per

iter per provinciam multo facilius erat
the journey through the province was much easier per idem tempus
throughout the same time per exploratores consilia hostium comperit
through the spies he discovered the plans of the enemy per iram matrem necavit
he killed his mother in anger

per : (prep. w. acc.), through, (of place, time, agency, instrumentality, medium, and manner), 4.357, et al.; along, 1.576; over, 1.498; on, 5.335; by, at, 4.56; through, throughout, during, 1.31; in, 9.31; in entreaties, adjurations, and oaths, by, 2.141, et al.

per, prep. with acc. (by solecism with abl. PER QVO, = whereby, Inscr. Miseni Repert. ex a. p. Chr. n. 159; Inscr. Orell. 3300) [kindr. with Gr. παρά; Sanscr. pāra, ulterior; Lith. pèr; cf.: parumper, paulisper; v. Curt. Gr. Etym. p. 269], denotes, like the Gr. διά, motion through a space, or extension over it.

• I Lit., of space, through, through the midst of, throughout, all over, all along: per amoena salicta raptare aliquem, Enn. ap. Cic. Div. 1, 20, 40 (Ann. v. 40 Vahl.): inde Fert sese (equus) campi per caerula laetaque prata, id. ap. Macr. S. 6, 3 (id. v. 505 ib.): per amoenam urbem leni fluit agmine flumen, id. ap. id. ib. 6, 4 (id. v. 177 ib.): per membranas oculorum cernere, Cic. N. D. 2, 57, 142: coronam auream per forum ferre, id. Att. 14, 16, 2: iit hasta per tempus utrumque, Verg. A. 9, 418: se per munitiones deicere, Caes. B. G. 3, 26: per mare pauperiem fugiens, per saxa, per ignes, Hor. Ep. 1, 1, 46: per ignes, Ov. M. 8, 76: per Averna, id. ib. 14, 105: per caelum, Verg. A. 4, 700: per vias fabulari, in all the streets, Plaut. Cist. 5, 1 (774): per totam urbem, id. Ep. 2, 2, 11 (191): qui per provincias atque imperium tuum pecunias ei credidissent, in the provinces, Cic. Fam. 1, 7, 6: invitati hospitaliter per domos, Liv. 1, 9: via secta per ambas (zonas), Verg. G. 1, 238; 245: nascuntur copiosissime in Balearibus ac per Hispanias, in, Plin. 19, 5, 30, § 94: per illas gentes celebratur, throughout, Tac. A. 12, 12: gustūs elementa per omnia quaerunt, Juv. 11, 14.— Placed after the noun: viam per, Lucr. 6, 1264: transtra per et remos et pictas abiete puppes, Verg. A. 5, 663; 6, 692.
• II Transf.
• • A Of time, through, throughout, during, for: quod des bubus per hiemem, the winter through, during the winter, Cato R. R. 25: nulla res per triennium, nisi ad nutum istius, judicata est, Cic. Verr. 1, 5, 13: nulla abs te per hos dies epistula ... venerat, during these days, id. Att. 2, 8, 1: per decem dies ludi facti sunt, id. Cat. 3, 8, 20: per idem tempus, during, at, in the course of, id. Brut. 83, 286; Suet. Galb. 10: per noctem cernuntur sidera, during the night, in the night-time, Plin. 2, 10, 7, § 48: per inducias, during, Liv. 38, 2: per multa bella, id. 8, 13: per ludos, id. 2, 18: per comitia, Suet. Caes. 80: per somnum, id. ib. 45: per tempus, during, i. e. at the right time, = in tempore, Plaut. Poen. 1, 1, 6 (134); Ter. And. 783; id. Hec. 622.—So distr.: per singulas noctes, Suet. Caes. 1; id. Calig. 22; cf.: per haec, meanwhile, id. Claud. 27: per quae, id. Tib. 52.—
  • B To indicate the agent, instrument, or means, through, by, by means of: statuerunt injurias per vos ulcisci, Cic. Verr. 2, 2, 3, § 9: detrimenta publicis rebus per homines eloquentissimos importata, id. de Or. 1, 9, 38: quid ais? vulgo occidebantur? Per quos? et a quibus? by whom? and by whose command? id. Rosc. Am. 29, 80: quae domi gerenda sunt, ea per Caeciliam transiguntur, id. ib. 51, 149: quod nefarium stuprum non per illum factum est, id. Cat. 2, 4, 7.—Placed after its case: Exerce vocem, quam per vivis et colis, Plaut. Poen. prol. 13.—Esp.: per fidem decipere, fallere, etc. (= datā fide): per fidem deceptus sum, through confidence, i. e. in my host who betrayed me, Plaut. Most. 2, 2, 69 (499); Cic. Inv. 1, 39, 71; Caes. B. G. 1, 46, 3.—So, per se, per te, through himself, by himself, of himself, etc.: homo per se cognitus, sine ullā commendatione majorum, Cic. Brut. 25, 96: per me tibi obstiti, = solus, by myself, id. Cat. 1, 5, 11: satis per te tibi consulis, Hor. Ep. 1, 17, 1: per se solus, Liv. 1, 49.—With ipse: nihil ipsos per se sine P. Sullā facere potuisse, Cic. Sull. 24, 67: ipsum per se, suā vi, sua naturā, sua sponte laudabile, id. Fin. 2, 15, 50.—To form an adverb. expression, in, by, through, etc.: non dubitavi id a te per litteras petere, by letter, Cic. Fam. 2, 6, 2: per summum dedecus vitam amittere, in the most infamous manner, most infamously, id. Rosc. Am. 11, 30: per iram facere aliquid, in anger, id. Tusc. 4, 37, 79: per commodum, Liv. 30, 29, 3 (cf. II. A. supra): per commodum rei publicae, id. 10, 25, 17; 22, 57, 1; 31, 11, 2: per ludum et jocum, sporting and jesting, in sport and jest, Cic. Verr. 2, 1, 60, § 155; cf. id. ib. 2, 5, 70, § 181: per vim, forcibly, Sall. J. 23, 1: per dolum, id. ib. 11, 8: per otium, at leisure, Liv. 4, 58, 12: ceteris copiis per otium trajectis, id. 21, 28, 4: cibo per otium capto, id. 21, 55, 1: per tumultum = tumultuose, id. 44, 45, 14. —
  • C To designate the reason, cause, inducement, etc., through, for, by, on account of, for the sake of: per metum mussari, Plaut. Aul. 2, 1, 12 (131): qui per virtutem perit, at non interit, id. Capt. 3, 5, 32 (690): cum antea per aetatem nondum hujus auctoritatem loci attingere auderem, Cic. Imp. Pomp. 1, 1: per aetatem, Caes. B. G. 2, 16 fin.: Druso propinquanti quasi per officium obviae fuere legiones, Tac. A. 1, 24: ut nihil eum delectaret, quod aut per naturam fas esset aut per leges liceret, Cic. Mil. 16, 43: cum per valetudinem posses, venire tamen noluisti, id. Fam. 7, 1, 1: per me, per te, etc., as far as concerns me, you, etc.: si per vos licet, Plaut. As. prol. 12: per me vel stertas licet, Cic. Ac. 2 (Luc.), 29, 93; cf.: sin hoc non licet per Cratippum, id. Off. 3, 7, 33: fides publica per sese inviolata, Sall. J. 33, 3: per me ista pedibus trahantur, Cic. Att. 4, 16, 10: per me stetisse, quo minus hae fierent nuptiae, Ter. And. 699: si per suos esset licitum, Nep. Eum. 10, 3: inspicere vitia nec per magistros nec per aetatem licebat, Macr. S. 1, 24. —Hence, in oaths, entreaties, asseverations, etc., by a god, by men, or by inanimate or abstract things, by: IOVRANTO PER IOVEM, etc., Tab. Bant. lin. 15: per pol saepe peccas, Plaut. Cas. 2, 6, 18 (370); cf.: si per plures deos juret, Cic. Rab. Post. 13, 36: quid est enim, per deos, optabilius sapientiā? id. Off. 2, 2, 5: per deos atque homines, id. Div. 2, 55, 116: per dexteram te istam oro, id. Deiot. 3, 8; cf.: per tuam fidem Te obtestor, Ter. And. 290: nunc te per amicitiam et per amorem obsecro, id. ib. 326: per pietatem! Plaut. Trin. 2, 2, 4 (279): per comitatem edepol, pater, etc., id. ib. 2, 2, 52 (327).—In this signif. often separated from its object: per ego vobis deos atque homines dies, ut, etc., Plaut. Men. 5, 7, 1 (990): per ego te deos oro, Ter. And. 538; 834: per ego te, fili ... precor quaesoque, etc., Liv. 23, 9, 2: per ego has lacrimas ... te Oro, Verg. A. 4, 314; 12, 56; Tib. 4, 5, 7; Ov. F. 2, 841: per vos Tyrrhena faventum Stagna deum, per ego et Trebiam cineresque Sagunti Obtestor, Sil. 12, 79 sq.; 1, 658; Stat. Th. 11, 367.—With ellips. of object: per, si qua est ... Intemerata fides, oro, i. e. per eam, Verg. A. 2, 142; 10, 903: per, si quid merui de te bene, perque manentem amorem, Ne, etc., Ov. M. 7, 854.—Sometimes to indicate an apparent or pretended cause or inducement, under the show or pretext of, under color of: qui per tutelam aut societatem aut rem mandatam aut fiduciae rationem fraudavit quempiam, Cic. Caecin. 3, 7: naves triremes per causam exercendorum remigum ad fauces portus prodire jussit, under pretext of, Caes. B. C. 3, 24; v. causa: per speciem alienae fungendae vicis suas opes firmavit, Liv. 1, 41 fin.: per simulationem officii, Tac. H. 1, 74.—
  • D In composition, it usually adds intensity to the signif., thoroughly, perfectly, completely, exceedingly, very much, very (very often in Cicero's epistolary style, and in new-formed words, as perbenevolus, percautus, percupidus, perbelle, perofficiose, pergaudeo; see these articles): pervelle, perfacilis, peramanter; sometimes it denotes the completion of an action, e. g. perorare, peragere; sometimes it is repeated: perdifficilis et perobscura quaestio, Cic. N. D. 1, 1, 1; so id. Rep. 1, 12, 18; id. Brut. 43, 158; id. Cael. 20 fin.; id. Fam. 9, 20, 3 al.; but also: perexiguā et minuta, id. Tusc. 2, 13, 30: percautus et diligens, id. Q. Fr. 1, 1, 6, § 18 al.; cf. Madv. ad Cic. Fin. p. 410.—It frequently occurs in tmesi: nobis ista sunt pergrata perque jucunda, Cic. de Or. 1, 47, 205: per mihi mirum visum est, id. ib. 49, 214: per enim magni aestimo, id. Att. 10, 1, 1: ibi te quam primum per videre velim, = videre pervelim, id. ib. 15, 4, 2: Platoni per fuit familiaris, Gell. 2, 18, 1: per, inquit, magister optime, exoptatus mihi nunc venis, id. 18, 4, 2.—Per quam (also perquam), very, exceedingly, extremely: per quam breviter perstrinxi, Cic. de Or. 2, 49, 201: per quam modica civium merita, Plin. Pan. 60: per quam velim scire, very much indeed, id. Ep. 7, 27, 1: PARENTES PER QVAM INFELICISSIMI, Inscr. Murat. 953, 2.—As one word: illorum mores perquam meditate tenes, Plaut. Bacch. 3, 6, 16 (545): propulit perquam indignis modis, id. Rud. 3, 3, 9 (672): erat perquam onerosum, Plin. Ep. 2, 11, 13: perquam honorificum, id. ib. 3, 4, 3.—Separated by an intervening word: per pol quam paucos reperias, Ter. Hec. 58.—Placed after the word it governs; v. supra, I. fin. and II. B.

per (altindisch pári, ringsum, griech. περί), Praep. m. Acc., bezeichnet nicht bloß ein Durchgehen durch oder über einen Raum oder Körper, sondern auch die Verbreitung u. Ausdehnung über denselben, dient also I) eig., in bezug auf den Raum: 1) zur Bezeichnung des Durchgangs durch od. über einen Ort: a) durch = durch... hindurch, alterum iter per provinciam nostram (erat) multo facilius, Caes.: sanguis per venas in omne corpus diffunditur et spiritus per arterias, Cic.: membranas oculorum perlucidas fecit, ut per eas cerni posset, Cic.: per os anima exhalata, Ov. – b) durch = über, über... hin, entlang, über... hinweg, coronam auream per forum ferre, Cic.: per temonem percurrere, Caes.: transire per corpora, Caes.: per gradus labi, Liv.: alqm per gradus deicere, Liv.: per patris corpus carpentum agere, Liv.: per munitiones se deicere, Caes.: spuma fluit per armos, Ov.: fugiens pauperiem per mare, per saxa, Hor. – per manus, von Hand zu Hand, trahi, tradere, Caes.: bildl., per manus traditae religiones, von einem zum anderen, Liv. – c) = vor... hin, incedunt per ora vestra magnifici, Sall.: nitidus quā quisque per ora cederet, Hor.: per ora hominum ferri, Plin. ep.: per ora hominum oder per hostium oculos traduci, Liv.: per ora civitatium traduci, Iustin.

2) zur Bezeichnung der durchgängigen Verbreitung und Ausdehnung über eine ganze Linie oder durch einen ganzen Raum oder einzelne Teile desselben, über... hin, längs... hin, auf... hin, in od. auf... umher, unter... umher, equites per oram maritimam erant dispositi, Caes.: qui per imperii tui provincias ei credidissent, Cic.: per silvas vivit, Ov.: nascuntur in Balearibus ac per Hispanias, Plin.: invitati hospitaliter per domos (in den H. herum = von Haus zu Haus), Liv.: supplicatum per compita totā urbe est, Liv. – iactata per undas (ins Wasser), Verg.: ire per feras, unter... umher, Ov.: u. so ire per umbras, Verg.

II) übtr.: A) in bezug auf die Zeit, zur Bezeichnung der ununterbrochenen Fortdauer, u. zwar: 1) zur Angabe der Zeit, durch die hindurch eine Tätigkeit sich erstreckt, durch... hin, durch... hindurch, lang, während, ludi decem per dies facti sunt, Cic.: incendium per duas noctes tenuit, Liv.: quam provinciam tenuistis a praedonibus liberam per hosce annos, Cic.: Romae regnatum est per septem reges, Eutr.

2) zur Bezeichnung der Zeit, in deren Dauer ein einzelnes Ereignis fällt, während, im Verlauf, in, cum per ludos scorta raperentur, Liv.: per eos dies C. Figulus praetor Brundisium venit, Liv.: per diem perque noctem, Gell.: per illa tempora... pro sua quisque potentia certabant, Sall.: duo fuerunt per idem tempus dissimiles inter se, im Verlaufe derselben Zeit, Cic.: per tempus (während der rechten Zeit) advenis, Plaut. u. Ter.: visa dare obscuriora per somnium, Cic.: u. so per somnum, Cic.

3) bei Substst., die eine Eigenschaft, Stimmung, einen Zustand bezeichnen, zur Angabe, daß in und während derselben etwas geschieht = während, in, deutsch auch oft = mit, unter, quod fecisset per iram, Cic.: per dilationes bellum geri, Liv.: insutum in culleum per summum dedecus vitam amittere, Cic.: sive illa (visa) in cogitatione informantur, sive in quiete, sive per vinum, sive per insaniam, Cic.: ad quos (honores) per ludum et neglegentiam pervenistis, Cic.: reddens mutua per iocum atque vinum, Catull.: und so oft per otium, per ludum iocumque, Liv.: per seria et ludum, Curt.: s. Drak. Liv. 4, 58, 12; 30, 29, 3. Mützell Curt. 3, 7 (17), 3.

B) in bezug auf andere Verhältnisse: AA) im allg., zur Angabe des Durchlaufens gewisser Zustände usw., per tot extraordinaria imperia in summum fastigium evectus, Vell.: per multa deinde ac varia officia atque honores usque ad ministrationem totius imperii venit, Eutr.: per omnia, durchweg, in allen Stücken, Liv. u.a.

BB) insbes., zur Angabe der mittelbar einwirkenden Person oder Sache, durch die (gleichs. hindurchgehend) etwas zustande kommt, und zwar: 1) die Person od. Sache als Mittel u. Werkzeug gedacht, durch, vermittelst, a) als wirkliches Mittel u. Werkzeug, statuerunt iniurias per vos ulcisci, Cic.: per indicem damnari, Cic.: per tres populos Galliae potiri, Caes. – per manus demitti, an den H., Caes.: per manus alcis servari et educi, Cic.: per indutias et spem pacis decipere alqm, Cic.: per scelus adipisci alqd, auf dem Wege des V., Cic.: per litteras, Cic. u.a.: per senatusconsultum, per legem, Sall. – per me, per te, per se = durch mich usw. = allein, für mich, selbständig, ohne jemandes Zutun, -Hilfe, ohne Mitwirken anderer, isoliert u. dgl. (v. Pers.u. Dingen), Cic., Caes. u.a.; vgl. Held Caes. b. c. 1, 85, 1. Fabri Sall. Iug. 14, 4, – b) als scheinbares, vorgeschütztes, bei Pers., unter Angabe, per Caecilium accusatur Sulla, Cic. – c) bei Zuständen = unter dem Scheine, unter dem Vorwande, fraudare alqm per tutelam aut societatem, Cic.: alqm per fidem fallere, Cic. – 2) als leitender Grund, leitende Ursache, Veranlassung, wegen, aus, per virtutem perire, Plaut.: per avaritiam decipere, Cic.: cum antea per aetatem huius auctoritatem loci non attingere auderem, Cic.: per causam supplementi equitatusque cogendi, aus Ursache der Rekrutierung usw., wegen der usw., Caes.: per metum potius quam voluntate, Liv. – 3) als gestattendes od. hinderndes Element, wegen, halben, halber, vor (s. Bremi Nep. Eum. 10, 3. Fabri Sall. Iug. 33, 3. Drak. Liv. 23, 18, 22), trahantur per me (meinethalben, soviel an mir liegt, vor mir) pedibus omnes rei, Cic.: si per me licuisset, Cic.: per te (soweit es auf dich ankäme) vel uti quaestum faceret vel uti veniret palam, Ter.: per Afranium stare, quo minus etc., Caes.: his per te (vor dir) frui non licet, Cic.: neque hoc per senatum efficere potuit, Nep. – quod per naturam fas esset, aut per leges liceret, Cic.: si per fata licuisset, Eutr.: cum per valetudinem posses, venire tamen noluisti, Cic.: id iis non licere per interdicta, Cic.: per valetudinem id bellum exsequi nequierat, Liv. – dah. bei Bitten, Schwüren, Anrufungen u. Ausrufungen = um... willen, oro te per deos, Cic.: per dextram te istam oro, Cic.: per ego te deos oro, Plaut.: per ego te, fili, quaecumque iura liberos iungunt parentibus, precor quaesoque, Liv. (vgl. über die Wortstellung per ego Spengel Ter. Andr. 289 u. Weißenb. Liv. 23, 9, 2). – per deos iurare, Cic. – per deos immortales! Cic.: per deos atque homines! Cic.: per deos! Cic. Vgl. Ruhnken Ter. Andr. 3, 3, 6. Drak. Liv. 29, 18, 9.

➳ per wird selten dem regierten Worte nachgesetzt, wie Plaut. Poen. prol. 13. Verg. Aen. 6, 692. – per spätlat. m. Abl., zB. per multo tempore, Corp. inscr. Lat. 10, 3344.

In der Zusammensetzung ist per a) = allerwege, durchweg, durchaus, durch und durch, über und über, völlig, gründlich u. dgl. – b) = bis zu Ende, hinaus, hin.

per [CL] 1 (w. motion expr. or impl.): a through (a space, volume, or mass). b through, across, over (a surface, area, or geographic region); c (indicating mode of transport, per terram, per aquam, per mare quots. may also be referred to sense 8a). d through, across (a barrier or boundary). e through (an aperture or opening). f through the midst of, among (a number of objects or persons). a gelido per ossa tremore currente Gildas EB 6; tunc transierunt filii Israhel per Mare Rubrum Theod. Laterc. 2; cum volucrum turma quoque scando per aethera pennis Aldh. Aen. 16 (Luligo) 3; nec natura sinit celerem natare per amnem Ib. 38 (Tippula) 4; horrendum incussere metum per corda virorum Id. VirgV 2614.  b per patriam ‥ fures magnopere insectantes Gildas EB 27; fervidus ac si pullus ‥ per extensos scelerum campos inrevocabili furore raptatur Ib. 35; quae ducunt per civitatem plateae dicuntur Comm. Cant. I 88; pedibus spatior per squalida rura Aldh. Aen. 42 (Strutio) 4; a786 usque in arborem ‥ et inde via recta per medium campum quae appellatur H. Ch. Roff. 15; 1283 quod aqueductum suum de fonte suo ‥ usque ad abbaciam possint deducere per terras suas et terras aliorum Cart. Chester 226.  c 1364 in remissione facta Martino Litill ‥ qui lanam suam amisit per mare, xxx s. ExchScot 139; 1454 in uno pare molarum cum cariagio earundem ad dictum molendinum tam per aquam quam per terram, xxvij s. iij d. Ac. Durh. 191.  d tradidit his caeli per sudum scandere limen Aldh. VirgV pref. 8; W. filius A. ‥ percussit R. le teler quodam pileto per mediam genam PlCrGlouc 34; 1283 quod aqueductum possint deducere ‥ per murum civitatis Cart. Chester 226; prerupta montium ‥ per que transituri erant Angli Flor. Hist. II 286; [caro decocta] exprimatur fortiter inter duos baculos per pannum et cum ista decoccione fiat ‥ usus gargarismi J. Mirfield Brev. 84.  e haec domus ‥ resplendet luce serena / quam sol per vitreas illustret forte fenestras Aldh. CE 3. 67; cum per unum ostium ingrediens mox per aliud exierit Bede HE II 13; 859 communi via per unam portam perfruendum intra villulam et extra villulam CS 497.  f glescentium culmina tiliarum per florulenta Aldh. Ep. 5 p. 490; divina gratia ‥ / ‥ / currere per populos ‥ late infusa fideles / incipit Mir. Nin. 280; 1439 cum idem Willelmus per vos ex causa predicta declinaverit Cl 289 m. 26. 2 along (a linear route, course, boundary, etc.). b along, by, past. c (w. cardinal direction) towards or in the direction of the, -wards.  d (per medium) along or in the middle. Brittannia [est] ‥ vallata duorum ostiis nobilium fluminum ‥ veluti brachiis, per quae eidem olim transmarinae deliciae ratibus vehebantur Gildas EB 3; peccaminum omni insulae ita incumbit nox, ut omnes paene a via recta avertat ac per invios impeditosque scelerum calles errare faciat Ib. 93; sic ‥ currens quemadmodum gigans per viam Theod. Laterc. 19; naturali meatu per venas terrae de mari exeuntes Comm. Cant. II 15; graditur per publica strata Aldh. VirgV 2574; humida spumiferi spatior per litora ponti Id. Aen. 37 (Cancer) 2.  b quociens fratres transeunt per altare, vel per reliquias, sive per ymaginem crucifixi vel beate Marie ‥ inclinare debent Obs. Barnwell 80.  c 957 (14c) tunc iterum per austrum ad Maccanyngford [AS: swa on Maccaniges forda suðweardne] CS 988.  d 1373 injunctum est omnibus tenentibus ville quod nullus eorum permittant porcos subvertere solum de Dunwelmedowe nec teneant altam viam per medium Hal. Durh. 119. 3 (without sense of motion): a throughout (a space or volume). b throughout, all over (a surface, area, or geographic region). c throughout, in (each of several distinct locations). d (distributive) to each or every part or constituent of, throughout, among. e (w. ref. to written work) throughout. f (per auras, per aethera, w. ref. to bird or object suspended or floating) in the air, in mid-air. a obscuratus est sol et erant tenebrae per universum Theod. Laterc. 10; ventris ‥ viscera foeda / ‥ / quae cava per criptas complebant antra latrinae Aldh. VirgV 978.  b legebam ‥ populum ‥ bestiis, ferro, igni per Arabiae deserta sparsim cecidisse Gildas EB 1; usque ad persecutionem Diocletiani ‥ in qua subversae per totum mundum sunt ecclesiae Ib. 9; quem medici multum ruris per terga virentem / ‥ / ‥ quaesisse feruntur Aldh. Aen. 94 (Ebulus) 4; monstrorum ‥ genera ‥ in abditis mundi partibus per deserta et oceani insulas ‥ nutriri monstrantur Lib. Monstr. prol.; quietus erat de theloneo per totam Angliam DB I 1ra; parvos ‥ per ubera matrum / flentes ‥ perire sinunt Garl. Tri. Eccl. 111; ostia ecclesiarum omnium per Angliam et Walliam Eul. Hist. III 95.  c c747 adiciunt quod hoc scelus [sc. adulterii] ‥ cum sanctis monialibus ‥ per monasteria commissum sit Bonif. Ep. 73; s747 ut per monasteria lectio sanctarum scripturarum frequentetur W. Malm. GP I 5; †604 (12c) nobis est aptum semper inquirere, qualiter per loca sanctorum ‥ aliquid de portione terrae nostrae ‥ debeamus offerre Ch. Roff. 1; 1339 exp’ domini prioris per maneria Ac. Durh. 535.  d mellifluis escarum pasco saginis / nectare per populos tribuens alimenta ciborum Aldh. Aen. 91 (Palma) 11; haec terra per plures est divisa DB I 179va; nec opus est nobis ‥ tantum transcribito in nostrum libellum per suos locos tribus verbis abbatum nomina, ordinem, et annum Domini Ferr. Kinloss 11.  e justitiae ‥ solem ‥ / quem sacra per biblos descripsit littera lautos Aldh. VirgV 1032.  f frigida ‥ suspendo metalla per auras Aldh. Aen. 25 (Magnes) 3; raucisono medium crepitare per aethera [vv. ll. aethra, aera] suescens Ib. 35 (Nycticorax) 5. 4 running along the length of, along, on. b at a position along the length or side of, along, by, beside. c (w. expr. of distance) throughout or all along a distance of. d (w. distare and expr. of distance) at a distance of, distant by; e (without distare). f (in. compar. expr.,) by (a distance of). fingunt esse bestias ‥ quibus sub caninis capitibus equina dependet per cervices juba Lib. Monstr. II 13; 1251 siccum [sc. boscum] quod jacuit per terram IMisc 5/24.  b c1175 totam pasturam per fluvium Galche versus eos, sc. ab orientali parte sicut idem fluvius currit Regesta Scot. 175; 1274 de insula de Gereseye et Gerneseye et de aliis insulis ‥ per costeram Normannie S. Jers. II 3; 1344 molendina que sunt superius per eandem aquam posita non possunt molere dummodo aqua ibidem sic retinetur (CoramR) Pub. Works II 17; 1438 concessisse dicto Johanni unam cameram de illis duabus cameris supra magnam portam manerii sive mansi nostri predicti per regiam viam ibidem constructis DCDurh. Reg. III f. 229v.  c 672 per tot tantaque telluris stadia lectionis opinio ‥ crebrescit Aldh. Ep. 5 p. 490; ab ipso usque ad Tyrrheni maris terminum per xviii milia passuum aquam tanto sanguine commixtam reddidisse fertur Lib. Monstr. I 3.  d ad urbem Weisefordie, per milia passuum quasi duodecim a Banua distantem Gir. EH I 3; ecclesiam beati Nicholai, que per unum miliare a Veneciis distat Diceto YH 421; in comitatu Northumbrie, qui distat a comitatu Westmorelandie per sexaginta leucas State Tri. Ed. I 82; 1299 in Lyndeseya, distante a Lincolnia ‥ per duodecim leucas Lit. Cant. I 27; in una magna foresta, distante ab hominum habitatione per longa spatia Eul. Hist. I 73; 1452 [ecclesia] de Wyttesham ‥ que distat per quatuordecim milliaria de Horsmundene MunAcOx 642.  e ‘vultur’ ‥ per centum milia sentire potest cadavera Comm. Cant. I 356; avis ‥ cujus vox per mille passus auditur Ps.-Bede Collect. 63; in quodam magno campo ‥ bene per tria miliaria a villa Ad. Usk 27.  f magis elevatur corpus ejus [sc. geraf] perante quam a retro per tres vel quatuor pedes Brygg Itin. 381. 5 (in temporal sense): a for the duration of; b (in assoc. w. ante, post, or sim., to indicate amount of time by which one event precedes or follows another). c in the course of, during. d on (a particular day of the week). e (w. ref. to recurring payments, commitments, etc.) per, by. f (in phr. ciclo currente per+ numeral, w. annos understood, to indicate year within nineteen-year Metonic cycle). a per tres quadragesimas peniteat Gildas Pen. 9; commoratus est cum eis per dies xl super terram postquam resurrexit a mortuis Theod. Laterc. 11; lunaris globi rotunditas, quae ‥ per ter quinas dierum revolutiones usque ad perfectum pleniluni circulum crescit Aldh. Met. 3 p. 72; solis defectus ‥ per tres horas duravit R. Niger Chr. II 109; 1253 dicunt ‥ quod habent suspeccionem quod H.~N. ‥ per tres annos elapsos ivit cum arcubus et sagittis in parco de B. et in bosco de firma SelPlForest 109; s1318 fatebatur ‥ quod in artem magicam per vij annos credidisset Ann. Paul. 283; c1427 ejus ‥ precessores, predecessores, et antecessores, omnes et singulos pro tempore existentes per tempus cujus contrarii memoria hominum non existit, fuisse veros et legitimos possessores FormOx 463; 1542 concordatum est ‥ oportunum esse quibusdam de causis electionem socii vacantis differendam per annum Deeds Balliol 320.  b 1219 obiit per plures annos ante matrem suam Eyre Yorks 92; postea ‥ per duos annos rediit ipse, et accessit ad dominum regem Johannem PlCrGlouc 85; c1228 quasi per viij vel ix dies ante mortem suam reddidit monachis boscum illum Feod. Durh. 234; 1269 panem ‥ usque castrum ‥ cariari faciant ita quod sit ibi per duos dies ante festum [Natalis Domini] Cl 11; datam brevium, que est per quatuor dies antecedens diem qua inquisicio transisse debuerat State Tri. Ed. I 35; 1336 post aliquem terminum per xl dies Feod. Durh. 26n. 2; 1430 Walterus Offyngton, qui pretenditur ipsam cartam fecisse, fuit mortuus ante datum ipsius carte per viij annos Feod. Durh. 37.  c per xij menses sancta sanctorum ingressus est: semel ‥ secundo ‥ tercio Comm. Cant. II 20; oroma per noctem cernebat rite supernum Aldh. VirgV 1276; 1286 Robertus ‥ clericus ‥ tempore quo fuit scolaris universitatis Cantebrig’ ‥ per adventus suos apud Cantebrigg’ et familiares sui consueti fuerunt intrare warennam predictam cum leporariis suis SelPlForest 129; 1336 in redempcione facta pro barell’ ferrat’ et sportulis rehabendis de panetario et butelario regis quando presenta missa fuerunt domino regi per adventus suos apud Dunelm’ Ac. Durh. 533; 1377 injunctum est omnibus ‥ qui cariare debent blada domini ‥ quod veniant cum saccis sanis ‥ et hoc per diem et non per noctem Hal. Durh. 140.  d 1217 habeant ‥ mercatum suum ‥ singulis septimanis per diem Mercurii Pat 28; 1220 utrumque [sc. mercatum] fuit per diem Dominicam, quousque per Christianitatem remota fuerunt ad diem Sabbati CurR 268; 1252 concessimus ‥ eisdem ‥ quod ‥ habeant unum mercatum apud Malmesburiam ‥ singulis septimanis per diem Jovis Reg. Malm. I 342.  e totum valet per annum c s. DB I 31rb; 1267 quantum Simon ‥ nobis per annum reddere consuevit pro eisdem comitatibus Cl 270; 1307 R.~K. ‥ tenet duas acras ‥ terre et debet per annum iiij s. Cust. Battle 19; 1457 ad dividendum, ordinandum ‥ et assignandum ‥ [quot] bona, catalla, revenciones per annum terrarum, tenementorum, reddituum, et possessionum ‥ proprietarii et possessores eorundem portabunt et onerabuntur Lit. Cant. III 227.  f 1214 anno quinto decimo regni Johannis regis Anglie, ciclo decem novali currente per decem et octo AncD B 5129; 1240 confecta fuit hec carta anno Domini mccxl, ciclo lunari currente per sex (MS BL Addit. 31826 f. 271r) J. Nichols, History and Antiquities of County of Leicester (1795–1815) vol. I pt. 2 app. p. 57. 6 through (a number of items) in succession, through. b (of a succession of groups or sim.) by. c (distributively) corresponding to. d (w. ref. to successive units by which payment is to be calculated) according to, by. e (per bis, per ter, etc.). f  (w. adj. of numerical degree as adv. phr.) -fold. quomodo in se consecrando ecclesia grados ejus per singulos commendaverit, id est per sex grada officii Theod. Laterc. 19; per atavos et tritavos rursum singillatim ordinem genealogiae recapitulans Aldh. Met. 2 p. 68.  b per turmas pariter precedent agmine denso Aldh. VirgV 2881; anno Domini 1355 erat maxima demencia predominans ‥ in tantum quod per centenos et millenos subito insanientes discurrerent et dementarentur Meaux III 111.  c primus articulus illorum includit tres conclusiones principales, per triplicem primitatem; quelibet ‥ illarum trium conclusionum habet tres ex quibus dependet ‥ itaque in primo articulo sunt novem conclusiones, sed tres principales Duns Ord. II 150.  d 1375 recusant falcare per acram juxta formam ordinacionis inde edite set per diem, capiendo per diem iiij d. SessPLincs I 84.  e ille crucis pingens per ter signacula sulcat Aldh. VirgV 821; per ter depotavi [v. l. deputavi] eum V. Cuthb. IV 7; 1232 per bis (v. bis 1c).  f sic emundatum est ejus peccatum sicut Cain per septuplum in diluvio Comm. Cant. I 58. 7 (in oath) by; b (in adjuration or entreaty); c (in order or command). per hoc et hoc, meo judicio amodo respondebitur, non Dei Eadmer HN 116; per caput meum vobis assero quod hinc non egrediemini nisi cum vite vestre detrimento Ord. Vit. XIII 8 p. 16; “per oculos †inquit “Dei† ‥ quoniam usu pravo ‥ sic jurare consueverant, sicut et ‥ Henricus primus “per mortem Dei‼ Gir. GE I 54; nimis torvo vultu et verbis minacibus respondit, jurans per guttur Dei M. Par. Maj. V 733; per hoc caput meum, tu perdes caput tuum Eul. Hist. Cont. 390; verbis, dicens, “ par le sang de Dieu tu as bien †chance [l chante], †quod est dictum “per sanguinem Dei tu bene cantasti‼ Plusc. VIII 12.  b 671 quos obsecro et adjuro per clementiam Christi Aldh. Ep. 1 p. 478.  c 867 praecipio ‥ successoribus meis ‥ per fidem S. Martini CS 516; c1130 precipio per sanctam obedientiam ut fraternaliter et amicabiliter recipiatur Ch. Westm. 248A.. 8 (indicating means or instrument) through the use of, by means of, by, with. b (indicating person through whose instrumentality a thing is accomplished or an obligation fulfilled) through the person of, through. c (w. monetary sum or equivalent) through or on payment of, by giving or rendering; d (of symbolic object representing a donation). e (w. item sold) in exchange for, for. f (leg., w. ref. to procedures of distraint or attachment) by or through seizure of. g (math. w. ref. to division of numbers) by. h (w. inf. or inf. phr. treated as substantive) by, through. pagos vel provincias ‥ per retia perjurii mendaciique sui facinoroso regno adnectens Gildas EB 13; renovatur ‥ per gratia[m] Creatoris Theod. Laterc. 17; lignum crucis in quo sibi conjuncxit ecclesiam per sanguinem et aqua ex proprio latere Ib. 25; apud per D scribendum, caput per T, quia facit capitis Bede Orth. 12; 739 illi ‥ qui baptizati sunt per diversitate et declinatione linguarum gentilitatis ‥ quod in nomine Trinitatis baptizati sunt, oportet eos per manus inpositionis et sacri crismatis confirmari Ep. Bonif. 45; in introitu portus de Dovere est unum molendinum, quod omnes pene naves confringit per magnam turbationem maris DB I 1ra; cepit Hengistum per nasale cassidis, atque totis viribus utens ipsum infra concives extraxit G. Mon. VIII 6 (cf. M. Par. Maj. I 221, Flor. Hist. I 244); sunt iiij efficientes, unus in materia uniens partes, alter conjunctus materie et est instrumentum, tercius operans per instrumentum qui movet partes, quartus exemplar in motore secundum quod operatur; sic ergo ordinantur ob, per, propter, secundum Gros. Gram. 55; ostia ecclesiarum omnium ‥ clausa sunt muris lapideis et per haias spinetas extra muros Eul. Hist. III 95.  b ne contemnas ‥ misericordiam Dei hoc modo per prophetam a peccatis impios provocantis Gildas EB 36; caput abscisum ‥ / quod regina ferox per natam fraude poposcit Aldh. VirgV 448; 798 (12c) rex inclitus Merciorum Athelbaldus ‥ ex eadem terra cespitem et cunctos libellos praememorati cenobii per ‥ Cuthbertum archiepiscopum misit CS 291; 1168 Dominus ‥ expediet causam suam non per eos de quibus spes habebatur, sed quocumque miraculo suo J. Sal. Ep. 235 (276 p. 586); 1284 Willielmus ‥ veniet in autumpno ad tres precarias, sc. ad primam per unum hominem, ad secundam per ij homines, ad tertiam cum tota familia Cust. Battle 59; veniunt predicti H. de la L. et N. de C. per Thomam le S. attornatum suum ‥ et ‥ per [eundem] Thomam attornatum suum retraxerunt se versus predictum W. State Tri. Ed. I 39; a1294 juravit quod nunquam contra istam quietam clamacionem veniet per se vel per alium Cart. Chester 272; que [historie] postmodum ‥ a Cassiodoro senatore per Epiphanum scolasticum a Greco in Latinum translate Flor. Hist. I 206; 1354 que ‥ blada ‥ per servientes suos messuit et in garbis ligavit SelCKB VI 92.  c c1074 sacri ordines per pecuniam ab episcopis dantur Lanfr. Ep. 38 (10); a1160 testificatus sum vos non debere regi plusquam quatuor milites, et per tantum quieti estis et in rotulo scripti Chr. Rams. 312; c1213 nobis vicaria per pensiunculam assignata Gir. Ep. 7 p. 250; 1248 debent ‥ in dictis molendinis bladum suum quiete molere per sextumdecimum granum CalIMisc I 16; 1279 S. N. petit societatem gildanorum ‥ et intravit per lx s. Gild Merch. II 289; 1284 potest secta illa redimi ‥ per xij d. Deeds Balliol 13; si nos bladum nostrum ‥ per denarios aut aliter sine prestatione bladi metere faceremus, decimam rectam ex integro solveremus Meaux I 428.  d c762 (12c) placuit michi hanc paginam ‥ una cum cespite terrae praedictae tradere tibi, per quam ‥ meis successoribus ‥ interdico ne aliter ‥ ullo tempore de eadem terra quippiam agere audeant CS 194; c1097 hanc redditionem ‥ posuerunt super altare S. Petri uxor ipsius R. et U. frater ejusdem R. per duo candelabra argentea, unum turribulum, unum pallium, unum tapete Ch. Westm. 488.  e c750 si quis Christianus infantem suum ‥ pro aliquo pretio vendiderit ‥ si autem ipsum obtinere nequeat, tradat tantum pecuniae, quantum prius per ipsum acceperat, et redimat eum e servitute (Ps.-Egb. Pen.) Conc. I 138.  f 1218 distringas omnes debitores subscriptos per terras et tenementa sua, quod sine dilacione reddant debita subscripta Pat 172; distringas ‥ recognitores ‥ per omnes terras et catalla sua State Tri. Ed. I 32; aliquando fit attachiamentum per bona partis defendentis, utpote in placitis de debitis et conventione, et quando implacitatur de rebus mobilibus Quon. Attach. 1.  g unitas est discretio ‥ rei per se, secundum Jordanum de Nemore Mens. & Disc. (Anon. IV) 64.  h hujus pueri nostri ‥ adesse per abesse festinant tempora Devizes f. 40; 1220 idem N. venit ‥ et respondit ita quod per narracionem narrare et responsum dare recuperavit idem W. seisinam suam BNB III 345; c1242 desiderantes ‥ ut ad unum comprehendamus, non per confrui vobiscum vestris prosperis, sed per participare pro vestra salute vobiscum vestris adversis Gros. Ep. 101; 1262 licepit [sic] ‥ redditum distringere per predictam aquam resumere et predictum bedum vel stagnum infringere Cart. Mont. S. Mich. 35; per habere res temporales potest probari quod habens habet dominum earundem Ockham Pol. III 210; neque per habitare neque per justorum participare est quis civis W. Burley Pol. 277. 9 (indicating agent of pass. verbal form) through the agency of, by. b (without explicit pass. form) through, by, at the hands of; c (in subscription of letter, foll. by but occ. sep. syntactically from scriptum). per vos virtutes Dei non annuntiantur Gildas EB 107; aethereus per me decoratur Olimpus Aldh. Aen. 37 (Cancer) 4; quasi verax historicus simpliciter ea quae de illo sive per illum sunt gesta describens Bede HE III 17; sub eisdem prepositis sunt iiij villae wastatae per regem Caraduech DB I 162ra; c1169 concedo ‥ ei ut hee cause sint atacheate per unum hominem de feudo suo quem elegero Regesta Scot. 80; sunt iij preposiciones dicentes hec, sc. ob, per, et propter, ut ‘langueo ob injuriam per te mihi illatam propter illam’ Ps.-Gros. Gram. 55; cum, infinita convicia ‥ ingerente Xantippe, reticuisset, aqua per eam perfusus immunda, nil amplius respondit quam‥ ‘sciebam ‥ quod ista tonitrua pluvia sequeretur’ W. Burley Vit. Phil. 116 (cf. J. Waleys Compend. III 3 cap. 5); vino regis Ricardi sufficienter reperto et per eum ducem usitato Ad. Usk 27; quamvis non ignorem multa esse vetustatis monumenta nullis unquam per posteros conjecturis enodanda Ferr. Kinloss 13.  b presbiter sancte, ora pro me et ‥ sanus ero per te Descr. Constant. 261; de ‥ ejusdem [gentis] per advenas expugnationibus Gir. TH intr. p. 8; 1508 in plenam solucionem omnium summarum monete michi per prefatum Robertum debitarum Cl 375 m. 22d..  c 1432 scriptum Oxon’ festinanter ‥ penna volante per vestrum in omnibus J. Wo. Cant. Coll. Ox. III 88; scriptum Oxon’ ‥ , et hoc velocissime, per J. Wa. Ib. 90; scriptum in crastino S. T. martiris. valete. per vestrum obedientem Ib. 92. 10 (indicating cause) as a result of, on account of, by reason of, because of, through; b (w. pass. verbal form); c (w. presumed instigator of action, or person by whose authority an action is carried out); d (per hoc quod) for the reason that, because. delicta quae fiunt per ignorantiam, peccata quae fiunt opere et scientia Comm. Cant. I 376; sermo de his per multarum scripturarum auctoritatem ‥ paene ubique refulsit Lib. Monstr. prol.; princeps ‥ / perdidit aurati vitam per lucra metalli Aldh. VirgV 2608; ‘tautvide’ dactilus per sinalipham ‥ ‘bendum est’ spondeus per sinalipham Aldh. Met. 9 p. 79; dicitur ‥ Maius [sc. Ursa Major] ‘Ursa’ per excellentiam, vel ‘Septentrio’ per excellentiam, vel ‘Plaustrum’ vel ‘Helice’ Natura Deorum 28; c1207 tam tenere regnum nostrum amore dileximus naturali, quod per compassionem portavimus casus regni prosperos et adversos Conc. I 521b; illos calumpniarunt per bonam racionem, quia fuerunt homines predicti Radulfi ‥ foventis partem adversam State Tri. Ed. I 41; 1307 Jacobus ‥ tenet per uxorem suam unam acram terre et unum cotagium Cust. Battle 24; cognosco ignem per fumum, quia alias ad presenciam ignis vidi fumum causari Ockham Quodl. 82; 1469 onerat se in primis de xxvij li. v s. per integras firmas baronie de L. ‥ et de xv li. de firmis de B. et B. ExchScot 644.  b saepissime a poetis per sincopam vocalis ‘U’ exploditur Aldh. PR 125 p. 173; omnes ‥ vires usu venereo debilitantur, unde fingitur Venus nata per damnum Alb. Lond. DG 1. 7; a1307 si cariaverint tres cariatas bladi, et impediti fuerint per pluviam amplius cariare, quieti erunt ipsa die de opere suo Cust. Battle 29; potest larga, cum sit de modo perfecto, imperfici per duplicem longam precedentem vel subsequentem, vel per valorem Hauboys 405.  c xxiiij oves ‥ quae ibi reddebantur TRE Malgerius detinet per comitem DB I 86vb; 1217 mandamus vobis precipientes quod de firma ville de W., quam ad firmam habetis per patrem nostrum, respondentes sitis et intendentes domine regine ‥ matri nostre, que ei assignata fuit in dotem Pat 1; c1228 Rogerus de W. ‥ vacante ecclesia illa ‥ ministravit in eadem ‥ per magistrum A. ‥ senescallum episcopi, et ex precepto ejusdem A., liberavit omnes obvenciones venientes ad dictam ecclesiam Feod. Durh. 261; 1250 bene defendit quod nec ipse nec aliquis per ipsum predictum W. ‥ verberaverunt SelCWW 74; 1252 si quis alteri offenderit celeratam justiciam per dominum regem unicuique exhiberent Ib. 27; 1252 custodiebat dictam abbaciam per dominum regem Ib. 30; 1274 dictus J., nec aliquis nomine suo nec per ipsum ‥ aliquod vastum faciet SelPlJews 80.  d hanc terram deservivit R. erga G. de magnavilla per hoc quod ipse G. dixit ei quatinus rex sibi dederat servitium illius terrae DB II 97b. 11 in accordance with, as determined by, by; b (w. ref. to another’s opinion, or in citing a supporting reference) according to. c (of units of measure in which a commodity is sold) by. d (per quos as sb., w. ref. to contents of an account roll as a whole) statement of account, statement. e (per sic, w. ref. to antecedent condition) on that condition or understanding. f (per sic quod, per sic ut) on the condition or understanding that. ungebantur reges non per Deum, sed qui ceteris crudeliores exstarent Gildas EB 21; qui saepe fornicaverit, primus canon judicavit x annos penitere, secundus canon vij, sed pro infirmitate hominis, per consilium dixerunt iij annos penitere Theod. Pen. I 2. 18; exameter versus dactilicus per quot species variari decernitur? Aldh. Met. 10 p. 84; 957 (14c) eadem ‥ poena quasi per debitum primae praevaricationis ad operandam ‥ iniquitatem omnes jure constrinxit CS 995; 1217 illas [sc. naves] ‥ ad portum illum venire et inde recedere permittatis per rectas et debitas consuetudines Pat 9; 1284 magister S. Bartholomei London’ terram de Donton’ per cartam nostram tenet Cust. Battle 94; 1307 inveniet unum hominem ‥ ad falcandum pratum domini, qui potest falcare per estimationem j acram et dimidiam Cust. Battle 20; sunt qui et ‘Kilflos’ dicant, sed inepte etiam a nescio qua voce Hybernica, per quam putant hunc locum designari ‥ ‘ecclesiam florum’ Ferr. Kinloss 13.  b per penultimam [sc. proposicionem] primi libri [sc. Euclidis], quod fit ex linea KB in seipsam valet quod fit ex KP in seipsam et PB in seipsam Wallingf. Quad. 28; per te ‥ agnus paschalis fuit realiter Christus passus ‥ quia habitudinaliter Netter DAF II 43.  c 1160 per majus centum, 1294 per minus cent’ (v. centum 1d); 13‥ vinitarius vendat vinum ‥ per lagenas sive galones ‥ per quartas, per pintas (Nominale) Neues Archiv IV 339.  d 1283 per quos Johannis servientis de manerio scolarium de Merton apud Ledder’ (Ac. Man.) Surrey Rec. Soc. XXXVII 56; 1301 per quos de Maldon’ (Ib.) Ib. 66; 1342 iidem onerant se de iiijxx li. ‥ per custumam ‥ lane ‥ pellium lanutarum ‥ et ‥ coreorum ‥ prout patet per le per quos ExchScot 492; 1343 iidem onerant se de xx li. ‥ receptis per costumam lane, coreorum, et pellium, prout patet le per quos Ib. 537; 1351 per quos Joh’is de Neuton, S. Mart’ Ac. Durh. 551; 1355 per quos compot’ Joh’ de Neuton Mart’ Ib. 555.  e 1205 et per sic dat idem W. domino regi ij m., et M. dat eidem W. dimidiam m. CurR III 269; 1235 rogavit eum esse in servicio suo et de familia sua et per sic daret ei predictam [terram] pro homagio et servicio suo CurR XV 1365.  f 1196 concordati sunt per sic de ecclesia de K. quod ‥ abbas et conventus concesserunt ‥ eidem Th. ‥ advocationem et presentationem predicte ecclesie CurR I 16; 1199 finis ille factus fuit per sic ut predictus A. quietus esset de retto pro quo dicebatur captus cum quibusdam utlagatis Pipe 177; 1204 offert domino regi xl s. per sic ut per juratam inquiratur utrum alium ingressum habuit in terram illam quam per custodiam CurR III 242; 1217 centum libras quas homines de Wigornia promiserunt ‥ regi Anglie, patri nostro, per sic quod muri Wigornie non prosternerentur Pat 10; 1219 concedit ‥ ei finem illum per sic quod inquisitum sit per legales homines ‥ que servitia pater suus et antecessores sui ‥ fecerunt CurR VIII 150; 1230 Judei habent respectum ‥ de residuo talliagii ‥ ultimo super eos assisi, per sic quod tunc reddent tres partes tocius residui sub pena dupli nisi tunc solverint LTR Mem 11 m. 6d.; 1287 dampna penitus relaxavit eidem Hamoni per sic quod dicti duo solidi eidem fuissent soluti Law Merch. I 13. 12 (indicating quality or attendant circumstance of an action) with, in. porrecta ‥ dextra per signa salutis Aldh. VirgV 867; c1092 volo ut per magnum honorem illam [sc. terram] teneat Regesta p. 134. 13 (used where a different prep. would be expected): a (for ad or in); b (for pro); c (for super). a responso accepto ab angelo per somnio Theod. Laterc. 6 (cf. Matth. ii 12: in somnis); utque viam superant, jussis limphisque salutis / pandit iter populis caeli per regna vocandis Bede CuthbV 310; 1265 ad videndum defectus dicti castri et per quantum possint reparari Cl 20; 1374 injunctum est ‥ quod inquirant per quantum tenementum Willelmi F. potest reparari. ‥ W. F. juratur facere pro tenemento suo ‥ quod tenetur facere de jure Hal. Durh. 125; 1394 allocatur per plenam solucionem factam domine regine ‥ cc li. ‥ et domino comiti de C. in plenam solucionem ‥ c li. ExchScot 342.  b 1327 eidem ‥ per sex libras galange, quinque libras canelle, de quibus respondebit, xvij s. ExchScot I 66; 1342 domine M. F. per unam peciam panni ‥ iiij li. xiij s. iiij d. ‥ et Thome de N. per dimidiam peciam panni, de mandato regis ‥ xxv s. Ib. 509.  c 1419 lego decanis ibidem [sc. ecclesie Herefordensis] successoribus meis imperpetuum duos libros meos vocatos Januensis in dominicalibus et in opere quadragesimali, prestita caucione per eos capitulo Herefordensi ‥ quod eos faciant liberari successoribus meis hujusmodi si cedant vel decedant Reg. Cant. II 163. 14 (combined w. advs. without change of meaning). licet ‥ possemus jure ‥ statim eidem ecclesie de persona idonea providisse, volentes ‥ ad presens vobis deferre de gracia speciali, sicut per alias intendimus, magistrum E. de N. ‥ vobis recommendamus ad dictam ecclesiam presentandum Reg. Cant. I 385; hec est finalis concordia ‥ facta ‥ coram ballivo et baronibus ‥ ad illum idem audiendum requisitis, eo quod predicta Julia ‥ nequit per aliter ‥ accedere causa sui langoris et impotencie Reg. Rough 106. 15 (per se): a by oneself or itself, alone, apart from others, separate(ly), individually; b in and of itself, apart from other considerations. c by one’s or its own means, on one’s or its own, independent(ly). d (usu. w. habere, of land or land-rights) in or by one’s own right, in one’s own name, independent(ly); e as an inherent part of itself, inherently. f (phil., esp. as contrasted w. per accidens) by intrinsic or inherent nature or quality, inherent(ly), intrinsic(ally), essentially, ‘by definition’. g specifically, as (more) narrowly defined; h by virtue of itself. a 1167 lx s. numero in Wallop, et in civitate Wintonie quat’ xx li. blanc’ de quibus comp’ debet reddi per se Pipe 175; 1168 laborat ‥ ut ipse rex et archiepiscopus ‥ per se ipsos de pace sua adinvicem tractent J. Sal. Ep. 235 (276 p. 588); 1219 ipsa ‥ cognoscit quod revera abbas predictus tenet terram in S., set terra sua est de diversa baronia et baronia per se, et terra de S. quam idem R. tenet de alia baronia et vocatur terra sua S. Breus’, et nichil petit de terra abbatis nisi de terra ipsius R. tantum CurR VIII 12; puncta materialia ‥ duplici acceptione accipiuntur, uno modo per se et absolute sine sermone adjuncto, alio modo cum sermone adjuncto Mens. & Disc. (Anon. IV) 40; c1250 troparium in uno volumine per se Vis. S. Paul. 14; 1260 assarta que facta fuerint post ultimum regardum factum post principium secundi anni coronacionis predicti regis scribantur per se, et illa que postea facta fuerint per se Cl 140; sciendum quod tallagia et dona amicorum, perquisiciones curie, et auxilia nativorum debent per se poni FormMan 14; 1303 anulus auri cum parvo saphiro per se in uno bastone DocExch 280; 1342 frontella ad omnia altaria deficiunt ‥ campanile ruinosum et male coopertum, manuale per se deficit ‥ fenestre in navi ecclesie sine vitro, ordinale per se deficit Vis. Totnes 117; 1343 bene liquere potest quod hic est burgus per se et villa per se Cart. Ciren. I 130 p. 112; vidit Deus ‥ cuncta que fecerat, et erant singula per se bona, sed in universitate erant valde bona Eul. Hist. I 12; 1397 j par de strayls debilium ‥ j strail per se Ac. Durh. 214; 1404 dantes et concedentes eisdem procuratoribus nostris, et eorum utrique per se et in solidum, potestatem generalem et mandatum speciale Foed. VIII 356.  b 1292 licet capcionem per se non moleste geramus, vobis mandamus quatinus vos ‥ prefatam ballivam restituatis eidem RGasc III 43b..  c movet in semetipso et per se bullit Comm. Cant. III 135; etiam laicis in hiis gratia affluebat, excepto quod per se litteras atramento deformatas legere nesciebant Ad. Eyns. Hug. I 10 p. 32; si quis fuerit sapiens, juxta regulas supradictas posset invenire reliqua necessaria per se Mens. & Disc. (Anon. IV) 49; de singulis ejusdem satis patet per se una cum consideratione ipsius ejusdem modi intellectualis Ib. 55; a1294 (v. 8b supra); 1313 investimus eundem B. recipientem de omnibus et singulis supradictis, dantes eidem B. liberam potestatem quod, per se vel alium seu alios, possessionem corporalem et quasi omnium predictorum exnunc adipisci et intrare libere valeat RGasc 973.  d nec potest dare et vendere terras sine concessu abbatis ad faldam etiam omnes excepto uno qui faldam habet per se DB II 356b; c1228 requisitus utrum prior et monachi aliquando habuerunt forestarium cum forestariis episcopi, vel per se, in bosco illo ‥ dicit quod non, nisi in proprio bosco Feod. Durh. 257; a1248 debet ‥ arare unam acram et ad garsherth’ si per se carucam habeat Doc. Bec 97; 1293 [sutores] capiunt de apprenticiis suis ij s., et de hiis qui exerceant officium sutoris per se dant x s. predicte gilde Leet Norw. 43.  e 1236 una virgata ‥ q[ue] non h[abe]t nemus suum sine redditu sicud alia; et jugum unum ‥ quod habet denam suam per se Cust. Battle 133.  f cum ‥ constet quia illa [sc. natura vel substantia vel essentia] est per seipsam quidquid est, et omnia alia sunt per illam id quod sunt, quomodo est ipsa per se? quod enim dicitur esse per aliquid, videtur esse aut per efficiens aut per materiam aut per aliquod aliud adjumentum, velut per instrumentum Anselm (Mon. 6) I 18–19; responde mihi, divisio seu separatio corporis et anime utrum erit per se aut accidens? Neckam NR II 173; licet malum sit per se privatio boni, non tamen bonum est per se species mali; sicut per accidens essentialiter refertur ad per se, sed per se non ex intentione refertur [ad] per accidens Gros. Quaest. Theol. 198; causa ‥ efficiens dividitur in universalem et particularem ‥ item est efficiens propinquus et remotus ‥ item est efficiens per se et per accidens Ps.-Gros. Gram. 55; est efficiens per se et per accidens, per se ut inferens ex proposito dolorem, per accidens ut ille a quo dolor contrahitur non ab eo per intencionem illatus Ib. 55; ‘per se’ uno modo accipitur quando predictum non connotat vel significat aliquid quin aliquid consimile connotetur vel detur intelligi per subjectum; et ideo, quando subjectum est mere absolutum et nihil connotat vel dat intelligere aliquid, et predicatum est connotativum et aliquid dat aliquid aliud intelligere, tunc talis proposicio non dicitur esse ‘per se’ Ockham Sacr. Alt. 464; sic ‥ quod teneatur sentencia de per se existentia substancie, habentis in se actum et potenciam, ex quibus componitur; nec est possibile accidencia manere per se vel vacuum existere, ut patet post Wycl. Ente Praed. 41.  g intelligatur ‥ in his que dicta sunt ‘disserere’ velut ab oratorio dicendi genere et poetico separatum, ‘disputare’ autem ab his et a per se disserendo Balsh. AD rec. 2 9; dicendi aliquid artis sumi oportebit ‥; utendum autem eo in per se disserendo frequentissime, in disputando aliquando Ib. 114.  h aureola non debetur per se virtuti morali, sed debetur habenti determinatam integritatem ‥ quia sibi debetur aureola Ockham Quodl. 104. 16 (per accidens, phil., dist. from per se) by accident, by virtue of non-inherent or non-essential circumstance. Neckam NR II 173, Gros. Quaest. Theol. 198, Ps.-Gros. Gram. 55, Ib. (v. 15f supra) .

pĕr, (3) prép. acc. ¶ 1 [sens local] a) à travers : per membranas oculorum cernere Cic. Nat. 2, 142, voir à travers les membranes qui entourent les yeux ; b) sur toute lʼétendue de : per forum Cic. Att. 14, 16, 2, à travers le forum ; per temonem percurrere Cæs. G. 4, 33, 3, courir le long du (sur le) timon || [sans mouv^t ] : Cæs. C. 3, 24, 4 ; 3, 111, 1 ; Cic. Fam. 1, 7, 6 ; c) par-dessus : per corpora transire Cæs. G. 2, 10, 2, passer par-dessus les cadavres ; per munitiones se dejicere Cæs. G. 3, 26, 5, se jeter par-dessus les retranchements ; d) le long de, devant : per ora vestra incedunt Sall. J. 31, 10, ils passent devant vos yeux, cf. Liv. 2, 38, 3 ; e) [idée de distribution] : invitati per domos Liv. 1, 9, 9, invités dans les différentes maisons || [succession] : per manus Cæs. G. 7, 25, 2, de mains en mains, cf. Cæs. G. 6, 38, 4 [fig.] per omnes ire Liv. 25, 37, 6, passer par tous, se transmettre à tous successivement ¶ 2 [temporel] a) durant (sans discontinuité) : ludi per decem dies facti sunt Cic. Cat. 3, 20, les jeux furent célébrés pendant dix jours consécutifs || pendant : per triennium Cic. Verr. 2, 4, 136, pendant trois ans ; per hos dies Cic. Att. 2, 8, 1, pendant ces jours-ci ; per hospitium Cic. Verr. 2, 5, 109, au cours dʼune hospitalité || per tempus Ter. Andr. 783, à propos ; b) [idée de succession] : per singulos dies Suet. Cal. 22, tous les jours, chaque jour, cf. Suet. Cæs. 1 ¶ 3 [idée de moyen, dʼintermédiaire] par le moyen de, lʼentremise de : sacra per mulieres confici solent Cic. Verr. 2, 4, 99, les sacrifices se font dʼordinaire par lʼentremise des femmes, cf. Cic. Att. 12, 6 a ; vulgo occidebantur ? per quos et a quibus ? Cic. Amer. 80, cʼétaient des meurtres en masse ? quels en étaient les agents et les instigateurs ? per se Cic. Sulla 67, par soi-même, par ses propres moyens, à soi seul, cf. Cic. Br. 96 ; Fin. 2, 50 || per litteras Cic. Fam. 2, 6, 2, par lettre ; per vim et metum Cic. Verr. 2, 4, 147, par la violence et en inspirant la crainte ; per manus Cæs. G. 7, 47, 6, à lʼaide des mains || [dʼoù lʼidée dʼintervention qui permet ou empêche de faire une chose] : per senatum agere aliquid non posse Cic. Verr. 2, 4, 61, ne pouvoir obtenir du sénat lʼautorisation de faire qqch. ; per aliquem, per aliquid licet, non licet, qqn, qqch. permet, ne permet pas de : Cic. Ac. 2, 93 ; de Or. 2, 134 ; Mil. 14 ; per ætatem non potuisti Cic. Fam. 12, 23, 3, lʼâge ne tʼa pas permis de, cf. Cic. Fam. 7, 32, 2 || per me stat quominus subj. Ter. Andr. 699, jʼempêche que ¶ 4 [idée de manière] : per summum dedecus vitam amittere Cic. Amer. 30, mourir dans (avec) le plus grand déshonneur ; per ludum et neglegentiam Cic. Verr. 2, 5, 181, en se jouant et insouciamment ; per ridiculum Cic. Off. 1, 134, en plaisantant ; per causam Cæs. C. 3, 24, sous le prétexte de, ou per speciem Liv. 1, 41, 6 ; per mollitiam agere = molliter Sall. J. 85, 35, vivre dans la mollesse ¶ 5 [idée dʼoccasionner] par suite de, par : per imprudentiam vestram Cic. Agr. 2, 25, par votre imprudence ; per fidem deceptus sum Pl. Most. 500, jʼai été trompé par suite de confiance, cf. Cæs. G. 1, 46, 3 ; Cic. Inv. 1, 71 ; depulsus per invidiam tribunatu Cic. de Or. 3, 11, chassé du tribunat par suite des cabales envieuses ; plus per seditionem militum quam bello amissum Liv. 29, 19, 4, il y a eu plus de pertes par suite de la révolte des soldats que par la guerre ¶ 6 [dans les supplications et serments] au nom de : per deos ! Cic. Off. 2, 5, au nom des dieux ! per fortunas vestras, per liberos vestros Cic. Planc. 103, au nom de vos biens, de vos enfants || [séparé de son régime] : per ego te deos oro Ter. Andr. 834, au nom des dieux je te prie, cf. Liv. 23, 9, 1.

➳ qqf. placé après son régime : quam per Pl. Pœn. 13 || ou intercalé dans une série de régimes : transtra per et remos et... Virg. En. 5, 663, cf. G. 3, 276 || per en compos. = tout à fait, complètement, jusquʼau bout, sans interruption ; [qqf.] de part en part || [qqf.] avec tmèse.

per . praep. acc.
以。從。過。因。自中。間。 — eos dies 此日間。— potestatem 倚勢。— injuriam 不公道。— annonam caram natus 于歉年生者。— somnium 夢間。 — me licet 據吾則可。— te stetit 此事先由汝。— occultum 暗然。— vices 輪流。— tempus 合時。— valetudinem et anni tempus 隨體安隨時節。— nebulam id scire 知之不悉。— suos duces vicit 以己諸將勝之。— ludum 玩然。— se 其自己。Subveni — deos 遣諸神來救我。Dum ipse terrestri per Hispaniam itinere Italiam peteret 方其由陸從呂宋國往夷大里亞國。Statuerunt istius injuriam per vos ulcisci 預定以汝等報斯人之害。

Suggest a Translation
See an image

*per. comp.
甚。全。

Suggest a Translation
See an image

per praep.with acc.

• 1 PAR-.
• II. In space, through, across, through the midst of, from side to side of, traversing: itinera duo, unum per Sequanos . . . alterum per provinciam, Cs.: qui per agros fluit: it hasta per tempus utrumque, V.: per medios hostīs evasit, L.—Through, over, throughout, all over, along, among: per totam Italiam, S.: per omnīs partīs provinciae: per viam, along, L.: aegro per manūs tractus servatur, from hand to hand, Cs.: invitati hospitaliter per domos, from house to house, L.: passim per herbam Corpora fusa, V.: imperium per omnīs in orbem ibat, went around, L.: per alia atque alia pavida consilia trepidans, from one place to another, L.: Transtra per et remos, V.—With ora, oculos or aurīs, before, to: incedunt per ora vestrum, S.: traducti per hostium oculos, L.: vestras per aurīs ire, V.—
• IIII. In time, through, during, for, throughout, in the course of: per hosce annos: per triennium: per eos forte dies, L.—At, at the time of, during: per idem tempus: per meridiem, at noon, L.: per ludos, L.: per lunam, V.: per infrequentiam comitia perficiunt, L.: per tempus, at the right time, T.—
• IIIIII. Of agency, through, by, by the hands of, by the agency of: quae comperta sunt per me: per homines explorare, S.: per procuratores agere: quo minus cum eis amicitia esset, per populum R.stetisse, L.: occidebantur? per quos? et a quibus?by whose hands, and at whose instance?—With pronn. reflex., in person, alone, of oneself: milites qui per se de conciliandā pace egerint, Cs.: homo per se cognitus, by his own merit: per me tibi obstiti, single-handed: per se solus, L.—Restrictive, by, for, as far as regards: per me vel stertas licet, I don't care if: per me isti pedibus trahantur: si per suos esset licitum, N.—
• IV.IV.Of means or manner, through, by, by means of: id a te per litteras petere: vates per avīs consulti, L.: per litteras certior fit, S.—Through, by, under pretence of, by the pretext of: nos per fidem fallere: per causam exercendorum remigum prodire, Cs.: per Caecilium Sulla accusatur, in the name of: per speciem alienae fungendae vicis suas opes firmavit, L.— Through, by, for the sake of, on account of, with a view to: cum per aetatem nondum auderem, etc. —Esp., in oaths and adjurations: si per plurīs deos iuret, by: per tuam fidem Te obtestor, T.: per ego te deos oro, T.—Poet. in ellipsis: per, si qua est . . . Intemerata fides, oro, V.—Of manner, in adverb. phrases, by, through, with, at, in: per vim, violently, T.: per ludum et iocum, in sport: per summum dedecus, most infamously: per iram, angrily: per commodum rei p., without injury, L.: per otium, at leisure, L.: per commodum, leisurely, L.: per ignaviam et superbiam aetatem agere, in inglorious pride, S.: per turpitudinem, basely, S.: per virtutem emori, bravely, S.: Per facinus, wickedly, O.: haud per ambages portendere, not obscurely, L.: per tumultum, in disorder, L.