ne
ne, (that) not
ne2, enclitic interrogative particle
ne3, really, indeed (only with pron pers. or demonst.)
do you have the nerve to say you are a soldier?
do you know if Publilius is going to go to Africa?
Caesar commanded his men not to throw back the spears
- I Adv., with a single word of a proposition (in early Latin): NE MINVS TRINVM NOVNDINVM, not less than, etc., S. C. de Bacch.; cf. with DVM NE MINVS SENATORIBVS C. ADESENT, twice in the same S. C.; and in the form ni: DVM NI MINVS VIGINTI ADSIENT, Inscr. Grut. 207, 3. So too: DVM NE AMPLIOREM MODVM PRATORVM HABEANT QVAM, etc., Inscr. Orell. 3121 (Sententia de finibus inter Genuates et Viturios regundis lata A. U. C. 637). So, ne minores (verres) quam semestres, Varr. R. R. 2, 4, 21. In the time of Plautus the usage was unsettled, non and ne being used indifferently for simple negation; cf. Lorenz ad Plaut. Most. 105; Brix ad Plaut. Trin. 1156.—
- 2 To this is allied the adverbial use of ne in all periods of the language.
- a Ne ... quidem, applies the negation with emphasis to the word between them, not even: ne sues quidem id velint, non modo ipse, Cic. Tusc. 1, 38, 92: ne in oppidis quidem ... ne in fanis quidem, id. Verr. 2, 4, 1, § 2: Philippus non item: itaque ne nos quidem, id. Att. 14, 12, 2: nulla ne minima quidem aura fluctus commovente, id. Tusc. 5, 6, 16: non potest dici satis, ne cogitari quidem, quantum, etc., id. Mil. 29, 78: vita beata, quam ne in deo quidem esse censes, nisi, etc., id. N. D. 1, 24, 67: ut in foro et in judicio ... ne non timere quidem sine aliquo timore possimus, id. Mil. 1, 2: ne tondere quidem Vellera possunt, Verg. G. 3, 561; so after a negative, repeating it with emphasis: non enim praetereundum est ne id quidem, Cic. Verr. 2, 1, 60, § 155: nulla species ne excogitari quidem potest ornatior, id. de Or. 3, 45, 179: non praetermittam ne illud quidem, id. Q. Fr. 2, 5, 2: Caesar negat se ne Graeca quidem meliora legisse, id. ib. 2, 16, 5: numquam illum ne minima quidem re offendi, id. Lael. 27, 103; Liv. 28, 42, 16; but when ne ... quidem precedes, the negative of the principal verb is omitted: sine quā ne intellegi quidem ulla virtus potest, Cic. Tusc. 2, 13, 31: neque enim ipsius quidem regis abhorrebat animus, Liv. 29, 12, 10: ne quidem (with no intervening word), not even (late Lat.), Gai Inst. 1, 67; id. ib. 3, 93.—
- b In composition, to make an absolute negation of the principal idea. So in neque and nequiquam; also in nescio and nevolo; and in nefas, nefandus, nepus (for non purus), nequeo, neuter, neutiquam; in nemo, nego, nihil, nullus, numquam, and nusquam; and, lastly, with a paragogic c before o: necopinans and neglego; negotium (i. e. nec-lego; nec-otium). —
- B With a proposition (in all periods of the language, and exclusively),
- 1 In imperative sentences, to signify that something must not be done.
- α With imper.: SI HOMINEM FVLMEN IOVIS OCCISIT, NE SVPRA GENVA TOLLITOR, let him not be raised, Leg. Reg.: HOMINEM MORTVVM IN VRBE NE SEPELITO NEVE VRITO, Fragm. XII. Tab. ap. Cic. Leg. 2, 23; cf.: MVLIERES GENAS NE RADVNTO NEVE LESSVM FVNERIS ERGO HABENTO, ib.: SI NOLET, ARCERAM NE STERNITO, let him not spread, he need not spread, ib. (cf. Gell. 20, 1, 25): VECTIGAL INVITEI DARE NEI DEBENTO, Inscr. Orell. 3121; cf. art. ni, II.: abi, ne jura: satis credo, Plaut. Pers. 4, 3, 20 (489); 4, 5, 5 (677): ah, ne saevi tantopere, Ter. And. 868: impius ne audeto placare donis iram deorum, Cic. Leg. 2, 9, 22: ne, pueri, ne tanta animis assuescite bella, Verg. A. 6, 832.—
- β With subj.: ne me moveatis, Plaut. Mil. 4, 9, 1 (1378): si certum est facere, facias: verum ne post conferas Culpam in me, Ter. Eun. 387: si denique veritas extorquebit, ne repugnetis, Cic. Clu. 2, 6: ne pudori Sit tibi Musa lyrae sollers, Hor. A. P. 406.—
- 2 In wishes and asseverations: ne id Juppiter Opt. Max. sineret, etc., might Jupiter forbid it! etc., Liv. 4, 2; cf.: ne istuc Juppiter Opt. Max. sirit, etc., id. 28, 28.—With utinam: utinam ne in nemore Pelio securibus Caesa accedisset abiegna ad terram trabes, would that not, Enn. ap. Cic. Top. 16, 61 (Trag. v. 280 Vahl.): utinam ne umquam, Mede Colchis cupido corde pedem extulisses, Enn ap. Non. 297, 18 (Trag. v. 311 ib.): illud utinam ne vere scriberem! Cic. Fam. 5, 17, 3; v. utinam.—With si: ne vivam, si scio, may I not live, may I die, if I know, Cic. Att. 4, 16, 8: sed ne vivam, si tibi concedo, id. Fam. 7, 23, 19: ne sim salvus, si aliter scribo ac sentio, id. ib. 16, 13, 1.—
- 3 In concessive and restrictive clauses (conceived as softened commands; cf. II. init.).
- α In concessions, nemo is, inquies, umquam fuit. Ne fuerit: ego enim, etc., there may not have been; suppose there was not, Cic. Or. 29, 101; cf.: pugnes omnino, sed cum adversario facili. Ne sit sane: videri certe potest, id. Ac. 2 (Luc.), 26, 85; 2, 32, 102: ne sit sane summum malum dolor: malum certe est, id. Tusc. 2, 5, 14: ne sint in senectute vires: ne postulantur quidem vires a senectute, id. Sen. 11, 34: ne sit igitur sol, ne luna, ne stellae, quoniam nihil esse potest, nisi quod attigimus aut vidimus, id. N. D. 1, 31, 88; Liv. 31, 7: nec porro malum, quo aut oppressus jaceas, aut, ne opprimare, mente vix constes? though you be not crushed; supposing you are not crushed, Cic. Tusc. 4, 17, 39.—
- β In restrictive clauses: sint sane liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerarii, ne illi sanguinem nostrum largiantur, etc., only let them not; if they only will not, Sall. C. 52, 12. So, dum ne, dummodo ne, modo ne, and dum quidem ne; v. dum and modo: me vero nihil istorum ne juvenem quidem movit umquam: ne nunc senem, much less now I am old = nedum, Cic. Fam. 9, 26, 2; cf.: vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existumes, Plaut. Am. 1, 1, 174 (326): scuta si homines inviti dant, etsi ad salutem communem dari sentiunt: ne quem putetis sine maximo dolore argentum caelatum domo protulisse, much less can you suppose, etc., Cic. Verr. 2, 4, 23, § 52; Liv. 3, 52.—
- 4 In clauses which denote a purpose or result.
- a Ut ne, that not, lest, so that not (very rare after the August. period; in Livy only in a few doubtful passages; in Caesar, Seneca, and Tacitus not at all; v. under II.): quos ego ope meā Pro incertis certos ... Dimitto, ut ne res temere tractent turbidas, Enn. ap. Cic. de Or. 1, 45, 199 (Trag v. 189 Vahl.): vestem ut ne inquinet, Plaut. Capt. 2, 2, 17 (267). pergunt turbare usque, ut ne quid possit conquiescere, id. Most. 5, 1, 12 (1052): haec mihi nunc cura est maxima, ut ne cui meae Longinquitas aetatis obstet, Ter. Hec. 595: ego, pol, te ulciscar, ut ne impune nos illuseris, id. Eun. 941: excitandam esse animadversionem et diligentiam, ut ne quid inconsiderate negligenterque agamus, Cic. Off. 1, 29, 103: equidem soleo dare operam, ut de suā quisque re me ipse doceat, et, ut ne quis alius assit, quo, etc., id. de Or. 2, 24, 102.—
- b Ut ... ne separated: quam plurimis de rebus ad me velim scribas, ut prorsus ne quid ignorem, Cic. Att. 3, 10, 3: ut causae communi salutique ne deessent, id. Verr. 2, 4, 63, § 140: lata lex est, ne auspicia valerent, ut omnibus fastis diebus legem ferri liceret: ut lex Aelia, lex Fufia ne valeret, id. Sest. 15, 33; id. N. D. 1, 7, 17: vos orant atque obsecrant, judices, ut in actore causae suae deligendo vestrum judicium ab suo judicio ne discrepet, id. Div. in Caecil. 4, 14.—
- c Qui ne, quo ne, and quomodo ne (ante- and post-class. for ut ne): ego id agam, mihi qui ne detur, Ter. And. 335: moxque ad aram, quo ne hostis dolum persentisceret, aversusque a duce assistit, Dict. Cret. 4, 11: quaeritis maximis sumptibus faciendis, quomodo ne tributa conferatis, Gr. ὡς μή, Rutil. Lup. 1, 9.
- II In the several uses of the adv. ne, described above, the transition to its use to connect clauses is clearly seen (v. esp. I. B. 3. and 4.). In intentional clauses, and after verbs of fearing and avoiding, ne becomes a conjunction.
- A In intentional clauses for ut ne, that not, lest: nolite, hospites, ad me adire: ilico isti! Ne contagio mea bonis umbrave obsit, approach me not; let not my presence harm you, i. e. lest my presence should harm you, Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 12, 26 (Trag. v. 405 Vahl.): omitto innumerabiles viros, quorum singuli saluti huic civitati fuerunt ... ne quis se aut suorum aliquem praetermissum queratur, Cic. Rep. 1, 1, 1; 1, 7, 12; 1, 5, 9: Caesarem complexus obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem statueret, Caes. B. G. 1, 20.—Esp. after verbs expressing forethought, care, etc.: vide sis, ne quid imprudens ruas, Ter. Heaut. 369: considera, ne in alienissimum tempus cadat adventus tuus, Cic. Fam. 15, 14, 4: Cocceius, vide, ne frustretur, Cic. Att. 12, 18, 3 et saep.—
- B After verbs signifying to fear, frighten, etc. (esp. metuo, timeo, vereor, horreo, paveo, terreo, conterreo; also, timor est, metus est, spes est, periculum est), to express the wish that something may not take place; represented in English by that (because in English the particle depends on the idea of fearing, not of wishing): metuo et timeo, ne hoc tandem propalam fiat, that it will be discovered, Plaut. Mil. 4, 8, 38 (1348): timeo ne malefacta mea sint inventa omnia, id. Truc. 4, 2, 61 (771): vereor ne quid Andria apportet mali, Ter. And. 73: metuebat ne indicarent, Cic. Mil. 21, 57: mater cruciatur et sollicita est, ne filium spoliatum omni dignitate conspiciat, id. Mur. 41, 88: hic ne quid mihi prorogetur, horreo, id. Att. 5, 21, 3: id paves, ne ducas tu illam, tu autem ut ducas, Ter. And. 349: esse metus coepit, ne, etc., Ov. M. 7, 715: terruit gentīs, grave ne rediret Saeculum Pyrrhae, Hor. C. 1, 2, 5: non periclumst, nequid recte monstres, Plaut. Ps. 1, 3, 55 (284): pavor ceperat milites, ne mortiferum esset vulnus, Liv. 24, 42—
- b When the dependent clause is negative, with non or nihil, that not: vereor ne exercitum firmum habere non possit, Cic. Att. 7, 12, 2: unum vereor ne senatus Pompeium nolit dimittere, id. ib. 5, 18, 1: timeo ne non impetrem, id. ib. 9, 6, 6; id. Tusc. 1, 31, 76.—
- c With the negative before the verb: non vereor, ne quid temere facias, Cic. Fam. 2, 7, 1; 2, 1, 4: timere non debeo, ne non iste illā cruce dignus judicetur, id. Verr. 2, 5, 67, § 171.—
- C After verbs signifying to avoid, warn, hinder, forbid, refuse (caveo, impedio, resisto, interdico, refuto, rarely veto), instead of the simple object, that not, lest: qui cavet, ne decipiatur, etc., Plaut. Capt. 2, 2, 5 (255): cavete, judices, ne nova proscriptio instaurata esse videatur, Cic. Rosc. Am. 53, 153; id. Fam. 3, 12, 4; v. caveo: casus quidam ne facerem impedivit, Cic. Fat. 1, 1: unus ne caperetur urbs causa fuit, Liv. 34, 39.
- interrog. and enclit. part. [weakened from nē]. It simply inquires, without implying either that a negative or an affirmative reply is expected (cf. num, nonne), and emphasizes the word to which it is joined; which is always, in classic Latin, the first word of the clause (ante- class. after other words: sine dote uxoremne? Plaut. Trin. 2, 2, 94 (369); 1, 2, 141 (179); id. As. 5, 2, 78 (928); id. Mil. 3, 1, 92 (687)). In direct questions it is translated by giving an interrogative form to the sentence; in indirect interrogations by whether.
- α In direct interrogations, with indic.: meministine me in senatu dicere? etc., Cic. Cat. 1, 3, 7: potestne rerum major esse dissensio? id. Fin. 3, 13, 44: tune id veritus es? id. Q. Fr. 1, 3, 1: jamne vides, belua, jamne sentis? etc., id. Pis. 1, 1: quid, si etiam falsum illud omnino est? tamenne ista tam absurda defendes? id. N. D. 1, 29, 81; cf. id. Rosc. Am. 15, 44: quiane auxilio juvat ante levatos? Verg. A. 4, 538: tun' te audes Sosiam esse dicere? Plaut. Am. 1, 1, 217 (369): valuistin? id. Trin. 1, 2, 12 (50).—After an elided s: satin habes, si feminarum nulla'st: quam aeque diligam? Plaut. Am. 1, 3, 11 (509): pergin autem? id. ib. 1, 3, 41 (539): vin commutemus? id. Trin. 1, 2, 21 (59) al.—
- β Esp. with rel. pron.; ellipt.: quemne ego servavi? i. e. do you mean the one whom? etc., Plaut. Mil. 1, 1, 13 (13): quodne vobis placeat, displiceat mihi? can it be that what pleases? etc., id. ib. 3, 1, 19 (614); id. Merc. 3, 3, 12 (573); id. Am. 2, 2, 65 (697); so quin for quine, id. Trin. 2, 2, 79 (354) Brix ad loc.; id. Bacch. 2, 3, 98 (332); id. Most. 3, 2, 50 (739) al.—So with ut and si: utine adveniens vomitum excutias mulieri? Plaut. Merc. 3, 3, 15 (576); id. Rud. 4, 4, 19 (1063): sin, saluti quod tibi esse censeo, id consuadeo? id. Merc. 1, 2, 32 (142).—
- γ In indirect interrogations, with subj., whether: ut videamus, satisne ista sit justa defectio, Cic. Ac. 1, 12, 43: Publilius iturusne sit in Africam et quando, ex Aledio scire poteris, id. Att. 12, 24, 1: videto vasa, multane sient, Cato R. R. 1: quem imitari possimusne, ipse liber erit indicio, Varr. L. L. 7, § 4 Müll.; cf. id. ib. 10, § 9.—
- δ Sometimes affixed to an interrogative pronoun, Plaut. Cist. 4, 1, 2 (654): quone malo mentem concussa? Timore deorum, Hor. S. 2, 3, 295; cf.: uterne Ad casus dubios fidet sibi certius? id. ib. 2, 2, 107; and: illa rogare: Quantane? id. ib. 2, 3, 317.—
- ε -ne is sometimes used for nonne, where an affirmative reply is expected: misine ego ad te epistulam? Plaut. Bacch. 3, 6, 22 (551); id. Trin. 1, 2, 92 (130); 99 (137); id. Most. 2, 1, 15 (362): rectene interpretor sententiam tuam, Cic. Tusc. 3, 17, 37; id. Fin. 2, 32, 104.—
- ζ Rarely = num: potestne virtus servire? Cic. de Or. 1, 52, 226: potesne dicere? id. Tusc. 1, 27, 67; id. Sen. 16, 56.—
- b With an, annon, or anne, in the second interrogation, v. an.—With necne, v. neque.—Sometimes pleonastic with utrum, followed by an (mostly anteclass.): est etiam illa distinctio, utrum illudne non videatur aegre ferendum ... an, etc., Cic. Tusc. 4, 27, 59: sed utrum strictimne attonsurum dicam esse an per pectinem, nescio, Plaut. Capt. 2, 2, 18 (268) Brix ad loc.; id. Most. 3, 1, 151 (682); id. Bacch. 1, 1, 42 (76); cf. Madv. Gram. § 452, obs. 1.—Sometimes, in the second interrogation, ne for an (mostly poet.): Smyrna quid et Colophon? Majora minorane fama? Hor. Ep. 1, 11, 3: ut in incerto fuerit, vicissent victine essent, Liv. 5, 28, 5: cum interrogaretur, utrum pluris patrem matremne faceret, Nep. Iphicr. 3, 4.
- I In gen.: ne ego homo infelix fui, Qui non alas intervelli, Plaut. Am. 1, 1, 169 (321); cf.: ne ego haud paulo hunc animum malim quam, etc., Cic. Tusc. 1, 42, 99: ne ego, inquam, si ita est, velim tibi eum placere quam maxime, id. Brut. 71, 249. So, ne tu, etc., id. Phil. 2, 2, 3; Ter. Eun. 285; Liv. 26, 6, 15: ne ille, Naev. ap. Non. 73, 18 (Trag. Rel. p. 9 v. 40 Rib.); Plaut. Ps. 3, 1, 3 (769); Cic. Cat. 2, 3, 6: ne iste, Ter. And. 324; id. Heaut. 621 al.—
- II Connected with other affirmative particles, as hercle, edepol, mecastor, medius fidius: ne tu hercle, Plaut. As. 2, 4, 6 (412); id. Curc. 1, 3, 38 (195): ne ille hercle, id. Bacch. 2, 3, 76 (310): edepol ne ego, id. Men. 5, 5, 10 (908): edepol ne tu, id. ib. 1, 2, 50 (159): ne ista edepol, id. Am. 2, 2, 213 (845): ne istuc mecastor, id. Men. 5, 1, 34 (734) (729 Ritschl): ne ille, me dius fidius, Cic. Tusc. 1, 30, 74; cf.: me dius fidius ne tu, id. Att. 4, 4, a, § 2.— Rarely with a pron. poss.: edepol ne meam operam, etc., Ter. Hec. 799. (All passages in which ne stands in classic prose without a pronoun are probably corrupt; cf. Haase in Reisig's Vorles. p. 379 sq.; v. Liv. 26, 31, 10; 34, 4, 16 Weissenb.)
I) nē, als Adv., nicht, A) als Verneinung eines Begriffes, der als sinnlich od. geistig wahrgenommen aufgefaßt wird. In dieser Weise findet sich ne nur in der älteren Zeit der Sprache gebraucht, während sonst gew. non zur Verneinung dient, nisi tu ne vis, Plaut.: operae ne parcunt, Plaut.: crescere ne possunt fruges, Lucr. – In der ausgebildeten Sprache hat es sich so erhalten in Zusammensetzungen, wie nefas, nemo (= ne-homo), ne-scio, ne-quaquam, nedum, ne-uter, nullus, numquam, nusquam, necopinus, necubi, negotium u.a.
B) als Verneinung eines Begriffes, der als vorgestellt und daher nur als möglich aufgefaßt wird, 1) in der Verbindung ne... quidem (ne quidem ohne dazwischengesetztes Wort bei Gaius inst. 1, 67 u. 3, 93), die das Wort oder die Wortverbindung, die verneint werden soll, in die Mitte nimmt, nicht einmal, ne populus quidem, Cic.: ne in oppidis quidem, Cic.: ne cum esset factum quidem, Cic. – Sollen mehrere durch Partikeln verbundene Wortbegriffe verneint werden, so steht ne... quidem nur bei dem ersten, ne Aequi quidem ac Volsci, Liv.: ne a sententiis quidem aut verbis, Quint. – Ebenso wird bei verbundenen Sätzen ne... quidem nur im ersten gesetzt, ita ut ne efferendi quidem signa Romanis spatium nec ad explicandam aciem locus esset, Liv. – Durch ne... quidem wird der ganze Satz verneint, cum mendaci homini ne verum quidem dicenti credere soleamus, Cic. – Doch geht sehr häufig eine Negation voraus, non fugio ne hos quidem mores, Cic.: numquam illum ne minimā quidem re offendi, Cic. – Wenn daher zwei Satzglieder miteinander verbunden werden, von denen das eine den schwächeren Gedanken durch non modo (nicht eben, nicht gerade, nicht nur), das andere den stärkeren durch ne... quidem ausdrückt, so kann bei jenem non als seine eigene Negation gesetzt, aber auch weggelassen u. aus dem mit ne... quidem gebildeten Satze entnommen werden, jedoch nur dann, wenn beide Satzglieder einerlei Prädikat haben, mihi vero quidquid accĭderit ne recusanti quidem, non modo non repugnanti, Cic.: ne sues quidem id velint, non modo ipse, nicht bloß ich nicht, Cic.: duas res non modo agere uno tempore, sed ne cogitando quidem explicare potest, Cic. – Häufig bedeutet ne... quidem a) geschweige, viel weniger, wenn der Satz eine Steigerung enthält, nullum est fatum: ita ne divinatio quidem, Cic. – b) keineswegs, wenn ein anderer Satz mit sed (sondern), etiam (sogar), sed etiam (sondern sogar) entgegengesetzt wird, is utitur consilio ne suorum quidem, sed suo, Cic.: ergo illi ne causa quidem itineris, etiam manendi, Cic.: ne conivente quidem te, sed etiam hilarioribus oculis intuente, Cic. – c) natürlich nicht, gewiß nicht, wenn ein abgeleiteter Gedanke angeschlossen wird, carēre enim sentientis est: nec sensus in mortuo: ne carēre quidem igitur in mortuo est, Cic.: egone ut te interpellem? ne hoc quidem vellem, Cic. – 2) in der Verbindung ne... quoque = ne... quidem, auch nicht einmal, sese, inquit, ne id quoque, quod tum suaderet, facturum esse, Cl. Quadr. ann. 1. fr. 17 (bei Gell. 17, 2, 18): ceterum quando ne ea quoque temptata vis proficeret, consilio grassandum, Liv. 10, 14, 13: u. so auch Gell. 1, 2, 5 u. 20, 1, 15: in Verbindungen, wie ne quis, ne qui, ne quando u.a., iustitiae primum munus est, ut ne cui quis noceat, Cic.: ut ne qua scintilla relinquatur, Cic.: ut ne quando amare inciperemus, Cic.
C) zur Verneinung eines Begriffes, der als gewollt u. übh. als von einer Willenstätigkeit abhängig aufgefaßt wird: AA) in unabhängigen Sätzen: 1) in Sätzen, die eine Bitte, eine Aufforderung, einen Befehl enthalten, nicht, a) neben dem Imperativ, ne crucia te, Ter.: ne nega, verred' es nicht! Ter.: ne time, Plaut.: ne metue, Sen. rhet.: fratrem ne desere, Verg.: ne gravare, Plin. ep.: ne timete, Liv.: ne repugnate vestro bono, Sen.: impius ne audeto placare donis iram deorum, Cic. – b) neben dem Konjunktiv (des Präsens od. Perfekts), ne me moneatis, Plaut.: ne forte pudori sit tibi Musa, Hor.: ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen, Liv. – Häufig wird ein mit ne gebildeter Satz ohne Verbindungspartikel nach einer Einräumung gesetzt, sint sane liberales ex sociorum fortunis, misericordes in furibus aerarii, ne illi sanguinem nostrum largiantur, doch unser Blut sollen sie nicht vergeuden, Sall.: tu vero istam Romae legem rogato: nobis nostras ne ademeris, Cic. – Ebenso steht ein mit ne gebildeter Satz ohne Verbindungspartikel, wenn der in ihm enthaltene Gedanke aus einem anderen abgeleitet wird, nec nunc adulteria obiecturum ait, ne domum reposceret, noch weniger wolle er den Palast zurückverlangen, Tac. ann. 11, 30 (wo Halm nedum). – 2) in Sätzen, die eine Einräumung enthalten, gesetzt, daß nicht, zugegeben, daß nicht, ne sit sane summum malum dolor: malum certe est, Cic.: ne sit igitur sol, ne luna, ne stellae, Cic.: ne aequaveritis Hannibali Philippum, ne Carthaginiensibus Macedonas, Pyrrho certe aequabitis, Liv. – 3) in Sätzen, die einen Wunsch enthalten, nicht, doch nicht, ne id Iuppiter optimus maximus sirit, Liv. – bes. häufig utinam ne (wofür auch utinam non stehen kann), illud utinam ne vere scriberem, Cic. – Dah. wird ne auch bei Beteuerungen gesetzt, ne vivam, si scio, ich will des Todes sein, Cic.: ne sim salvus, si aliter scribo ac sentio, ich will nicht gesund sein, Cic.
BB) in abhängigen Sätzen: 1) in Sätzen aller Art neben einem Komparativ, nicht, ja nicht, ut hoc nostrum desiderium ne plus sit annuum, Cic.: muneris ergo in singulos dari ne minus dena milia aeris, Liv.: noluit quid statui nisi columellam tribus cubitis ne altiorem, Cic. – 2) in Sätzen zur Angabe der Absicht, nicht, ja nicht, nur nicht, te ulciscar, ut ne impune nos illuseris, Cic.: quid vis nobis dare, ut isti abs te ne auferantur, Cic. – 3) in Sätzen zur Angabe eines beabsichtigten Erfolges, nicht, ja nicht, nur nicht, iubeatis ut in civitate ne sit, Cic.: illud assequi possunt, ut ne dedeceat, Cic.: te obsecro, ut ne credas, Ter. – Auch da, wo der Erfolg ein rein faktischer zu sein scheint, liegt der Begriff der Absichtlichkeit des handelnden od. denkenden Subjekts zugrunde, tantum a vallo eius prima acies aberat, uti ne in eam telum adigi posset, daß es nicht möglich sein sollte, Caes.: ex quo efficitur, non ut voluptas ne sit, sed ut voluptas non sit summum bonum, nicht daß die Sinnenlust gar nicht vorhanden sein soll, sondern daß sie nicht das höchste Gut ist, Cic. – 4) in relativen Absichtssätzen, die mit quo (qui) od. quomodo gebildet sind, nicht, ja nicht, ego id agam, mihi qui ne detur, Ter.: quo ne per vacuum Romano incurreret hostis, Hor.: quaeritis maximis sumptibus faciendis quomodo ne tributa conferatis, Rutil. Lup. – 5) in restringierenden Sätzen in den Verbndgg. dum ne, modo ne, dummodo ne, tantum ne, wenn nur nicht, nur nicht, Komik., Cic. u.a.
II) nē, als Coniunction, daß nicht, damit nicht, A) in Sätzen zur Angabe der Absicht, daß nicht, damit nicht, gallinae pennis fovent pullos, ne frigore laedantur, Cic.: dolorem saepe perpetiuntur, ne incĭdant in maiorem Cic.: ne vana urbis magnitudo esset, asylum aperit, Liv.: nemo prudens punit, quia peccatum est, sed ne peccetur, Sen. – Häufig bezieht sich ne auf ein die Absicht andeutendes Wort, wie ideo, idcirco, propter hoc u.a., an ideo aliquid scripsit, ne videretur? Cic.: idcirco capite et superciliis semper erat rasis, ne ullum pilum viri boni habere dicatur, Cic. – Zuw. steht ein mit ne gebildeter Satz vor einem anderen, der eine Behauptung od. Erzählung enthält, um die Absicht anzugeben, in der die Mitteilung gemacht wird. Zur Vervollständigung der Gedankenreihe müßte ein Satz wie »so behaupte, erwähne ich, daß« beigefügt sein, der aber im Lat., wie im Deutschen, oft ausgelassen wird, ne tamen ignores, quo sit Romana loco res, Cantaber Agrippae... virtute cecĭdit, Hor.: daher ne multa dicam, ne multa od. multis, kurz, Cic.
B) in Sätzen zur Angabe eines beabsichtigten Erfolges, daß nicht, 1) nach Verben, die eine Willensäußerung bezeichnen, hoc te rogo, ne demittas animum, Cic.: toti exercitui imperavit, ne iniussu concurrerent, Caes.: malo, ne roges, Cic.: Macedonas monebat, ne moverentur, Iustin.: ne quis insepultus esset, rerum natura prospexit, Sen.: ne quam occasionem dimitteret, cogitabat, Caes. – 2) nach Ausdrücken, die eine Aussage enthalten, die eine Willenstätigkeit voraussetzt, quidam ne umquam riderent, consecuti sunt, Sen.: vestra interest, ne imperatorem pessimi faciant, Tac.: aegre retentis militibus est factum, ne proelio contenderetur, Caes.: potestis efficere, ut male moriar: ne moriar, non potestis, Plin. ep.: reliquum est, ne quid stulte, ne quid temere dicam aut faciam, Cic.
➳ Als Eigentümlichkeit ist zu bemerken: 1) daß ne durch »daß« od. den bloßen Infinitiv wiedergegeben wird: a) nach den Verben »sich hüten (cavēre), verhindern (impedire, resistere), verbieten (interdicere, seltener vetare), sich weigern (recusare)«, weil der negative Begriff, der in diesen Verben enthalten ist, auch auf den abhängigen Satz übertragen wird, s. caveo, im-pedio, re-sisto usw. – Zuw. steht auch ne, wenn aus dem Verbum des Hauptsatzes der Begriff eines der angegebenen Verben herausgenommen werden kann, Decii corpus ne inveniretur, nox quaerentes oppressit, Liv. – b) nach allen Verben u. Ausdrücken, die den Begriff der Furcht u. Besorgnis haben (wie timere, metuere, vereri, horrere, pavere; terrere, conterrere; timor est, metus est, spes est, periculum est), weil in ihnen der Begriff eines vergeblichen Wunsches enthalten ist, s. timeo, metuo usw. – Wenn der abhängige Satz negativ ist, steht ne non, zB. timeo, ne non impetrem, Cic.: vereor, ne sufficere non possim, Curt.: non vereor, ne non scribendo te expleam, Cic.: non est periculum, ne idem facere non possit, Cic. – 2) daß ne nach den Verben »sehen, zusehen, untersuchen, erwägen« häufig statt durch daß nicht auch durch ob etwa übersetzt werden kann, cum circumspiceret, ne quid praeteriisset, Varro: singuli pulli tentandi, ne quid habeant in gutture, Colum.: videamus, ne beata vita effici possit, Cic.: qui, ne quod telum occultaretur, exquirerent, Cic.: ähnlich per aliquot dies ea consultatio tenuit, ne non reddita (bona Tarquinii) belli causa, reddita belli materia essent, es dauerte die Erwägung, ob die unterlassene Zurückgabe den Krieg veranlasse, Liv. – Dah. auch ne non = ob etwa nicht, credere omnia, vide, ne non sit necesse, Cic.: cogitandum sit, ne tutior non sit, Cic. – 3) daß ne durch geschweige daß wiedergegeben wird, wenn aus einer weitergreifenden Behauptung der Schluß gezogen werden soll, daß eine eingeschränktere nach dem Vorausgegangenen unzulässig erscheine, zB. vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existumes, Plaut. Amph. 330: me vero nihil istorum ne iuvenem quidem movit umquam, ne nunc senem (sc. moveret), Cic. ep. 9, 26, 2: u. so Ter. Andr. 706. Cic. Planc. 27 u. Verr. 4, 52. Sall. Cat. 11, 8. Liv. 3, 52, 9. Tac. ann. 11, 30 N.
I) in einfachen Fragen, 1) in direkten, a) wenn eine verneinende Antwort erwartet wird, doch nicht, censen posse me affirmare? du glaubst doch nicht? Ter.: quidquamne bonum est, quod non eum, qui id possidet, meliorem facit, Cic. – daher in einer Frage, die mit erregtem Gefühl, mit Verwunderung, mit Unwillen, mit Ironie ausgesprochen wird, Apollinemne tu Delium spoliare ausus es? Cic.: vin tu homines urbemque feris praeponere silvis? Hor. – b) wenn eine bejahende Antwort erwartet wird, nicht, etwa nicht, mitto alios: etiamne nobis expedit? nützt es uns nicht etwa auch? Cic.: numquid est aliud? rectene interpretor sententiam tuam? Cic.: vitae censetisne habendam mihi aliquam esse rationem, Cic.: videtisne ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet? Cic. – in einer Frage, die mit Verwunderung, Unwillen od. Ironie ausgesprochen wird, vin tu te cohibere, willst du dich nicht fassen? Auct. b. Cic. – c) in besonderen Wendungen, wie egone? doch ich nicht? ich sollte nicht? Cic.: itane? itane vero? demnach doch nicht? demnach doch wahrlich nicht? sollte demnach nicht? sollte demnach wirklich nicht? Cic. – bes. häufig dem relativen Pronomen od. anderen relativen Wörtern angehängt, wo es den im relativen Worte liegenden Begriff nachdrücklich hervorhebt, quine putatis difficile et mirum, quod contigit? ihr glaubt doch nicht, daß es etwas Schwieriges u. Wunderbares sei? Hor.: quiane auxilio iuvat ante levatos? doch nicht, weil die früher Geretteten dessen sich erfreuen? Verg.: quamne in manibus tenui atque accepi cistellam? habe ich nicht etwa jenes Kästchen in den Händen gehabt? Plaut.: quaene ambae obsecraverint? haben sie mich nicht dringend gebeten? Plaut. – daher in Fragen, die eine Verwunderung enthalten, quae dudum fassa est mihi, quaene infitias eat? will sie nicht leugnen, was sie mir schon längst gestanden hat? Plaut.: quantane? wie groß müßte sie nicht sein? Hor. – d) in Verbindung mit dem zum Ausruf gebrauchten ut, wie: victamne ut quisquam victrici patriae praeferret? wie sollte nicht usw., Liv.: nemone ut avarus se probet? Hor. – 2) in indirekten Fragen, ob etwa nicht, wofür wir meist, bei gänzlicher Unentschiedenheit der zu erwartenden Antwort, bloß ob oder ob etwa, ob viel leicht gebrauchen, ut videamus, satisne ista sit defectio, Cic.: hunc sum rogaturus, navem populo Romano debeantne, Cic.: frumentum ab his sumpseritne, Cic.: haec omnia sciasne esse notata? Cic.
II) in mehrfachen Fragen, wo wir in der deutschen Übersetzung den Begriff der Negation gänzlich fallen lassen müssen, 1) in direkten Fragen, a) dem ersten Gliede beigegeben, sed isne est, quem quaero, annon? es ist doch wohl der, den ich suche, oder nicht? Ter.: satisne ergo pudori consulat, si quis sine teste libidini pareat, an est aliquid per se ipsum flagitiosum? würde wohl der dem Schamgefühle gemäß handeln, der usw., Cic. – b) dem zweiten Gliede beigegeben in der Verbindung anne, s. an. – 2) in indirekten, a) wiederholt, ob... ob, ob... oder, monstrumne deusne ille sit ignorans, Ov.: quid refert clamne palamne roget, Tibull.: incertus, geniumne loci famulumne parentis esse putet, Verg.: collectosne bibant imbres puteosne perennes iugis aquae (scribere te nobis par est), Hor.: versans (überlegend), Siculisne resideret arvis Italasne capesseret oras, Verg.: neque interesse, ipsosne interficiant impedimentisne exuant, Caes. b. G. 7, 14, 8. – Wenn das erste Glied mit größerer Sicherheit als das zweite ausgesprochen werden soll, bleibt ne im ersten weg, Etrusci diem primum consultando, maturarent traherentne bellum, traduxerunt, in der Überlegung, ob sie den Krieg beschleunigen, ob vielleicht auch verzögern sollten, Liv. – b) dem ersten Gliede beigegeben, intererit multum, divusne loquatur an heros, Hor.: nescio, gratulerne tibi an timeam, Cic. – auch in Verbindung mit utrum, zB. utrum praedicemne an taceam, Ter.: utrum illudne non videatur aegre ferendum, an toleranda aegritudo, Cic.: utrumne divitiis homines an sint virtute beati, Hor. – c) dem zweiten Gliede beigegeben in den Verbindungen anne u. necne, w. s.
ne nunc quidem, ut antea, civitates patriae inhabitantur
ut ne sexui quidem muliebri ‥ parceret
ut ne unum quidem movere ipsa membrum valeret
ne ad horam quidem ‥ se ‥ elongans
nisi nox prelium diremisset, ne nuncius quidem cladis repatriavisset
minutus ne unam guttam fleumatis ‥ supernatare videbat
ne gutta sanguinis ulterius effusa est
ut nullus ne in procinctu laberetur dies, quin legeret, scriberet, declamaret
de tam fera exactione ne jota unum voluit retinere
ne despice parva potentem
ne adicias ultra
ne discooperias nuditatem patris tui
memento ‥ quod promisisti facere ne differas
ne quislibet ‥ nudis cruribus ad missam celebrandam accedere audeat
ne multum ames difficile dictare
ne miremini ‥ si vobis ante non scripsi
ad liberum tenementum vel liberum statum rehabendum per breve ‘Ne vexes’
jam ne nos fallant multoloquio [l. multiloquio ] suo Scottorum scolaces [l. sculaces ] ‥
ne forte inlusoria esset visio
ne vestra memoria laberentur etiam litteris digessi
conjurasse referuntur ne umquam Aethelwlf rex ‥ in regno reciperetur
ne populus suus nimia tyrannide oppressus non respiret
hac classe per hujus mundi mare vehimur ne submergamur
dant ‥ regi l m. ut remaneant ne transfretent
obsecro ne sit longum spatium in medio
rogans ne ‥ periclitaretur
emulos nostros exorare volo ne que omnem latinitatem astipulatur ‥ lacessant
inhibentibus ne ‥ scriberem
laboravit multum ut eos ‥ ne a fide deficerent ‥ contineret
prohibuerunt amici, ne hoc bellum iniret
diabolus invidus ne ascenderet impediebat
ne in aliquam heresim neophiti inciderent ‥ precavebant
videamus ne faciamus Christum mori in nobis
defendo ne aliquis eos super hoc disturbet
timere coepit et pavere ne ‥ raperetur
movit haec quaestio ‥ corda multorum timentium ne forte ‥ in vacuum currerent
si pulvis es, timere debes ne cibus sis serpentis
tantam multitudinem ‥ quantam ne possint vivi humare
Sanctus David ita linguarum gratia ditatus est ne inter barbaros interprete egerent
tali volumus firmitate roborari, ne prudentius ordinata ‥ possint convelli
Domine ‥ sic me corripias ne corrumpas; sic emendes, ne destruas
racio sic temperet, discrecio frenet, ne ante damnet quam audiat, judicet quam cognoscat
nates cecidit adeo, ne cutis in iis sane relinquatur
tributum ecclesiae sit, sicut consuetudo provinciae, ne tantum pauperes inde in decimis aut in aliquibus rebus vim patientur [v. l. patiantur ]
ea condicione ne liceat molendinariis predicti R. consuetudinarios nostros subtrahere
finivit cum justiciario ‥ ne predicta crementa exigerentur ab eo
cum nichil eorum ‥ neque de raptu regis, ne de ejectione ejus, neque de morte contigissset
eodem autem tempore conventus in loco minori morabatur, eo quod locus major necdum perfectus esset ne proinde dedicatus
I adv., ne... pas, ¶ 1 ne... quidem, pas même ou non plus : ne sues quidem Cic. Tusc. 1, 92, pas même les porcs ; ne in oppidis quidem Cic. Verr. 2, 4, 2, pas même dans les villes ; ne cum in Sicilia quidem fuit (bellum) Cic. Verr. 2, 5, 6, pas même quand (la guerre) fut en Sicile ; ne vos quidem Cic. CM 33, vous non plus ; [dans les conclusions] : carere sentientis est ; nec sensus in mortuo ; ne carere quidem igitur in mortuo est Cic. Tusc. 1, 88, « manquer » suppose un sujet sentant ; un mort nʼest pas susceptible de sentir : donc il nʼest pas non plus susceptible de manquer, cf. Cic. Fin. 4, 55 ; Tusc. 1, 11 ; 1, 82 ; Nat. 3, 43 || [une négation et ne... quidem venant ensuite, ne se détruisent pas] : non prætereundum est ne id quidem Cic. Verr. 2, 1, 155, il ne faut pas laisser de côté ce fait-là non plus ; numquam illum ne minima quidem re offendi Cic. Læl. 103, jamais je ne lʼai blessé même dans la moindre chose || [ne... quidem étant le premier, il nʼy a pas répétition dʼun mot négatif] : sine qua ne intellegi quidem ulla virtus potest Cic. Tusc. 2, 31, sans laquelle on ne saurait même concevoir aucune vertu || v. à modo un emploi partic. avec non modo ¶ 2 [arch.] ne... quoque = ne... quidem Quadr. Ann. 17 d. Gell. 17, 2, 18 ; Liv. 10, 14, 13 ; Gell. 1, 2, 5 ; 20, 1, 15 ¶ 3 [ne forme des composés] ex. : nequaquam, en aucune manière ; nequiquam, en vain ; cf. nĕ 2 ¶ 4 dans les prop. indép. exprimant : a) une défense ; [avec impér. d. les textes de lois] impius ne audeto Cic. Leg. 2, 22, que lʼimpie nʼait pas lʼaudace... ; ne sepelito neve urito Cic. Leg. 2, 58, quʼon nʼensevelisse ni ne brûle... ; [surtout chez les com. et les poètes] cf. Pl. Pers. 490 ; 677, etc. ; Ter. Andr. 868, etc. ; Virg. En. 6, 832 ; Liv. 3, 2, 9 ; Cic. Att. 12, 22, 3 ; Sulp. Ruf. d. Cic. Fam. 4, 5, 5 || [avec le subj.] ne requiras Cic. CM 33, quʼon ne recherche pas ; ne repugnetis Cic. Clu. 6, ne résistez pas ; hoc ne feceris Cic. Div. 2, 127, ne fais pas cela || [ordre d. le passé] ne poposcisses Cic. Att. 2, 1, 3, tu nʼaurais pas dû demander ; b) [exhortation] : ne agamus... Cic. Att. 9, 6, 7, ne faisons pas ; c) [une supposition, une concession] : ne sint in senectute vires Cic. CM 34, admettons que la vieillesse nʼait pas la force ; ne fuerit Cic. Or. 101, admettons quʼil nʼait pas existé, cf. Cic. Ac. 2, 85 ; Tusc. 2, 15 ; Nat. 1, 88, etc. ; d) [un souhait] : ne istuc Juppiter sirit... Liv. 28, 28, 11, puisse Jupiter ne pas permettre ce que vous avez à la pensée..., cf. Liv. 4, 2, 8 ; [surtout avec utinam, v. ce mot] ¶ 5 dans des subord. introd. par ut ( Cic. Læl. 42 ; 43 ; Cæs. C. 3, 55, 1 ), par dum, modo, dummodo ; par qui 2 adv. relatif, par quo ; v. ces mots.
II conj. avec le subj., que ne, pour que ne... pas : ¶ 1 constr. de certains verbes signifiant a) craindre, v. metuo, timeo, vereor, etc., et timor est, metus est, periculum est, etc. ; b) défendre, empêcher, refuser de, éviter de, sʼabstenir de, v. impedio, prohibeo, interdico, caveo, video, etc. ; c) et en gén. avec les v. ou expressions marquant la volonté, lʼintention, v. rogo, impero, volo, moneo, cogito, reliquum est, etc. ¶ 2 [sens final] pour que ne... pas, pour éviter, empêcher que : ne dicam Cic. Dej. 2 ; Hor. P. 272, v. dico ; omitto..., ne quis... queratur Cic. Rep. 1, 1, je laisse de côté..., pour éviter que qqn ne se plaigne... || [ne se rattachant à une idée s.-ent.] (je dis ceci) pour éviter que : hæc quamquam præsente L. Lucullo loquor, tamen, ne... videamur..., publicis litteris testata sunt omnia Cic. Mur. 20, quoique je parle ainsi devant L. Lucullus, cependant, pour éviter que je paraisse..., [jʼajoute que] tout est attesté par des rapports officiels, cf. Cic. Verr. 2, 4, 52 ; 4, 148 ; Planc. 27 ; Fin. 2, 77 ; 4, 36 ; Tusc. 1, 41, etc. ; Pl. Amph. 330 ; Ter. Andr. 706 || [ellipse du verbe] : [fieri ou facere ] de evertendis urbibus considerandum est ne quid temere Cic. Off. 1, 82, à propos des destructions de villes, il faut prendre garde de rien faire à la légère, cf. Cic. Off. 3, 68 || [dicere ou loqui ] ne multa Cic. Clu. 181 ; ne multis Cic. Clu. 47, bref ¶ 3 ita... ne, avec cette condition, cette stipulation que ne... pas, v. ita § 4 || ne seul, même sens : Liv. 25, 5, 11 ; 26, 2, 14 || qqf. sans verbe [cf. modo ne ] : noluit quicquam statui nisi columellam, tribus cubitis ne altiorem Cic. Leg. 2, 66, il ne voulut pas quʼon dressât rien dʼautre quʼune colonnette, à condition quʼelle nʼeût pas une hauteur dépassant trois coudées, cf. Varro R. 1, 17, 3 ¶ 4 tours elliptiques : a) = μή grec, il est à craindre que, il se pourrait que : Pl. Aul. 647 ; Ter. Haut. 361 ; Cic. Br. 295 ; Fin. 5, 8 ; b) = οὐ μή, il nʼy a pas à craindre que : me vero nihil istorum ne juvenem quidem movit umquam, ne nunc senem Cic. Fam. 9, 26, 2, [ellipse de moveat ] aucun de ces plaisirs ne mʼa jamais touché même en ma jeunesse, il nʼy pas à craindre que (ce nʼest pas pour que) cela me touche maintenant dans ma vieillesse, cf. Sall. C. 11, 8 ; Liv. 3, 25, 9 ; Tac. Ann. 11, 30.
I [interr. simple], ¶ 1 [directe] : meministine...? Cic. Cat. 1, 7, te souviens-tu... ? tune id veritus es ? Cic. Q. 1, 3, 1, est-ce toi qui as pu avoir cette crainte ? tamenne...? Cic. Nat. 1, 81, est-ce que pourtant...? ex hacne natura...? Cic. Tusc. 1, 62, est-ce de cette nature...? quiane...? Virg. En. 4, 538, serait-ce parce que...? quemne servavi ? Pl. Mil. 13, est-ce celui que jʼai sauvé...? || [interrog. oratoire qui suppose un acquiescement] videtisne ut apud Homerum sæpissime Nestor de virtutibus suis prædicet ? Cic. CM 31, ne voyez-vous pas comment dans Homère Nestor parle souvent et ouvertement de ses vertus ? jamne vides...? Cic. Pis. 1, ne vois-tu pas maintenant...? cf. Cic. Fin. 5, 48 ; Tusc. 2, 53 ; Fam. 9, 22, 3 || egone...? Cic. Att. 15, 4, 3, moi... ? itane vero ? Cic. Cæc. 34, en est-il ainsi ? est-ce possible ? || [joint à des interrog.] : quone malo...? Hor. S. 2, 3, 295, de quel mal...? uterne...? Hor. S. 2, 2, 107, lequel des deux...? cf. quantane...? Hor. S. 2, 3, 317 ; utrisne Cic. Verr. 2, 3, 191 ; ecquandone Cic. Fin. 5, 63 || [dans les prop. introd. par ut ] se peut-il que ? egone ut te interpellem ? Cic. Tusc. 2, 42, moi, tʼinterrompre ? utine prius dicat ? Pl. Rud. 1063, il parlerait le premier ? || [dans les prop. inf. exclam.] : Siculosne milites eo cibo esse usos...? Cic. Verr. 2, 5, 99, des soldats siciliens avoir eu la nourriture...? neutrumne sensisse ? Cic. Amer. 64, que ni lʼun ni lʼautre nʼait rien perçu ? ¶ 2 [interr. ind.] si : ut videamus, satisne sit justa defectio Cic. Ac. 1, 43, pour que nous voyions si votre défection est bien légitime ; Publilius iturusne sit in Africam, scire poteris Cic. Att. 12, 24, 1, tu pourras savoir si Publilius ira en Afrique || [ellipse du verbe principal] : pacta et promissa semperne servanda sint Cic. Off. 3, 92, cʼest une question de savoir sʼil faut toujours observer les conventions et les promesses.
II [int. double] ¶ 1 [directe] : tune... an ego...? Cic. Rab. perd. 11, toi... ou moi...? o stultitiamne dicam an impudentiam singularem ? Cic. Cæl. 71, ô singulière, faut-il dire sottise ou impudence ? me, jocansne an ita sentiens, cœpit hortari Cic. Ac. 2, 63, était-ce en plaisantant ou sérieusement ? il se mit à mʼexhorter ; solusne aberam ? an non sæpe minus frequentes fuistis ? Cic. Phil. 1, 11, étais-je seul à manquer ? nʼétait-il pas arrivé souvent que vous étiez moins nombreux ? utrum igitur perspicuisne dubia aperiuntur an dubiis perspicua tolluntur ? Cic. Fin. 4, 67, est-ce donc que lʼévidence éclaircit le douteux ou le douteux supprime-t-il lʼévidence ? || p. anne v. an || ne... ne : Virg. En. 11, 126 ¶ 2 [interr. ind.] : a) ne... an..., si ou si... : possimne propius accedere, an etiam longius discedendum putes, velim ad me scribas Cic. Att. 16, 13 a, 3, je voudrais que tu mʼécrives si je puis mʼapprocher davantage de Rome ou si tu crois que je doive mʼéloigner encore plus ; b) [précédé de utrum ] : est etiam illa distinctio, utrum illudne videatur... an... Cic. Tusc. 4, 59, il sʼagit aussi de distinguer entre ces deux points, si cette chose paraît... ou si..., cf. Cic. Phil. 2, 30 ; Verr. 2, 4, 73 ; c) [dans le 2e membre] : anne, ou non, v. an ; necne, ou non Cic. Com. 52 ; Nat. 1, 61 || recte secusne, alias viderimus Cic. Ac. 2, 135, nous verrons une autre fois si cʼest à raison ou à tort || in incerto fuit, vicissent victine essent Liv. 5, 28, 5, on ne savait pas au juste sʼils étaient vainqueurs ou vaincus, cf. Hor. Ep. 1, 11, 3 ; Nep. Iph. 3, 4 ; d) [ne répété, rare] : neque interesse, ipsosne interficiant impedimentisne exuant Cæs. G. 7, 14, 8 [ex. unique d. César], il nʼy a pas de différence entre les massacrer eux-mêmes ou les dépouiller de leurs bagages, cf. Virg. En. 1, 308.
- 1. (in zelfstandige vraagzinnen) meestal onvertaalbaar; meestal is van de vraagsteller uit gezien zowel een bevestigend als een ontkennend antwoord mogelijk; (a) bevestigend en ontkennend antwoord is mogelijk: -ne blijft onvertaald: ➤ nihilne id valebit? zal dat dan niets helpen?; totane urbs arsit?; (b) bevestigend antwoord verwachtend (= nonne) (soms) niet, (toch zeker) wel; ➤ videtisne ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet? (Cic.); (c) ontkennend antwoord verwachtend (= num) toch niet; ➤ censen (= censesne) posse me affirmare? je denkt toch niet?; (d) verbonden m. afzonderlijke woorden: egone? ik?, ik toch niet?; itane? zo?, zo toch niet?; (e) vaak verbonden m. vraagpartikels of pron. numne, utrumne, quīne, quantusne, uterne;
- 2. (in afhankelijke vraagzinnen) of (soms); ➤ Epaminondas quaesivit salvusne esset clipeus; II. in tweeledige vragen -ne . . . an en -ne . . . -ne (= utrum . . . an)
- 1. (in zelfstandige vraagzinnen) eerste lid onvertaald, tweede en evt. volgende of; ➤ quidquid terra profert, ferarumne an hominum causa gignit?; deorumne immortalium populine Romani vestramne fidem implorem?;
- 2. (in afhankelijke vraagzinnen) of . . . of; ➤ quaeritur virtus suamne propter dignitatem an propter aliquos fructus expetatur; dubitavi verumne an falsum esset; soms is één alternatief impliciet: albus aterne ille fuerit ignoras; — (-ne . . .) necne (of . . .) of niet: dubito Parthi transierint necne.
- 1. als prefix in samenstellingen: nē-quam, nē-quāquam e.a.;
- 2. in mededelende zinnen: nē . . . quidem (het benadrukte woord staat ertussen) niet eens, zelfs niet, ook niet; ➤ ne in templis quidem; — in tegenstellingen geenszins, volstrekt niet: is utitur ne suorum quidem consilio, sed suo geenszins . . . maar . . .;
- 3. in zinnen die een verbod uitdrukken (a) m. conj. praes. of pf.: ne me moneatis; hoc ne feceris; (b) (poët.; arch.) m. imp.: fratrem ne desere; ne crucia te;
- 4. in wensen: (utinam) ne venisset; ook in verzekeringen: ne vivam, si scio ik mag doodvallen, als; ne sim salvus, si aliter scribo ac sentio;
- 5. in concessieve zinnen toegegeven dat niet; ook al . . . niet (m. conj.); ➤ ne sit sane summum malum dolor, malum certe est (Cic.);
- 6. ook in comb. m. afzonderlijke woorden niet; ➤ commodulum opsona, ne magno sumptu (Plaut.); II. in afhankelijke zinnen (m. conj.)
- 1. na uitdr. v. vragen, smeken e.d. dat niet of niet te m. inf.; ➤ oro te ne venias ik smeek je niet te komen;
- 2. na uitdr. v. vrees en bezorgdheid dat; ➤ vereor ne fratris animum offendam; — ne non dat niet: vereor ne sufficere non possim;
- 3. na uitdr. v. verhinderen, verbieden, weigeren, oppassen dat of (om) te m. inf.; ➤ Regulus sententiam ne diceret recusavit weigerde te zeggen; plura ne scribam dolore impedior;
- 4. in bijzinnen die een doel uitdrukken opdat niet, om te voorkomen dat, uit vrees dat, om niet; ➤ gallinae pennis fovent pullos ne frigore laedantur; vide ne nulla sit divinatio (Cic.);
- 5. om een uitspraak te rechtvaardigen of toe te lichten (vaak in parentheses): illaec tibi nutrix est, ne matrem censeas (Plaut.); ne multa; crudelis Castor, ne dicam sceleratum (Cic.).
勿。怕。防。乎。— timeas 汝勿惶。— cede malis 汝勿敗于難爲幸。Metuebat ne indicaretur 恐人出首。Timeo ne non impetrem 恐不得。Non vereor ne non scribendo te expleam 逆知致書贅兄。Tamen ne isti testes habebuntur? 此等人卽將爲證乎。Tune id veritus es ne ego te proderem? 汝安懼吾露汝乎。Honestumne factu sit an turpe, dubitant 人疑此行爲合理與否。Et ego id semper egi ne interessem 卽是吾恒避在此。Ut ne nimis omnia profundamus 防太過费用。Nunquam illum ne minima quidem re offendi 從來亳未得罪彼。
Suggest a Translation
See an image
- 2 NA-.
- II. As adv.,no, not; so in many compounds, as nefas, nemo, etc. —With a comp: columella tribus cubitis ne altior.—Standing before, with quidemafter, a particular word or phrase, an emphatic negative, not even: ne sui quidem id velint, non modo ipse: ne in hospitis quidem . . . ne in fanis quidem: sine quā ne intellegi quidem ulla virtus potest: neque enim ipsius quidem regis abhorrebat animus, L.: nulla species ne excogitari quidem potest ornatior: Caesar negat se ne Graeca quidem meliora legisse. —With quoquefor quidem: quando ne ea quoque temptata vis proficeret, L.—In prohibitions: ah ne saevi tanto opere, T.: impius ne audeto placare, etc.: Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella, V.: ne post conferas Culpam in me, T.: si veritas extorquebit, ne repugnetis: Ne forte credas, etc., H.—Usu. with subjperf.: ne vos mortem timueritis: misericordiā commotus ne sis: ne transieris Hiberum, L.—In wishes and prayers: ne id Iuppiter O.M. sineret, might Jupiter forbid it!L.: ne vivam, si scio, may I die, if I know.— In concessions: nemo is, inquies, umquam fuit. Ne fuerit; ego enim, etc., grant there was not: ne sit sane summum malum dolor; malum certe est: quo, ne opprimare, mente vix constes, though you be not crushed.—In restrictive clauses: sint misericordes in furibus aerari; ne illi sanguinem nostrum largiantur, etc., only let them not, S.: Quidvis cupio, dum ne comperiar, etc., T.: dum ne admoveret: modo ne nauseat.—In climax, much less, not to mention: quippe secundae res sapientium animos fatigant; ne illi conruptis moribus victoriae temperarint, much less could they, etc., S.: me vero nihil istorum ne iuvenem quidem movit umquam; ne nunc senem, much less now I am old. —In expressions of purpose or result.—With ut, that not, lest, so that not: haec mihi cura est maxima, ut nequoi mea Longinquitas aetatis obstet, T.: exstiti uti ne omnino desertus esset: ut causae communi salutique ne deessent.—With qui: Ego id agam, mihi qui ne detur, that she be not given to me, T.—
- IIII. As conj., in clauses of purpose, that not, lest, to prevent: darent operam, ne quid res p. detrimenti caperet, S.: obsecrare, ne quid gravius in fratrem statueret, Cs.: vide, ne tibi desis.—After expressions of fear or anxiety, lest, that: vereor nequid Andria adportet mali, T.: metuebat ne indicaretur: esse metus coepit, ne, etc., O.: pavor, ne mortiferum esset volnus, L.—With a negative, that not, lest not: erit verendum mihi ne non dicat: unum vereor ne senatus Pompeium nolit dimittere.—After expressions of hinderance or warning, that not, lest: cavete, iudices, ne nova proscriptio instaurata esse videatur: deterrere te ne popularis esses, from being a demagogue: unus, ne caperetur urbs, causa fuit, L.
- weaker form of 1 nē.
- II. adv., added in a direct question, as an interrogation mark, to the first or principal word of the clause: meministine me in senatu dicere? do you remember?etc.: potestne rerum maior esse dissensio?: quiane auxilio iuvat ante levatos? V.—Affixed to an interrogative pronoun: Quone malo mentem concussa? timore deorum, H.: ūterne Ad casūs dubios fidet sibi certius?H.—Expecting an affirmative answer: rectene interpretor sententiam tuam?—Expecting a negative answer: potestne virtus servire?: potesne dicere?—
- IIII. As conj., in an indirect question, whether: ut videamus, satisne ista sit iusta defectio: Publilius iturusne sit in Africam scire. —Pleonastic with utrum, followed by an: est etiam illa distinctio, utrum illudne non videatur aegre ferendum . . . an, etc.—In the second alternative of an interrogation, or(for an): Smyrna quid et Colophon? maiora minorane fama? H.: ut in incerto fuerit, vicissent victine essent, L.— Repeated, whether . . . or: neque interesse, ipsosne interficiant impedimentisne exuant, Cs.: Collectosne bibant imbrīs puteosne, H..
- interj.(not nae), truly, verily, really, indeed (only with pronpers. or demonst.): Ne tu istas insultabis frustra, T.: ne ego haud paulo hunc animum malim quam, etc.: ne tu, etc.: ne ille: ne iste, T.—With other words of affirmation: ne ille, medius fidius: medius fidius ne tu: edepol ne meam operam, etc., T.
-
…, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit ; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iam pridem ego L. Catilinam non modo invidiae meae verum etiam vitae periculo sustulissem. sed cum viderem, ne vobis quidem omnibus etiam tum re probata si illum, ut erat meritus, morte multassem, fore ut eius…
Cicero, in Catilinam
-
…saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur ; uterque cum equitatu veniret alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod…
Julius Caesar, Gallic War
-
…venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret ; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Rhenum transire conarentur ; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et a Treveris veniebant Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse ; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at…
Julius Caesar, Gallic War