major

major, majus [CL; v. et. magnus, maximus] 1 greater in size or extent, larger, bigger: a (of animal or plant); b (of part of body); c (in place-name sts. contrasted w. minor) Greater; d (of constellation, esp. ~or Ursa) the Great Bear; e (of artefact also ellipt. as sb.); f (of literary or diplomatic text); g (mus.). a quod est scirpio, i. fluvialis juncus, quae est ~or terrestri, minor autem quam harundo Comm. Cant. I 216; vultur modico ~or quam aquila Ib. I 356; elephanti ‥ omnibus cognitis ~ores sunt animantibus Lib. Monstr. II 2; et hoc armentum, -ti, quod de ~oribus dicitur animalibus Osb. Glouc. Deriv. 25; captorum ‥ piscium ~orem ‥ domino ‥ offerens Chr. Rams. 183.  b ~or digitus dextri pedis Canon. G. Sempr. f. 141.  c maledicti Saraceni, qui et Agareni, tota dominantur Affrica et Asia ~ori maxima ex parte W. Malm. GR I 91; Syriam, et Liciam, et Minorem Asiam omnino, et ~oris urbes multas, inter quas et Ephesum, ipsam etiam Jerosolimam depopulati Ib. II 225 p. 276; in borealibus quoque ~oris Britannie partibus trans Humbriam Gir. DK I 13; Britannie ~oris quatuor ab antiquo legimus partes fuisse Gerv. Tilb. II 10; 1261 abbas ~oris Monasterii Turron’ Cl 484.  d Articus dicitur ab Arthos, quod est ~or Ursa Sacrob. Sph. 87.  e libellum quendam, quem ego non habeo, qui non est ~or acceptorio duarum septinarum, legere cupio Ep. Aldh. 1 (6); curavit ‥ ~orem ‥ de lapide fabricare basilicam Bede HE II 14 p. 114; modo vero ~ori ambitu continetur de terra quam tunc arabatur DB II 372; linea ~or non nisi in duas lineas ex quibus conjuncta est dividitur Adel. Elem. X 39; s1269 dedicatum est ~us altare Oseneie a R. de G. Wykes 227; 1289 in diversis clavis magoribus et minoribus KR Ac 467/19 m. 2.  f nolui vero radices istarum duarum scienciarum ponere in ~ore Opere ‥; sed postea in Minore Opere vidi opportunum esse Bacon Tert. 43; 1280 est duplex scriptum protestacionis illius ~us et minus, ambo cum duplici sigillo Cart. Chester 34 p. 85; 1451 item liber Prisciani In ~ore, secundo folio de corporativis, precium iiij s. MunAcOx 610.  g ponimus ‥ inter duas et duas punctum, et tunc erunt inequales; hoc est, prima erit minor et secunda ~or [semibrevis] Haudlo 102; et nota quod quelibet nota ~or alia perfici potest Hauboys 194; ~or caudam deprimit, ut hic Ib. 272. 2 greater in amount or number, larger; b (~or pars, also ellipt.) the greater part; c (annus ~or leap year; d (of time or leisure) longer; e (of light) brighter; f (of scent) more intense; g (w. ref. to level of taxation). promisit se ei innumera et ~ora quam credi potest ornamenta regia ‥ largiturum Bede HE III 24 p. 177; fertur, quia tricies ~orem pagani habuerint exercitum Ib. III 24 p. 177; si detrahatur a ~ore [sc. numero] minor donec minus minore supersit Adel. Elem. VII 1.  b omnes fratres vel ~or et melior pars Lanfr. Const. 140 (v. abbas 1a); sed in ~ori parte plus distrahuntur quam ligantur Mens. & Disc. (Anon. IV) 48; non quod dicatur semibrevis ab equali parte, sed a ~ori vel minore, ut dicatur binarius ~or pars trium, unitas minor Mus. Mens. (Anon. VI) 400; s1390 pro ~ori parte Bristollie moram traxit Chr. Westm. 200; infra paucos annos ~or pars cardinalium de filiis ejus erat et nepotibus Meaux III 40; 1454 illi, ut in ~ori, in personis plus habent genii quam ingenii, in verbis plus loquacitatis quam eloquii Reg. Whet. I 142.  c ~or [sc. annus] ‥ constat ex trescentis et sexaginta sex diebus Bracton f. 359v..  d quadam ergo die, solito ~us mihi et illi Deus ocium concessit G. Crispin Jud. & Chr. 4.  e et habent parum de luce, que occultantur a ~ori lumine Bacon XIV 58.  f amaracus ‥ inter omnes herbas ~or est odorifera Alph. 7.  g 1255 quod aulam Burdegale de peccunia costume ~oris operari faciat RGasc I sup. 55. 3 older, elder (also w. natu). b (of age) advanced. c (as sb.) elder. d (pl.) ancestors, forebears. Cain ~or Adae filius Eccl. & Synag. 103; accersito ‥ Cnutone, filio suo ~ore Enc. Emmae I 3; ut coevos et etiam ~ores natu supplicibus conveniret precibus W. Malm. Wulfst. I 1 p. 5; ~or natu atque dignior filia V. Chris. Marky. 9; admittitur ‥ ad hujusmodi accusationem quilibet homo liber ~or Glanv. XIV 1 p. 173.  b dum tibi, dum major per tempora creverat aetas Alcuin Carm. 32. 9; deinde, cum pro ~ore etate episcopali officio minus sufficeret Ric. Hex. Hist. Hex. I 11; pre ~ori senectute minus episcopatui ministrare sufficeret Elmh. Cant. 280.  c duos ‥ commisisti alterum pueritie annos agentem, alterum plena integrum pubertate. nunc ‥ commendas ~oris ingenium P. Blois Ep. 101. 312A; s1225 communiter placuit, quod rex tam populo quam plebi libertates, prius ab eo puero concessas, jam ~or factus, indulsit Ann. Dunstable 93; sicut Owinus ~or familie ejus Lib. Eli. I 10 p. 26; 1559 subditos hujus regni, quamprimum vigesimum primum aetatis annum compleverint, esse et censeri debere ~ores, aetatisque perfectae Conc. Scot. II 172.  d quibus ~oribus edita sit ‥ nullum certum indicium existit Gosc. Lib. Mild. 2. 4 greater in degree, scope, or scale, major: a (of person); b (of abstr.); c (w. abl.) exceeding, surpassing; d (as sb. n.) greater or more important thing; e (eo ~ore) in a degree greater than that, what is more, moreover. a michi precepit ~ori stulto dare [sc. pomum], quem potero invenire G. Roman. 390.  b una penitentia est viduae et puellae. ~orem meruit quae virum habet, si fornicaverit Theod. Pen. I 2. 14; quod ut facilius et ~ore auctoritate perficeret Bede HE V 21 p. 332; 822 ab omni gravitatibus magioribus minoriis ‥ liberata permaneat CS 370 p. 509; ad magorem securitatem ‥ posui Reg. S. Aug. 163; sum puer, ipse vir es, majores sunt tibi vires M. Cornw. Hen. 34; iterato est alius ordo solus ejusdem cum ~ore differentia in diminutione Mens. & Disc. (Anon. IV) 31; non est ~or repugnancia actus meritorii ad naturam in solis naturalibus constitutam quam actus demeritorii Ockham Quodl. 587.  c tametsi plures majorum id ingeniose dissuaderent, ut rem nimis arduam, Normanniae viribus longe ~orem W. Poit. II 1 p. 148.  d verum in plurimis et pene ~oribus dissident Dial. Scac. I 4A; quo ~us cogitari non posset Duns Ord. IV 252; quia ~us est ab obediencia alicujus et communione recedere quam ab eodem appellare vel provocare Ockham Pol. I 295; 1287 ut aptiores [sc. clerici] et magis idonei fierent ad ~ora Conc. Syn. 1026.  e c1251 suspeccionem habuerunt quod ille fuit Willelmus de Drayton et eo ~ore, quia alias rettatus fuit de malefacto in foresta SelPlForest 102. 5 greater in authority, importance, or power; b (as honorary nickname also, to distinguish elder from younger man of the same name); c (of official) chief; d (~us scaccarium) the greater Exchequer; e (of angel) higher in the hierarchy; f (eccl. ~or festus) major feast; g (of abstr.) more important; h (as sb. f., log.) the major premise of a syllogism. ille, qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis ~or esse videbatur eorum Bede HE V 13 p. 312; quanto major eris, tanto moderatior esto Alcuin Carm. 62. 103; scripsit ad magnum Gaium ~orem Atheniensium sociorum J. Sal. Pol. 605b; subsequitur; sacrifex est ultimus, ordine major Garl. Myst. Eccl. 375; scimus enim quia monacus minor est, clericus autem ~or est Lucian Chester 68.  b Constantinus ~or regnavit annos xxxij; ‥ Theodosius ~or regnavit annos xvij ‥ Theodosius minor regnavit annos xlviij Theod. Laterc. 25; regnaverunt in ea [sc. Constantinopoli] ‥ Theodosius ~or ‥ Theodosius minor W. Malm. GR IV 356.  c ~or bercarius, custodes operum et ovium monialium Inst. Sempr. *xxxiii; c1228 Germano de C., ~ori forestario Hugonis episcopi Feod. Durh. 237.  d qui ad ~us scaccarium resident Dial. Scac. I 4A.  e ~or angelus mittit minorem angelum ad Zachariam prophetam Ad. Dore Pictor 152.  f in festis principalibus, quasi principalibus, et in festis ~oribus duplicibus Cust. Cant. 45.  g nec credidit ~orem [sic] esse juramentum secundum historiam Comm. Cant. I 142; cum nominantur tres virtutes, fides, spes, caritas, melius est dicere neutraliter ‘~or horum’ quam ‘~or his est caritas’, ut non quartum aliquid introducas, sed in rebus propositis quid majus sit secernas Abbo QG 19 (41).  h quod ~or hujus syllogismi sit vera, patet Gros. 33; ~or patet, quia universale principium artis et scientie Bacon VII 2; ~or videtur sibi manifesta Ockham Pol. I 330; ista sequela est manifesta cum ~ori Wycl. Compl. 88; consequencia patet, et minor, ~or vero sic arguitur Ziz. 32; ~or sic: quilibet transgrediens preceptum sedis apostolice est hereticus Wyche Ep. 532. 6 (~or natu) noble, of noble birth. b (as sb. m. pl.) noblemen, magnates, important persons. duos fratres de ecclesia precipuos et ~ores natu ‥ in comitatu regis miserunt ad prelium Found. Waltham 20.  b misit ad ~ores natu Scottorum Bede HE III 3 p. 131; 811 cum principibus ducibusque et ~ores natu CS 335; et qui propter hoc se abstinere noluerit, eant omnes ~ores natu [AS: þa yldestan men] qui adjacent ipsi curie (Quad.) GAS 161; Osb. Mir. Dunst. 18 (v. conflictus 2c); 1121 (v. discissio 2); regni ~ores natu, rem publicam neglegentes Plusc. VII 16. 7 (as sb. m. pl.) predecessors, elder in time, higher in authority. secundum auctoritate ~orum nostrorumque adque priorum Theod. Laterc. 13; quae sunt verba, quae naturae regulis produci ~orum auctoritas decrevit Aldh. PR 116; Pascha ‥ hoc, quod agere soleo, a ~oribus meis accepi Bede HE III 25 p. 184; sed ~orum auctoritate tantum penultima diptongus mutatur Abbo QG 13 (31); c1265 fidem catholicam et religionem a ~oribus nostris sancte institutam ‥ propagare Inchaffray 160; 1287 a nostris ~oribus sepe audivimus recitari beneficia aque benedicte Conc. Syn. 1026. 8 (as sb. m. pl.) magnates, noblemen, important persons (also contrasted w. minores); b (of kingdom); c (of a court or establishment); d (of city); e (acad.); f (eccl., also sg.); g (of mil. order). faverunt ‥ adstantes ~ores una cum mediocribus Bede HE III 25 p. 189; c956 alii principes alii subditi concrescentes ~ores minores condonaverunt CS 956; si ~ores deferendo pretereat, minores ‥ damnando coerceat, hec ‥ simia justitie, non justitia Gir. PI I 10 p. 38; 1231 testes mei sunt viri magni fide dignissimi, omni ~ores exceptione Gros. Ep. 4 p. 28.  b et ~ores quique de regno qui familiarius regiis secretis assistunt Dial. Scac. I 4B; s1216 fecit omnes ~ores Anglie regi novo fidelitatem ‥ jurare Eul. Hist. III 113; s1308 associatis sibi prenominatis Francie ~oribus Ann. Paul. 260; fecit ‥ convocacionem ~orum Scocie in ecclesia fratrum minorum Ad. Mur. Chr. 8.  c ~or publicanorum de Romanis Comm. Cant. III 103; 1271 cancellario domini regis, justiciariis de banco et ~oribus curie Leg. Ant. Lond. 235.  d 1299 portaverunt [sc. corpus] usque ad portam civitatis et ibi ~ores de civitate ‥ sumpserunt Stat. Linc. cxxii; quesitum fuit a majore, camerario, vicecomitibus, et aliis de ~oribus ville MGL I 77; s1355 rex ‥ misit ‥ quattuorque burgenses de ~oribus dicte ville Oxonie Avesb. 124.  e 1302 ~ores universitatis [sc. Oxonie] ad episcopum non venerunt sicut fieri consuevit (Reg. Linc.) EHR XXVI 508.  f gravi in priorem Laurentium et ~ores ecclesie furore succensi sunt G. Cold. Durh. 2 p. 4; et eo [sc. subdecano] absente alteri de capitulo ~ori presenti licuisse et licere ‥ dictam jurisdiccionem ‥ exercere Stat. Linc. 240; 1462 Theodericus, humilis cardinalis, et ~or primarius alme ecclesie sancti Jacobi de Compostella Lit. Cant. III 238.  g s1308 ~ores illius ordinis [sc. Templi] accusati confessi et convicti fuerant Chr. Ed. I & II I 265. 9 (as sb. m. ~or domus or sim.) majordomo, mayor of the palace; b (eccl.). Ebrinus ~or domus regiae Bede HE IV 1 p. 203; Ecfridus et Ermenburgis ‥ literas et pretium mortis ejus [Wilfridi] Ebroino ~ori regie domus dirigunt Eadmer Wilf. Brev. 231; magnam sui partem exercitus perdidit, atque Egibardum, Anselmum, Rollandum, ~ores sui palatii R. Niger Chr. I 68; cum [Alexander] in quendam sibi familiarissimum et palatii ~orem capitalem noctu sententiam ferret Gir. PI I 17 p. 58; Ludovicus ‥ Ugonem ‥ in ~orem domus sue elegit Gerv. Tilb. II 19 p. 944; duxit filiam ducis Pippini, qui ~or erat in domo Dagoberti Eul. Hist. II 122; 1391 sciatis nos confirmasse ‥ W. de F. officium ~oris feodi baronie de C. RMS Scot I 816.  b majordomus Augustinus frontem et principalem ecclesie porticum possidet Gosc. Transl. Aug. 24C. 10 (as sb. m.) mayor: a (of city or borough); b (of staple); c (of merchants); d (of gild); e (of company). a et super hoc ~or oppidi Chr. Abingd. II 7; 1227 mandatum est ~ori de Len’ Cl 5; 1301 Elyas Russel ~or civitatis Londonie FormA 10; ~or et communitas burgi de Launceueton’ fecerunt domino duci fidelitates suas Capt. Seis. Cornw 3; 1376 quod loco ballivi, scabinorum et cornemannorum ‥ habeatis in eadem villa unum ~orem et duodecim aldermannos Foed. VII 116; quod ‥ Johan Goldsmyth de ~ore, ballivis, et communitate ville predicte sibi acquisivit Feod. Durh. 24; s1449 cui tradite erant claves civitatis London’ per ~orem, vicecomites, et aldermannos Chr. Hen. VI & Ed. IV 150.  b ~or stapule Westmonasterii FormA 20; 1407 copia litterorum capitanei Calesie, ~oris stapule, et majoris ville de Calesia Lit. Cant. III 104; 1457 rex ~ori et constabulariis stapule ville sue Bristoll’ salutem Reg. Brev. Orig. 180; 1487 Richardo Yorche ~ore stapule dicte ville Calesie Foed. XII 320; 1499 coram ~ore et constabulariis stapule Westmonasteriensis Ib. XII 714.  c 1319 per quod injunximus dilecto mercatori et civi nostro Londonii Johanni de Cherleton’ ~ori mercatorum dicti regni EHR XXI 597.  d 1397 per W. de E. tunc ~orem dicte gilde Gild Merch. II 196.  e 1438 Benedictus Bernardi, qui ~or erat societatis predicte Bekynton I 252. 11 (as surname). historia Majoris Britanniae ‥ per Joannem ~orem, nomine quidem Scotum Major tit.. 12 (compar. as superl). etc. (v. 1a, 2e, 3b, 4a, 5a, 5f supra).

1 măjŏr, ŭs, ōris (*mag-jōs), comp. de magnus, v. ce mot. ; noter : annos natus major quadraginta Cic. Amer. 39, âgé de plus de quarante ans ; cum liberis majoribus quam quindecim annos natis Liv. 45, 32, 3, avec les enfants âgés de plus de quinze ans ; majores natu Cic. CM 43, les aînés ; majores, les ancêtres ; more majorum, dʼaprès la coutume des ancêtres || Cæsar major Sen. Nat. 5, 18, 4, le premier César [Jules César] || majus et minus Cic. Inv. 1, 41, le plus et le moins, cf. Cic. Off. 1, 32 ; a minore ad majus, a majore ad minus Pomp. Porphyr. Hor. Ep. 1, 18, 53 ; 1, 17, 35, raisonnement du moins au plus, du plus au moins ; in majus celebrare Sall. J. 73, 5, vanter en exagérant ; majoris æstimare, facere, habere Phædr. 2, 5 ; Sen. [au lieu du class. pluris ], estimer plus.