vultus
vultus, facial expression, face
BWL
the face is the image of the soul
Frieze-Dennison Vergil
vultus , ūs, m.: the look or expression of the face; face, visage, countenance, 1.209; features, 4.556; appearance, aspect, 5.848; eyes, sight, 2.539.
Could not find voltibus in Logeion dictionaries.
voltibus Noun: masculine dative plural, Noun: masculine ablative plural of vultus
vultus (volt-), ūs, m. (neutr. collat. form, plur. volta, Enn. ap. Non. p. 230, 15, or Ann. v. 536 Vahl.; Lucr. 4, 1213) [etym. dub.; cf. Goth. vulthus, glory], an expression of countenance, the countenance, visage, as to features and expression; hence, often to be translated by features, looks, air, mien, expression, aspect (syn. aspectus).
- I Lit.
- A In gen., sing.: nam et oculi nimis arguti, quemadmodum animo affecti sumus, loquuntur, et is qui appellatur vultus, qui nullo in animante esse praeter hominem potest, indicat: cujus vim Graeci norunt. nomen omnino non habent, Cic. Leg. 1, 9, 27: imago animi vultus est, indices oculi, id. de Or. 3, 59, 221: ea, quae nobis non possumus fingere, facies, voltus, sonus, id. ib. 1, 28, 127: oculi, supercilia, frons, vultus denique totus, qui sermo quidam tacitus mentis est, hic in fraudem homines impulit, id. Pis. 1, 1: vultus atque nutus, id. Lael. 25, 93: acer in hostem, Hor. C. 1, 2, 40: torvus, id. Ep. 1, 19, 12s: maestus, id. A. P. 106: tali vultu gemens, Ov. Tr. 3, 4, 37: qui spiritus illi, Qui voltus, Verg. A. 5, 649; cf.: voltus tuus, cui regendum me tradidi, Sen. Ben. 6, 7, 1.— Plur.: vultus mehercule tuos mihi expressit omnes, Cic. Fam. 12, 30, 3: ficti simulatique vultus, id. Clu. 26, 72: non modo severitatem illorum, sed ne vultus quidem ferre possemus, id. Planc. 18, 45: tenere vultus mutantem Protea, Hor. Ep. 1, 1, 90: super omnia vultus Accessere boni, kindly, Ov. M. 8, 677: vultus modo sumit acerbos, id. Tr. 5, 8, 17.—
- B In partic., an angry countenance, stern look, grim visage (poet. and in post-Aug. prose): (justum virum) Non vultus instantis tyranni Mente quatit solidā, Hor. C. 3, 3, 3; id. S. 1, 6, 121; 2, 7, 44; Tac. A. 1, 12; Vulg. Psa. 20, 10; 33, 17. —
- II Transf.
- 1 In gen., the face (syn.: facies, os): simiae vultum subire, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12, 2: bracchia et vultum teretesque suras laudo, Hor. C. 2, 4, 21: petamque vultus umbra curvis unguibus, id. Epod. 5, 93; so in the plur., Ov. M. 5, 59; 5, 217; 5, 292; 6, 630; Mart. 1, 32, 5; Plin. 26, 1, 2, § 2 al.—
- 2 In partic., a painted face, portrait, likeness: vultus Epicurios per cubicula gestant, Plin. 35, 2, 2, § 5; Vop. Prob. 23; Treb. Poll. Claud. 14.—
- 3 The face, look, appearance (poet.): vultus capit illa priores, Ov. M. 1, 738: inque nitentem Inachidos vultus mutaverat ille juvencam, id. ib. 1, 611.—Of things: unus erat toto naturae vultus in orbe, Ov. M. 1, 6: salis placidi, Verg. A. 5, 848.
vultus (voltus), ūs, m., der Gesichtsausdruck, das Gesicht = die die Gemütsstimmung ausdrückenden Gesichtszüge, Mienen, der Blick, I) eig.: a) im allg.: compositus, erkünstelte, verstellte, Tac. u. Plin. ep.: maestus, Verg.: tristis, Plin.: hilaris atque laetus, Cic.: solutus et hilariculus, Sen.: decolor, Sen.: gaudia prodens, Hor.: adductus, finster, gerunzelt, Suet.: distortus, Quint.: distortissimus, Apul.: imago animi vultus, indices oculi, Cic.: oculi, supercilia, frons, vultus denique totus, qui sermo quidam tacitus mentis est, Cic.: praeclara est aequabilitas in omni vita et idem (gleiche) semper vultus eademque frons, Cic. – vultum praeceptoris intueri, Quint.: averso a conspectu regis vultu, Curt.: ex vultu candidatorum coniecturam faciunt, quantum quisque animi et facultatis habere videatur, Cic.: ex vultu cuiusdam ephori, qui eum admoneri cupiebat, insidias sibi fieri intellexit, Nep.: nihil metus in vultu, gratia oris supererat, Tac.: si ad sacrificium accessuri voltum submittimus, den Blick senken, Sen. – Plur., vultus ficti simulatique, Cic.: vultus acerbi, Ov.: boni (freundliche), Ov.: vultus trahere, Ov., od. ducere, Mart., finster od. verdrießlich aussehen, finstere Mienen machen: vultus fingere, sich beherrschen, Caes. (vgl. voltus quoque hominum fingit scelus, Ter.): vultus (Blicke) avortite vestros, Cic.: intraverunt aversis vultibus, Lact.: blandos mihi offers vultus, Tibull.: vultus tuos mihi expressit, Cic.: ex vultibus hominum mores colligo, Petron. – b) emphat., ein zorniges, strenges Gesicht, zornige, strenge Mienen, der Zornblick, vultu terrere, Hor.: vultus instantis tyranni, Hor.: vultu offensionem coniectaverat, Tac. – II) übtr., das Gesicht übh.: 1) eig.: a) im allg.: simiae, Cael. in Cic. ep.: vultus forma, Lampr.: vultu nigriore, Vopisc.: scitis vultibus puellae, mit hübschen G., Sulp. Sev.: cadere in vultus, auf das Gesicht, Ov. – b) insbes., das abgebildete Gesicht, das Bild, Bildnis, Epicurii vultus, Plin. 35, 5: Probi vultus (Plur.), Vopisc. Prob. 23, 5: Philippei (Philippd'or) nostri vultus, Valer. imp. bei Treb. Poll. Claud. 14, 3. – 2) meton., das Aussehen, die Gestalt, naturae, Ov.: salis (Meeres), Verg.: totius domus funebris magis quam regius erat vultus, Val. Max. 5, 7. ext. 1: non esse unum eloquentiae vultum, Tac. dial. 18. – ➳ Nbf. vultum, wov. Abl. Sing. vulto, Apul. met. 4, 25 Eyss.: Plur. volta (vulta), Enn. ann. 464. Lucr. 4, 1205 (1213).
equali ‥ ad cuncta ferebatur examine, nam eodem ~u, eodem animo perseverebat
vir Dei ‥ tristitiam cordis ~u indice prodebat
[Christus ] clementi ~u mulieri peccatrici ‥ ait ‥ “multa dimittuntur ‥ peccata”
si ~us exterior ‥ spem simulet interdum et hilaritatem ‥ tamen ‥ interna voluntas ‥ amaris tristicie motibus ‥ angustatur
virgo immaculata, corpore decora, wltu honesta
filia ejus ‥ illum ‥ hortatur seu vero ~u seu ex composito ‥ ut juramentum illud praestare non gravaretur
consideracione hilaris ~us quem ‥ abbas fecit ‥ ligeis nostris
precepit ut ea nocte suis hominibus bonum ~um faceret et vino cum eisdem non parceret
[urbs ] pro ejus recepcione tam de comitiva dominorum ‥ pro ~u faciendo quam ceteris humanitatibus ‥ dicebatur ‥ preparari
dux B. cepit ‥ prosilire ‥ versus ducem nostrum, et ‥ dux noster ‥ progreditur versus eum ‥ et ‥ datis manibus, ~u, verbis, et valedicto mutuis ‥
imperator ‥ a stacione prosiliens ‥ per brachia [ducem B. ] sustulit ‥ et sumptis inde speciebus, ~u, et valedicto ‥
quia hunc Deum esse didicerant, dimissis in terram ~ibus adorant
factus ‥ est ‥ juvenis limpidus ~u ‥ qui ante fuerat deformis pauper
~us est pars qua persona cognoscitur
sicut unus ~us in pluribus speculis vel in uno speculo ~us plures apparent
stent in medio choro versis ~ibus apud chorum utrimque
non ita splendebat ~us ejus sicut dum vixit
papa ‥ ~um in terram projiciens ut Dominum pro peccatis suis exoraret
pueri representantes ierarchiam angelicam ‥ ~ibus rutilantibus auro
[rex ] respondit ‥ “per sanctum ~um de Luca nunquam me Deus bonum habebit”
rex placidus ‥ “per ~um” ait “de Luca” (sic enim jurabat) “meus amodo eris”
pendentis [ed. OMT: pendens ] de cruce apparuit tocius corporis effigies in lintheo expressa, ad cujus similitudinem ‥ Nicodemus ~um Lucanum effigiavit
Ptolemeus ‥ docet quod ~us hujus seculi sunt subjecti ~ibus celestibus [] Ps.-Ptol. Centiloquium 9
si contingit temporibus electis eas [imagines ] sculpere ad ~us celorum ‥ nociva repelli possunt
characteres ‥ sunt facti ad ~us stellarum in temporibus electis
pravi judices ‥ non finiunt causam donec †vultus [(v. l. voluntas; AS: ] eorum impleaturseod , i. e.money-bag
vultus (7) (voltŭs), ūs, m. ¶ 1 expression, air du visage ; visage, mine, physionomie : Cic. Leg. 1, 27 ; imago animi vultus est Cic. de Or. 3, 221, le visage est le miroir de lʼâme || pl., jeux de physionomie : de Or. 2, 148 ; Quint. 1, 11, 3 ; alicujus ficti simulatique vultus Cic. Clu. 72, le visage composé et hypocrite de qqn || [en part.] vultum alicujus ferre Hor. S. 1, 6, 121, supporter le visage (= lʼaspect) de qqn ¶ 2 = figure [facies ] : Hor. Epo. 5, 93 ; Ov. M. 5, 59, etc. ¶ 3 [fig.] a) vultus Epicurii Plin. 35, 5, les traits dʼÉpicure = le portrait ; b) air, apparence : salis placidi Virg. En. 5, 848, lʼapparence dʼune mer calme.
➳ forme de pl. n. volta Enn. Ann. 464 ; Lucr. 4, 1213 || dat. abl. pl. vultibus Stat. Th. 6, 38 [mss], mais dʼaprès Serv. En. 11, 36, vultubus.
- 1. (sg. en plur.) gezichtsuitdrukking, gelaatstrekken, gezicht, blik [maestus; hilaris atque laetus; compositus gekunsteld, gemaakt, in de plooi]; ➤ imago animi ~ est; vultum fingere geen spier vertrekken; nihil metus in vultu supererat;
- 2. (poët.; postklass.) streng gezicht, boze blik [tyranni]; ➤ vultu alqm terrere; vultu offensionem coniectaverat; vultūs trahere een boos gezicht trekken; vultūs exprimere;
- 3. (meestal plur.) (a) gezicht; ➤ vultum ad sidera tollere; in vultus cadere op zijn gezicht; (b) (poët.; postklass.) (metaf.) uiterlijk, gestalte [naturae; salis van de zee].
Pectoraliset
Thoracata, ut observatum a Casaubono et Salmasio ad Vopiscum pag. 440. et Jacobo Gothofredo ad leg. 5. Cod. Theodos. Ne quid publicæ lætitiæ, etc. (8, 11.) Anastasius in Paschali PP. :
Obtulit imaginem ex auro purissimo, habentem Vultum sanctæ Dei Genitricis pens. libr. 10. et uncias 4. Ibi et ipse fecit vestem de blattin Byzantea, habentem tabulas de chrysoclavo, duas cum Vultu B. Petri, et sanctorum Martyrum Processi et Martiniani,.... illic etiam obtulit vestem holosericam, habentem in medio tabulam de chrysoclavo cum Vultu dominicæ resurrectionis, etc.Idem in Steph. III. pag. 247 :
Fecit imaginem Dei Genitricis in throno sedentem, gestantem in genibus Vultum Salvatoris D. nostri Jesu Christi.Et in Valentino II :
Fecit patenam..... habentem in medio Vultum Domini nostri, et a duobus lateribus Vultum ipsius beati Marci, atque ejusdem Præsulis.Utitur alibi non semel pag. 161. 187. etc. Gauterius Monachus Cluniacensis de Miraculis B. Virginis Mariæ cap. 1 :
Ut quicunque patiens hanc infirmitatem coram B. Virginis Vultu adveniret, etc.Heribertus Monachus de Hæreticis Petragoricensibus :
Crucem, seu Vultum Domini non adorant ; sed adorantes prohibent, ita ut ante Vultum Domini dicant, simulachra Gentilium, etc.Histor. Monast. Figiac. pag. 298 :
Crucifixi Vultus duas fecit imagines, etc.Hinc colligitur, cur dicatur
Lucæin Italia in Ecclesia S. Crucis conspicitur, quam a Nicodemo, Christi discipulo, effictam volunt, cujus meminere ex veteribus Lucas Tudensis lib. 2. contra Valdenses cap. 11. Auctor Vitæ S. Ricardi Regis Anglo-Sax. ex MS. Bodecensi num. 5. Gervasius Tilleberiensis lib. MS. de Otiis Imperial. Decis. seu parte 3. cap. 25. etc. ex recentioribus vero, Cornelius Curtius Eremita in Tractatu de Clavis Christi, Cæsar Franciottus lib. de SS. Lucensibus. Silvanus Razzi de SS. Hetruriæ, Baronius ann. 1099. n. 40. et alii. Historiam præterea Inventionis S. Vultus, et Translationis Lucam, scripsit Leobinus Diaconus, qui interfuit, quam ex MS. Brenensi habet codex Thuanus 773. ex quo sunt sequentia :
Qua vero de causa Vultus Domini nuncupetur, paucis absolvam. Sicut enim facies visa illum, cujus facies videtur, certificat : ita pretiosi Vultus figura Redemptorem nostrum incarnatum, et pro nobis in cruce pendentem, quasi quibusdam lineamentis repræsentatum exprimit, etc.
per sanctum Vultum de Luca jurare consuevisse, pag. 16. 19. 30. 47. 51. 54. Id etiam
sanctum Vultum de Lucavel
Leuca, quod ejusdem prototypum magno cultu Lucæ asservetur.
Vout, nostratibus, Quævis imago. Consuet. Genovef. MSS. ad ann. 1263. fol. 56. r° :
Cil de Sainte Genevieve furent resaisi à Contin d'un VoutPro(de pendu) , c'est asavoir d'une chemise et d'un chaperon plain de fuerre en une charete.
Visage, in Chron. S. Dion. tom. 3. Collect. Histor. Franc. pag. 167 :
Fiertez et leesche estoient ensamble mellées en son Vout et en son regart. Voult,in Poem. MS.
Il te convient pardonner tout, Se vues veoir de Diu le Voult.
Icelles jeunes femmes monstrèrent auxdiz sergenz enseignes de la Fizonomie et estat dudit Estienne, afin qu'ils le cognussent mieulx.
Ex ludo quorumdam dictæ villæVide supra Visagium falsum.(S. Abundi) qui Vultibus variatis procedebant, etc.
-
…, nihil timor populi, nihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissimus habendi senatus locus, nihil horum ora voltusque moverunt patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides quid proxima ,…
Cicero, in Catilinam
-
…ut eius voluntate discedere liceret ; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vero longe a suis inter hostium cadavera repertus est paululum etiam spirans ferociamque animi, quam habuerat vivus, in voltu retinens. Postremo ex omni copia neque in proelio neque in fuga quisquam civis ingenuus captus est ita cuncti suae…
Sallust, Catilina
-
…excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat .…
Sallust, Catilina
-
…cum virgo. Poscere fata tempus ait ; deus, ecce, deus Cui talia fanti ante fores subito non voltus, non color unus, non comptae mansere comae ; sed pectus anhelum, et rabie fera corda tument ;…
Vergil, Aeneid
-
…laedor ait, delapsaque ab aethere summo constitit in terris nebulasque recedere iussit. Coniugis adventum praesenserat inque nitentem Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam. Bos quoque formosa est. Speciem Saturnia vaccae, quamquam invita, probat, nec non…
Ovid, Metamorphoses
-
…in antris et quaecumque fugant inductas flamina nubes emittitque Notum. Madidis Notus evolat alis, terribilem picea tectus caligine vultum barba gravis nimbis, canis fluit unda capillis ; fronte sedent nebulae, rorant pennaeque sinusque. Utque manu late…
Ovid, Metamorphoses
-
…, quam postea scriptam edidit. Sed ubi ille adsedit Catilina, ut erat paratus ad dissimulanda omnia, demisso voltu, voce supplici postulare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent ea familia ortum, ita se…
Sallust, Catilina
-
…inquit ; numquam tibi causa doloris haec erit et Stygias iubet hoc audire paludes. Ut lenita dea est, vultus capit illa priores fitque quod ante fuit fugiunt e corpore saetae, cornua decrescunt, fit luminis artior orbis ,…
Ovid, Metamorphoses