si come il doit, dedans un an et un jour, etc. qui est attaint de foy mentie vers son Seignor,Adde Libros Feudor. Regiam Majest. lib. 2. cap. 63. Leges Alfonsinas parte 4. tit. 26. lege 8. Constitut. Siculas lib. 3. cap. 13. § 17. Consuetud. Andegav. art. 187. et seqq. et Feudistas passim. Vide Forisfacere.il pert le Fié toute sa vie, etc.
in Commissum cadere, Gall.
Commettre son Fief, in Consuetudinibus municipalibus nostris passim. Charta ann. 1281. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 106 :
Quæ quidem si per dictum Raymundum non fuerint observata, Feudum superius sibi datum Committatur, ex eo quod prædicta non observaret.Vide Committere.
Retenir par puissance de Fief, ut est in Consuetud. Senon. art. 85. et aliis passim.
Retenir et reunir à sa table le Fief par puissance de Seigneurie,in Consuet. Ambian. art. 18. 43. Silvanect. art. 226. et Claromontensi art. 93. Regestum Constabulariæ Burdegal. fol. 101 :
Probatur et est notorium et publicum, quod nemo nec nobilis nec innobilis potest nec consuevit acquirere Feudum nobile, nec vendere, si teneatur immediate a D. Rege et Duce, quousque primo illud Feodum dicto D. Regi, vel gentibus suis præsentaverit, et viderit, an illud pro pretio, quo fuerit venditum, retinere voluerit : et si voluerit, potest illud retinere eodem pretio, ut dominus superior et directus.Subdit Instrumentum :
Dummodo a Domino Feodi non fuerit missus in ejus possessionem.
Cum quadam vice Feudum suum Exegisset, et se infeudari ab eoVide supra in Feudum Patrimoniale.(domino) postulasset, etc.
Significavit nobis venerabilis pater episcopus Mimatensis, quod vos arcetis seu Justitiare vultis Feudum Guidonis de Montonge, quod feudum tenere debet dictus Guido a domino Castri et dominus Castri ab ipso episcopo, et idem episcopus a nobis.Vide Justitiare.
Feudum tradere in scriptispluries dicitur in Lib. nig. episc. Carnot. ad ann. 1333. 1334. etc. Chartul. AB. S. Germ. Prat. fol. 2. r°. col. 1 :
Anno 1256. Henricus gener domini Symonis de Emento militis apud EmantumInfra :(sic) fecit homagium dom. abbati S. Germani de pratis Parisius de feodo quod tenet ab ipso, et promisit se infra adventum primum dom. abbatis redditurum dictum Feodum in scriptis, et dicturum si quid alienatum sit de dicto feodo.
Promisit se traditurum et declaraturum in scriptis prædictum Feudum.Gall.
Mandamus vobis(comiti Fuxensi) quatinus Feudum, quod a nobis tenetis, senescallo nostro Ostendatis seu ostendi faciatis... Pro prædicto mandato dominiregis complendo,... ad Ostentionem dicti feudi tradidit (dictus comes) quandam cedulam recognitionis dicti feudi.
Recognoscere. Reg. Phil. Aug. sign. 34. bis in Chartoph. reg. part. 1. fol. 40. r°. col. 2 :
Guillelmus Dispensator apud Canvillum 1. Feodum recognitum et dimidium negatum. Galfredus de Saie 1. Feodum recognitum et 1. Feodum negatum.
Qui apertas felonias et injurias manifestas contra nos et ecclesiam nostram committere non expavit, et ad ultimum dictum Feudum Refutavit, fidelitatem debitam nolendo inde facere.
Si appareat possessiones vel jura aliqua de feudo supradicto per nos vel aliquem nostrum aut dictum quondam patrem nostrum alienatas esse seu extra manum nostram positas, in dictæ Cluniacensis ecclesiæ præjudicium et gravamen, nos de eisdem possessionibus et juribus sic alienatis et extra manum nostram positis, aut aliis possessionibus et nostris juribus de proprio nostro allodio æquivalentibus, plene et integre seu perfecte Reintegrabitur Feudum supradictum, vel alias gratum abbatis Cluniacensis plene super hoc faciemus.Vide Feudum minuere.
Si aliqua de bonis illis, pro quibus dictus Radulfus erit homo ligius comitis, ad partem dicti Petri pervenerint ex successione paterna vel divisione, quam inter se facient dicti fratres, vel alio quoquo modo, dictus Radulfus pro dicto Petro fratre suo erga comitem respondeat et Feodum Sequatur, et comes homagio ligio ipsius Radulfi pro rebus, quæ ad partem dicti Petri pervenerint, sit contentus.Alium tunc temporis obtinuisse in Francia usum, superius observabam.
quarto medio possidere, nostris
quart fief. Stat. ann. 1408. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 320 :
Pour les rentes, que gens non nobles auront acquises en tiers Fief, en paieront un an tant seulement ; et de quart fié et au dessoubz, neant... Et est à entendre que les gens non nobles, qui auront acquis comme dessus est dit, ne paieront aucune finance en cas qu'il y aura trois moyens frans entre le roy et les possesseurs.
Ad hæc Becellus de Camino remisit Judicium Feudi Nosatino et Arioldo, quod super eos fecerat, tamen si attenderint, ut superius legitur.Infra :
Item unicuique ex suis vassallis, qui istud sacramentum fecerint ad commune Conigliani, et firmum tenebit, similiter remisit Judicium Feudi.
Homagium, occurrit non semel in Actis Capitularibus Ecclesiæ Lugdun. ann. 1341. fol. 78. et alibi.
Petrus de Blot Domicellus Fecit Feudum Domno Episcopo Claromontensi de mansis quæ habebat apud Raillac et Dasazat ac in villa Belliloci an. 1160. Item, an. 1240. Eblo de Ventadorio Fecit Fevum Domino Episcopo pro castris de Chalus, Champagnat, Miremont, Montelat, et aliis.
Amedeus comes Sabaudiæ... Notum facimus quod nos illustrissimo domino meo domino regi Francorum hodie Fecimus Feodum et homagium fidelitatis, ad quod sibi tenebamur ratione vicecomitatus Malileporarii in Normannia.Vide Feoditas.
Jure Feodali. Chartul. S. Vincentii Cenoman. fol. 29 :
Dicebant quod ter in anno debebat comedere hæres illius terræ in Abbatia B. Vincentii Cenomanensis Fealiter ; e contra Monachi negabant.
Totum quem visus sum habere in ipso manso aut unus ex meis Feudalibus.Charta Ecclesiæ Tutelensis, scripta sub Odone Rege :
Scalas castrum meum cum omni castellania, et cum universis Feudalibus. Feudales Milites,in Charta Frotardi Vicecomitis Caturcensis sub Rodulpho Rege scripta.
Feudales liberi Trajectensis Ecclesiæ, in Charta Adelbodi Fpiscopi ann. 1021. apud Willelm. Hedam pag. 282. 1. Edit.
Frey-lehn-mann, col. 508.
feodiab alio pendet. Stat. ann. 1368. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 140 :
Homines nostri Feodales, qui in castellaniis, præposituris et sedibus, aliisque locis regiis,... ex debito feodorum suorum,... justitiam facere et reddere tenentur, etc. Homme de fief,in Charta ann. 1382. ex Tabul. S. Joan. Laudun. Terrear. Castell. ad Sequanam ex Cod. reg. 9898. 2 :
Item s'aucun dudit Chastillon corroucié à son seigneur se départ dudit Chastillon, ils appartiennent aux chaziers, autrement dit Féodaulx, d'illec, de rammener et conduire seurement devant son seigneur.
Et si omnis parentela mea moriendo defecerit, tota possessio mea et Fedales mei ad Monasterium... sine ullo retentu dono jure perpetuo.
feudumpertinens. Charta Bertholdi comit.
de Hennebergann. 1322 :
Advocatiam nostram, quæ a nobis descendit jure Feudiciali... libere donavimus.
tenuræ. In Delphinatu
Feudariibis in anno solebant convenire, ac tenere
placita, ibique de mutuis controversiis, iis
retrogardasde eo tenebant. Inquisitio Oisentii tom. 1. Hist. Dalph. pag. 20 :
Dominus Hugo Ricardi est homo ligius comitis et tenet de eo... tres partes Reregardæ totius Oisentii... Et quando Feudarii tenent placita, qui ea debent tenere bis in quolibet anno, debet esse præsens loco Domini Comitis, et cavere ne ipsi Feudarii gravent homines D. Comitis... Et debet respondere D. Comiti de duabus partibus bannorum et escaetarum quæ eveniunt cum tenentur dicta placita, et tertiam partem capiunt Feudarii supradicti.Vide Pares.
Feudarii. Inquisitio S. Laurentii de Lacu tom. 1. Hist. Dalph. pag. 94 :
Et capit ibiHorum vero præcipua hæc erat prærogativa, ut in placitis et feudis ipsorum nihil capere posset Baillivus. Inquisitiones pro juribus Dalphinat. tom. 1. Hist. cit. pag. 141 :(D. Comes) omnia banna regalia per totum, et alia banna præter quæ in feudis, in quibus Feudatarii capiunt parva banna, et cognoscunt de causis realibus quæ vergunt inter tenentes ipsa feuda.
Dom. Petrus Romans, et Gualterius de Meissegnas, et Humbertus de Claromonte sunt homines Ligii Comitis, et tenent de eo castrum de Claromonte et Balliam ejusdem castri, et capiunt ratione Balliæ tertiam decimam partem bladorum... et tertiam partem omnium bannorum, et excaetarum quæ possunt ibi accedere Comiti tam in terris quam in denariis, salvis tamen usagiis Comiti debitis, præterquam in placitis Feudatariorum et feudis ipsorum, ubi nihil capiunt.Eadem notione occurrunt
Feudatariiin Constit. Petri Reg. Aragon. ann. 1202. in Append. ad Marcam Hispan. col. 1394.
Otterbournepag. 76 :
Ita quidem, quod ipsi et heredes sui deinceps forent Feodarii ecclesiæ Romanæ.Occurrit præterea in Ch. ann. 1219. ex Chartul. S. Vincent. Laudun. Vide in Feudum.
La guillein Probat. Hist. Alsat. pag. 54.
Fievez, apud Suger. de Administr. sua cap. 10.
Feudoinvestitus, idem quod infra Fevator. Placit. ann. 1122. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 420 :
Alia etiam instrumenta cartarum, quæ testabantur eandem ecclesiam laicos habuisse ad feudum de abbatis Juncellensis, longam etiam possessionem per se et Feudarios suos ostenderunt.Privil. villæ de Burgo in ducatu Aquit. ann. 1451. ex Reg. 198. Chartoph. reg. ch. 379 :
ItemRectius in Reg. Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 14. v° :dixerunt quod alii Feudarii et tenenciores in palude de Barba et in villa, certa denaria reddunt nobis.
Dixerunt quod sunt aliqui Feodatarii et tenensores in palude de Barba et in dicta villa, qui certa deveria reddunt domino regi.
Dedit etiam nobis dono supradictus Comes Willelmus quidquid acquisituri eramus in locis istis de Fevonibus ; Fevones quoque, scilicet Willelmus de Lavieu, etc.Ubi perperam editum
Fruonibuset
Fruones.
Feudum marito vivente, monui.
Et 3. dem. frumenti, et 3. dem. siliginis, et 3. dem. ordei, debitales in illa parte, quam tenet Margarita uxor Gaufridi Gros, et 5. sol. et 4. ob. debitales et investituras in ambabus partibus, non obstante Feodatario pro parte Margaritæ.
Feodagia illius partis castri de Brusac Petragoric. diœcesis, quæ Helias dictus Flameng Miles avohabat, et cognoscebat a nobis, cum Feodagio omnium, quæ prædictus Helias habebat seu habere poterat in Castellania Castri prædicti, etc.
Féage, Fieffageet
Fieufement, nostris, Feudum ipsum seu feudi conditio. Charta ann. 1296. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 247. v°. col. 1 :
Avons baillié et fieufé en fin et en pardurableté ottroyé à Fieufement et à annuel rentes, etc.Alia ann. 1361. in Reg. 92. Chartoph. reg. ch. 10 :
Avons baillié à Regnaut Willot... en pur Fieffage, à fin et perpétuel héritage nostre manoir de Berengerville.Lit. Joan. comit. Tancarvil. ann. 1380. in Reg. 119. ch. 231 :
Icellui sire Jehan puisse avoir et édiffier à son proffit un coulombier à pié et roë,... parmi ce que icellui sire Jehan Costart et ses hoirs seront tenus de nous faire et à nos successeurs par maniere de Fieffage le nombre de vj. sols de rente. Les deniers et revenus d'un Féage,in Ch. ann. 1511. tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 1379. Vide supra Featum.
Concesserunt... omnia sua nemora... et in Feudagiis suis perpetuam libertatem acquirendi sine aliqua fraude(l. laude) et consensu et sine aliquo usiatico et dominio.
Insuper recognovit prædicta domina Margarita de Turenna, quod tenet ab eodem domino rege in feodum immediate, castrum de Genciaco cum pertinentiis, videlicet castrum de Monttinir jure Feudagii.
Consuetudinem et auxilia ad relevationem Abbatiæ S. Augustini,... Feoditatem etiam et relevium 25. sol.Idem ann. 1283 :
Quod præfati homines de Stonore facerent eis redditum, relevium, Feoditatem,Ubisectam ad Curiam suam, etc.
Feoditasvidetur vox formata ex Gallico
Faire fief, recevoir le vassal à fief, in Consuetudine Arvern. cap. 22. art. 5. 25. ubi feodum sumitur pro hominio et fidelitate, seu
foi et homage, ut est in art. 4.
Feuté, eadem acceptione, in Charta ann. 1394. ex Chartul. 21. Corb. fol. 81 :
Ja fust il que ledit monseigneur Charle fust en la Feuté desdits religieux desdites terres et les eust relevé par son procureur... Item ledit Ferry par lui ou son procureur souffisamment fondé est et sera tenus... entrer en la Feuté et souffrance desdits religieux.Vide Belloman. MS. cap. 48. pag. 127. v°. col. 2.
feodiratione debetur. Charta ann. 1224. in Chartul. Maurigniac. ch. 95 :
Confessus est in jure abbas Maurigniacensis, quod recepit pluries episcopum Carnotensem in domo sua, et solvit expensas ejus,... et alia quæ appellantur Feodalia. Seigneurie féodatoire,dominium, quod jure feodi gaudet, in Ch. ann. 1417. ex Chartul. Latiniac. fol. 173.
Obtuli... omnia propria quæ possidebam in parochia S. Mariæ Peratæ, atque Albiensi, exceptis casamentis unde meos homines Feaveram.
Efféoder, eodem sensu, in Descript. feud. comitat. Camerac. ex Tabul. ejusd. eccl.
Fieffervero, pro Prædium ad multos annos conducere, in Instr. ann. 1406. ex Bibl. reg. :
Toutes voies ou cas que ledit chevalier la(fiefferme) vouldroit Fieffer audit pris ancien et bailler bon contreplege, sont d'accord de l'accepter.
De duobus hidis unum Fefavit militem.
Concessi... in excambitationem prædictæ pechiæ terræ quam ipsi Religiosi mihi Feodaverunt.Occurrit alibi.
Neque Dux Feodisare eos coget, immo etiam dare et accipere in fide et veritate prohibebit.
feudum francumerigere. Epist. G. de Villa Hardoini ad Blancham Comitissam Campaniæ, inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 810 :
Intimamus vobis præterea quod scripta feodorum vestrorum sunt in Ecclesia S. Stephani Trecarum, et in scriptis continentur duo millia et ducenti milites ; quorum mille et octoginti sunt, tam ligii, quam munitionis observatores, exceptis illis quos Comes H. et Domina nostra Comitissa, et Comes Th. Feoderavit.
Feoffator, Donator. Chronicon Cambriæ :
Rex Willelmus cogn. Bastardus... Conquestor Angliæ... Feoffavit Hubertum de Vaux de Baronia de Gillesland... et Feoffavit Robertum de Strivers de Baronia de Burgo, etc.Occurrit apud Will. Thorn. ann. 1281. 1283.
Feofari per chartam, in primis Statutis Roberti I. Scotiæ Regis cap. 2. Differt autem
Feofarea
donare, quod
Feofare, sit feodum simplex feofatario conferre ;
donarevero sit
Feudum talliatum, hoc est ad certam conditionem. Hanc differentiam observat Littleton. sect. 57. Vide Bractonum lib. 2. cap. 5. § 6.
tenere per feudum vel per cartam, ut legitur in Bulla Alexandri PP. III. ann. 1178. e Chartular. Latiniac. :
In unoquoque molendinorum sito super rivum de Conchis quod tenetur ab Ecclesia per Feudum vel per cartam.Ubi
tenere per feudumdicitur, qui liber est ab omni servitio ;
per chartamvero, qui certis ac definitis servitiis in Charta expressis obnoxius est.
Nullus Comes neque Episcopus non sit ausus dare ipsum cœnobium per Feudum ad nullum hominem.
Dare à feu, in Chartul. Celsinian. ch. 12 :
Bernardus prior... ipsam ecclesiam et omnia ad eam pertinentia archipresbytero Amblardo à Feu dedit ; propter hoc homo suus fuit.
Cum vero eandem decimam idem Robertus a me teneret in feodum, ipsam elemosinam laudavi similiter et approbavi et extra Feodum posui.Occurrit pluries in eodem Chartulario.
Feoffare. Homagium Philippi Nobilis factum Henrico I. Duci Brabantiæ ann. 1209. apud Miræum tom. 1. Diplom. Belg. pag. 407 :
Ipse vero Dux de tota terra Alost ... me legitime Feudavit, et ego de præfata terra... præfato Duci feci homagium ligium.
Ad Refeoffandum electum in tota regalitate et dignitate, etc.
Feoffement, apud Littletonem sect. 1. 57.
MadoxFormul. Anglic. pag. 60.
Fefamentum, in Libro nig. Scaccarii pag. 63.
Fieffement. Charta ann. 1394. in Reg. 146. Chartoph. reg. ch. 224 :
Le bail et Fieffement à lui fait à héritage de ladite sergenterie.Pro feudi reditu et emolumento, in Charta ann. 1319. ex Reg. 59. ch. 243 :
Item les resseans desdites vavassories et les receansCharta ipsa, qua prædium in Feudum vel ad censum traditur. Lit. remiss. ann. 1405. in Reg. 160. ch. 121 :(sic) des bordages dessusdiz et des Fieffemens, etc. Fieffé,
Pour le temps que le suppliant estoit tabellion à Caen, certain Fieffé et contrait de héritaige fut passé devant lui, etc.
Feudatarius, qui feudo investitus est, ut indicat particula
vel, hic disjunctiva. Et certe
achaptamentumdebebatur in mutationibus sive dominorum sive feudatariorum.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 122 :
Guillelmus de Ulmo, Johannes de Fonte-Baudonis, et Iterius de Campo-Milonis debent in mutationibusDominorum vel Feoderariorum duos solidos pro achaptamento, sine homagio.
Feoffor, Dominus, qui terram ad feodum concedit, vel qui prædium
tenentisin feudum simplex erigit, aut certe qui investit aut donat. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 375 :
Qua quidem carta visa, compertum est, inter cætera, contineri in eadem, quod Feoffatores subscripti dederunt Benedicto quondam Abbati de Seleby, etc.Tom. 2. pag. 25 :
Tenuit... tenementa... per feofamentum antecessorum de Lovetot, tenendum de Feofatoribus suis, videlicet de illis de Lovetot.Littleton. sect. 57 :
Le Feoffot est proprement ou home enfeoffa un auter en ascuns terres, ou tenemens en fée simple. Celuy qui fist le Feoffment, est appell Feoffour, et celuy à qui le feoffement est fait, est appel Feoffée.In Consuetudine Meldensi art. 134. Rex dicitur esse
le souverain Fieffeux, seu
Fieffeur, id est, supremus feoffator.
Vassallos quoque, Feudatores et omnes et singulos, qui eidem fidelitatis et feudi, vel alia quacumque ratione vel causa ad aliqua paranda servitia personalia vel realia tenerentur, ab omni vinculo fidelitatis, subjectionis, et obedientiæ ei vel suis hæredibus faciendæ absolvimus penitus et in totum.
Fieffé, in Consuetudinibus nostris municipalibus, Pontivensi art. 103. Calvimontensi art. 77. Insulensi tit. 1. art. 62. etc.
Nec debet ducere burgenses in exercitum nisi per terram suam, et per Feaudos suos.
Eudo de Litreio dedit B. Martino de Comburnio duodecim dietas terræ ab omni servitio liberrimas, juxta viam quæ ducit ad Rocam spinetorum, et quemdam Feodum quem habebat in castro et tota castellania Comburnii.
Vos omnes, qui patris mei homines fuistis, et Feudos vestros in Normannia et Anglia de illo tenuistis, etc.
Redemi... omnes Fevos militum quos in Bisuldunensi confinio S. Maria habebat.Ibidem non semel occurrit.
Illam partem de decimo, quam habebat Natelmus Torrencus de eo per Feidum in parochia S. Joannis.
Dimitto B. Petro Sedis Magalonæ et Canonicis ejusd. loci... quidquid habeo... vel in aquis vel in terra, exceptis Feidis quæ de me habent in hoc terminio Milites.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 201 :
Ego Philippus Dei gratia Francorum Rex concedo Abbatiam S. Mellonis de Ponte-Isaræ Willelmo Rothomagensi Archiepiscopo et omnibus successoribus suis, et dono in Fedium, ut eam de me et de successoribusQuæ vero sequuntur observatu dignissima :meis perpetuo teneant ad honorem et exaltationem sanctæ Rothomagensis Ecclesiæ.
Hoc autem erit servitium quod pro præfato Fedio faciet mihi Rothomagensis Archiepiscopus. Per singulos annos veniet ad unam ex curiis meis, sive Belvacum, sive Parisius, sive Silvanectum, si fecero eum convenienter submoneri, nisi ipse legitimam excusationem habuerit. Cum autem ad curiam meam venerit, mittam ei conductum ad Calvum montem, sive ad Pontem-Isaræ. Sed et ad placita mea veniet per Vilcassinum, si et ego eum inde fecero convenienter submoneri.
Quoniam beneficia quæ conferuntur Ecclesiis majorem proprietatis vigorem habent, cum a Dominis de quorum Fedo, et ab his de quorum patrimonio sunt conceduntur.Occurrit passim in Tabulario S. Cypriani Pictav.
Fiefquam a Fevo effictum videtur. Charta Rogeri cognomento Burdini ex Tabul. S. Martini Pontisar. :
Domino Odone de Kalmis et Domino Gelduino de Crecciaco castro, quorum Fefum erat, concedentibus.
Concedimus... exceptis oblationibus... et exceptis Fegis sive beneficiis... et omnia ipsa Fega et manualia, et infra præfata castella ad hoc opus perficiendum constituemus.
Accipimus in Feodum a D. Girino Abbate... quicquid juris vel usagii habebamus.Et alibi passim.
Ebrardus pelliciarius et filiis ejus dederunt dimidiam appendariam de Feve et de alode.
Berardus quidam Miles de Pertgeda Fevium quod habebat de Comite, dedit S. Mariæ Auscienci.
Asseruit dicta Domicella... se habere sufficiens excambium sive adboutamentum de dote sua recuperanda... videlicet ad totum Fevodum, sive suprafevodum, quem idem Hugo tenet de D. Comite Attrebatensi.Ex Chartul. Monasterii Aquicinctensis fol. 39 :
In terris vero quas ei dedimus, accipiant casati Fevodum suum.
feudititulo possidetur. Charta ann. 1117. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 400 :
Aymericus filius alterius Aymerici jam dicti, qui patri Jherosolimis mortuo in vicecomitatu(Narbon.) successerat, fecit mihi hominium propriis manibus suis, sicut facere debebat, accepit Fevodia, quæ habebat de ecclesia per manum meam... Post hæc, antequam faceret mihi juramentum, quod facere debebat, deprecatus sum eum, ut fidelem amicum et hominem meum, quatenus diceret mihi Fevodia, quæ tenebat de ecclesia, et alios ecclesiæ honores, quos tenuerant pater, materque quæ præsens erat, et ipse atque bajuli eorum.
Feudum, ex quo nostri
Fief, ut ex
feudum, Burgundi
Fiedformarunt, ut est in Consuetudine Ducatus Burgundiæ cap. 3. etc. Charta exarata sub Lothario Rege in Tabulario S. Mariæ de Fontibus apud Cadurcos :
Illo Fevo de Limanico, quæ fuit Ranulfo avo meo, quæ tenuit de Comite, Hugoni dimittoet Gerardo filiis suis : et illo Fevo, qui fuit Guinaberto, dimitto medietatem Hugoni, etc.
Funditus perpetualiter subnixa firmitate roboramus, donamus tam in Fevo quam in alode.
Feudumet
Feudatarii,
Fié, et
Fievé.
Concessit autem vallem Costianam, in gyrum Maurianæ structam, et rustes et Fivum quæ muris et tectis Ecclesiæ ministrarent.
Illo alode de Limanico, quod Grimaldus habet a Feode Raimundo, etc.Infra :
Et alio alode, quod de Ponsione acquisivi, quod Bernardus de Nante habet a Feo S. Salvatoris.
Rem laudavit Teudo de Nantolio, de cujus Feo decima esse dinoscitur.Idem occurrit in Tabul. S. Vincentii Cenoman.
Dono et Feus quod dicitur de Callialdo et omnia quæ ad ipsum Feus pertinent, videlicet cum mansis, campis, etc.Occurrit præterea inter Instrum. tom. 1. Gall. Christ. pag. 4. col. 2.
feudumtenet, feudatarius. Charta ann. 1056. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 125 :
Alodium autem ejusdem ecclesiæ supradictis monachis habere concessi eo tenore, quod ipsi Fevatores, qui tunc temporis reliquas partes ejusdem ecclesiæ tenebant, vel subsequaces eorum tenerent, cum monachis supradictis, omnibus aliis postpositis emptoribus, levius concordarent.Alia ann. 1197. ex Tabul. S. Petri Carnot. :
Mei juris esse monachi concesserunt albanum et Feuatorem.Sed ibi legendum videtur
Feneratorem. Fiefvier, in Ch. ann. 1287. tom. 2. Hist. Leod. pag. 403.
Fevum:
Fivatier,in Consuetudine Labourtensi tit. 1. art. 4. et Solensi tit. 2. art. 8. tit. 10. art. 1. 6. 7. 8. 10. etc. Beneharn. tit. 1. art. 26. 27. 28. Charta Raimundi Comitis Tolosani ann. 1183 :
Sed prædictus Fevatarius non debet istud feodum dare ad feodum.
Feudatarius. Testamentum Guifredi Comitis ann. 1035. tom. 6. Spicileg. Acher. pag. 433 :
Hæc omnia mando venire in sua potestate, sine ullo Fevatorio.Sæpius ibidem occurrit.
Si aliquis suorum Fevatorum de fevo ipsius centum solidatas, vel tantum ut suum hominatum non perderet, donare voluisset, concessit.Ubi perperam editum
fenatorumet
feno.
Quidam Miles Quirmahocus nomine dedit Ecclesiam S. Paterni... excepto quod si sui Fevati homines in nostra terra hospitarentur, etc.Rursus occurrit in Charta 25. Dunensis Chartularii.
Rex Francorum Ludovicus, ea qua supereminebat Regi Anglorum Ducique Normannorum Henrico sublimitate, in eumsemper tanquam in Feodatum suum efferebatur.
Nec non Egram civitatem, et castrum cum suo territorio, castris, hominibus, bonis Feodatis, seu non feodatis, vassallis, judiciis.
Infeoder. Burchardus de Casib. S. Galli cap. 11 :
Ac alias possessiones pro 190. marcis et 100. libris denariorum invadiavit, vel etiam infeodavit.Idem cap. 8 :
Quidquid per Infeodationem ab utrisque alienatum est.Conradus Fabariens. cap. 8 :
Res Ecclesiæ damnabiliter et irrecuperabiliter disposuerat Infeodare.Wenceslaus Brack in Terminis Juristarum :
Arestare frexen, dic Impheodare belehnen.
Contulit... huic Ecclesiæ prædia... ita ut nulli unquam Archiepiscopo aut Abbati liceat ex eis omnibus alicui aliquid Infeare, vel per libellum aut cambium, seu quovis modo alienare.
Totum tenebit a nobis ad feudum honoratum, sic quod possit Subfeodare, vel in acapitum dare, retento de Templo dominio, canone, vel servitio.
Retrofeudum, Gall.
Concedimus quod habitatores dictæ villæ Florentiæ... valeant perpetuo bona sua Retrofeudare, et dum bona Retrofeudata vendentur, laudare et vendas eorumdem recipere.Instr. ann. 1474. ex Tabul. Flamar. :
Promisit dictus Stephanus Aviot acceptor et affeudatarius, quod non Retroffeudaret dictas pecias terræ, prati et nemoris.Vide infra Refeudum.
Nullus Judex publicus injuste ad causas audiendum, vel FeudaPactum inter Jacobum Aragoniæ Regem et Montispessulani Dominum ann. 1272 :(sed legendum exigendum, nec mansiones seu paratas faciendum, nec ullas redibitiones injustas requirendum... exactare præsumat.Freda)
Est etiam sciendum quod de supradictis ab utraque parte excipiuntur usatica, laudimia, consilia, quarti, quinti, sexeni, octavi, Feuda, fenalia, albergæ, boyrania et alia servitia quæ ad jurisdictionem aliquam seu merum vel mixtum imperium non pertinent.
Qualiter extincta sunt Feoda domini Abbatis quæ ab ipso petita sunt patebit inferius.
Dicunt etiam quod idem Johannes debet habere Feodum in bosco domini Regis videlicet attachiamentum de spinis de bosco suo, etc.
Duximusordinandum, quod solucio debitorum quorumcumque,... tam ex mutuo quam ex donis imperpetuum, vel ad vitam, seu ad voluntatem... differetur usque ad finem dictarum treugarum, exceptis Feodis antiquis ad hæreditatem, et elemosinis perpetuis ab antiquo fundatis.
Quod si dominus noster rex prædictus, aut pariarius vellent mensurare terras dictorum habitatorum, et reperiebatur aliquod incrementum ultra Feudum solvi consuetum, quod possessor illius seu excessus feudi, etc.Et pag. 54. art. 14 :
Quod quilibet habitator dicti loci et pertinenciarum ejusdem, terras et possessiones suas meliorare valeat, jure dominusCharta ann. 1350. in Chartul. Godefr. dom. Asperim. fol. 6. r°. ex Bibl. reg. :(dominorum) earumdem in Feudo solito semper salvo.
Item prendrera lidis Symons cascun an à le Saint Denis sour les Feuwages de Heusies, pour perfaire lesdites deux cent livrées de terres, cent xiiij. souls, xj. den. Tour. de tel monnoie c'on doit lesdis Feuwages.
Custodes, qui singulis noctibus per annum vigilantes, castellum S. Audomari custodiunt, et præter Feodum suum et præbendam antiquitus sibi constitutam in avena et caseis, etc...... nihil omnino deinceps præter Feodum et præbendam suam exigere audeant.Constit. Senens. ante ann. 1288. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. ævi col. 83 :
Qui potestas recipiat et recipere possit pro quolibet mense, pro rata temporis, Feudum sibi statutum, exceptis quingentis libris denariorum, qui remanere debeant penes camerarium Senensem.Stat. Pistor. ann. circ. 1200. ibid. col. 545 :
Statuimus ut unusquisque judex civitatis Pistorii, sedens pro tribunali, habeat per annum Feudum octo librarum, etc. Salarium seu Feudumpotestatis Astensis, in Stat. ejusd. civit. collat. 2. cap. 3. pag. 12. v°. Stat. nova crimin. Cumanæ cap. 60. ex Cod. reg. 4622. fol. 79 :
Si aliquis scriba maleficiorum communis Cumarum receperit ultra Feudum suum aliquid occasione officii sui, comdempnetur in libris decem, et removeatur ab ipso officio.Vide Feudum annuum.