rectum
rectum, good, uprightness, rectitude, virtue
Frieze-Dennison Vergil
rēctum, ī, n.: (subst.), right, 1.604. (regō)
rēctum, adv., s. rēctusII, 1.
rēctum, (10) ī, n. de rectus pris substt , ¶ 1 chose en ligne droite : in rectum Ov. M. 2, 715, suivant la ligne droite, cf. Luc. 7, 327 || pris advt : deorsum rectum Lucr. 2, 217, de haut en bas en ligne droite ¶ 2 [fig.] a) le régulier : Quint. 2, 13, 11 ; b) le bien, le correct, le droit, le juste : Cic. Fin. 4, 15 ; Læl. 82 ; Off. 1, 82, etc.
- 1. het juiste, het goede;
- 2. het (moreel) goede, het deugdzame; ➤ -um colere; -um alter ab altero postulabit.
Droit, Germanis et Belgis
Recht, Danis
Rœtt,
Reht.
Improbus placitator, licet non habeat Rectum, tamen propter improbitatem suam veniens ad placitum, hoc, quod est injustum, justum ; et, quod est justum, vult ostendere injustum.Tabularium Celsiniacense :
Id circa cedimus... et unum dimidium campum, et medium decimum de Codoin, et omne Rectum et sinistrum, quod requirebamus in ea, etc.Tabular. Abb. Belliloci num. 32 :
Dono et absolvo illud Rectum,Fleta lib. 6. cap. 1. § 1 :sive illam rationem, quam in Ecclesia S. Steph... possideo.
Quod in jure scripto jus appellatur, id in lege Angliæ Rectum esse dicitur.Hinc variæ formulæ apud Practicos, et in veteribus Tabulis :
Et volumus ut sciatis quia nos fidelibus nostris Rectum consentire volumus, et contra rationem eis facere non volumus : et similiter vos et fideles nostros admonemus, ut vos vestris hominibus Rectum consentiatis, et contra rationem illis non faciatis.
Faire droit, Juri stare. Chartul. ann. 1176. in Tabul. Eccl. Carnotensis n. 92 :
Satisfactionem illam, quam jus vel Rectum facere vulgariter appellant, Capitulo præstarent.Vide Leges Edwardi Confess. cap. 18. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 49. Baldricum Noviomensem lib. 3. cap. 75. Vitam Lietberti Episcopi Camerac. cap. 54. veteres Chartas apud Beslium in Comitib. Pictav. pag. 496. Marcam in Hist. Beneharnensi lib. 4. cap. 8. n. 1.
Plenarium rectum facere,apud Ordericum Vitalem lib. 8. pag. 715.
Facere plenum Rectum coram judice,in Legibus Burgorum Scoticor. cap. 61. § 1.
Plenarium jus facere,ibid. § 3.
Manu super altare imposita Rectum facere,in Chronico Besuensi pag. 682.
Misit ei Abba convenientiam, ut qualiter omne Rectum faceret ei ex omnibus quæcumque voluisset, quod judices veridici judicassent.Ibid. pag. 578 :
Super hæc omnia fecit eis Abbas omnes Rectos quoscumque requisierunt ; ipsi vero duo fratres nullum Rectum ei fecerunt, sed perrexerunt sine ullo respecto, quod Abbas eis dedisset, et avunculus eorum Arbertus Truant multum eis blasphemavit, quod ita sine respecto ullo, quod Abbas eis dedisset, pergebant.Charta vetus apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 241 :
Monachi... Guigonem adierunt rogantes ut eis Rectum de Judicali Petit faceretur.
Stare juri, Practicis nostris,
Ester à droit. Rogerus Hovedenus pag. 655 :
Si plegios standi ad Rectum invenire possunt.
Ita tamen quod stent Recto in curia nostra, si quis alius versus eos loqui voluerit de præmissis.Eadem habentur in Charta Henrici IV. ann. 1408. apud eumdem Rymer. tom. 8. pag. 527. col. 2.
Per judicium Recti vadimonium dare, ibid. cap. 52.
Ad Rectum alicui habere, in Juramento ann. 1130. in Probat. novæ Histor. Occitan. col. 453. et in Charta ibid. proxime subsequenti.
Si quis sibiCap. 10 :Rectum roget coram aliquo Schirmanno, vel alio judice, et habere non possit, etc.
Si quis vindicet, antequam sibi Rectum postulet, etc.Adde Leges Alvredi cap. 48. Leges ejusdem Alvredi et Godrini cap. 1.
Advocatus S. Mariæ et S. Juniani ex Nobiliaco monasterio, Gualdo nomine, proclamans Rectum judicium coram domino Comite et principibus suis de Aldeberto Lemovicensi, qui cupiditatis face et seculari rabie silvam S. Mariæ..... injuste tollebat, etc.
Monachorum Rectum, quod in ipsis (Ecclesiis) habent, recognoscens, solide et perpetualiter habendum donavi.
Vadium Recti denegare,cap. 52.
de defectu Recti, in Regiam Majestatem lib. 3. cap. 20. Vide Defectus.
Ego Ricardus dictus le Pouletier vendidi viris religiosis domino Abbati et Conventui S. Vandregisili unam pechiam terræ...Aliasxi. lib. Turon. tenendam et habendam... et per Rectum adveniens feodi jure hæreditario possidendam.
Rectispecies affert Thomas
Blountin Nomolexico.
rectumfaciendum submonere, in jus vocare,
Quo judicio deducendi sunt illi, qui Rectati sunt de latrocinio, murdro, incendio, et his similibus.Rogerus Hovedenus pag. 655 :
Si autem per appellationem Rectati sint, etc.Inquisitio Justitiariorum itinerantium apud Gervasium Dorobernensem ann. 1170 :
Et si forestarii vel ballivi eorum aliquem acceperint, vel attacaverint per vadium, vel Rectaverint, et postea sine justitia per se relaxaverint.Infra :
Et omnes qui Rectati fuerint de quocumque recto, etc.Idem ann. 1153 :
Clerici Rectati et accusati de quacumque re, etc.Vide Leges Burgor. Scoticor. cap. 80. § 1. Bractonum lib. 3. tract. de Corona cap. 1. § 3. et alibi passim.
Rectare. Charta Philippi Aug. ann. 1186. in M. Pastorali Ecclesiæ Parisiensis lib. 16. ch. 24 :
Salvo honore suo in hoc, quod Retari non poterit de murtro, neque de proditione, etc.Occurrit præterea in Assisis Henrici II. Regis Angliæ apud Clarendum, apud Hovedenum pag. 783. Bractonum lib. 4. Tract. 5. cap. 8. § 1. in Fleta lib. 1. cap. 26. § 2. in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 763. etc.
Rex Vicecomitisalutem . Præcipimus tibi quod... inquiras, utrum A. captus et detentus in prisona nostra de L. pro morte W. unde Rettatus est, Rettatus sit de morte illa odio et atia, etc.
Reter, pro
Rectareusurparunt nostri. Leges Willelmi Nothi vernaculæ art. 47 :
Ne nuls ne lait sun hum de li partir, pusque il est Reté.Petrus de Fontanis in Consilio cap. 5. § 2 :
Il ne m'est mie avis keMS. :cil ki fist deus contremans, ou trois, ou quatre, et Retés en est, ki se doie passer par un seul sacrement.
MS. :De quanque Ysangrin l'a Reté, Itel amande li fera.
Ibidem :Que soit mes Sires de traïson Retez.
Idem :Se vo voi hui de traïson Reté, Je me ferai d'un coutel aceré, En la poitrine, ou en lonc ou en lé.
MS. :De vilonie ne fu onque Reté.
PhilippusEt là faites à tos de traïson Reter.
Mouskesin Histor. Francor. MS. in Philippo Augusto :
Infra :Quant li Rois sot la verité, Que pour tolir son ireté, Vienent sor lui li faus Reté, etc.
Pour le Roi ki de tort res Raité.
Reptar, quod pronuntiatur ut
Retar, Accusare, in jus deferre : unde
Riepto, accusatio, in Legibus Alfonsinis parte 7. tit. 3. lib. 1. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 37 :
Si quis in Curia a seniore suo coram principe Reptatus fuerit de baudia, debet se de illa expiare per judicium, etc.Cap. 117 :
Miles postquam fuerit a seniore suo de bauzia Reptatus, non debet ei respondere de aliis querimoniis, donec a Reptamento sit se expiatus, nisi senior ei dimiserit Reptamentum.Adde cap. 24. Rodericus Toletanus lib. 7. de Reb. Hispan. cap. 16 :
Quod audiens Rex Fernandus doluit, reputans se delusum, et misit quendam Militem Comiti Amalarico, qui eum de infidelitate et perjurio appellaret, qui... nuncium, qui ad Reptandum venerat, jocose delusum sine responso alio remiserunt.Charta Aldefonsi Regis Aragonum æræ 1153. apud Blancam :
Et illos infançones, qui habuerunt et tenuerunt honore de seniore, si fuerit Reptato, non faciat directum, nisi in illa honore stando.
Item constituimus quod nullus Reptatus de bausia sustineatur in nostra curia vel alibi, nisi se purgare voluerit de bausia secundum usaticum Barchinonæ.
Et debet dare fidanciam de la spera, et petere per Reptatorem dari fidanciam de la torna.
Arretati de crimine aliquo, qualitercumque magno et enormi, etc.Hinc nostrum
Arêter, pro Sistere, detinere, retinere, quod ei, qui in jus appellatur, recedere non liceat, quousque
Rectum feceritparti, a qua impeditur. Sed et forte inde etiam vox
Arrêt, pro judicio lato in eum, qui
arretatur, seu in jus vocatur.
In fine sui temporis bonum et verum compotum de Rectis habitis, levatis et administratis, et expensis pro facto dicti officii, coram successoribus suprapositis reddendo, et reliqua restituendo.A
Rictement, juste, vulgo
rēctum ī, n
- P. n. of rego, good, uprightness, rectitude, virtue: illud rectum, quodκοτόρθωμαdicebas: Neque id putabit, pravum an rectum siet, T.: curvo dignoscere rectum, H.: mens sibi conscia recti, V.: fidem rectumque colebat, O.