utrum
utrum, introducing alternate question
do you defend or attack the common people?
it is sought whether the gods are or are not
- Introducing an alternative question (direct or indirect), with an beginning the second clause (v. an); in Engl. represented in direct questions simply by the tone of voice, and in indirect questions by whether.
- A In a direct interrogation.
- 1 With ne,
- α Attached to the emphatic word of the first clause: utrum tu masne an femina es? Plaut. Rud. 1, 2, 16 (104): Ba. Simulato me amare. Pi. Utrum ego istoc jocon' assimulem, an serio, id. Bacch. 1, 1, 42 (76): utrum studione id sibi habet an laudi putat Fore? Ter. Ad. 382: utrum igitur tandem perspicuisne dubia aperiuntur an dubiis perspicua tolluntur? Cic. Fin. 4, 24, 67: utrum censes illum tuamne de se orationem libentius auditurum fuisse an meam? id. ib. 2, 19, 60.—
- β With ne attached to utrum, utrumne ... an (poet. and post-Aug.): utrumne jussi persequemur otium ... An hunc laborem, etc. Hor. Epod. 1, 7: utrumne salvum eum nolet orator, an? etc., Quint. 12, 1, 40: utrumne igitur ego sum, Domiti, exemplo gravis an tu, qui, etc., Plin. 17, 1, 1, § 4.—
- γ With ne repeated in place of an (very rare): sed utrum terraene motus, sonitusne inferum Pervasit auris?Att. ap. Prisc. 6, p. 680 P. (Trag. Rel. v. 479 Rib.).—
- 2 Without ne, utrum ... an (class.): utrum pro ancillā me habes, an pro filiā? Plaut. Pers. 3, 1, 13 (341): utrum hac me feriam, an ab laevā, latus? id. Cist. 3, 13 (643): sed utrum nunc tu coelibem ted esse mavis liberum, an maritum servom, etc., id. Cas. 2, 4, 11 (289): utrum pro dimidiā parte, an pro totā societate? Utrum pro me an pro me et pro te? Cic. Rosc. Com. 11, 32: utrum ea vestra an nostra culpa est? id. Ac. 2 (Luc.), 29, 95; id. Tusc. 1, 25, 61.—
- B In an indirect interrogation.
- 1 With ne attached,
- α To the emphatic word of the first clause: sed utrum strictimne attonsurum dicam esse an per pectinem Nescio, Plaut. Capt. 2, 1, 18 (212): videndum'st primum utrum eae velintne an non velint, id. Most. 3, 1, 151 (682): cum animo depugnat suo, Utrum itane esse ma. velit ... an ita potius, id. Trin. 2, 2, 26 (301); id. Ps. 2, 4, 19 (712); id. Bacch. 3, 4, 1 (500): de istac rogas Virgine? Py. Ita, utrum praedicemne an taceam? Ter. Eun. 720: ea res nunc in discrimine versatur, utrum possitne se parsimonia defendere, an, etc., Cic. Quint. 30, 92: videamus, utrum ea fortuitane sint an eo statu, quo, etc., id. N. D. 2, 34, 87; id. Phil. 2, 12, 30; cf.: est ... illa distinctio, utrum ... an ... et utrum illudne ... an, etc., id. Tusc. 4, 27, 59.—
- β With ne attached to utrum; utrumne ... an (poet. and post-Aug.): nec quidquam differre utrumne in pulvere ... ludas opus, an meretricis amore Sollicitus plores, Hor. S. 2, 3, 251: utrumne Divitiis homines an sint virtute beati, id. ib. 2, 6, 73: in eo plures dissenserunt, utrumne hae partes essent rhetorices, an ejusdem opera, an elementa, Quint. 3, 3, 13: Dareus dubitaverat utrumne circa Mesopotamiam subsisteret, an interiora regna sui peteret, Curt. 4, 9, 1; Col. 11, 1, 50; Suet. Caes. 80; Tac. Or. 37.—
- γ With ne attached to an; utrum ... anne: me jussit percontarier utrum aurum reddat anne eat secum simul, Plaut. Bacch. 4, 1, 4 (576): est quaerendumque utrum una species sit earum anne plures, Cic. Or. 61, 206: id autem utrum illi sentiant anne simulent, tu intelleges, id. Att. 12, 51, 2; cf. uter, I. B. 4, fin.—
- 2 Without ne: quid tu, malum, curas, Utrum crudum an coctum edim, Plaut. Aul. 3, 2, 16 (430): facite indicium, utrum hac an illac iter institerit, id. Cist. 4, 2, 11 (681): utrum stultitiā facere ego hunc an malitiā Dicam, incertus sum, Ter. Phorm. 659: id utrum Romano more locutus sit, an, quomodo Stoici dicunt, postea videro, Cic. Fam. 7, 16, 3: permultum interest, utrum perturbatione aliquā animi, an consulto fiat injuria, id. Off. 1, 8, 27: quid interest utrum hoc feceris, an, etc., id. Verr. 2, 3, 75, § 174; id. Rosc. Com. 3, 9: multum interest, utrum laus imminuatur, an salus deseratur, id. Fam. 1, 7, 8: quomodo transierit, utrum rate an piscatorio navigio, nemo sciebat, Cael. ap. Quint. 6, 3, 41; Varr. R. R. 1, 2, 8; Cat. 17, 21.—
- 3 With necne (rarely ne) in place of the second clause with an; utrum ... necne, whether ... or not: jam dudum ego erro, qui quaeram, utrum emeris necne, Cic. Verr. 2, 4, 16, § 35: di utrum sint necne sint quaeritur, id. N. D. 3, 7, 17: utrum proelium committi ex usu esset necne, Caes. B. G. 1, 50: deliberent, utrum traiciant legiones necne ... et Brutum arcessant necne, et mihi stipendium dent an decernant, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 26; Liv. 39, 48, 2.—So, utrum ... ne: cum interrogaretur, utrum pluris patrem matremne faceret? matrem inquit, Nep. Iphic. 3, 4.—
- II Introducing a disjunctive question with more than two members, with an beginning each clause after the first.
- A A direct question: utrum hoc tu parum commeministi, an ego non satis intellexi, an mutasti sententiam? Cic. Att. 9, 2: utrum hoc signum cupiditatis tuae an tropaeum necessitudinis an amoris indicium esse voluisti? id. Verr. 2, 2, 47, § 115; 2, 3, 36, § 83: utrum hostem an vos an fortunam utriusque populi ignoratis? Liv. 21, 10, 6; 6, 7, 3: utrum major ... an majores ... an aetas ... an cum Karthaginiensi, etc., id. 28, 43, 12.—
- B An indirect question: in quo (convivio) nemo potest dicere utrum ille plus biberit an vomuerit an effuderit, Cic. Pis. 10, 22: utrum admonitus an temptatus an sine duce ullo ... nescio, id. Verr. 2, 1, 41, § 105.—
- III Introducing a single question without an expressed alternative (cf. the similar use of an).
- a In a direct interrogation: utrum enim in clarissimis est civibus is, quem judicatum hic duxit Hermippus? Cic. Fl. 19, 45: utrum igitur hactenus satis est? id. Top. 4, 25: utrum majores vestri omnium magnarum rerum et principia exorti ab diis sunt et finem eum statuerunt? Liv. 45, 39, 10.—
- b In an indirect interrogation: neque utrum ex hoc saltu damni salvum scio eliciam foras, Plaut. Men. 5, 6, 30 (995): an hoc dicere audebis, utrum de te aratores, utrum denique Siculi universi bene existiment, ad rem id non pertinere? Cic. Verr. 2, 2, 69, § 167: Nep. Eum. 6, 1.—With the interrog. particle nam: cum percontatus esset, utrumnam Patris universa classis in portu stare posset, Liv. 37, 17, 10 dub. Weissenb. ad loc. (Hertz and Madv. possetne).
~um victoriosius oro an post gravem luctam ‥ tandem hostem superare an statim ‥ triumphare?
quod si illud insigne regium aliqua (ut fit) violentia concussum corruerit, suo regnatrix solio humi dejecto ~umne exsulabit?
ut ‥ experiretur Dominus solito more praesentem Israelem, ~um diligat eum an non
interrogavit ~um idem insulani Christiani an paganis adhuc erroribus essent inplicati
~um per ignorantiam aut propter aliam ‥ malevolentiam
nesciunt qua ratione eam habebant, ~um vi vel dono patrui sui
ponunt se super patriam sub hec forma: scilicet †utinam [l. ~um ] ‥ Griffinus levavit ‥ feyrriam ‥ seu antecessores ipsius Griffini ipsam feyrriam ‥ levaverunt
~um ‥ illud jus sit proprio nomine nominatum vel sit innominatum, non est curandum ad praesens
age, inquit, quid si virum meliorem habeat quam tu habes, ~umne tuum virum malis an illius?
dubitare ~umne corpus sancti Nicholai secum haberent an ipse ab eis ultra ferri vellet ceperunt
virgo secum cepit revolvere ~umne mandatum expleat an desistat
dic, doctor prudentissime, ~umne mors sit substantia
dum dicitur de quolibet: non est sanus, addubitat aliquis ~um insanum velit intelligi
~um vero aliqua contineantur, inquirere supersedeo
quandoque dubitabile fuit ~um venirent in causam redhibitionis
de assisa de ~um ‥ per assisam ‥ istam recognoscitur utrum tenementum de quo agitur sit laycum feodum tenentis vel libera elemosina pertinens ad ecclesiam querentis
jurata de ~um,(ou le bref fut porté vers plusours par diverses precipes :ou le bref s’abatist vers un , hoc non obstanteles autres resp [] ondirent pur ceo q’il avoit diverses precipe
breve libertatum W. de E., liberandum justiciariis de banco pro placitis de ~um
omnia placita terre ‥ in hustengo placitantur exceptis brevi de dote, jurata de ~um
- 1. in afh. vragen: of; utrum . . . an of anne, annōn, necne of . . . of; ➤ utrum illi sentiant, anne simulent, tu intelleges;
- 2. in dir. vragen: wel, soms, meestal onvertaald; ➤ utrum ea vestra an nostra culpa est?; utrum maiores vestri exorti ab diis sunt? zijn soms?
- uter.
- II. Introducing a direct question, and expressed in English only by the mark of interrogation: utrum pro me an pro me et pro te?: utrum hostem an vos an fortunam utriusque populi ignoratis? L.—Strengthened by ne(attached to an emphatic word; or poet. to utrum): Utrum studione in sibi habet an laudi putat Fore? T.: utrum igitur tandem perspicuisne dubia aperiuntur an dubiis perspicua tolluntur?: Utrumne iussi persequemur otium . . . An hunc laborem, etc., H.—Without an expressed alternative: utrum enim est in clarissimis civibus is, quem iudicatum hic duxit Hermippus?—
- IIII. Introducing an indirect question, whether: Utrum stultitiā facere ego hunc an malitiā Dicam, incertus sum, T.: utrum inpudentior hic . . . an crudelior illa, difficile dictu est: est quaerendumque utrum una species sit earum anne plures: iam dudum ego erro, qui quaeram, utrum emeris necne, whether . . . or not: utrum proelium committi ex usu esset necne, Cs.: cum interrogaretur, utrum pluris patrem matremne faceret? matrem inquit, whether . . . or.—Strengthened by ne(attached to an emphatic word; or poet. to utrum): (rogo) utrum praedicemne an taceam? T.: videamus, utrum ea fortuitane sint an eo statu, quo, etc.: utrum admonitus an temptatus an sine duce ullo pervenerit . . . nescio: Nec quidquam differre utrumne in pulvere . . . ludas opus, an meretricis amore Sollicitus plores, H.—Without an expressed alternative: an hoc dicere audebis, utrum de te aratores bene existiment, ad rem id non pertinere?
-
…longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola…
Julius Caesar, Gallic War
-
…calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne ; eas ita dicere non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…triduum tempestate retentus ad Calpem K. Iun. traiecit sese m regnum Bogudis plane bene peculiatus. his rumoribus utrum Gadis referatur an Romam ad singulos enim. nuntios turpissime consilia mutat nondum scio. sed praeter furta et rapinas…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…decernit quam aequum, nihil dico, unum hoc dico, novum ; et hoc ipsum tacuisse mallem, quoniam utrumque quivis intellegere potuit sed iubet P. Quinctium sponsionem cum Sex. Naevio facere si bona sua ex edicto P…
Cicero, pro Quinctio
-
…, numerata quaeritur. exspecto quid tribunus plebis vigilans et acutus excogitet. Veneat, inquit, silva Scantia. Vtrum tandem hanc silvam in relictis possessionibus, an in censorum pascuis invenisti si quid est quod indagaris, inveneris ,…
Cicero, de Lege Agraria
-
…. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…minus ad beatam vitam pertinet multitudo corporis commodorum. etenim, si et sapere expetendum sit et valere, coniunctum utrumque magis expetendum sit quam sapere solum, neque tamen, si utrumque sit aestimatione dignum, pluris sit coniunctum quam…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…sublatis sperent se convalescere posse. ego ne consistere possit in Italia Antonius dabo operam ; sequar eum confestim. utrumque me praestaturum spero, ne aut Ventidius elabatur aut Antonius in Italia moretur. in primis rogo te ad hominem…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…scientiam adsumere. Quamquam aliud videtur oratio esse aliud disputatio, nec idem loqui esse quod dicere, ac tamen utrumque in disserendo est disputandi ratio et loquendi dialecticorum sit, oratorum autem dicendi et ornandi. Zeno quidem ille ,…
M. Tullius Cicero, Orator