ire

ire [CL] Fut. pass. ietur: Colet Sacr. Eccl. 5 p. 49. Orthog.: pres. ppl. ehuntibus: MinAc 768/5 m. 2 [1270]. Deponent use v. 22c infra. 1 to go, make one’s way; b (w. indication of means of travel). c (ire ad largum) to go at large, go freely. d (pres. ppl. iens as sb.) one who goes, traveller, passer-by. [Christus] incolomem ducat te, teque reducat euntem Alcuin Carm. 53. 14; ibat et inpransus ‥ venit / ad sanctum Wulf. Swith. II 770; sequitur surgens a puppi ventus euntes Ib. 1055; ubicumque ‥ vel eundo vel morando sum Anselm (Ep. 118) III 255; dum itur W. Malm. GR II 202 (v. 22a infra); ut, porrectis funibus, quo eum [sc. daemoniacum] eundi tulisset impetus, pedes impedirent Id. GP V 261.  b vadere nec plantis, equitando nec ire valebat Wulf. Swith. I 102; navigio ‥ ire Ord. Vit. III 4 (v. 7b infra); eundo vel equitando ‥ ibat Ib. III 10 (v. 4a infra); quorum [sc. aviorum] asperitas ‥ peditem eum ire compellit Ib. IV 5 p. 197; pedibus itur Gir. EH II 38 (v. difficile); 1194 cum batellis ‥ ire (v. 3b infra); 1211 (v. 7a infra); 1350 pons pro hominibus euntibus super pedibus (CoramR) Pub. Works II 173.  c 1433 W. ex prisona ‥ episcopi ‥ evasit et ad largum ivit Langley app. 254; 1515 permis’ porcos suos ire ad larg’ in regia strata CourtR Ottery St. M. m. 105.  d quo labor aeternus requiem non praestat eunti Æthelwulf Abb. 168; W. Malm. GR IV 348 (v. 2a infra); hauriebat auribus letos euntium strepitus Id. GP V 273 p. 436. 2 (w. notion of setting out, or leaving a place) to go forth, go away: a (var., w. person as subj.; also pres. ppl. as sb., cf. 1d supra); b (w. ref. to advance in battle; in quot., w. implication ‘go forward ahead of speaker’, opp. venire); c (w. ref. to death); d (w. plough or team as subj.); e (w. thing or abstr. as subj.). f (leg., w. person as subj., ire sine die) to be discharged (cf. dies 11a). a praesul venerandus euntem [sc. famulum] / confirmat dictis Æthelwulf Abb. 120; compulit ire carentem / hospitis auxilio Frith. 945; “vade ‥”; ivit ille ‥ W. Malm. GR IV 313; in ‥ Jerosolimitanum iter esuritur; gaudium erat euntibus, meror remanentibus Ib. 348 p. 399; unum petendum est, licentia videlicet eundi [v. l. abeundi] G. Mon. I 10.  b Willelmus ‥ nobiliter exercitum duxit ‥ sepius clamans ut venirent quam jubens ire Ord. Vit. III 14 p. 149.  c vos equidem fratres pridem revocastis euntem; / parcite jam, quaeso, superum jam scandere regnum / me juvat Frith. 1338.  d 1373 dicunt quod caruc’ debuissent ire in autumpn’ et quia non fecerunt Hal. Durh. 120.  e i liber ‥, i pede fausto; / perge foras, jubeo, scripte labore meo R. Cant. Malch. epist. 23 p. 44; ibat fama viri prenuntia [cf. Verg. Aen. XI 139] W. Malm. GP I 51 p. 95.  f 1196 ipsi eant sine die et talem qualem habere debuerit recuperationem [sic] CurR I 19; 1198 B. eat inde sine die Ib. 35; 1202 P. et alii appellati de vi sine die eant SelPlCrown 15; 1219 W. eat sine die cum terra sua in pace CurR VIII 43; 1232 consideratum est ‥ quod decanus et capitulum eant inde sine die BNB II 532 (sim.State Tri. Ed. I 5). 3 (opp. redire) to go forth (as dist. from returning). b (ire et redire) to go and return, go back and forth. [angelus] propere qui semper te, rex, deducat euntem / et redeuntis iter protegat Alcuin Carm. 45. 77; ut, sicut vestra eunt jussione, ita vel maneant vel redeant ‥ vestra dispositione Anselm (Ep. 90) III 217; Mathiellus quidem dum iret in Apulia decessit; Matthildis vero dum rediret Joppe obiit Ord. Vit. V 17 p. 437.  b non expedit ‥ monachum ire et redire tam longo itinere Anselm (Ep. 111) III 243; prebendam ‥ equo suo iens habebit et rediens Chr. Battle f. 19; Devizes 26r (v. 25b infra); 1194 ut cum batellis et mercaturis suis ire valeant et redire (Drogheda) BBC 200; 1203 mandamus vobis quod M. mercatorem permittatis sine impedimento ire et redire per totam terram nostram, cum ‥ mercandisis suis Pat 24b; prospiciendi causa dominos eundo et redeundo a parliamento Favent 17. 4 to go on foot, walk (cf. peditem ire sim. 1b supra): a (as dist. from riding, etc.); b (w. ref. to phys. capacity); c (w. animal as subj.). a eundo vel equitando quo sibi jubebatur ibat Ord. Vit. III 10 p. 115; 13‥ quod appenticia sins ita sublimia quod homines potuerint faciliter sub illis ire et equitare MGL I 259.  b [puer aeger] ut bibit hunc [calicem], statim sanus surrexit et ibat Alcuin SS Ebor 1173; ut nusquam ire nec etiam movere sine bajulo sese posset Ord. Vit. III 13 p. 138; nimie crassiciei pondere pregravatus vix ire poterat Ib. IV 7 p. 219; dux ita egrotavit in itinere quod neque ire neque equitare [ME: neiþer go ne ryde] potuit Higd. VI 19; [Amazones] vel transmittunt eum [sc. masculum] ad patrem cum ceperit ire [ME: til it can gon] ‥, vel eum occidunt Itin. Mand. p. 82.  c adduntur ‥ calcaria ad eundum ipsum equum excitandum valde necessaria Simil. Anselmi (app.) 193 p. 97. 5 (in var. exprs. concerning agriculture): a (w. person as subj., ire ad carucam, ad (juxta) herciam) to go with, follow, the plough or harrow. b (w. animal as subj., ire in caruca) to draw the plough. c (ire in pastura) to go to pasture. a 1251 ego mallem ire ad carucam meam quam servire de tali officio SelPlForest 101; 1280 in locacione j hominis euntis ad carucam dum j carucarius cariavit fenum ‥ xx d. Ac. Stratton 111; 1323 in eunde [i. e. eunte] ad hercias ad utrumque seminem ‥ viij opera Estates Crowland 245 (cf. ib. 253: 1323 : in eunde ad carucam dum famuli iverunt ad carectas fimales ‥ cvj opera; ib. 279: 1362 in eunte ad carucas et hercias xxij opera; ), 1338 ivit juxta herceam suam (v. hercia 1a).  b 1220 equa ivit in caruca Philippi per duos annos CurR VIII 277; 1323 vacca ivit in caruca Estates Crowland 246.  c a1250 boves de caruca ibunt in dominica pastura cum bobus domini (Cust. Bledlow) Doc. Bec 123; 1276 de pastura ‥ lxx ovium euncium in communi pastura in ieme Ac. Stratton 72. 6 (w. var. accompanying exprs.): a to go (a certain distance, at a certain speed, in a certain manner). b to go (in a certain condition, under certain circumstances). c (w. abl. of gd.) to go (while performing a certain action; sts. in virtual periphrasis for the other vb.; cf. 1b supra). d (ire comitem) to go as companion (to), to accompany (w. dat.). e (ire (in) obviam, or w. pred. adj. ire obvium) to go to meet (usu. w. dat.; also fig.) to counter (argument or sim.). f (ire pessum) to go to the bottom, sink, (fig.) to be ruined. g (ire ante) to go before, go ahead. a it citus ad regem Wulf. Swith. I 814; ibunt usque ad P., non longius DB I 1rb; lateraliter ire Ord. Vit. IV 5 (v. 22a infra); illuc festinanter ivimus sed inde festinantius redivimus Ib. XII 21 p. 383; †664, 1289 (v. 22b infra); 1255 cum festinancia iverunt illuc ut ‥ bersatores caperent SelPlForest 28; recte ire Bacon VIII 89 (v. deviare 1a).  b in itinere illi duo familiariter ibant Alcuin Rhet. 27; a1079 quamquam se sub archiepiscopi ‥ tuitione ire clamaret Anselm (Ep. 55) III 169; ad suspendium nudus ibat W. Malm. GR IV 319; tam nos quam omnia nostra incolumes et jocundi ieramus Dominic V. Ecgwini I 9; ite securi pace mea Ord. Vit. X 20 p. 122; ut in ipsos inermes et sine ordine ituros inopinam irruptionem faceret G. Mon. I 5.  c custos ‥ quo necesse est sub silentio vel psalmodiis inserviendo cum benedictione eat [AS: he fare] RegulC 11; non coram domino discinctus eas famulando D. Bec. 1174; 1223 (v. jolivare); 1265 per vesperas ivit ludendo in curia ‥ J. patris sui SelCCoron 1; 1266 ivit seminando terram suam Ib. 3; 1354 (v. dammicula).  d [graculus] pavonum ‥ gregi non timet ire comes Walt. Angl. Fab. 34. 4.  e esto paratus / ‥ / obvius ire / Omnipotenti / pectore gaudens Alcuin Carm. 54. 27; viso ‥ exercitu nostro, suos esse sperantes, ‥ obviam ibant W. Malm. GR IV 381; ibisne his verbis obviam, referesne adversa? Id. GP I 41 p. 64; Brennius ‥ scivit ‥ germanum ‥ contra se venire; ivit in obviam illi in nemore G. Mon. III 3.  f [Britones] profecto pessum issent, nisi Ambrosius ‥ barbaros ‥ pressisset W. Malm. GR I 8; decidit peritia nautarum, et jam pessum ibant Id. GP V 224 p. 377.  g equus domini ibit ante et franget terram Reg. S. Aug. 204. 7 to go (to, from, through, etc., a place or in a direction, mentioned or implied): a (var., w. person, animal, etc., as subj.); b (by water or through the air; cf. e infra); c (to heaven, hell, or sim.; cf. 8b infra); d (to destination which implies a certain activity); e (w. ship or other vehicle as subj.); f (w. thing or abstr. as subj.). a ut quo eum [sc. equum] duxerit angelus Dei, illuc eat Aldh. VirgP 25 p. 259; Romam iturus Bede HE V 19 p. 326; ite per Hespericas, Musae, ‥ urbes Alcuin Carm. 45. 5; RegulC 33; Ord. Vit. IV 5, etc. (v. 22a infra); c1092 has ‥ litteras ad ‥ concilium a vestra sanctitate portari aut, si forte non iveritis, ‥ mitti deposco Anselm (Ep. 136) III 281; unde et quo et qua irent, sub celo essent Ib. (CurD I 15) II 73; “vade Wintoniam ‥”; ivit ille ‥ W. Malm. GP I 75 p. 167; noli ‥ quoquam ire, sed in loco mane Ib. IV 145; tota die per ‥ arduum ‥ iter iverunt [cf. Baldricus Hist. Jerus. 1137A] Ord. Vit. IX 14 p. 593; [draconem] retro ire coegit G. Mon. VII 3; 1211 ipse sicut potuit ivit domum pedibus et manibus CurR VI 137; jacet sepultus ‥ ad australem plagam ecclesie ‥, a dextra parte inter eundum [when one goes] ad revesterium Hist. Durh. 5.  b s1000 exercitus ‥ Danorum jam paulo ante ierant trans mare in regnum Ricardi AS Chr.; navigio per pontum ire decreverant Ord. Vit. III 4 p. 65; [Bladud] paratis sibi alis ire per summitatem aeris temptavit G. Mon. II 10; 1219 navem ‥ sibi parari fecit ‥ ad eundum in partes Bristoll pro victualibus et armis Pat 185; 1457 (v. furere 3a).  c Aldh. VirgV 795 (v. excelsus 3c); ‘‥ nescit quo eat ‥’ [I Joh. ii 11] it [vv. ll. id, ita] enim nescius in gehennam Bede Ep. Cath. 91; 958 (12c) de lacrimarum valle ad celestia regna nos ire feliciter CS 1027; 1095 ne ‥ eant in perditionem Anselm (Ep. 195) IV 85.  d qui multa mala fecerit ‥ eat in monasterium et peniteat usque ad mortem [i. e. let him become a monk there; cf. Anselm (Ep. 113) III 248: si ad aliud monasterium ire voluerit] Theod. Pen. I 7. 1; ? 1095 [abbas] monachos suos hortatur ire in Hierusalem [on crusade] Ib. (Ep. 195) IV 85; minus malum est non ire ad ecclesiam quam ire illuc propter fornicationem T. Chobham Praed. 66; 1256 ivit in lectum suum AssizeR Northumb 83; 13‥ burgenses non ibunt ad molendinum ‥ nisi ubi eis placuerit Cust. Preston 498.  e a1195 reddendo ‥ pro unaquaque quadriga que ad nemus ibit ij d. Boldon Bk. app. xl; 1236 quod naves possint ire et redire etc. (v. fossatum 2d).  f correctos ‥ sibi quaerant ‥ libellos / tramite quo recto penna volantis eat Alcuin Carm. 94. 6; plausu exceptum est verbum, ibatque clamor celo [cf. Verg. Aen. V 451] W. Malm. GP I 48 p. 80. 8 to go (to a person, sts. w. implication of a certain activity); b (to God; also fig.). Wulf. Swith. I 814 (v. 6a supra); ut [Benedictus] iret ad seculum ad nescio quam mulierem Ailr. Serm. 37. 13; 1185 sicut ‥ proditor ivit ad inimicos meos (v. 1 felonia 1); dicunt quod ire ad tales [sc. Sarracenos] non esset ire ad predicandum sed ire ad moriendum T. Chobham Praed. 86.  b monachi ‥ secularem habitum ‥ reliquerunt et ‥ per arduum iter ad Dominum ire aggressi sunt Ord. Vit. III 12 p. 130; ut [Petrus] aperte ostenderet se per illam passionem iturum ad Dominum Ailr. Serm. 18. 25. 302. 9 to go (to event, activity, about business, or sim.): a (var.); b (to court, ordeal, or sim.); c (to war, on military service, or sim.; cf. 10a infra); d (on non-military service, on business). a [Christus] iturus ad passionem Anselm (CurD I 8) II 60; cum ad missam ‥ iero W. Malm. GR III 281; dum ‥ ad colloquium cum A. ‥ securus isset Ord. Vit. V 9 p. 362; suggerit nobis cogitatio nostra ut eamus ad illum vel ad illum laborem Ailr. Serm. 19. 26. 307D.  b ibat ad judicium, pretor quod maximus omni / egredienti anime discernit Æthelwulf Abb. 337; a1097 ire ad schiras vel ad hundreda (Ch. Will. II) Regesta p. 135; c1105 (v. 22d infra); eat ad triplex judicium [Quad.: ordalium] (Inst. Cnuti) GAS 333 (cf. Cons. Cnuti: triplex Dei judicium adeat [AS: ofga man þæt þryfealde ordal]); 1161 (v. 22a infra); qui invenietur per sacramentum predictum retatus ‥ eat ad juisam aque Assize Clar. 2; 1224 ire ad comitatum (v. harnesium 2a); vidit ‥ hominem ‥ judicatum in curia episcopi ut iret ad polam, et ivit et liberatus est Feod. Durh. 227.  c 961 (12c) cum qua [sc. expeditione] ‥ patrem meum ire opportuit CS 1065 p. 286; siquis in expeditionem summonitus non ibat, totam terram suam ‥ forisfaciebat DB I 56va; quando rex ibat in exercitu per terram DB I 230ra; si cui [praepositus] jubebat in suum servitium ire DB I 269vb; quando ivit ad bellum ‥ cum Haroldo DB II 15r; ad certamen ire Ord. Vit. III 11 p. 122; si quis neglexerit emendationem civitatis vel pontis aut ire ad bellum (Inst. Cnuti) GAS 353 (cf. (Cons. Cnuti) ib.: exercitus itineracionem [AS: fyrdfare]; (Quad. gl.) ib.: id est in exercitum ire); 1166 ire in servicio [regis] (v. forestagium); a1190 ad exercitum ire (v. eswarda 1); c1200 si dominus ‥ ierit ad parliamentum vel in exercitum, tunc eant burgenses illi cum eo (Haverfordwest) BBC 92; 1262 torneare aut aventuras querere aut aliquo modo alio ad arma ire Cl 133; 1293 ire contra regem ad guerram (v. dubitare 4c); s1296 (v. 22d infra).  d qui ‥ ire non possunt [sc. to perform service of average] finient denariis cum coquinario Cust. Abingd. 307; 1224 (v. 22c infra); a1250 si prepositus ierit circa negocia domini super equum suum (Cust. Bledlow) Doc. Bec 123; R. ‥ debet ire ‥ ad omnia negocia abbatis Cust. Battle 35. 10 a (ire in, w. acc., contra, super) to proceed against, (mil.) to march against, attack. b (ire super) to enter into (land, sc. in order to take possession). c (ire super) to descend upon (person or place, sc. so as to be burdensome). a in hostem cum eis ibant DB I 208rb; si ‥ per mare contra hostes suis ibat rex DB I 238ra; totis viribus in hostes alacriter itum, acriter certatum W. Malm. GR IV 384 p. 450; 1215 nullus liber homo capiatur ‥ nec super eum ibimus, nec super eum mittemus, nisi per legale judicium parium suorum Magna Carta 39; 1265 parati ‥ in manu forti ire nobiscum super inimicos nostros Cl 124; 1293 (v. 9c supra).  b dicunt rectum esse ut ipsi eant super ipsam terram et partiantur eam recte DB I 377ra.  c c1158 ita quod nullus vestrum eat super homines eorum et terras in coneveth Regesta Scot. 181. 11 a (ire post) to go after, follow (cf. 19b infra). b (ire inter) to go among, associate with. c (ire cum) to go with, accompany. a eum ‥ post Theodorum ire permisit Bede HE IV 1 p. 204; 1233 dicebant quod fuerunt cum domino rege et venerunt de Wallia et ituri fuerunt post dominum regem CurR XV 214.  b vos inter nullus hic alienus eat Alcuin Carm. 98. 1. 4.  c 1202 iverunt cum Osberto ‥ in forest’ Pipe 257; c1230 si vacce habeant vitulos ibunt cum ipsis usque ad tempus quo vacce ponuntur ad presepe (Cust. Ogbourne St. George) Doc. Bec 34. 12 (ire ad, pro, propter) to go for (the sake of obtaining, catching, etc.), to go to fetch. 1219 (v. 7b supra); 1224 ire propter ij m. allecis (v. gavelmannus); 1267 in ij carett’ emendandis euntibus ad firmum MinAc 984/1; debet ire pro j careata meremii ad faciendum aratra, ubi precipitur Cust. Battle 29; s1268 rex ‥ nuncios suos, qui pro auxilio iverant, exspectavit Flor. Hist. III 15. 13 (foll. by another vb. in coordination, with or without conjunction) to go and (do, etc.; freq. in command, exhortation, or sim.). jussit ire ministram et capsellam ‥ adducere Bede HE III 11 p. 150; i celeriter et adfer Ælf. Bata 5. 1, etc. (v. et 8b); ite et prosternite ignavas gentes W. Malm. GR IV 347 p. 396; illuc ‥ ibo et coepiscopos ‥ minabo Ord. Vit. XII 21 p. 381; ite dominique vestro ‥ dicite ut ‥ Ib. XIII 34 p. 102; quare non dixit ‘ite predicate penitentiam ‥’? [cf. Marc. xvi 15] T. Chobham Praed. 125; eamus et deambulemus J. Godard Ep. 223 (v. deambulare 1b). 14 to go (for a specified purpose): a (w. supine; cf. 23 infra); b (w. ad, causa, pro and gd. or gdv.); c (w. ad, pro and sb. or pron; cf. 12 supra); d (w. inf.); e (w. gdv. or fut. ppl. in agreement w. subj.). a dum iret cubitum Bede HE III 2 p. 130 (cf. W. Malm. GR II 111 (= Hariulf Chronicon III 21, Visio Caroli): dum irem repausationis cubitum); huic ‥ preceperat ut illam iret speculatum W. Malm. GR II 157; equitatum isset Dominic V. Ecgwini II p. 59 (v. elementalis b); A. ibi ‥ predatum ierat Ord. Vit. IV 5 p. 192; ut ‥ in civitatem B. abbatem ‥ perditum irent G. Mon. XI 13; ibunt ‥ locutum cum domno G. V. Chris. Marky. 31 p. 88; permissis semel scolaribus ire lusum V. Edm. Rich C p. 593.  b ‘vade cum eis’: ‥ ad praedicandum ire jubetur Bede Acts (x 20) 968; nec ‥ a praeparando itinere, quo ad gentes docendas iret, cessare volebat Id. HE V 9 p. 297; diabolus per peccati suggestionem cotidie it ad venandum Anselm Misc. 299; ite confidenter ad inimicos Dei persequendos W. Malm. GR IV 347 p. 394; c1162 (v. inhospitare 4); T. Chobham Praed. 86 (v. 8a supra); 1304 iverunt in campis ‥ causa ludendi cum leporariis suis (CoramR) SelPlForest cxxxi; s1353 dum iret in Britanniam pro ‥ redempcione sua providenda Avesb. 122v.  c peractis pro quibus ierat ‥ in Normanniam remeare disposuit Ord. Vit. VIII 4 p. 291; imperfecto ad quod ierant negocio Ib. IX 6 p. 499 (= Baldricus Hist. Jerus. 1078B).  d ire parabat / visere ‥ vicum Wulf. Swith. II 786; nunc ibo tibi hospitium procurare Ord. Vit. III 4 p. 66; s1191 comes ab ante diem armatus ierat Londoniam capere Devizes 36; 1238 S. ‥ ibat querere viridarios SelPlForest 69.  e [Berctualdus] trans mare ordinandus ierat Bede HE V 11 p. 302; Hardecnut ‥ regnum ‥ Danorum procuraturus ierat Enc. Emmae arg. p. 6; 1255 post prandiam ivit ad boscum suum de M. spaciaturus SelPlForest 34. 15 (w. internal acc.): a (iter ire) to go one’s way. b (fugam ire) to take to flight, flee. a [mea camena] jam recreata sequens promptior ibit iter L. Durh. Hypog. 68; c1213 in procinctu itineris eundi in Angliam fore se finxit Gir. Ep. 7 p. 252; 1239 ipsum ‥ affidare fecerunt ‥ quod incontinenti iret iter suum SelPlForest 71.  b 1375 fugam extra patriam ivit SessPLincs I 208. 16 (w. weakened sense of motion, virtually equivalent to vb. of being or becoming): a (w. pred. adj. or sb.) to go (in a certain condition), go (as ‥), be ‥. b (ire pro) to go instead of, be substituted for. a nudus eat hospes, placeat cui ludere mecum / atque fovere meo corpora fonte sua Alcuin Carm. 92. 1. 1; ierunt tam delicata corpora equoreis crudelia pabula monstris [cf. Stat. Theb. IX 300] W. Malm. GR V 419 p. 497; si malus es, conversus eas D. Bec. 27; si precentor eas, ita providus esto canendo / ut ‥ Ib. 167.  b ut si [puer] quamlibet ex eis [ovibus] perderet, anima hujus pro anima illius iret Anselm Misc. 295 (cf. ib. 296: erit anima mea pro anima ejus). 17 (describing position rather than motion) to be (in a certain position; in quot., ire extra, ‘to stick out, protrude’). quod ‥ [oculi] habeant lippitudinem et extra fuerint euntes aut intus nimis existentes J. Mirfield Brev. 56. 18 (fig.): a (of time) to pass by, elapse. b (of currency) to circulate, be in use. c (of verse) to flow. d (of machine or sim.) to work, operate. a eunt anni more fluentis aquae Alcuin Carm. 80. 1. 2 (= Ov. Ars Am. III 62); ter centum luces decies sex perdimus et sex, / si bissextilem dicimus ire diem Garl. Tri. Eccl. 18.  b ut ‥ per totam gentem una moneta eat omni falsitate carens (Cons. Cnuti) GAS 315 (cf. (Inst. Cnuti) ib.: vadat; (Quad.) ib.: teneatur [AS: gange]).  c L. Durh. Hypog. 65 (v. invigilare 2c).  d 1296, 1321 (v. forgea c); 1352 de xvj li. receptis de quadam forgea apud les Haselen Schagh’ eunt’ super mortuum boscum in Lyme MinAc 802/8; 1415 duarum carucarum euncium (v. carruca 2a) (cf. (v. 2d supra)). 19 (w. var. accompanying exprs., in fig. senses; cf. 6e–f supra: a to behave (in a certain manner). b (ire post) to depend upon, be governed by (cf. 11a supra). c (ire simul) to be mutually compatible, go together. d (impers., w. adv.) to turn out (in a certain way). a qui ‥ eos [sc. Britones] secundum normam divine legis et humane rationis ire cogerent Ord. Vit. IV 17 p. 291; mentiri est contra mentem ire, id est contra conscientiam T. Chobham Praed. 291 (cf. ib.: vadit contra conscientiam suam; Bracton 289: falsum sequi poterit judicium, si contra mentem ierit).  b s1308 rex alienigenam ‥ magnatibus preposuit universis, adeo quod tota terre disposicio post eum ivit Trokelowe 66.  c [Lanfrancus] indubitatum tenens quod simul ire non posset monachi ocium et archipresulis negotium Ord. Vit. IV 6 p. 212.  d sic eat ut ‥ pietas Christiana de tuis erratis te secure compellet W. Malm. GP I 6 p. 13 (cf. (v. Lucan V 297)). 20 (w. in & acc., in var. fig. senses): a (of person) to enter into (state, condition), proceed to (action). b (of topic or sim.) to get into (book, etc.). c to turn into, change into. d (of situation or sim.) to reach (a certain outcome). e (ire in infinitum, log.) to enter an infinite regress. f (in var. idioms). a a1079 fratri ‥ F. frater Anselmus sic ire de virtute in virtutem ut videat Deum [cf. Psalm. lxxxiii 8] Anselm (Ep. 55) III 169; 1203 robavit ei ‥ xv marcas argenti ‥, unde ipse iit in solutionem erga dominum suum CurR II 180; c1213 nonne qui hec ‥ perpetravit totus in trenos [i. e. threnos] ‥ ire valebit? [sim. id. SD 150, JS 7 p. 347] Gir. Ep. 7 p. 258; quibus ex causis in possessionem eatur [= Digest XLII 4 tit.] Ric. Angl. Summa 41 p. 109; Colet Sacr. Eccl. 5 (v. 22a infra).  b ibunt ‥ in istas paginas quedam que sub eo [rege] ‥ acciderunt ‥, presertim de peregrinatione Christianorum W. Malm. GR IV prol. p. 358.  c isset in helleborum L. Durh. Dial. I 162 (v. d infra); cum puer in juvenem tener ire viderer ephebum, / cepi maturos vincere velle senes Ib. III 435 (cf. ib. 438: in juvenem vado repente puer); pars ibi [sc. in caelo] prefecto cedet; spes ibit in actum Ib. IV 499.  d opus miror, amice, novum. / iret et in risum si non boreale Cuminum / isset in helleborum L. Durh. Dial. I 161 (v. cyminare 1).  e accipietur una premissa per accidens, et illam concludens per aliam; ergo est ire in infinitum in proposicionibus per accidens Duns Metaph. IV 2 p. 160a; si nullum sit predicatum substanciale, sed accidentale omne, itur in infinitum Ib. p. 160b.  f (ire in infitias, to deny; v. infitia a). (ire in manus, to give oneself up, surrender) si velit in manus ire [AS: gif he wille onhand gan] et arma sua reddere (Quad.) GAS 75; Ib. 183 (v. deducere 2a); (ire in plegium, to give surety; in quot., w. quod) eat cognatio ejus in plegium quod deinceps abstineat (Quad.) GAS 151; (ire in repulsam, to refuse, reject) ossa ‥ cum regina ‥ monasterio ‥ inferre vellet, iverunt in repulsam monachi parumper W. Malm. GR I 49 p. 53 (cf. Bede HE III 11 p. 148: noluerunt ‥ excipere); ut ipse, magistri sui voluntati resultans, in repulsam decretorum iret W. Malm. GP I 41 p. 65. 21 (w. ad, per, or adv. of direction, in var. fig. senses; cf. 8b supra): a (feud., w. ad or adv.) to pass, place oneself (under a feudal lord; cf. abire 2). b (w. ref. to discourse, in quots. w. ad or per) to pass to, go through, etc. (topic or sim.). c (w. ad) to proceed to (action). d (of goods or money, w. ad) to pass to or into the possession of. a ij homines tenentes dimid’ solin’ qui poterant TRE ire quolibet sine licentia (Kent) DB I 6ra (cf. DB I 6rb: potuit se vertere quo voluit); ibidem habet episcopus ‥ ij hidas ‥ quas Aluric tenuit ‥ et cum eis potuit ire quo voluit (Surrey) DB I 31rb; antecessor ejus tenuit de abbatia, nec poterat alias ire sine abbatis licentia (Surrey) DB I 32vb; sex sochemanni tenuerunt de rege E. et potuerunt ire quo voluerunt DB I 35vb; omnes qui has terras TRE tenebant poterant ire ad quem dominum volebant (Dorset) DB I 84vb; ire ad quemlibet dominum Dom. Exon. 215 (v. homo 13a).  b “vincimur; ad reliquas pergito victor opes” / “ibo ‥” L. Durh. Dial. II 155; c1220 quid irem per singula? colligam summatim (Contra Avaritiam 63) Pol. Songs 17.  c 1358 quia ‥ universitatem ‥ vexavi ‥, ideo ire ad satisfaccionem offero juxta vires MunAcOx I 210.  d eat [AS: ga] omne cyricsceattum ad matrem ecclesiam (Quad.) GAS 197. 22 a (impers. pass. itur) one goes, a journey is made (also in fig. use); b (in topographical description). c (dep.) to go. d (gdv. eundus, of person) obliged to go. a cui [sc. sancto] ecclesia ‥ ad quam itur [AS: to þære byþ gan] dedicata est RegulC 33; dum itur multaque confabulatione via fallitur W. Malm. GR II 202 p. 250; Ib. IV 384 (v. 10a supra); itur per silvas ‥ artissimo tramite, qui binos lateraliter ire non patiebatur Ord. Vit. IV 5 p. 195; 1161 itum est ad judicium Ch. Sal. 21 p. 19; J. Godard Ep. 237 (v. dissimilitudo b); 1243 (v. alura a); in quam veritatem ietur aliquando, ut opus a Deo coeptum in terris perficiatur Colet Sacr. Eccl. 5 p. 49.  b de templo Domini itur ad ecclesiam Sanctae Annae Sæwulf 844; in strata publica qua Romam itur W. Malm. GR II 171; †664 (12c) ad W., atque inde sicut itur tribus leugiis versus cursum magistre aque usque ad T. CS 22A; 1289 a via antiqua per quam solet iri de C. versus B. usque ad metam de L. ‥, et dehinc prout rectius itur ad combam RGasc II 473b.  c 1224 episcopus itur in servicium domini regis ad curiam Romanam BNB II 719.  d c1105 summoniti sunt eundi [unless construed as gd.] ad ‥ hundreta (v. 2 hundredum 2c) (cf. SelPlCrown 15: 1202 si francum plegium suum summonitum fuit veniendi in wapentacum etc.); s1296 provisionem et ordinacionem ‥ aldermannorum factas pro hominibus eundis ad equos et arma cum domino Edwardo MGL II 73. 23 (w. supine, cf. 14a supra) to set about (doing, etc.), be about (to do, etc.): a (act. inf. ire, forming virtual equivalent of pres. or fut. inf. act. of the other vb.); b (pass. inf. iri in impers. use, forming fut. inf. pass. or the equivalent of pres. inf. pass. of the other vb.). c (perditum ire) to go to ruin (unless quot. is referred to b supra w. reading iri). a 956 (13c) interdiximus ‥ neminem ausum ire hoc factum subvertere CS 930; Patrem et Filium docere quod solus Spiritus Sanctus doctum ire promittitur [cf. Joh. xvi 13] Anselm (Proc. Sp. 11) II 208; satis scire potestis quid vos aliquando factum ire desideremus Ib. (Ep. 66) III 187.  b qui in praesenti suas ultum iri vult [vv. ll. ultum ire vult, ulcisci vult, vult vindicare] injurias Bede Prov. 998; ut languoribus variis pressi de longinquo id ipsum mandarent, sibi ab illo subventum iri nullo modo diffidentes Eadmer V. Osw. 27; apud Coventreiam se tumulatum iri precepit W. Malm. GR IV 341; qui meminerit ‥ nec omnia que noveram scriptum iri debuisse Ib. V prol. p. 465; mente imaginabatur monasterium cupiditate pecuniarum predatum iri Id. GP V 255.  c monasterium de E., olim perditum ire [sic MS:Anglia Sacra II 419: iri] regia potestate paratum, viriliter retinuit Gir. Rem. 26 p. 40. 24 (var. uses of inf. in indir. speech): a (ire, in place of esse, w. fut. ppl. in fut. inf. act.); b (iri as equivalent of fore w. adjectival complement); c (iri, w. perf. ppl. in place of supine, in fut. inf. pass.). a †937 (11c) si quis ‥ nostram donationem ammoverit, sciat se Deo contra iturum ire non mihi CS 721 (cf. ib. 942: 956 (13‥) ; ib. 1103: 963 (?11‥) ); confido ‥ eum [sc. ignem divini amoris] caminum futurum ire in proximo Gir. Symb. 17 p. 248.  b nusquam ‥ credidit elemosinam magis iri salvam quam ubi infirmus sexus ‥ penuriarum sentit angustiam V. Ed. Conf. f. 49v; totum corpus mensium perpendere haberemus tribulatione languidum iri Ib. f. 56v.  c 1585 pollicetur ‥ decreta ‥ abolita iri, etc. (v. Hanseaticus). 25 (inf. ire as sb.) (act of) going. b (w. liberum, salvum, or sim.) (right of) free or safe passage. a quamdiu vivit homo, non facit nisi ire Anselm (Ep. 420) V 365; attamen ire tuum prorsus abire fuit Neckam DS II 512 p. 385; actus ‥ potest ‥ esse laudabilis et vituperabilis ‥; patet de ire [v. l. eunte] ad ecclesiam Ockham Quodl. 254.  b a1190 ad habendum liberum ire et venire sibi et suis ad abbatia usque ad molendinum Danelaw 177; ire ‥ sibi liberum et redire redemit xv m libris argenti Devizes 26r; 1199 sciatis nos concessisse ‥ salvum ire et salvum venire per totam terram nostram cum merchandiis RChart 16b; 1215 omnes mercatores habeant salvum et securum exire de Anglia et venire in Angliam et morari et ire per Angliam tam per terram quam per aquam Magna Carta 41. 26 f. l. †ivit [l. init] Kal. M. A. I 418 = 331 McGurk (cf. (v. fulvidus), (v. inire 1a)); s1183 †iret [? l. viveret] (v. dotarium 1); ita quod quilibet plus proficeret in una hora quam in septem ante quoad longum †ire [? l. etc.] Mens. & Disc. (Anon. IV) 50.