mensurare

mensurare [LL] 1 (intr.) to take measurements. intendenti autem ~are quinque prescire necessarium est Adel. Elem. I p. 32. 2 (trans.) to ascertain the dimension of, measure; b (w. ref. to amount or quantity); c (w. ref. to size, length, or sim.); d (w. ref. to weight or capacity); e (w. ref. to length or duration); f (abstr.). quod in shopis venditur male mensuratur / quilibet perjurio vel fraude lucratur (Vers.) Mon. Francisc. I 593.  b haec terra reddit xij d. de gelto ~ata est superius (Norf) DB II 168b; novenarius ‥ numerus ~at substantiam cujus unam radicem ternarius ostendit numerus Rob. Angl. (I) Alg. 68.  c veniunt homines ad ~andum tumulum in longitudine Nen. HB 217; a797 (11c) ab hoc ‥ lapide miliarium ~abatur ad lapidem qui vocabatur candidus lapis CS 1007; c1162 predictis monachis terram illam et pratum illud ~averunt et tradiderunt precepto meo Regesta Scot. 234; corpus meum in longum et transversum filo ~etur, ad cujus longitudinem ‥ fiat candela T. Mon. Will. VI 15; a1332 de xij mensuris ponderum et mensura corporee altitudinis, ~ande per umbram corporis Libr. Cant. Dov. 39; eodem anno fuit ecclesia predicta ~ata ‥ in longitudine ‥ latitudine et eciam in altitudine Ann. Paul. 277.  d 1172 ad bladum ~andum (v. mensura 4c); ad faciendam justitiam pro falsis mensuris panis vel bladi ~andi Brakelond f. 135; 1447 pro una ferlota ad ~andum frumentum regis, ij s. ExchScot 262.  e longas et hispidas Burgundie dietas ~antes Gir. JS V 291; motus celi tempore ~atur Bacon VII 37; mensurabilis simpliciter est discantus eo quod dicitur organum pro tanto quod non in omni parte sua tempore ~atur Hauboys 182; brevis a brevi tempore ~atur, sed semibrevis a breviori tempore ~atur Fig. 43.  f suas injurias graviores quam Domini ~atur Bede Prov. 998; quis novit pre timore tuo iram tuam dinumerare? aut item quis potest pro bonitate tua misericordiam tuam ~are H. Bos. LM 1307A; 1384 majoritas ‥ inter Christi discipulos non penes magnitudinem mundanam, sed penes Christi imitacionem in moribus ~atur (Wycl.) Ziz. 341. 3 to measure (oneself in order to prepare a wax taper of the height of the donor). miserat ‥ egrotus candelam, qua se ~averat, ad tumbam ejusdem martyris, et numerabat dies W. Cant. Mir. Thom. II 20; petiit etiam ut ~aretur cum quodam lichno ad magistrum G[ilebertum], et candela facta portata est simul cum candela sua in monasterium Canon. G. Sempr. f. 149v; ad quam cum venisset cum candela qua corpus suum ~averat ‥ continuo ab infirmitate eadem ‥ fuit penitus liberata Ib. f. 155; fecit se ~ari cum uno filo per quod facta fuit una candela cerea ad longitudinem et latitudinem corporis dicte mulieris ad tumbam dicti Osmundi offerenda Canon. S. Osm. 77. 4 to measure certain amounts, pay, render. 9‥ dependo i. reddo, †persolaum [l. persolvam], ~o, dabo, satisfacio, sustento, ic agylde GlH D 193. 5 to moderate, keep within certain limits. homo ~at et modificat actus suos ne aliquid sit in eis superfluum vel diminutum T. Chobham Praed. 133; 1231 quatinus super predictis hospitiis locandis vos ~antes secundum consuetudinem universitatem per duos magistros et duos probos ‥ homines de villa vestra ‥ hospitia predicta taxari ‥ permittatis RL I 398. 6 (p. ppl. as adj.) moderate, modest. modicus ‥ i. parvus vel ~atus Osb. Glouc. Deriv. 336; in verbis lepidus, edendo sis mensuratus Dietarium 55.