praeceptum
praeceptum, a maxim, rule, precept, order, direction, command, injunction
Frieze-Dennison Vergil
praeceptum , ī, n.: an injunction, direction, order, command, 6.236; warning, 2.345; rule, precept, maxim. (praeceptus)
praeceptum, i, n., v. praecipio fin.
praeceptum, ī, n. (praecipio), die Vorschrift, Verordnung, Regel, Lehre, Erinnerung, der Befehl, artis, Cic.: medicorum, philosophorum, rhetorum praecepta, Cic.: praecepta Latine loquendi, Cic.: praecepta de ratione scribendi, Suet.: praecepto observato, Caes.: praecepta tradere dicendi, Cic.: praecepta dare, Cic.: dare alci sapientiae praecepta, Cic.: et augendi et laudandi et vituperandi praecepta dare, Cic.: ad eas res praecepta dare, Cic.: praecepta per libellos dare, Suet.: praecepta dare od. ponere in alqd, Cic.: praecepta gustare, Cic.: alci pervulgata praecepta decantare, Cic.: praecepta facessere, Verg.: excĭderunt (er vergaß) praecepta dictatoris, Liv.: ne Vespasianum senem triumphalem praeceptis coërceret, hofmeistere, Tac.
sua [sc. Christi ] ~a ‥ apud quosdam ‥ integre et alios minus ‥ permansere
primo contemptus procerum praecepta docentum, / dum mentis typhus ventoso pectore turget
vir ille ‥ praecepit ei dicens, “coquere farinam ‥ et cum calido unguens linire debes.” puer ‥ ~o oboediens ‥
talis erat culpa regis pro qua occideretur, quod evangelica ~a devoto corde servaret
quedam documenta omni Christicole ‥ non indigna, que a precedentibus illustrium virorum ~is certissima comperi ‥ in ista cartula quoadunare decrevi
sponsa ‥ exit cito in plateas et vicos, ‥ ~a caritatis juxta virtutem singulorum dispensans, ‘sapientiam loquens inter perfectos et infirmioribus lac praebens, non escam’
isti sine respectu temptant Deum, cujus ~a contumaci despectione contemnunt
prima praecepti complevi jussa parentis
respondebam ‥ quod majus et fortius fieri debeat ~um apostolicae sedis et ordinatio Sergii papae
Adam Dei omnipotens nutu protogenes ex informi materia creatus, in eodemque ~o trinae simplicitatis custodito sine alicujus elementi perturbatione feliciter collocatus
TRE tenuerunt filii E. de abbate, nec poterant alias ire absque licentia, et tamen commendaverunt se Walterio sine abbatis ~o
naturam locutionis iv genera circumsistunt. quedam sunt prohibitionis, quedam permissionis, quedam ~i, quedam consilii
tractatus ejusdem [sc. beati Bernardi ] de x plagis et x ~is
ibi prope est locus ubi Dominus ei tradidit x ~a [ME: ] legiscomaundementis
si quis ‥ contra ~um meum huic donatione [sic ] meae ‥ contraire temptaverit, sciat ‥
antea tenebant iij homines de ipso rege, sed non poterant recedere sine ~o regis
ad conducendum exercitum comitatus sui juxta ~um domini regis(
predictis monachis terram illam ‥ tradiderunt ~o meo
privilegio ‥ apostolico aut regio ~o plurimi tuti sunt ne judicibus suis obtemperent
rex solet ‥ per electionem civium ponere duos custodes ‥; qui mortui sunt, et postea nullum ~um habuerunt cives ad tales eligendos
vicecomes ‥ negat se ~um vel sigillum regis de hac re unquam percepisse
hec sunt jura que rex Anglie solus ‥ habet: ‥ placitum brevium vel ~orum ejus contemptorum(
mandatum est ‥ quod faciant habere ‥ Rogero de scaccario ‥ ad custodiam Judeorum assignato ‥ robam ‥ . ‥ quod clericis regis de cancellaria regis qui sunt de ~o faciant habere robas suas sicut eas prius habere consueverunt, et Thome de M. qui de novo positus est ad ~a faciant habere robam sicut uni de clericis predictis
preceptum est ballivis ‥ quod ‥ faciant ‥ . ‥ et sigilletur super ~um dimidium sigilli officii cancellariatus
nos ‥ dedisse ‥ officium ‥ hundredarii, sive ballivi ‥ cum returnis omnium brevium et ~orum, una cum executionibus eorundem
liberatum fuit Roberto B. archidiacono Ebor’ magnum sigillum regis ‥ et statim inde consignavit brevia cancellarie tam de cursu quam de ~to
recipientes ab eis breve nostrum de ~o per quod premissa fecerunt necnon litteras acquietantie ipsius Th. factas in hac parte
ut patet per binas literas de ~o ostensas super compotum sub signeto
ipse ex ~o tuo persequeretur usque ad mortem
decim acras quas ‥ perambulaverunt ‥ per ~um meum
injunctum est ‥ quod quilibet veniant die Dominica ad ~um prepositi
et ex ~o domini regis tractus erat et suspensus traditor antedictus et, pendens in patibulo, in cineres fuerat concrematus
Roberto Carter ad sanacionem tibie sue fracte, ~o prioris, vj s. viij d.
filio suo dederat in ~is ut ‥ hunc defectum ‥ supplere deberet
nichil extra debitum officii sui tenebatur facere eciam si hoc in ~is ab aliquo justiciario haberet
~um sasine supra carta predicta per terre et lapidis et unius garbe tradicionem directum A. G. ‥ et Th. L. ‥ ballivis abbatis
~um sasine dictarum terrarum perle thak etrayp tradende directum J. S. ‥ ballivo abbatis
instrumentum saisine ‥ super ~o de clare constat et saisine dato per D. P. ‥ cum consensu J. G.
M. appellavit B. de facto et M. uxorem ejus de forcia et P. patrem dicte M. de ~o, quod ipsi ‥ eam assaltaverunt
appellavit ‥ R. personam ecclesie de P. de ~o, vi, et auxilio dicte felonie
Donatus artis grammatice scripsit ~a Jeronimi
imitatio authorum sine ~is [Eng.: ]without preceptes and rules
et tibi ‥ tuisque successoribus veridica professione profiteor stabile obedientiae praebere ~um votorum meorum sine ullo scrupulo falsae cogitationis, usque ad terminum vitae meae
similiter stolidum ~um [ME: ] vel fides male prestita, diu esse sine confirmatione, falso simulare confessionemdusi heast
præceptum, (8) ī, n. (præcipio), précepte, leçon, règle : Cic. Off. 2, 51 ; Tusc. 2, 58 ; Br. 273 || ordre, commandement, avis, instruction, prescription, recommandation : Cæs. G. 5, 35, 1 ; præceptis Cæsaris Cæs. G. 6, 36, 1, suivant les injonctions de César, cf. Virg. G. 4, 448.
- 1. voorschrift, bevel, opdracht, verordening [imperatoris]; ➤ prudenter facit, qui -o legis obtemperat;
- 2. advies [amicorum];
- 3. leer, regel [philosophorum, philosophiae; rhetorum]; ➤ -a tradere; dare -a dicendi; abundare -is philosophiae.
Præceptum Imperiale, in leg. 3. Cod. Th. de Incest. nupt. (3, 12.) leg. 2. de Operib. public. (15, 1.) Abbo Flor. in Canon. cap. 6 :
De Præceptis regalibus et imperialibus : Gloriosissimorum Regum potentia stabile firmumque esse voluit, quidquid vel opere præcipiendo constituit, maxime utilitatem Ecclesiæ suorum procerum suggestionibus ratum esse judicavit, etc.Et pag. 7 :
Sunt Præcepta regalis, id est imperialis jussionis auctoritate roborata, quibus consentiunt Romanorum Pontificum privilegia sub excommunicationis anathemate decreta.Theganus de Gestis Ludovici Pii Imperat. cap. 10 :
Jussit supradictus princeps renovare omnia Præcepta, quæ sub temporibus patrum suorum gesta erant Ecclesiis Dei, et ipse manu propria ea cum subscriptione roboravit.Adde cap. 13. 19. Adrevaldus lib. 1. de Miracul. S. Benedicti cap. 19 :
Regali munificentia huic sacratissimo Cœnobio a priscis Francorum Regibus per Præcepti proprii syngrafum concessum fuerat, ut, etc.Ditmarus lib. 3 :
Præcepta, quæ munera regalia seu imperialia detinebant, igni comburebat.Utuntur Gregorius M. lib. 7. Ind. 2. Epist. 17. 27. Gregorius Turonens. lib. 8. Hist. Franc. cap. 20. de Miracul. S. Martini cap. 15. Codex Carolin. Epist. 51. Aimoinus lib. 5. cap. 17. Capitula Caroli M. lib. 3. cap. 28. Synodus ad Theodonis villam cap. 4. Synodus Belvacens. ann. 845. cap. 4. Suession. ann. 853. cap. 6. 11. Capitula Caroli Calvi tit. 6. cap. 11. 24. tit. 27. cap. 4. tit. 32. cap. 6. Leges Luithprandi Regis Longob. tit. 55. § 4.
Quem(fiscum) Karolus Rex perenniter contulit ad jam dicto monasterio S. Tiberii per istos Præceptos.... Sed cum ipsi Præcepti ante nos relecti fuissent, etc.
Præceptumvero seu
Præceptiomaxime dicebatur Diploma a Rege ad Metropolitanum missum, ut virum a se probatum et electum in Episcopum ordinaret ; ejus formula habetur apud Marculfum lib. 1. form. 5.
Precibus Teuzi venerabilis presbyteri commotus, Præceptum, quod appellant Bannum, misit super domo venerabili, hoc est, ospitali, quæ constructa est juxta Renum in Curte Marchionis, ut in omnibus rebus, quas comitissa Matildis eidem venerabili domui largita erat, vel in futurum ei possint adquiri, ab omni injuria permaneant inlæsa atque inviolata.Vide in Bannum 1.
Præceptumdicitur Epistola Gregorii M. ab ipsomet Pontifice lib. 12. Epist. 9 :
Facta vero suprascriptarum rerum omnium traditione, volumus ut hoc Præceptum in scrinio Ecclesiæ nostræ experientia tua restituat.Adde Epist. 13. lib. 7.
præcepta; ejusmodi est
Præceptumab Ennodio Episcopi Ticinensis nomine scriptum, cujus meminit Mabill. Diplom. pag. 4.
Præceptaseu
mandatadicta etiam Parlamenti decreta, quibus pedaneis judicibus quæ in suis judiciis et assisiis observanda erant, præscribebantur. Quid inter
Arestumet
Preceptumintersit, vide in Arestum 1. Eodem nomine interdum donata Curiæ inferioris sententia. Litteræ Philippi Pulcri Regis Fr. ann. 1292. tom. 3. Ordinat. pag. 611 :
Quod habitatores dicti lociLitteræ Johannis Reg. Franc. ann. 1362. ibid. pag. 606 :(S. Andreæ Avenion.) non teneantur libellum reddere infra quantitatem.... de qua Preceptum extet a curia dicti loci, sigillo dicte Curie sigillatum.
Impediverunt et perturbaverunt, tum circa Præcepta et præconizationes pœnales in dicto loco S. Egidii fieri faciendo, etc.
pietati)
Deinde dicatur missa cum suo officio consueto ;... et post Evangelium fiat offertorium commune omnibus, et per capellanum altaris fiant Præcepta consueta, videlicet pro pace ecclesiæ et regni, pro bonis terræ, pro temperie aeris et fugatione pestilentiarum et pro mortuis.Infra ubi de Rogat. :
Quamdiu vero fit offertum, capellanus altaris facit Præcepta et recommendationes ad hoc consuetas, more solito cum suis suffragiis, videlicet de pace et pro deffunctis.Vide infra Precaria 3.
praeceptum ī, n
- P. n. of praecipio, a maxim, rule, precept, order, direction, command, injunction: praeceptorum plenus istorum, T.: praecepto ab iis observato, Cs.: sine praecepto ullius suā sponte struebatur acies, L.: transvectae praecepto ducis alae, Ta.: hoc praeceptum offici diligenter tenendum est: praecepta philosophiae: deūm praecepta secuti, commands, V.
-
…aërio, qui nunc Misenus ab illo dicitur, aeternumque tenet per saecula nomen. His actis, propere exsequitur praecepta Sibyllae. Spelunca alta fuit vastoque immanis hiatu, scrupea, tuta lacu nigro nemorumque tenebris, quam super haud…
Vergil, Aeneid
-
…facturum. Natura ferox, vehemens, manu promptus erat, maxumum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. Ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum, quod…
Sallust, Catilina
-
…nefarium. imaginem M. Antoni crudelitatis in Dolabella cernitis ex hoc illa efficta est ; ab hoc Dolabellae scelerum praecepta sunt tradita. num leniorem quam in Asia Dolabella fuit in Italia, si liceat, fore putatis Antonium mihi…
Cicero, Philippicae
-
…praesidii. iam contemni non poteris. odium autem et invidiam facile vitabis. ad eas enim res ab Epicuro praecepta dantur. et tamen tantis vectigalibus ad liberalitatem utens etiam sine hac Pyladea amicitia multorum te benivolentia praeclare tuebere et…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…usum meum, tantum cognoscendi studio adductus requiro. Nec mihi opus est Graeco aliquo doctore, qui mihi pervulgata praecepta decantet, cum ipse numquam forum, numquam ullum iudicium aspexerit ; ut Peripateticus ille dicitur Phormio, cum Hannibal…
Cicero, de Oratore
-
…posset repugnari obsistique fortunae, quod maximae res essent in potestate sapientis. varietates autem iniuriasque fortunae facile veterum philosophorum praeceptis instituta vita superabat. Principiis autem a natura datis amplitudines quaedam bonorum excitabantur partim profectae a contemplatione rerum occultiorum ,…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…scriptis. P. Recte intellegis ; isto enim exposito munus promissi omne confecero. Sunt igitur ambigui duobus adversariis praecepta communia. Vterque enim eam significationem qua nitetur ipse dignam scriptoris prudentia esse defendet ; uterque id quod adver sarius…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…summa simulatione amoris summaque adsiduitate cotidiana sceleratissime insidiosissimeque tractavit adiuncto Q. Arno ; quorum ego consiliis, promissis, praeceptis destitutus in hanc calamitatem incidi sed haec occultabis, ne quid obsint ; illud caveto et eo puto per Pomponium…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…tuo iudicio delectum sed eum quem sors dedit. hunc oportet et sua sponte esse moderatum et tuis institutis ac praeceptis obtemperare. quorum si quis forte esset sordidior, ferres eatenus quoad per se neglegeret eas leges quibus esset astrictus…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…praeterita mutare non possumus, quid cessat hic homullus, ex argilla et luto fictus Epicurus, dare haec praeclara praecepta sapientiae clarissimo et summo imperatori genero suo fertur ille vir, mihi crede, gloria ; flagrat, ardet cupiditate…
Cicero, in Pisonem