provehere

provehere [CL] 1 to carry or cause to be carried or conveyed forth, bring; b (in fig. context; w. some quot. cf 7a infra. c (pass. in middle sense) to proceed, travel by some form of conveyance (in quot. by sea; also in fig. context). sic ‥ duos ‥ / ‥ viros ‥ aetheris alti / tramite diviso regnum provexit ad unum Bede CuthbV 943; eorum ‥ cor ‥ quasi ad soliditatem litoris ‥ ~hit Id. Luke 382B; a famulis ultra jactum sagitte in pelagus ~ctus W. Malm. GR III 290; 1170 ad novum regem ~ctus [v. l. profectus] sum et satis humane receptus J. Sal. Ep. 300 (304 p. 716). b fideles ‥ ad sedem perpetuae beatitudinis ‥ ~hendi Bede Sam. 706A; quos Deus eternis ornatos jure triumphis / aurea florigere provexit ad atria vitae Mir. Nin. 48; quanto opulentius nutrimur in sacra scriptura ‥ tanto subtilius ~himur ad ea quae per intellectum satiant Anselm (Incarn. A) I 284; virorum qui ab illo educati sunt ac ad apicem virtutum per ejus documenta ~cti sunt Ord. Vit. VIII 27 p. 453; sic ‥ hostis antiqui versuta malitia quos in imo humilique statu positos pervertere non prevalet, ad summa dignitatis culmina jam ~ctos audacius aggreditur Gir. TH I 22; carne Deus tectus quasi vallis ad ima provectus Vers. Cant. 17. c in altum ‥ ~ctus ‥ ad Sandwic appulit W. Malm. GR II 179; s1066 comes ipse a continenti primus in altum ~ctus Ib. III 238; naute ‥ e Gallico sinu in Angliam ~cti Id. GP V 224; hoc pede suffultus, hoc fixo themate, gyro / provehor incepto propositumque sequor Garl. Epith. I 112. 2 (of impers. force) to cause to move or be borne forth (in quot. of wind). b (pass. in middle sense; in quot. in fig. context). continua venti prosperitate ~ctus patriam tenuit W. Malm. GR IV 383; solutas naves Nothus ~xit in salum Id. GP I 51. b penne igitur sive ale quibus ad Deum querendum ~himur sunt amor et timor Alex. Bath Mor. I 69 p. 135. 3 to cause to grow, bring forth or on. Lucifer ‥ cum roseo clarum ~hit ore diem W. Malm. GR III 269; datum ‥ comitis stimulavit et ~xit munificentiam regis Id. GP V 202; quod ver gignit et parturit, estas nutrit et ~hit Gir. TH I 6 p. 27; sicut sydus matutinum quando suo roseo ~hit ore diem J. Furness Kentig. 23 p. 200. 4 to extend in scale or magnitude; b (w. abstr. obj.). hoc [sc. regnum Westsaxonum] si lineatim ad Egbirhtum ~xero W. Malm. GR I 15; altum ‥ murum silice et cemento cum calce aggressi sunt ~here Ord. Vit. IX 10 p. 550. b adjuvante ipso qui bonorum desideria accendere, ~here, et coronare consuevit Bede Hom. I 17. 96A; ut ‥ desideria nostrae devotionis ‥ incremento cotidiano magis magisque ~cta tandem perfectius capiant gaudia Ib. II 12. 164B. 5 (transf.) to carry or convey (person) forward (to a particular degree or stage of activity, foll. by ad or in & acc.). audivimus ‥ redemptoris nostri gratiam quia ‥ nos ‥ ad cognoscendam divinitatis suae claritatem ‥ consuevit ‥ ~here Bede Hom. I 17. 89; ut hunc paulatim ad altiora quaerenda simul et capienda ~hat Alcuin Exeg. 763B; si quis ‥ vir et uxor ejus ad magnam quandam dignitatem et possessionem nullo suo merito sed gratia sola ~cti Anselm (Orig. 28) II 171; 1108 omnino interdico ne fiat ‥ de aliqua persona quae in regimen animarum debet ~hi ab archiepiscopo Eboracensi Ib. (Ep. 443) V 390; privignum ‥ in successionem ducatus ~hens W. Malm. IV 373; quem ‥ rex ‥ ad regendam Rotomagensem metropolim ~xit Ord. Vit. IV 6. p. 213. 6 to carry or convey (person) forward (to a particular state or condition, w. ad & acc., abl., or in & abl.); b (absol.); c (to a particular age or stage of life, w. in or usque & acc.); d (w. abstract or non-human obj.). eos ‥ a puerilibus novi hominis rudimentis ad perfectiora jam educando ~xerat Bede Sam. 508C; duo milia sunt in humilitate ‥ puritate fidei devoti et spei sublimitate ~cti Ib. 575A; c800 te ‥ quem quondam praesentem sacris disciplinis ~xi Alcuin Ep. 294; cum ‥ testimoniis scripturarum, quibus coercendi sunt homines atque ad meliora ~hendi Id. Suppos. 1192D; 1104 Deus ‥ ad futurae [vitae] vos ~hat felicitatem Anselm (Ep. 329) V 262; clericus ex infimo genere hominum lingua et calliditate ~ctus ad summum W. Malm. GR IV 314. b spei quae ad superna ~hat Bede Sam. 546A. c a705 cum memet ab ipsis tenerrimae cunabulis infantiae ‥ usque pubertatem ~xisti (Æthelwald) Ep. Aldh. 2 (7) p. 496; c705 qui vos ‥ a primaeva tenerae aetatis infantia usque adultae pubertatis florem ‥ paterna ~xit pietate Aldh. Ep. 12 p. 501; beatus puer ‥ diligenter instructus, in virum perfectum ‥ est ~ctus (Tigernacus 4) VSH II 263. d fundamenta ecclesiae ‥ ad profectum debiti culminis ‥ continuis piae operationis exemplis ~here curavit Bede HE II 4; 1103 quia [Deus] vestros successus ad majora et meliora ‥ ~hit Anselm (Ep. 294) IV 214; abbatiam S. Albani per Paulum abbatem ‥ in eum quo nunc est statum ~xit W. Malm. GP I 44; factus episcopus, estimationem boni quam de eo habuerant homines ‥ ~xit in effectum, evexit in publicum Ib. I 68; cenobiolum Beccense ‥ in statum pulcherrimi ordinis ~xit Ord. Vit. IV 6 p. 210; intelligentie luminosior quidem est oculus, qui animam Deum contemplantem in eandem potest transformare imaginem, et a claritate ~here in claritatem J. Ford Serm. 48. 9. 7 to promote (person to higher rank or office, w. ad or in & acc.). b (without rank or office expr.) to promote. c (p. ppl. as sb. m.) promoted person. multos ‥ ad sacerdotalem usque gradum ‥ ~xit Bede HE III 5 p. 136; suscepto ‥ clericatus officio, de gradu in gradum ‥ gressus ejus Deo ‥ dirigente ‥, ad honorem sacerdotii ~ctus est V. Swith. 2; si tainus ~hatur [v. l. proveatur, privebatur, provehebatur] ad consulatum, sit postea dignus rectitudine comitis et honore (Quad.) GAS 459; optimatum filii ad militiam ~hendi W. Malm. GR V 419; Edsius ‥ qui regem Edwardum ~xit in regnum Id. GP I 21; Berengarius qui postmodum ad episcopatum Venusie ~ctus est Ord. Vit. III 3 p. 48. b contra voluntatem ‥ noverce, que ‥ puerulum Egelredum filium ~here conabatur, ut ipsa potius sub ejus nomine imperitaret W. Malm. GR II 161; Leo ‥ ex Brunone Spirensi episcopo ita vocatus et ~ctus Ib. II 195; [Wilfridus] multos in Cantia ordinibus ecclesiasticis ~xit Id. GP III 100 p. 216; episcopo ut eum in omnibus canonice ~heret mandavit Ord. Vit. VIII 18 p. 381; de capella regis ~ctus xxiiij annis Ebroicensem diocesim tenuit Ib. XIII 39 p. 119; noli nimis esse justus, ut nullum in ecclesia ~has qui tibi commodus exstiterit Pull. Sent. 925B. c a1253 immatura provectio quasi Letheum flumen inebriat sic ~ctos Collect. Ox. I 48. 8 to promote (the interests of), advance (the cause or circumstances of), further, show favour to; b (w. non-human obj.). c795 in Domino, qui semper nos in sua ~hat [v. l. proveat] voluntate Alcuin Ep. 40; c798 florentem te in omni bono et proficientem in sancto sapientiae studio divina ‥ ~hat gratia Ib. 191; [Angli] sacra religione cum regis magnanimitate consentiente in immensum ~cti W. Malm. GR I 49; Willelmum ‥ quem fortune vicissitudo ‥ ante ~xerat serenius Ib. IV 383; Rollo ‥ / majores cujus probitas provexit, ut ejus / servierit nec avus nec pater aut proavus Ord. Vit. V 9 p. 372; rex ‥ ut ‥ audivit suum ‥ adversarium felici fortuna ~hi Ib. VII 10 p. 200. b Alla ‥ regnum efficaciter ~ctum sudorum suorum titulis ‥ ampliavit W. Malm. GR I 45; [cenobium] S. Martini de Bello, quod rex Willelmus fundavit et ~xit Id. GP II 97; agriculture studens, terras ‥ que ante ‥ multum lese fuerant reparavit et ~xit Ib. IV 168; prefata domus ‥ gubernata est, et magnifice secundum opportunitatem temporis ~cta est Ord. Vit. IV 18 p. 293; ecclesiam suam ‥ pluribus ‥ modis augmentando salubriter ~hit Ib. V 12 p. 395; doctor namque fide, rex lege, cruoreque martyr, / felix [Oswaldus] provexit, rexit, adornat eam [sc. insulam] L. Durh. Hypog. 69. 9 (p ppl. as adj.) advanced, proficient (in skill, training, study, (etc.), notable, prominent (in quality or characteristics); b (as sb.). principes Juda ‥ perfectiores [ed. PL: provectiores] sunt quique sanctae ecclesiae doctores qui in dedicatione civitatis super murum ascendunt Bede Ezra 914C; et erat Wlstanus quanto etate auctior tanto sanctitate ~ctior W. Malm. Wulfst. I 1 p. 5; ne simplicem seu etiam ~ctiorem lectorem facile error involvat H. Bos. Gl. Pref. 349; s1257 etate ~ctus, moribus ~ctior, scientia ~ctissimus M. Par. Maj. V 616 (cf. (v. 10a infra)); 1490 quod nullus principalis ‥ absentet se ‥, et quod tempore absentie sue graduatum ‥ substituat, ‥ alioquin unum ~cciorem scolarem ejusdem aule StatOx 297. b nolo enim, si que dixero minus ~ctis displiceant, ego ipse etiam eis displicere Adel. QN intr. p. 5; majores ‥ natu, consultuque quique ~ctiores, concilium coegere G. Steph. 2. 10 advanced in age (from childhood), not young, (w. aetate or alone); b (w. canitie); c (compar.). quem denique dulci / prima magisterio per tempora dirigit aevi, / quandoque provectum sublimis ut inferat astris Bede CuthbV 45; Christi famularum, earum ‥maxime quae ‥ aetate ~ctae ‥ erant Id. HE III 8 p. 143; dicam quod a quodam ‥ monacho ‥ etate ~cto ‥ in pueritia audisse me memini W. Malm. GR II 170; s1075 de qua re interrogati sunt senes et etate ~cti, quid vel ‥ vidissent vel ‥ audissent Id. GP I 42 p. 67; quidam canonicus ‥ ~ctus etate V. Chris. Marky. 3; s1257 etate ~ctus (v. 9a supra). b Ethelricus Ide filius, post detritam in penuria etatem extrema canitie ~ctus W. Malm. GR I 46. c Sara, bis a regibus ‥ rapta ‥ quondam ‥ juvencula a pharaone, et nunc ~ctior aetate ab Abimelech Bede Gen. 184B; c720 ego maxime, quae aetate ~ctior sum et multa pluriora in vita mea commisi (Eangyth) Ep. Bonif. 14 p. 25; quando vero et aetate erat ~ctior Asser Alf. 25; quo religioso matris studio, multos qui ~ctiores etate fuerant morum honestate infantes transcendebant Turgot Marg. 5 p. 240; addiderat ille [puer] ad duo lustra vel tres vel quattuor annos; quanto etate ~ctior, tanto obstinatius rigescentibus nervis ambulandi impotentior W. Malm. GP V 269; monachos ~ctiores coram se evocavit G. S. Alb. II 3. 11 (of age or years) advanced (usu. w. implication of maturity). in habitu saeculari usque ad tempora ~ctioris aetatis constitutus Bede HE IV 22 p. 259; postmodum ~ctioribus annis pro expiatione sceleris illum ‥ monasterium edificasse W. Malm. GR III 267; legitime prolis pueritiam naturali affectu plusquam pater amplectens, ~ctiores ejusdem annos plusquam vitricus oblique respiciens Gir. EH I 46 p. 305; nunc docibilis, in ~ctiori etate capax doctrine non eris P. Blois Ep. 9. 25A; postquam ~ctiorem pervenerat ad etatem V. Edm. Rich P 1781C; bellatores constituendi sunt in juvenili etate ‥, consiliativi et judicativi in ~cta etate, quando viget prudencia Wycl. Civ. Dom. IV 436. 12 extensive (in scope or breadth). dominus J. de P. scholaris, quem et honestior conversatio et litteratura ~ctior commendabiliter illustrant Ad. Marsh Ep. 128.

Menu

Word wheel

provehere

Saved

Recent