manus
manus, a hand; an armed force
they engage the enemy in combat
he was waging war with a marauding band
- I Lit.: quam vero aptas, quamque multarum artium ministras manus natura homini dedit! Cic. N. D. 2, 60, 150: vas in manus sumere, id. Verr. 2, 4, 27, § 62: Epicurum in manus sumere, i. e. scripta Epicuri, id. Tusc. 2, 3, 8: pyxidem in manu tenere, id. Cael. 26, 63: manum porrigere ad tradendum aliquid, id. ib.: de manibus deponere, to lay out of one's hands, lay down, id. Ac. 1, 1, 2. ponere, id. Q. Fr. 1, 1, 8: extorquere, to wrest from one's hands, id. Cat. 1, 6, 13: e manibus dimittere, to let go out of one's hands, id. Or. 30, 105: manum ad os apponere, i. e. to lay the finger on the lips in token of secrecy, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 1, 4: alicui in manu esse, to be obvious, clear: neque mihi in manu Jugurtha qualis foret, Sall. J. 14, 4: (feminas) in manu esse parentium, fratrum, virorum, subject to, Liv. 34, 2, 11; cf.: minus filiae uxores sorores quibusdam in manu erunt, id. 34, 7, 11: in manibus esse, to be in everybody's hands, to be well known: est in manibus oratio, Cic. Lael. 25, 96: est in manibus laudatio, id. Sen. 4, 12; id. Brut. 33, 125.—Also, to be near: hostes sunt in manibus, near to us, close by us, upon us, Caes. B. G. 2, 19, 7; also, to be present: attendere, quae in manibus sunt, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 13, 1; Verg. A. 10, 280: in manibus habere, to have in hand, to be engaged on a thing: omnia, quae in manibus habebam, abjeci, Cic. Att. 13, 47, 1: habeo opus magnum in manibus, id. Ac. 1, 1, 2: philosophi quamcunque rem habent in manibus, in eam, etc., id. Tusc. 5, 7, 18; id. Sen. 7, 22; id. Cael. 27, 65: milites bellum illud, quod erat in manibus, reliquisse, id. Rep. 2, 37, 63; cf.: dum occasio in manibus esset, Liv. 7, 36, 10: inimicorum in manibus mortuus est, among, Cic. Inv. 1, 55, 108: manu tenere, to know for certain, id. Brut. 80, 277.— Pass.: manibus teneri, to be certain, evident, Cic. Sest. 32, 69: habere in manibus, to fondle, caress, make much of: sic in manibus (inimicum meum) habebant, sic fovebant, etc., id. Fam. 1, 9, 10: in manus venire, to come to hand, id. Q. Fr. 2, 15, b, 1: proelium in manibus facere, to fight at close quarters, Sall. J. 57, 4: ad manum habere, to have at hand, have in readiness, Quint. 12, 5, 1: ad manum esse, at hand, in hand, near, Liv. 9, 19: ad manum venire or accedere, to come hand to hand, come to close quarters: nonnumquam etiam res ad manus, atque ad pugnam veniebat, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 28; Nep. Eum. 5, 2; Liv. 2, 30: ut venere in manus, Tac. A. 2, 80: ut ventum in manus, id. H. 4, 71: adire manum alicui, v. 1. adeo: ad manum intueri aliquid, at hand, close by, hard by, Plin. 35, 10, 36, § 97: prae manu or manibus, at hand, in readiness, in hand, Plaut. Bacch. 4, 3, 10 (621); Ap. Met. 6, 18, 20; Ter. Ad. 980; Gell. 19, 8: quem servum ille habuit ad manum, Cic. de Or. 3, 60, 225: servus a manu, i. e. a scribe, secretary, Suet. Caes. 74: de manu dare, to give with one's own hand, Lampr. Alex. Sev. 37: de manu in manum quippiam tradere, to deliver from hand to hand, i. e. with great care, Cic. Fam. 7, 5, 2: manum ferulae subducere, to take the hand from the rod, i. e. to be too old for the rod, Juv. 1, 15: e manu (for eminus; opp. cominus), from a distance: quae mea cominus machaera atque hasta hostibit e manu, Enn. ap. Fest. s. v. redhostire, p. 270 Müll. (Trag. v. 212 Vahl.): plenā manu, with a full or plentiful hand, bountifully, liberally: plenā manu dare, abundantly, Sen. Ben. 1, 7, 2; id. Ep. 120, 10; id. ad Polyb. 9, 7; so trop.: Hortalus, quam plenā manu nostras laudes in astra sustulit, Cic. Att. 2, 25, 1; so, plenis manibus pecuniam largiri, Lact. 3, 16, 15; cf.: quemquam vacuis a se manibus abire pati, Sen. Brev. Vit. 14, 5: manibus pedibusque aliquid facere (Greek πὺξ καὶ λάξ), with hands and feet, i. e. with all one's power, with might and main, Ter. And. 161: per manus, with the hands, Caes. B. G. 6, 37: per manus servulae, by her assistance, Cic. Att. 1, 12, 3: per manus tradere, to deliver from hand to hand, from mouth to mouth, to hand down from father to son: traditae per manus religiones, Liv. 5, 51: per manus, also, by force, by main force, forcibly: per manus libertatem retinere, Sall. J. 31, 22: inter manus, in one's hands, under one's hands: agger inter manus proferebatur, Caes. B. C. 2, 2: villa crescit inter manus, Sen. Ep. 12, 1: nihil adhuc inter manus habui cui majorem sollicitudinem praestare deberem, Plin. Ep. 2, 5, 2: scripta quae inter manus habes, are occupied with, id. ib. 5, 5, 7.—Trop., palpable, evident: ante oculos interque manus sunt omnia vestras, Verg. A. 11, 311; cf.: manus inter parentum, id. ib. 2, 681: inter manus, also, in one's hands, in one's arms: abripite hunc intro actutum inter manus, Plaut. Most. 2, 1, 38 (385): e convivio auferri, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 28: sub manu and sub manum, at hand, near, readily, immediately, on the instant: Vocontii sub manu ut essent, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23, 2: quo celerius, ac sub manum annuntiari cognoscique posset, quid in provincia quāque gereretur, etc., Suet. Aug. 49; Sen. Ep. 71, 1: sub manus succedere, according to one's wish, Plaut. Mil. 3, 2, 59 (871): alicujus manu esse, to be from or by one's hand: epistulae quae quidem erant tua manu, Cic. Att. 7, 2, 3; cf. id. ib. 8, 13, 1 (cf. II. C. infra): manu, with the hand, by hand, i. e. artificially, opp. to naturally, by nature: manu sata, i. e. by the hand of man, opp. to what grows wild. Caes. B. C. 3, 44: urbs manu munitissima, Cic. Verr. 2, 2, 2, § 4: quaedam ingenia manu, quod aiunt, facienda sunt, Sen. Ep. 52, 1: quidam et liberos ejurent et orbitatem manu faciant, id. ad Marc. 19, 2: morbi, quos manu fecimus, i. e. which we produce by our own fault (e. g. by intemperance), Sen. Brev. Vit. 3, 3: oratio manu facta, artificial, elaborate, opp. to natural, simple, id. Ep. 115, 2: manu mederi, to be a surgeon, Cels. praef. 1: manibus aequis or manu aequā, with equal advantage: manibus aequis abscessum est, Tac. A. 1, 63: aequā manu discedere, to come off with equal advantage, Sall. C. 39, 4: manus afferre, to lay hands on; trop., to destroy or weaken: qui diutius torqueri patitur, quem protinus potest liberare, beneficio suo manus affert, Sen. Ben. 2, 5, 3: manum inicere alicui, to lay the hand on one, to detain, arrest him, Cic. Rosc. Com. 16, 48: manum dare, to give or lend a hand, to help, assist, Quint. 2, 3, 7: manus dare or dedere, to give the hands to be bound; hence, in gen., to give up, yield, surrender: perpende, et, si tibi vera videntur, Dede manus, aut, si falsum est, accingere contra, Lucr. 2, 1043: fateor, manus vobis do, Plaut. Pers. 5, 2, 72 (848): donicum aut certe vicissent, aut victi manum dedissent, Nep. Ham. 1; cf. Caes. B. G. 5, 31; Cic. Att. 2, 22, 2; Ov. H. 4, 14; 17, 260; Verg. A. 11, 568; Lact. 5, 1, 3: brevi manu, immediately, without delay, Dig. 23, 3, 43, § 1: longā manu, slowly, tediously, ib. 46, 3, 79: manum tollere, to raise the hand in token of an intention to yield, to yield, submit: cedo et tollo manum, Cic. Fragm. ap. Lact. 3, 28: manus tollere, to raise the hands in token of admiration or astonishment, Cic. Ac. 2 (Luc.), 19, 63: manus tendere ad aliquem, less freq. alicui, to stretch out the hands to one to implore assistance, Caes. B. G. 2, 13; Cic. Font. 17, 38: quae Romanis manus tendebant, Caes. B. G. 7, 48: dextram Italiae, Cic. Phil. 10, 4, 9: manu sternere aliquem, with the sword, Verg. A. 9, 702: utrāque manu, with both hands, i. e. willingly, readily, Mart. 1, 16, 9: manus manum lavat, one hand washes the other, one helps the other, Sen. Apoc. 9 fin.; Petr. c. 45, 13; Plin. 35, 10, 36, § 80: manum non vertere, not to turn the hand, prov. for to take no pains, make no effort: qui se fatentur virtutis causā ne manum quidem versuros fuisse, Cic. Fin. 5, 31, 93; cf. Ap. Apol. p. 311.
- II Transf.
- A The hand as the instrument used in fight; hence, personal valor, bravery: ne usu manuque reliquorum opinionem fallent, Caes. B. C. 3, 86: manu fortissimus, Liv. 39, 40: manu fortis, Nep. Dat. 1, 3: manu vincere, Ov. M. 1, 448: manu capere urbes, by force of arms, Sall. J. 5, 5: manum committere Teucris, to fight, Verg. A. 12, 60; so, conserere manum, Liv. 21, 39; 25, 11; 27, 33: conferre manum, Liv. 10, 43; Verg. A. 12, 345: in proelia Ferre manum, id. ib. 5, 403; cf.: et vice teli saevit nuda manus, Juv. 15, 54.—
- 2 Force, violence, fighting, close combat: res venit ad manus atque ad pugnam, Cic. Verr. 2, 5, 11, § 28: venire ad manum, Liv. 2, 30: accedere ad manum, Nep. Eum. 5: in manus venire, to come to an engagement, come to close quarters, Sall. J. 89, 2: pugna jam ad manus venerat, Liv. 2, 46: non manu, neque vi, force, violence, Sall. J. 31, 18; so Tac. Agr. 9.—
- B Of the hand of an artist: manus extrema non accessit ejus operibus, the last hand, the finishing touch, Cic. Brut. 33, 126: aptius a summā conspiciare manu, when you have given yourself the finishing touch, i. e. have completed your toilet, Ov. A. A. 3, 225: carmen nondum recepit ultimam manum, has not yet received the last polish, Petr. 118.—Hence, extremam bello Imponere manum, to put the finishing hand to the war, to bring it to a close, Verg. A. 7, 573.—Prov.: manum de tabula, lit., the hand from the picture, i. e. enough, Cic. Fam. 7, 25, 1.—
- C A hand, handwriting; in gen., work, workmanship: librarii manus, Cic. Att. 8, 13, 1: Alexidis manum amabam, quod tam prope accedebat ad similitudinem tuae litterae, id. ib. 7, 2, 3: manum suam cognovit, id. Cat. 3, 5, 12: propter emissam ab eis manum, Dig. 22, 3, 15: Praxitelis manus, Scopaeque, Mart. 4, 39, 3: artificum, Verg. A. 1, 455.—
- D For pars, a side: est ad hanc manum sacellum, Ter. Ad. 576: a laeva conspicienda manu, Ov. A. A. 3, 307. —
- E In throwing dice, a stake: quas manus remisi, to throw up the stakes, Aug. ap. Suet. Aug. 71.—
- F In fencing, a thrust, hit, blow: rectae, aversae, tectaeque manus, Quint. 9, 1, 20: prima, secunda, tertia, quarta, the prime, second, tierce, quart, id. 5, 13, 54.—
- G The trunk of an elephant: manus etiam data elephantis, Cic. N. D. 2, 47, 120; Curt. 8, 14, 27; Sil. 9, 628.—
- H The fore-paws of bears, Plin. 8, 36, 54, § 130.—
- K The branches on a tree: (platanus) cui innumerae manus, Stat. S. 2, 3, 39: fraxineae, Pall. Insit. 60.—
- L In milit. lang.: ferreae manus, iron hooks with which an enemy's ship was grappled, grappling-irons: manus ferreas atque harpagones paraverant, Caes. B. C. 1, 57: in advenientes hostium naves ferreas manus inicere, Liv. 36, 44 fin.: manus ferreas excogitare, Front. Strat. 2, 3, 24; Plin. 7, 56, 57, § 209; Curt. 4, 9, 2; Aur. Vict. Vir. Ill. 38; Luc. 3, 635.—
- M Also milit., an armed force, corps of soldiers: si nova manus cum veteribus copiis se conjunxisset, Caes. B. G. 1, 37: magnam manum conducere, id. ib. 5, 27: Hasdrubalem propediem affore cum manu haudquaquam contemnenda, Liv. 30, 7 fin.; id. 44, 27.—
- 2 Beyond the milit. sphere, in gen., a body, host, number, company, multitude: Romam veniet cum magna manu, Cic. Att. 16, 11, 6: evocatorum, id. Fam. 15, 4, 3: manus ad Quirinalia paratur, id. Q. Fr. 2, 3, 4; cf.: manum facere, copias parare, id. Caecin. 12, 33: manus bonorum, id. Q. Fr. 1, 2, 5, § 16: Judaeorum, id. Fl. 28, 66: conjuratorum, id. Cat. 1, 5, 12: bicorpor, i. e. the Centaurs, id. Tusc. 2, 9, 22: purpuratorum et satellitum, Liv. 42, 51: magna clientium, Suet. Tib. 1: comitum, Stat. S. 5, 3, 262: juvenum, Verg. A. 6, 5.—
- N Labor, hands, i. e. workmen: nos aera, manus, navalia demus, Verg. A. 11, 329: quale manus addunt ebori decus, id. ib. 1, 592.—
- O Power: haec non sunt in nostra manu, Cic. Fam. 14, 2, 3; cf.: in tua manu est, it rests with you, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 6, 1: juxta deos in tua manu positum est, Tac. H. 2, 76: victoria in manu nobis est, depends on, Sall. C. 20, 10: in vostra manu situm, id. J. 31; Plaut. Merc. 3, 4, 43 (630): in manu esse mihi, id. Trin. 1, 2, 67 (105). —
- 2 In partic., in jurid. lang., the legal power of a husband over his wife, the manus: in potestate quidem et masculi et feminae esse solent: in manum autem feminae tantum conveniunt. Olim itaque tribus modis in manum conveniebant: usu, farreo, coëmptione, etc., Gai. Inst. 1, 108 sq.; Cic. Fl. 34, 84 al.—
- P Law t. t., manūs injectio, i. e. an arrest: per manus injectionem agebatur, Gai Inst. 4, 21: ob eam rem ego tibi sestertium X. milium judicati manus inicio, Vet. Form. ap. Gai. ib.
B) insbes.: 1) die Faust = die persönliche Tapferkeit, die bewaffnete Hand, manu fortis, Nep.: manu promptus, Sall.: manu sternere alqm, Verg.: manu vincere, Ov.: manu capere urbes, Sall.: usu manuque, Caes.: committere manum Teucris, handgemein werden (im Kampf), Verg. (vgl. confero u. consero). – 2) das Handgemenge, die Tätlichkeit, Gewalttätigkeit, ad od. in manum venire, Liv. u. Plin. pan., od. ad manum accedere, Nep., zum Handgemenge kommen, handgemein werden: so auch in manus venire, Liv.: pugna iam ad manus venerat, man war handgemein geworden, Liv.: res venit ad manum, Cic.: proelium in manibus facere, im Handgemenge kämpfen, Sall.: continere manus ab alqo, Ov.: manibus temperare, es nicht zu Tätlichkeiten kommen lassen, Liv.: vim et manus afferre, zu Gewalt u. Gewalttätigkeiten schreiten, Cic.: Armeniae manum afferre, A. angreifen, Vell.: alci od. alci rei (zB. regnis) manum od. manus inicere, Gewalt antun, Sen. u. Val. Max.: manu (mit bewaffneter Hand) vindicare iniurias, Sall.: u. so vindicandum in eos... non manu neque vi, verum (sondern) etc., Sall.: ebenso per manus libertatem retinendam, Sall. – 3) (Abl. manu) von der Kunst od. Anwendung der Kunst, v. Bemühung u. Händearbeit, manu quaerere (erwerben), Cic.: bes. im Ggstz. zu dem, was von Natur ist = durch Händearbeit, durch die Kunst, piscina manu facta, Varro: portus od. canales manu facti, Cic. u. Sen.: congesta manu oppida, Verg.: manu sata, Getreide von Menschen gesät, Caes.: arbusculae manu cultae, künstlich gezogene, Fronto: urbs manu munitissima, Cic.: postea credo additas moles manuque adiutum, ut etc., und es sei durch die Kunst nachgeholfen, Liv. – übtr., auf gesuchte, künstliche Weise (vgl. Lipsius Sen. ad Marc. 19, 2. p. 122 ed. 4.), morbi, quos manu fecimus, Sen.: quidam liberos eiurant et orbitates manu faciunt, Sen.: oratio fucata et manu facta (affektierte), Sen. – 4) die Hand = Macht, Gewalt, haec non sunt in manu nostra, Cic.: omnes, quorum in alterius manu vita posita est, Cic.: iuxta deos in tua manu posita est, Tac.: in vestra manu situm est (in eurer H. liegt es) m. indir. Fragesatz, Sall., m. folg. Infin., Apul.: dah. manu mittere od. emittere, s. manūmittou. ē-mitto. – convenire in manum, s. con-veniono. I, A, b, β (Bd. 1. S. 1656).
II) meton.: 1) die Hand, d.i. Arbeit des Künstlers u. jedes Arbeitenden, prima, Quint.: extrema, letzte Hand, d.i. Vollendung und Vervollkommnung einer Arbeit, extrema manus non accessit eius operibus, Cic.: so auch summa manus, Sen., ultima manus, Ov.: aptius a summa conspiciare manu, laß dich lieber sehen, wenn du völlig geputzt bist, Ov.: manus pretium, s. manūpretium. – 2) die Hand eines Schreibenden, die Handschrift, u. die des Künstlers in den bildenden Künsten, der Stil u. dgl., alia, Cic.: Alexidis manum amabam, Cic.: redii ad meam manum, nun schreibe ich selbst, Cic.: manum emittere, die Hand (Handschrift) von sich geben, ICt.: falso manum eius imitatus, Eutr.: manus Praxitelis, Werk des Praxiteles, Mart.: artificum manus miratur, Verg. – 3) der Wurf im Würfelspiele, si quas manus remisi, Würfe (= deren Gewinn) geschenkt habe, Aug. b. Suet. Aug. 71, 3. – 4) der Handgriff, totas artis manus, machinas omnes ardenter exercet, übtr. = alle Kniffe u. Ränke, Apul. met. 3, 16. – 5) in der Fechtkunst, der Hieb, Stich, Stoß (vgl. Spalding Quint. 5, 13, 54. p. 386 sq.), prima (die Prime), secunda (der Nachstoß), tertia, Quint.: manum exigere, anbringen, Quint.
III) übtr.: 1) der Rüssel des Elefanten, Cic. u.a. – 2) die Vorderfüße des Bären, Plin.: des Affen, Plin. – 3) die Zweige der Bäume, Stat. u. Pallad. – 4) manus ferrea, ein eiserner, an einer Kette befestigter Haken, um feindliche Schiffe zu entern, der Enterhaken (vgl. harpago), Caes., Liv. u.a. – 5) (wie χείρ) die Schar (im üblen Sinne die Rotte, Bande), a) übh.: bonorum, Cic.: Iudaeorum, Cic.: coniuratorum, Cic.: manus bicorpor, von den Zentauren, Cic. poët. – insbes., Leute = Arbeiter zum Schiffsbau, Verg. Aen. 11, 329. – b) eine bewaffnete Schar, eine Abteilung, magna, Cic.: parva, Sall.: firma, Cic.: nova (Ggstz. veteres copiae), Caes.: manum facere, Cic.: manum conducere, Caes.: manum cogere, Caes. – ➳ Archaist. Genet. manuis, *Varro sat Men. 423. – Dat. manu, Prop. 1, 11, 12; vgl. Prisc. 7, 88. – vulg. Formen nach der 2. Deklin., Abl. mano, Corp. inscr. Lat. 3, 88: Akk. Plur. manos, Itala (Taurin.) Marc. 9, 34. Itala (Clar.) 1. Timoth. 2, 8.
quid prodest vulnus ~u tantum palpare
pone ~um tuam subter femur meum
cum ‥ ~us cum brachio a cetero essent corpore resectae
mitte ~um tuam in bullientem aquam et unum frustum de imis mihi ‥ adtrahe
neque dicitur Spiritus Dei ut membrum Dei, sicut ~us vel pes hominis
chiromanta, -e, i. joculator quilibet qui ~u sua ludit cum cultellis
posita ~u ad pectus, juravit in verbo
obviis ~ibus pacem amplexus, in fraterne necessitudinis amorem ‥ accurrit
Merlini proverbio, quo dici solebat, Anglie regem Hibernie triumphatorem, ab homine cum rubra ~u in Hibernia vulneratum, per Meneviam redeundo super Lechlavar moriturum
si capiatur cum rubea ~u et aliquis eum sequatur statim soleat judicium
item quod confessores seu penitenciarii ‥ mundas ~us servent
duo pectora, quattuor ~us et bina capita habuit
promuscidis; quasi anguila, unde ~us bestiae dicitur
ut omnem abstergeret dubietatem, [lupus ] pede quasi pro ~u fungens, pellem totam a capite lupe retrahens, usque ad umbilicum replicavit
ut de numero candelarum sit, omnes ~u cerea debent extingui
lego ‥ unum firmaculum cum ~u
non habens scutum ad ~um quo regem a nece defenderet
si latro est vel raptor, quod male ceperit, si ad ~um est, reddat(
libellum ‥ Senece De Clementia ad Neronem pre ~ibus sepe, ad ~um vero semper habens
pro eo quod vicecomes Hereford’ pecuniam ad ~um promptam non habet
quando infirmus habet ad ~um [ME: ] rem sibi utilem, ea bene potest ution hond
prohibemus ‥ ne de cetero nostri ordinis professores ludant ad scaccarium, aleas vel ad talos, nec cum arcubus vel balistis, nec currere cum pilis ad baculos vel ad ~us
me dedisse ‥ Warino de Vernun ‥ terram intus Weflidegate ad sinistram ~um
quorum sanguis in die judicii de vestris ~ibus requiretur
ecclesiam operis egregii de lapide fecit, cujus tecto vel longa incuria vel hostili ~u dejecto parietes hactenus stare videntur
quantum apud vos nostra potest amicitia ‥ et vestra sufficit operante Deo medicina, vestris ~ibus curandum propter Deum committimus
et juret per lx hidas quod ea mortua ~us [(AS: ] vendidit eisio deade hond
non recipiat aliquis alterius hominem sine licentia illius, cui ante servivit, priusquam innocens sit apud omnem ~um [(AS: ]laþleas wiþ æ lce hand
justum est, ut inde pacem habeat erga omnem ~um; et qui peccavit, luat(
cujus pretextu ‥ ferrea res in ~u secunda carius venditur quam in prima
prior habeat senescallum ‥ et unum secularem sibi adjunctum, qui negocia prioratus prosequantur ‥ totamque pecuniam que commode in maneriis levari poterit ‥ domi thesaur’ dictorum prioris et conventus absque diminucione et ~u media deferri faciant
primo ‥ debiles, pauperes et minores postea medie ~us homines veniunt
agens potestative licenter a militaribus viris homagia, relevationes, ab hominibus inferioris ~us fidelitates extorsit
Hugo Terraconensis archiepiscopus, proferens contumelie verbum in quendam medie ~us hominem, interfectus est cultello
quendam hominem medie ~us pro caro consanguineo habuit
si burgensis hac traditione ‥ calumpniatus fuerit, purgabit se sexta ~u per jusjurandum(
poterit idem negare contra totam curiam tertia ~u cum sacramento illud se non dixisse affirmando
invadiavit legem faciendam et defendendam summonicionem se xij ~u in adventum justiciariorum
debent se defendere de morte hominis per triginta sex homines juratos, et pro transgressione versus regem per duodecim, et versus alium septima ~u
habeat ergo legem quam et defendat se cum xxxvjta ~u, unde xviij sint ex una parte ‥ et decem et octo ex alia parte
Judeus ‥ sola ~u super librum(v. 2
licebat ei inde recedere, et ad superioris domini curiam convolare, prius tamen tertia ~u prestito sacramento, quod injuste a causa dilatus fuisset
diem sibi prefixit episcopus quod ad quedam que negavit duodecima ~u canonice se purgaret
necnon ad admittendum in forma juris ipsorum purgaciones canonicas cujuslibet ‥ eorundem cum decima ~u clericorum ordinis sui
ex consensu confratrum suorum ‥ ad purgacionem suam ‥ cum sola ~u admisit et ipsam purgacionem recepit ‥ canonice cum effectu
hanc Romana manus muris et turribus altam / fundavit
bonus scriptor fuit et bonas ~us habuit is, qui universa haec scripsit
Alexius ‥ summam ‥ ~um bello imponere sperans, supra Boamundum ‥ irruit
concilium Windlesoris coegit summam ~um negotio impositurus
operi salvationis sue summam ‥ imponere ~um
et licet scriptorum non sit eadem ~us, ejusdem ~us et stili seriem fideli relatione summatim transcripsimus
porro littere ille stilum vestre peritie redolebant, apicesque his, quos noviter a vestra sanctitate recepi, identitatem ~us michi certis indiciis penitus expresserunt
dicit quod starrum illud falso factum fuit nomine suo et de hoc ponit se super Judeos qui ~um suam cognoscunt
hoc manifeste patet per ceram et rasturam in eisdem rotulis inventam et per variacionem incausti et ~us scriptoris
transcribi fecit eandem [indictationem ] de nova ~u
monachus ille ‥ invenit negocium in minutis exaratum, ut optavit, in ~ibus minutoris
AVC. Augustus, BM. bonae memoriae, ‥ R. rex, ‥ istiusmodi genus descriptionis notae Julii Caesaris appelatur, quod cum litteris quae antiqua ~us appelatur perficitur
signum ~us Hlothari regis donatoris
~us Herevaldi episcopi. ~us Milredi episcopi
precor ‥ ut ~um consolationis quam ei porrexistis ‥ nunc ne retrahatis
dedisti ~um monastice professioni; cursum, queso, tue conversationis attende
nullus filiorum, quos genui, ~um mihi patrocinii porrigere audet
quomodo cotidiane in eadem ecclesia fiunt ad Deum oraciones pro omnibus et singulis ad ipsius fabrice sustentacionem ~us apponentibus adjutrices
qui ~us alias ad aratrum nostre sollicitudinis posuissent
nec ‥ ~um ad aratrum positam ‥ retrahemus
de precio de zinzibere, synamoum’, careaway, anneys, et ~us Christi in confeccionibus xij lib
itemfor ~us Christi vij d
per ~um validam, i. per divinam potentiam
cum ‥ vestra solers indolis sub ~u venerandi pontificis ornaretur
impetraverunt a rege cur possent illi partiuncule pacem emere, quam sub ~u regis superhabebant(
ego predictam abbatiam sub ~u et protectione mea habeo et omnes res eidem ecclesie pertinentes sub tuitione mea suscepi
execucione officii statim cessare tenetur et nihilominus in ~u superioris sc. pape, renunciare debet
quidam in finibus Eboraci publica ~u addicente oculorum effossione punitus est
diaconus quidam apostata convictus degradatus est et, ~ui seculari traditus, flammis ultricibus est absumptus
~u publica cujusdam tabellionis
publica ~u scriptum
super hujusmodi resignacionem per litteras autenticas et litteras vestras, vel sub ~u publica nos sine mora placeat certificare
in persona domini T. ipsius W. procuratoris sub ~u publica constituti
ipsa scripta originalia in consistorio Eboracensi, in forma juris, sub ~u publica et sigillo authentico ‥ transumi fecerunt
decernimus quod ipsarum [litterarum ] transcripto, ~u publica et sigillo alicujus episcopi ‥ munito
[Haraldus ] precellens cunctis primatibus terre, regis ~us dextera
Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et ~u promtus
precipio ut firmiter et inviolabiliter faciatis teneri, et quod super eos qui eam fecerint ~um non ponatis
a primo ingressu suo ~um in nos extendit duriorem
unde rex exasperatus in dictum archipresulem ~um suam aggravavit(
per quod ~um correctionis ad hoc aliter apponere debeamus
graves fecerunt insultus, ~us in eum ponentes violentas
militarem ~um ad se vindicandam lacrimosis postulationibus poscens
mittens ~um militarem
classis prolixior, armatorum ferens ~um fortiorem
fortissima collecta ~u, regi circa ripas Reni fluminis obviaverunt
adunato exercitu Northymbrorum et Eboracensium non parva ~u, Scottorum multitudinem pene totam interfecit
ipsos super dicta ecclesia gravi inquietacione molestavit armata ~u laicali prefatam ecclesiam invadendo
suffragans manu fortiter / alma per adminicula(
H. dux Normannie intravit Angliam in ~u valida et castellum de Maumebri obsedit
illuc in ~u forti cum multitudine impetuosa advenit
suis complicibus ‥ versus London adducendis cum ~u forti et in Turri ‥ firmiter ‥ in carcere collocandis
Angli superiorem ~um nacti, Noricos in fugam egerunt
in omni controversia et alio quolibet actu personam ejus concernente belli et pacis ~um habuit superiorem
~u ad ~um pugnaverunt
excepit primum impetum rex ‥ Saxonum ‥ ~um conserere ausus
ad ~us diffinicionem
~us hostibus dabant
Scotti omnes qui inter Anglos morabantur, aut his ~us darent aut suam redirent ad patriam
putantes homines illos ~um cito daturos fame et siti ‥ coactos
in ~us ire(
concordi omnium episcoporum assensu pressus [Dunstanus ] ~us dedit
qui ad nos quasi ad servos Dei et veros Christianos de ~ibus diaboli fugit
expugnaverunt Jerosolimam et liberaverunt eam de ~ibus Turcorum
Deus innocentes eripuit de ~ibus impiorum
in Danelahe ponetur res in ~u equali, donec dirationetur(
facta fuerunt scripta inter eos et commissa fuerunt quasi in equali ~u H. abbati Cestrie
omnia predicta salvo custodiri faciat in equali ~u usque ad eundem terminum
predicte terre ‥ committi debent ‥ Johanni filio Thome ad custodiendum tanquam in ~u equali
carta ‥ feoffamenti quam idem Johannes habet de dicto Radulpho super dictis maneriis in equali ~u de consensu partium
ortis igitur inde variis opinionibus rex precepit dictum pannum liberari comiti Lincoln’ tanquam in ~um equalem donec discussum fuerit quid cui cedere debuit
carta feoffamenti inde confecta que est in equali ~u thesaurarii Novi Templi Lond’
si quis dederit aut acciperit communionem de ~u haeretici ‥ annum integrum peniteat
si quid semel acceperit homo de ~u alterius in propriam potestatem
signando sese et spiritum suum in ~us ejus [conditoris ] commendando
in ~u sua retinuit episcopus in civitate Rovecestre iij hagas quae valent l denar’
decreta apostolica ‥ ne ‥ aliquis de ~u regis aut alicujus laici ecclesiarum investituras acciperet
si terram testamentalem habeat ‥ ipsa in ~um regis [(AS: ] transeasþam cingce to handa
premissa professione quam Thomas Lanfranco ‥ ~u in ~um porrexit
sciatis quod abbatia de Bordesleia cum omnibus pertinentiis suis in ~u mea [Henrici regis Anglie ] et custodia est
ad saisiandum et ponendum ad ~um nostram ‥ nobilia feuda que ‥ alienata et in manu mortua seu ignobili posita sunt
recipiet ‥ capellanus ex parte nostra ~us portum quod prebent parochiani et quam alii fideles gratis offerrent
de feodis et retrofeodis nostris ibidem alienatis et in ~u mortua seu ignobilium positis
statuimus ‥ quod nullus religiosus aut alius quicunque terras aut tenementa aliqua emere vel vendere ‥ presumat ‥ per quod ad ~um mortuam terre et tenementa hujusmodi deveniant
eodem anno fuit statutum factum, ne religiosi in ampliacionibus terrarum crescerent, quia multa feoda Anglie ad ~um mortuam devenerunt
inhibitum est ne de cetero possessiones terrarum seu redituum, sine speciali regis licencia, ad ~um mortuam devolvantur
si unicuique collegio fuerit signatus numerus patronatuum qui jam sunt in ~u mortua
cives Londoniarum tenementa sua infra libertatem existencia legare possunt tam ad ~um mortuam quam alio modo
domino J. B., archidiacono Aberdonensi ‥ pro se et quibuscunque assignatis suis, eciam ad ~um mortuam, xx solidos de formis dicti burgi per annum
concessimus ‥ Johanni quod ipsos xx solidos annuos dare possit et assignare ad ~um mortuam cuicunque pro loco vel personis quibuscunque pro salute anime sue
ad ~um mortuam imperpetuum confirmamus
ratificamus et pro nobis et heredibus nostris ‥ ad ~um mortuam imperpetuum confirmamus
concessiones donacionesque possessionum terrarum, tenementorum, ac annuorum reddituum ‥ datas, donatas, concessas et ~u mortua traditas
in liberam, puram, et perpetuam elimosinam et ad ~um mortuam imperpetuum(
~um enim antiqui bonum dicebant
➳ dat. manu Prop. 1, 11, 12, cf. Prisc. Gramm. 7, 88.
- 1. hand, (v. dieren) voorpoot, klauw: (a) (concr.); ➤ alqm manu tenere iem. aan de hand vasthouden; alqm manu ducere; alqd manibus accipere; manum dare alci; (de) manibus elabi; alci sicam de manibus extorquere; manūs ad caelum tollere; manūs alci, ad alqm tendere; manūs iactare gesticuleren; manūs post tergum vincire; manum inicere (m. acc.; dat.) arresteren; meā, tuā, suā enz. manu, de manu alqd facere eigenhandig; per manūs (met de handen) alqm trahere; per manūs (van hand tot hand) alqd tradere; per manūs (van geslacht op geslacht) religiones tradere; manūs dare, dedere zich laten boeien, metaf. zich overgeven; causā (m. gen.) ne manum quidem vertere de hand niet omdraaien voor; compressis manibus met de handen over elkaar, werkeloos (toeziend); (b) (metaf.); ➤ alqm in manibus habere iem. op handen dragen, hoogachten; oratio in manibus est is beschikbaar; in manibus vestris victoria est de overwinning ligt in jullie handen; liber mihi in manibus est ik werk aan een boek; ad manum esse bij de hand, dichtbij zijn; ad manum habere scribae loco als secretaris bij de hand hebben; ad manum venire in handen komen; ad manum accedere naderen, (v. dieren) uit de hand eten; inter manūs est het ligt voor de hand; manu tenere alqd zeker zijn van iets; plenā manu laudes alcis in astra tollere iem. de hemel in prijzen; manibus pedibusque, manibus pedibus met handen en voeten, uit alle macht, met uiterste krachtsinspanning;
- 2. gewapende hand, vuist; ➤ manum, manūs conferre, conserere het gevecht beginnen, slaags raken; manu fortis, manu promptus dapper; manu sternere alqm;
- 3. (metaf.) dapperheid, moed, durf; ➤ manu superare alqm; manu urbem capere;
- 4. gevecht, handgemeen; ➤ res ad manūs venit het loopt uit op een gevecht; proelium in manibus facere man tegen man vechten; manibus aequis pugnare onbeslist; manum committere (m. dat.) handgemeen worden met;
- 5. gewelddadigheid; ➤ manūs ab alqo continere afhouden van; manibus temperare het niet tot gewelddadigheden laten komen; vim et manūs afferre tot geweld en gewelddadigheden overgaan; manu vindicare iniurias;
- 6. gezag, macht (ook plur.); ➤ in alcis manu esse; in imperatoris manūs, manum arx venit;
- 7. (a) gezag v.e. man over zijn echtgenote, zonen en dochters; (b) gezag v.d. heer des huizes over het personeel; ➤ in manu patris esse; manu (e)mittere zie manumitto;
- 8. werk, bezigheid, daad; ➤ manum ultimam, summam, extremam operi imponere de laatste hand aan het werk leggen; manu metterdaad;
- 9. handwerk; ➤ manu door mensenhand, kunstmatig; portus manu factus aangelegd;
- 10. (poët.) kunstwerk; ➤ artificum manūs mirari;
- 11. handschrift; ➤ amici manum imitari; — attrib. ā manū [servus a manu secretaris, schrijver];
- 12. worp (bij het dobbelen);
- 13. handvol, schare, groep; bende [sceleratorum]; manschappen;
- 14. handlanger, instrument; ➤ comites manūs erant tuae (Cic.);
- 15. iets dat lijkt op een hand: (a) slurf v.e. olifant; (b) enterhaak [ferrea].
手。蹄。一隊兵。一夥人。勢力。手工。鐵手。一下刀。— prima et secunda 第一第二下刀。— elephanti 象鼻。Si nova — cum veteribus copiis se conjunxisset 若有一隊新兵助老兵馬。Nostra antiqua — bonorum 我等舊夥熟手。Zeuxidos manus 趨西徳匠人之畫。Valida manus 大兵馬。Per manus tradita religio 傅下之敎規。A manu vel ad manum servus 寫字者。筆手。Aequa manu discedere 竟兩人同態。In manu mea est vel est inter manus 在吾手。Conari manibus pedibusque 忙忙碌碌手足無措。Manu docere 指彼。Mea manu litterae 吾親筆書札。Epistola librarii manu 代筆之書信。Falso manum regis imitatus 假冒王之字跡。Plena manu 豐盛然。Sub manum vel manu 順便。立即。Manu dare 親手付。Sub manus succedere 所遇順手。Manus conserere 交爭。交手。In manum convenire 新婦過門。Manum afferre vel inferre ei 下手于彼。强之。Manum habere intra pallium 袖手閒坐。Manus tendere 舉手祈憐。Manum de tabula tollere 做完。報竣。 Manus manum lavat 雙手相洗兩下得益。Dare manus 尥開手讓人。Prae manibus 在手中。Manum remittere 賭時許改錯。Manum summam rei (dat.) imponere 吿竣。修正。Manum subducere ferulae (dat.) 成學。已長大。 De manu reddere 親手付。Poscere multas manus 須用大功。
Suggest a Translation
See an image
Statilius cognovit Manum et signum suum.Ita ad Atticum lib. 11. Ep. 2 :
Signum et Manum meam requirent.Facundus Hermianensis l. 4. cap. 4 :
Sed nunquid vel si propriam Manum Romano Episcopo non probante recipiat, etc.Supra
chirographumappellavit :
Et juratum sibi fuisse respondit, quod chirographum suum reciperet, si hæc Romanus Episcopus non probaret.Epistola Clericorum Italiæ, directa ad Legatos Francorum, qui CPolim proficiscebantur ann. 522 :
Quoniam ipsi Episcopi Græci ad voluntatem Principis damnaverant capitula ipsa, unde causa mota est : sed beatissimus Papa Manus eorum a serenissimo Imperatore receperat.Vetus Charta exarata ann. 13. Hludovici Regis in Orientali Francia, apud Joachimum Vadianum pag. 63 :
Ego in Dei nomine Wolfger cum Manu filii mei Engilgaci consentientis tradimus ad Monasterium, etc.Charta ann. 1170. apud Ughell. in Episcop. Bergomensib. ita clauditur :
Manus Petri et Heriprandi : Manus Manifredi Vicecomitis, etc.Ita in alia ann. 1173. ibid.
Rata reddat debita, pro quibus fixerat Manus.
Manus suas imponere in epistola,pro
epistolam subscribere, in Lege Bajwar. tit. 1. cap. 1.
Manum ponere in charta falsa,in Lege Longob. lib. 2. tit. 51. § 1.
Ita tamen ut ipsiAdde Leges Ratchis Regis tit. 7. § 2.parentes, qui interfuerint, aut judex in Chartula ipsa Manum ponant.
Ego etiam(Henricus Trecensis Comes) ipsis rogantibus Manu cepi... annotatum sigilli mei impressione firmavi.
Ego N. Manum misi. Manus suas in chartam mittere,in Lege Alemann. tit. 2. § 1.
Manum Ponere, in Lege Longob. l. 2. tit. 10. § 2. tit. 55. § 17.
Et Manus suas in ipsam cartulam posuissent.Acta S. Maximi Confess. pag. 56 :
Τεθεικότες καὶ τὰς ἰδίας χεῖρας ἐπὶ βεβαιώσεσι τῶν λαληθέντων.Vide Gloss. med. Græcit. in
Hanc eleemosinam super altare S. Bertini, fratribus meis assentientibus et Manum apponentibus, optuli.Vide infra Tangere 3.
Acta est autem publice hæc traditio.... coram testibus et Manumissoribus, etc.Occurrunt eadem verba in alia ann. 799. apud eumdem. Tradit. Fuld. lib. 1. trad. 21 :
Coram his testibus et Manumissoribus, quorum nomina et signa infra scripta sunt.
Dedit etiam Domno Abbati Oderico fidem, Manum suam, sicut mos sæcularis exigit, in illius manum mittens.
Et les Barons qui o lui furent, En la main Dieu de vrai lui mirent Qu'ils assembleront leurs navies, Et pourchasseront leurs aies.
Manus.
Manum alicui injicere,in Lege Bajwar. tit. 3. cap. 1. § 3. tit. 4. § 3. tit. 5. § 3. et in l. 7. de Fil. Apparitor. (7, 22.) et in l. 8. de Appellat. (11, 30.) Cod. Theodosiani. Vide in Manumissor.
Misit autem Manum domini Hugonis Diensis Episcopi et Romani Legati, quasi in loco sacramenti, ne aliquis filiorum vel successorum suorum hanc werpitionem præsumeret infringere.Vide
Jurarein Juramentum.
la bouche et les mains, in Consuetud. Trecensi, et aliis. Leo Ost. lib. 3. cap. 48. (alias 50.) :
Mandabat ei, ut sibi fidelitatem faceret, et homo ipsius per Manus deveniret.Vide Hominium. Hinc
Hominiumpræstare, manus suas scilicet in manus domini immittendo. Charta Henrici Imper. ann. 1014. apud Murator. delle Antic. Estens. pag. 108 :
Postquam nos in Regem et Imperatorem elegerunt, et post manus nobis datas, et Sacramenta nobis facta, etc.MS. :
Rou devint homs li Roiz et ses Mains li livra.
Nam et ipsi presbiteri, quomodo ibidem custodes sunt, ita professi sunt per Evangelia et sacratione ab Aretinæ ecclesiæ episcopo suscepissent, et Manus suas, juxta antecessorum suorum consuetudinem, ibidem fecissent, et sacramenta præbuissent, et obedientiam usque actenus impendissent et crisma suscepissent.Inquisit. ejusd. an. ibid. col. 377 :
Cum epistola Willerat multoties electus clericus venire ad ecclesiam S. Donati, et sagrationem ab episcopo Aretino suscipere, et Manus suas facere et sagramenta præbere.Charta ann. 746. ibid. col. 411 :
Repromecto et spondeo, atque Manus meam facio tivi domno venerabili Walprand episcopus, pro eo cot me... presbiterum hordinasti.
Sacerdotem seu clericum electum abbas de ecclesia illa et his, quæ ad ecclesiam pertinent, investiat. Sacerdos seu clericus Manum obedientiæ ei tribuat.
Multis fratribus poterit dominus solum feudum conferre, si compositis Manibus hoc receperint omnes simul.Id est, si una omnes homagium domino præstent. Adde cap. 29. § 16.
Et si Deus mihi dederit sanitatem, et ego vixero, quod teneam illam terram et honorem, quomodo usque hodie illum tenui in Dei servitio, et post meos dies habeat illam Sanctius filius meus jam dictus(primogenitus) in servitio Dei. Et dimitto Aybar et Exavierre Latri cum omnibus earum villis, quæ ad eos pertinent, ad alium filium meum Sanctium, ut possideat illas supra scriptas villas per Manum fratris sui Sanctii, quasi per me. Et si desvenerit de eo, et laxaverit filium, teneat ipse ejus filius eas per Manum de Sanctio filio meo in sua fidelitate. Et si talem insaniam fecerit ad fratrem suum Sanctium, ut, quod absit, ei mentiret, etc.
Quod si forte aliquis eorum hominum aliquem de hominibus Comitis, vel aliquem alium vulneraverit vel occiderit, et non detentus potuerit inde evadere, seque ultra prætaxatam viam in propriam monachorum partem recipere, nulli omnino liceat usque prosequi, vel ibi capere ; sed justitiam inde accipiet per Manum monachi qui Prior erit de Beu.In Charta ann. 1235. ex minori Chartul. S. Vict. Massil. :
Litigare in manu sua compellebat,id est, coram se de rebus suis dicere.
Manum alterius si unus testimonio lucrari vellet, occasione falsi, id facere cogitur mettertius, cum hominibus fide dignis.
Manum regiam infringere, qui bannum regium infringit, in Aresto Paris. penult. Janu. ann. 1319. Aliud ejusdem ann. 28. Junii :
Dicta Boneta existente in speciali gardia et protectione nostra una cum bonis suis, Manu nostra et penoncelle et brandone regiis apparenter positis, etc.
Manum apponere in rebus.
Isto vero die Natalis domini et die sanctæ Paschæ dat omnibus prioribus Manum, id est presbyterium duplum, præfecto scilicetPluries ibi.xx. solidos dominus Papa et Manum.
Confestim quasi debita jura noscentes, remissis telis, et complosis ad preces Manibus supplices submittunt ei colla.
Manibus velatisorasse supplices testis Plautus in Amphitryone 1.
Virgil. Æneid. lib. 7. v. 237 :Velatis manibus orant, ignoscamus peccatum suum.
Præferimus manibus vittas ac verba precantum.
Universitas Siculorum terræ osculum ante pedes et flexis poplitibus ac Manibus cancellatis.Vide Cancellare.
Imperator vero Manum in terram ponens, veniam petivit, et gratiam filio suo reddidit.
id est, Pugno percutere, in Lege Salica tit. 20. num. 9.
Eraclius exercitu adunato, cum omni Manu ferrea Persidem proficiscitur insequendo.
Avoir en main. Vetus Charta apud Freherum in Origin. Palat. cap. 6 :
Conscriptio Marchæ et silvæ, quæ pertinet ad Virunhein in pago Rinicgowe, sicut eam Chunradus Rex ad Manum suam habuit, etc.
Avoir sous la main. Elmham. in vita Henr. V. reg. Angl. edit. Hearn. cap. 32. pag. 78 :
Cum quædam negocia, puta illud quod sub Manibus jam habetur, per alias inferioriscondicionis personas... expedicione felici deduci valeant ad effectum.
coram Rege, ut est in Capitul. Caroli M. lib. 6. cap. 207.
Dare servum in manu Regis, hoc est, coram Rege manumittere, in Legibus Liutprandi apud Murator. tom. 1. part. 2. pag. 61.
Dictam carroneriam ad suam Manum ponere et sibi appropriare possit.
Ac si in ponendo extra Manum eorum hæreditatem illam quæ de ipsis non movebit, aliquid habuerint, ego similiter inde nihil percipiam.
Donner des mains en terre, Se manibus excipere. Charta ann. 1252 :
In dominum Amalricum et socios suos impinxerunt,... ita quod de Manibus dedit bis in terram.
Et Eufemia uxor Ismidonis prædicti gurpivit et donavit, sive laudavit præfatam decimam in manu prædicti Episcopi Hugonis ; quam laudationem in manu Episcopi confirmatam pro sacramento habemus. Similiter et filiæ Guigonis, neptæ Ismidonis sive Eufemiæ, in Manu consecrata Episcopi Hugonis donaverunt ac dimiserunt, sive gurpiverunt tertiam partem hanc decimarum harum de tota parochia de Mejolano, etc.Et fol. 81 :
Omnes autem decimas... in Manu prædicti Episcopi gurpisco : quam guirpitionem sicut sacramentum super altare timeo.Fol. 99 :
Et hæc promitto me servaturum pro juramento, in sacrata Manu prænominati Episcopi Hugonis, et inde do ei osculum cum bonæ fidei sponsione.
MadoxFormul. Angl. pag. 10 :
Ita videlicet quod nisi illas(marcas) redderet in festo Nativitatis S. Johannis B. anno supradicto, quod D. Willelmus de Betonya cui illa quieta clamatio credebatur custodienda in æqua Manu, dicto Nicholao vel suo certo attornato liberaret.
Si... contentio insurrexerit per legitimos testes, si potest fieri, finiatur. Sin autem, finiatur sine duellio, et judiciata Manu, sicuti Abbas per fidem unius hominis affirmare fecerit.Et fol. 199 :
Atque si... contentio fuerit orta, testimonio legitimorum virorum, ..... sine duello et judiciata Manu finiri.Vide
Ferrum candens.
Avaros et Sclavos, cæterasque gentium nationes, usque Manu publica, suæ ditioni subiciendum fiducialiter spondebat.
Si tempus aut res expostulaverit,recta manu et vero auxilio, subministret Ecclesiæ opem sui adjutorii.
dextram perdere, Pœna decreta maxime in perjuros, in Lege Wisigoth. lib. 8. tit. 5. § 1. in Lege Burg. tit. 6. § 11. tit. 26. § 4. tit. 55. § 3.
Manum redimere, in Lege Bajwar. tit. 2. cap. 6. et cap. 11. 12. § 1.
Cum manu rescissa componere, tit. 9. cap. 4. Adde tit. 1. cap. 5. tit. 6. cap. 2. § 3. Capitul. 5. Caroli M. ann. 803. cap. 2. 13. etc. Capitulare ann. 779. cap. 10. Capitul. 4. ann. 805. cap. 6. 11. Capitul. triplex ann. 808. cap. 4. Capit. 1. ann. 809. cap. 21. Capitul. 3. ann. 813. cap. 30. Capitul. 2. ann. 825. cap. 5. 11. Chartam Waldemari Regis Daniæ ann. 1326. apud Pontanum lib. 7. Rerum Danic. pag. 443. Ottonem a S. Blasio cap. 40. Pœna etiam monetariorum in Edicto Pistensi c. 16. etc.
mediocreset
minores personæaliis dicuntur. Vide in voce Homo. Radulfus de Diceto ann. 1112 :
Et plures mediæ Manus, quos ex justis et rationabilibus causis Rex pater exhæredaverat.Idem ann. 1186 :
Tandem Rex Francorum a latere suo duos Milites mediæ Manus homines... direxit in Angliam.Ita ann. 1190. et 1192 :
Inferioris, apud eumdem ann. 1138. 1185.et infimæ Manus homo
Chevaliers ne doivent pas estre ensi menez com bourgés, ne bourgés et gens de basse Main com Chevaliers.
Ego Lupo... tibi dono Romano Abbati ad partes Monasterii cum oblatione Manu involuta in palla altaris, etc.Vide Oblati 1.
Cum quis capiatur cum rubra vel recenti Manu homicidii, vel quod manualiter deprehendatur cum furto, vel latrocinio.Statuta Davidis II. Regis Scotiæ cap. 2 :
Si quis calumniatus fuerit de latrocinio,... si capiatur cum rubea manu, et aliquis eum sequatur, statim subeat judicium.Silvester Giraldus lib. 2. Itinerarii Cambriæ cap. 1 :
Merlini proverbio quo dici solebat, Angliæ Regem Hiberniæ triumphatorem ab homine cum rubra Manu in Hibernia vulneratum, per Meneviam redeundo super Lechlavar moriturum.
furtum inter Manus habens, in furto seu flagranti crimine deprehensus, in Legibus Adelstani Regis apud Brompton. pag. 849. et 850. Lex Bajwar. tit. 8. cap. 5 :
Fur nocturno tempore captus in furto, dum res furtivas secum portat, etc. Latro cum furto ambulans,in Capitulari 3. ann. 813. cap. 29. Anglis,
Maynourdicitur fur, qui in manuali furto deprehenditur, ut auctor est Rastallus.
Fur manifestarius, apud Plautum in Aulul. Æschini contra Ctesiphontem,
deprehensus in admisso, apud Papianum, in leg. Si dominus. D. de Præscript.
Present fet, interdum
present, nude, in Stabilim. S. Ludovici lib. 1. cap. 162.
Present mesfet, in Consuetud. Insulæ tit. 1. art. 18. Normanniæ art. 36. Altisiod. art. 36. Silvanect. art. 118. etc. Vide Harmenop. pag. 427.
Notavi diem Martis 4. Non. Octob. sub potestativa manu Hludovici Regis et pueri et sub Adalberto Comite.Ita ut
potestativa Manushic sumatur pro auctoritate et facultate donandi a Principe indulta. Vide Potestativus.
Hontheimpag. 157. col. 1 :
Cupimus fore notum, quod nos Manu communicata, deliberato animo et spontanea voluntate vendidimus et vendimus... domos nostras.Vide infra
Mercatum manuale.
coadunatavel
communicatamanu vide Mitterm. Princ. Jur. Germ. § 315.
Manus impositio ideo sit ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit : et quasi super baptismi aquam, tanquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superferebatur Spiritus sanctus.Concilium Charthaginense IV. de ordinatione Presbyteri can. 3 :
Episcopo eum benedicente, et Manum super caput ejus tenente.Et can. 4 :
Solus Episcopus, qui eum benedicit Manum super caput illius portat.
impositioprimitus pro simplici benedictione sumpta est, quæ
Quod autem benedictio per Manus impositionem datur, unde exortum dicitur, quod Isaac Jacob Manus imposuit, dum eum benedixit, et Moyses Josuæ Manus imposuit, dum eum ducem præfecit, et Dominus in Evangelio Apostolis Manus imposuit, dum eos principes et sacerdotes Ecclesiæ constituit. Sed et ipsi Apostoli Manus imposuerunt, cum Spiritum sanctum dederunt.Vide S. Augustinum Ep. 59. S. Ambros. lib. 1. de Pœnitentia cap. 7. etc.
Auditum est aliquas Abbatissas contra morem sanctæ Dei ecclesiæ benedictiones et Manus Impositiones et signacula sanctæ Crucis super capita virorum dare, necnon et velare virgines cum benedictione sacerdotali.
Ordinatio non solum ad imprecationem vocis, sed etiam ad impositionem impletur Manuum.S. Ambrosius lib. de Dignitate Sacerdotali cap. 5 :
Homo imponit Manum, Deus largitur gratiam : Sacerdos imponit supplicem dexteram, Deus benedicit potenti dextera.Vide Stephanum Episcop. Tornac. Epist. 28. Baronium ann. 44. num. 83. 84. Seldenum ad Eutychii Orig. pag. 17. 24. 1. Edit. Morinum de Sacris Ordinationibus, etc.
Hic hæreticos invenit in urbe Roma, quos vere ad Manus impositionem reconciliavit.Idem in S. Siricio :
Hic constituit hæreticum sub Manu impositionis recipi præsente cuncta Ecclesia.
Criminalia peccata multis jejuniis et crebris Manus sacerdotum impositionibus eorumque supplicationibus juxta Canonum statuta placuit purgari, ita ut nemo sine Manus impositione Episcopi, aut, ejus jussu, alicujus Presbyteri, se credat esse a suis facinoribus absolutum.
Manus impositio reconciliatoriadicitur in Concilio Arausicano I. can. 3. De ejusmodi manus impositionibus super pœnitentes agunt præterea Concilium Carthag. IV. can. 78. Carthag. V. can. 11. Meldense can. 76. Arelatense I. can. 8. Canones S. Patricii cap. 7. Vigilius PP. ad Eleutherium Episc. S. Augustin. lib. 3. de Baptismo, Leo M. ad Rusticum Inquisit. 18. et ad Nicetam Aquileiensem cap. 7. Avitus Vien. Epist. 6. 24. etc.
Nam cum Laici absque Ecclesiastica communione soleant pœnitere,Vide S. Augustinum Ep. 54.inquit Clerici vero absque administratione officii, non mirum, si Clerici per Manus impositionem remedium pœnitendi pro criminibus admissum, non ut Laici consequuntur, qui nequaquam, ut illi, pro criminibus excommunicari jubentur. Si autem ipsi usque ad anathematis sententiam inobedientes extiterint consequens est, ut per Manus impositionem sanctæ redintegrentur Ecclesiæ, cum redierint, sicut et sanctum Nicænum Concilium de Novatianis instituit. Nunquam tamen ut Laici remedium pœnitentiæ per Manus impositionem consequentur, etiamsi penitus absque ordine suscepto recipiantur, etc., Bernaldus Constantiensis
Super ægros manus imponent,scilicet super Catechumenos et Energumenos pro expulsione diaboli, quæ specialiter Exorcistis in ordinationibus conceditur, quippe ut habeant potestatem imponendi manus super Catechumenos, sive Energumenos. Vide Menardum ad librum Sacrament. pag. 340. 342.
Imponensque Manum super caput ejus ordinans benedixit.Ordo ad Reginam benedicendam :
Ut quæ per Manus impositionem hodie Regina instituitur, sanctificatione tua digna et electa permaneat.
Après eulx venoient les rois d'armes et héraulx du roy, per à per à ceulx de France et à leur basse Main.
Quando fuerit in congregatione maritus reginæ, ibit in Manu manca.Hinc
Main poteappellatur in Lit. remiss. ann. 1386. ex Reg. 130. Chartoph. reg. ch. 101 :
D'un coustel que ledit Jehan tenoit en sa main, il navrast cruelement le suppliant en sa main pote. Se je me feusse donnez garde de la pote Main,in aliis ann. 1397. ex Reg. 151. ch. 368.
Cæsarfol. 8. v°. :
Si aucun se bat en ladite mairie de Main garnye, il y a soixante solz Paris. d'amendes.
Exactio consuetudinis pessimæ, quæ Mortua manus dicitur,apud Sugerium in Charta pro libertate villæ S. Dionysii.
Servitus Manus mortuæ, lineæ humani generis inhumana,in Chron. Episcop. Autisiod. cap. 64. Charta ann. 1162. ex Tabul. Campaniæ :
Statutum inter nos, ut annis singulis idem Episcopus noster et successores ejus Episcopi prædictorum hominum capitalia libere et integre habeant ; cætera vero, id est Mortuam manum licentiam matrimoniorum, et alegia, inter nos æqualiter dividantur.
Nos vero pro his omnibus consuetudinem illam, quæ Mortuamanus dicebatur, et odiosa, dura nimis et importabilis burgensibus villæ Trenorchiensis erat, sed et infamis et peregrina videbatur extraneis, sibi suisque successoribus, cum bona voluntate et fide remisimus in perpetuum.
Manus mortua, interdum ipsos homines spectat, quos
Manus mortuævulgo dicunt ; interdum prædia ipsa, quæ bona
Manus mortuæappellant.
negato ultimæ voluntatis arbitrio, etiam quæ superstites habebant, morientes donare non poterant.Redit igitur
hominum Manus mortuæhereditas, si absque liberis decedant, ad dominum, in cujus
Manumortuaesse dicuntur. Aresta Candel. 1261. 1. Regesto Parlamenti f. 120 :
Abbas Compendiensis receperat in monasterio suo in monachum Conversum quendam rusticum suum servum Ecclesiæ suæ, in cujus Manu mortua, si remansisset, Rex haberet tertiam partem, etc.Horum mentio est in Chartis anni 1270. 1274. et 1351. apud Roverium in Reomao, in Consuetud. Calvimontensi art. 78. Victriacensi art. 103. Melodunensi art. 163. Meduntensi art. 78. Burgund. Ducat. art. 81. et seqq. Burgund. Comit. art. 99. Trecensi art. 3. 5. 6. 91. Catalan. art. 17. 18. etc. Atque ii dicuntur
à cause de leurs personnes de condition servile, Mainmortables envers leurs Seigneurs en tous biens, meubles et heritages, en quelque part qu'ils soient assis,in d. art. 5. Consuetudinis Trecensis.
jure constituti, vel
præscriptionis, ut habent Consuetudo Arvernensis cap. 27. art. 11. et Marchensis art. 127. quæ quidem prædia dicuntur
heritages tenus à condition de Mainmorte, in eadem Consuetud. Arvernensi d. cap. 27. art. i quorum possessores pro servis habentur, eoque ipso servilibus præstationibus et operis, quas pluribus recenset eadem Consuetudo Marchens. cap. 17. obnoxii.
Et porroi avoir Mainmole en ladite masure se jen wil.
Emptione centum librarum Manum-mortuam in perpetuum concessi possidendam.
Quitavimus hominibus de Varedis, de Germiniaco, de Villanolio, Manus mortuas, tam immobilium, quam mobilium quæ ad nos devenire solebant, vel ad antecessores nostros in territoriis et dominiis sive justitiis villarum prædictarum : ita quod dictæ Manus mortuæ immobilium ad propinquiores hæredes devolventur ubicunque fecerint mansionem, mobilium veroManummortuam, prout solet evenire, ad Episcopum de hominibus in dictis vallis manentibus, ubicumque sint dicta mobilia, habebunt propinquiores hæredes, ubicumque mansionem fecerint dicti hæredes. Sed Manum mortuam mobilium, devenientem ad Episcopum de hominibus extra tres villas manentibus, habebit Episcopus ubicumque sint mobilia, sive in prædictis villis, sive extra ; si vero terra bladata excadat in prædictis villis et territoriis sive justitiis earum, sicut erit bladata, ad propinquiorem hæredem deveniet. Sed si homo manens in aliqua prædictarum villarum haberet terram extra dictas villas et territoria et justitias earum, de quibus solet Episcopus habere Manum mortuam, terra tamen bladata ad Episcopum deveniat.
Manusmortuares ipsas mobiles tantum spectat. Consuetudo Trecensis art. 6. de servis :
Les autres sont Mainmortables en meubles et les autres en heritages seulement.Mox addit ejusmodi servis non licuisse testari de rebus
Manui mortuæobnoxiis, ultra 5. solidos in præjudicium domini.
De respectione capitis sui 2. denarios de Mortua vero Manu sex, de licentia maritali sex simili modo.Alia :
Pro censu capitali duodecim denarios, et pro licentia maritali quinque solidos ; pro Mortua vero Manu totidem solidos persolvant.Vetus Charta ann. 1102. ex Tabulario S. Arnulphi Crespiac. :
Et in tantum numerum eorum(servorum) tumultum popularem valuisse, ut omnino commeatum uxorum ducendarum, et partem suarum pecuniarum, quam vulgo Mortuam Manum dicimus, se daturos denegarent.
Cum autem contigerit præfatos burgenses proles suas nuptiis tradere, post mortem earum, si absque hæredibus obierint, etiam si parentes in villa S. Dionysii Mortuam Manum habebunt, propinquior aliquis fuerit, qui in terra B. Dionysii, vel sub viatura ejus, mansionem in præfata villa minime habuerit. Si aliquando etiam evenerit, ut filias suas hominibus alieni juris maritent, nullatenus eis Mortuam Manum concedimus, sed in jus revocari omnino petimus atque præcipimus.Charta Philippi Flandriæ Comitis ann. 1174 :
Nihil de Manu mortua infra Burgi ambitum extorquebat, nec morientium possessiones permittebat partiri.Charta Communiæ S. Quintini :
Neque vos, neque alius super homine de Communia Mortuam Manum clamabimus.Charta Mathildis Comitissæ Nivernensis ann. 1223 :
Quitto omnino et in perpetuum liberis meis civibus Autisiodorensibus Manum mortuam, quam in præjudicium eorum confiteor me arestasse, ut eorum hæredes et successores ubicunque manserint, excasuras parentum et prædecessorum suorum sine aliqua perturbatione et interventu pecuniæ possideant pacifice et quiete.
Manus-mortuæ, quæve servitia præstita ab hominibus ejusmodi servituti obnoxiis, luculenter explicatur in Charta Libertatum Montis-Britonis ann. 1376. tom. 1. Hist. Dalphin.
Primo quittavit penitus et in perpetuum remisit Manum mortuam quam ejus predecessores capere et habere in dicto loco et mandamento consueverant... Concedens ideo dictus D. prædictis hominibus, incolis, personis et habitatoribus dicti loci et mandamenti ejusdem, tam præsentibus, quam absentibus, et qui nunc sunt, et qui pro tempore fuerint... quod ipsi homines, et personæ testari possint et ordinare de eorum bonis quibuscumque, et in personis quibus eis videbitur et placuerit, ultimas voluntates, donationes causa mortis, et alios contractus facere pro libito voluntatis ; et quod eis et in eorum bonis, debeant et possint succedere eorum liberti, fratres, consanguinei, proximiores et propinqui per testamentum vel ab intestato, prout jura volunt. Item cum dicti homines consueverint varias et diversas corvatas facere et tantas quantas Domino erat necessarium et placebat, concessit, etc. Item concessit quod ipse dominus suique hæredes et successores, aut aliquis Officialium suorum non possint nec debeant contra dictos homines et personas inquirere ex officio curiæ nec contra ipsos seu alterum ipsorum inquisitiones facere sine legitimo denuntiatore, etc. Item concessit... quod ipsi homines et personæ successoresque sui aut ipsorum alter cogi non possint nec debeant... ad gaytandum in castro et fortalitio nec ad custodiendum portam fortalitii, seu alibi in dicto fortalitio aliquo tempore, de die vel de nocte... Item concessit, quod ipsi homines et personæ utriusque sexus... possint et sibi liceat maritari, et uxorari se liberosque nepotes, agnatos et cognatos ipsorum quotiescumque et ubicumque sibi placuerit et eis videbitur ad ipsorum omnimodam voluntatem, licentia domini seu alterius personæ non petita seu expectata, etc. Item concessit, quod ipse dominus successoresque sui... non possint nec debeant, nec eis licitum sit in futurum dictos homines, incolas et personas, cujuscumque status sint.... tailliare seu peræquare talliam, seu peræquationem aliquam eis facere, aut aliquam servitutem talliæ, doni vel exactionis pecuniæ cujuscumque eis imponere, ac eisdem summas pecuniarum extraordinarium petere, vel exigere, nisi, etc. Item concessit, quod ipsi homines et incolæ... non possint nec debeant in futurum aliqualiter cogi ad fortificandum donjonum dicti D. Montis-Britonis, nisi, etc.Inter quæ illud præcipue observandum arbitror, quod Liberis, etiam ex legitimo matrimonio procreatis, facultas concedatur bonis paternis succedendi ; ex eo quippe recte colligitur, jus illud aliquando denegatum fuisse iis qui sub
mortuæ Manusservitute degerent.
Manus-mortuæcui, ob
ligeitatem de corpore et persona, obnoxii erant nobiles in Delphinatu æque ac rustici ignobilesque viri, eidem servitutis jugo adstricti tenerentur, dubitare me fateor. Atqui tamen nihil inter eos discriminis occurrit in Charta ann. 1349. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 591. qua a
Manu-mortuanobiles liberat Dalphinus, ea conditione ut illi perinde homines suos ab ea eximerent :
Item ipse D. Dalphinus per se et successores suos remisit, quittavit totaliter et reliquit ubicumque terrarum et locorum Dalphinatus et terrarum suarum perpetuo, omnem Manum-mortuam, et omne jus, actionem et requisitionem, quod et quæ sibi competebant, aut competere poterant inV. Salvaingum de Usu feud. cap. 32.Barones et Banneretos, Nobiles, Valvassores et alios quoslibet subditos Dalphinatus et terrarum suarum quarumcumque, seu in eorum bonis et hereditatibus quibuscumque, ubicumque sint, occasione Manus-mortuæ, volens et ordinans quod eodem modo Barones, Bannereti, Nobiles, Valvassores et alii subditi Dalphinatus, et aliarum terrarum suarum quittent et remittant et remittere debeant et teneantur perpetuo hominibus et subditis eorumdem Manum-mortuam quamcumque, et omne jus sibi competens et competiturum occasione Manus-mortuæ, adversus eorum homines, seu subditos, seu bona eorum, alias nisi prædictam quittationem et remissionem facerent, aut si ulterius dicta Manu-mortua uterentur, illi sic utentes et volentes quittare dictam Manum-mortuam, nequaquam gaudeant nec gaudere possint præsenti privilegio remissionis Manus-mortuæ, sed ab eo totaliter sint excepti, si quandocumque casus forsan contingeret in eosdem aut successores eorum.
Et eis concedimus quod bona decedentium, sine reclamatione Manus mortuæ, assignentur personis quæ legitimam a decedentibus causam habeant.Charta ann. 1224. ex Chartul. 23. Corb. :
Ego vero dictam præposituram... quittavi in perpetuum, cum omni jure ad eamdem pertinente, videlicet justiciis, relevaminibus, Mortuis manibus, invadiamentis, etc.
hominibus manus mortuæde bonis suis testari haud liceret, id nominis postmodum inditum personis Ecclesiasticis, Collegiis, Communitatibus, etc. quibus perinde de bonis beneficiorum aut dignitatum, vel Collegiorum testari ac disponere non licet : qua notione vocem hanc usurpant fere semper Consuetudines municipales, et Edicta Regia.
manum mortuamtransferre non licet absque Regis et domini capitalis licentia. Meminit Edwardus Rex apud Willelm. Thorn ann. 1286. et 1288. Statuti a se editi
de terris et tenementis ad Manum mortuam non ponendis, licentia sua super hoc non obtenta.Unde Cowello
Mortuæ manus est talis manus, quæ feudum apprehensum sine omni metu amittendi, aut feoffatori ex quacumque causa restituendi tenet.Inde etiam Edwardus Cokus ad Littletonem sect. 1. ejusmodi
Mortuam manumdictam vult,
quia possessio eorum est immortalis: ita ut
manuspro possessione ;
mortuavero per antiphrasin pro immortali accipiatur. Prædia igitur quæ dabantur Ecclesiis, dicebantur dari in
manum mortuam, hac formula descripta in Charta ann. 1266. in Tabular. S. Arnulfi Crispiacensis :
Ita scilicet quod dictus Philippus de Glacca Armiger dedit in Manu mortua, et absque aliquo censu, reditu, seu dominio, alicui domino persolvendo, etc.M. Pastorale Ecclesiæ Paris. ann. 1273 :
Et volumus, quod dicti Decanus et capitulum dictas vineas teneant, et possideant in Manu mortua sine homagio, sine servitio, aut redhibitione aliqua nobis vel hæredibus aut successoribus nostris in posterum faciendis.
hæreditas, quæ ad dominum ipso jure devenit,
mortua manusdicta fuerit, haud
manus mortuæjus scribit :
In eo vero consistebat jus, ut quandocunque aliquis paterfamilias, qui hanc debuit servitutem, in signum servitutis præteritæ optimum pignus vel jocale, quod in ipsius domo reperiri contigerit, a dominis exigeretur : sin autem nihil esset, ut tum defuncti dextra manus offerretur.Molanus lib. 3. de Canonicis cap. 35. et ex eo Locrius in Chron. Belg. ann. 1142. addunt, dextram manum oblatam
in signum, quod ei amplius non serviret.
Primo enim omnia bona sua immobilia, quæ tenet in Manu-mortua, videlicet vineas, domos, census, cum eorum pertinentiis quæ acquisivit Parisius, etc.
rachatum, quod debetur domino post mortem vassalli. Nam
placitumhoc loco id sonare, docemus infra. Exstat Charta Aimerici Vicecomitis Thoarc. ann. 1253. qua Dom. de Rupe Militi concedit, quicquid habet in villa S. Benedicti de Anglia, præter
homagium ligium, et placitum Mortuæ manus, usque ad 10. libras monetæ currentis, quando illud contigerit evenire, et quædam calcaria deaurata, quandiu vixerit ille, qui prædictum placitum fecerit.Aliam ejusdem Aimerici anni 1254. profert Gallandus lib. de Franco allodio, in hæc verba :
Et est assavoir, que ledit Vicomte de Thoars nos a quitté icele partie, que nous doussent mettre au plait et à rachat, que il a feit au Comte de Peitiers daudevant dites choses : et si il aveneist, que rechat ou plait de Morte main fu fait au viage de moi Aimeric dauvant dit, des choses dauvant dites, ge ne fus tenus à rien mettre : més aprés ma mort, ma devant dite femme, et mi hoir, et mi successor sunt tenu à mettre au plait et à rachat de Morte-main, segond nostre partie dessus nommée, que nous avons des choses, et segond çou que nostre autre mettront au plait et à rachat, por raison de la partie segun le usage et la costume du pays.Catalogus Militum ann. 1271. tom. 5. Hist. Franc. 551 :
Petrus de Sainte Flaive dicit, quod nihil debet præter placita Manus mortuæ, et servitium ad castellum de Luc.Tabularium S. Cypriani Pictaviensis ann. 1404 :
Cum tribus solidis de placito, et cum 12. denariis pro omnibus servitiis solvendis de Mortua manu.Idem :
Cum 30. solidis de placito solvendis de Mortua manu. V.Cons. Pict. art. 173. et 174.
Campestria et silvestria jura, et Mortimanus suas, et abmatrimonia tam libere in sempiternum possideat, sicut fundator ipsius... possederat.Vide Mortalia, Manumissio.
Rationabiles ac legitimæ commutationes Ecclesiis utilesratæ haberi,
inutilesvero et
incommodæatque
irrationabilesdissolvi jubentur.
et recipiat unusquisque quod dedit.
Ubi vero Mortua manus interjacet, aut alia quælibet causa, quæ rationabilis esse videatur, inventa fuerit, diligenter describatur, etEadem habentur in Lege Longob. lib. 3. tit. 10. § 3.ad nostram notitiam perferatur.
rebellis, legendum
rationabilis. Fateor hic me cæcutire.
Manus mortua, inquit, in hac lege significare mihi videtur potestatem Regis sive possessionem Regis aut fisci, ut sit sensus : Ubi vero Ecclesiarum prædia sint in manu Regis, sive possessa per fiscum, aut alia quævis rationabilis causa intervenerit,
diligenter describatur, etc. ut habet Codex Estensis. Fiscus enim nunquam moritur, et immortalis est, etiam decedente Rege : ad cujus similitudinem
Manus-mortuadeinde cœperunt appellari Ecclesiæ, collegia, etc. ut supra observatum est. In Capitul. Caroli Calvi hæc eadem Lex repetitur his verbis :
Et si Mortua manus, vel præceptum regium super eis interjacet. Manus mortua,ut reor, fiscum designat possessorem :
PræceptumRegis privatum hominem possessorem, sed Præcepto regio munitum. Tunc ad Regem hæc erant deferenda. Vide Legem 234. Rotharis apud eumdem Murator. ibid. pag. 35. ubi de re, quæ
ad curtem Regis ceciderit, nulla fit repetitio. Quod firmare iterum licet ex Capitul. apud Carisiacum cap. 8. in quo hæc eadem Lex inserta legitur ubi de rebus Ecclesiasticis et de rebus quæ ad fiscum regium pertinent sermo sit.
Quilibet persoluta debita declarare debet ad sacra post Manum mortuam metseptimus.
nach todter Hand, id est, Post mortem ejus cui exsoluta est pecunia.
consacramentalibus. Capitular. lib. 3. cap. 91 :
Et si aliquis quælibet persona adversus eum quamlibet querelam habere voluerit, liceat ei secundum Legis ordinem cum sacramento quod posuimus Manu propria singula se idoneum facere, etc.Vide Juramentum.
septima, duodecima, etc. jurare. Vide Juramentum.
salva gardia, seu
in secura manu. Synodicon Nicosiense cap. 26. de Clericis :
Ne vadant de nocte, maxime post tertiam pulsationem : quod si inventi fuerint, licentiam damus custodibus civitatis, ut eos capiant salva Manu, et detineant usque mane, nobis quantocius præsentandos.
Veluti logres, capucia, longas, et alia arnesia ad rostrum et Manus ipsarum præparandas et etiam quæcumque alia necessaria providebit.
La carette qui maine meulles, ij. deniers le meulle, et Mains mollaires, j. den.
Par Manus Molarium obolum.
Pro duobus pixidibus sive massapanis, unum de Manu Christi, et alium de confiegs, etc.
Pro media Manu papiri, in qua fuit scriptus liber censuum et usaticorum supradictorum, xv. den. Turon.Alter ann. 1450. ex Tabul. S. Vulfr. Abbavil. :
Item pro duabus Manibus papiri, ij. sol. vj. den.
Item plus tres picas ferri latomorum sive peyreriorum cum earum Manibus sive caudis.
Quod (fundamentum) fieri debeat de muro cum quatuor braçalibus longitudinisiiij pedum pro quolibet braçale, et altitudinis iij. Manuum Lapidum, et fiat de bona calcina.er
Vangata, Gall.
Statuimus et ordinamus quod dicta fovea... debeat cavari et aptari in hunc modum, scilicet incipiendo juxta molendinum Gallerie ad cavandum veniendo superius scodigando et remondando dictam foveam, et cavando ij. Manus Vange usque ad Maxumaticum...Et pag. 146 :
Ita quod fossati sint amplitudinisij pedum, et cavi una Manus Vange.er
- 2 MA-, a hand: puerum in manibus gestare, T.: Vinxerat post terga manūs, V.: Caelo si tuleris manūs, H.: vas in manūs sumere: de manibus deponere, lay down: unde manum continuit?refrained, H.: hominem tibi trado de manu, ut aiunt, in manum, i. e. with great care: manum ferulae subduximus, i. e. outgrew the rod, Iu.: plenā manu, liberally: (Sextius) per manūs tractus servatur, i. e. by careful nursing, Cs.: per manūs servulae, by the assistance: traditae per manūs religiones, from hand to hand, L.: magna Iovis, might, H.: mihi veritas manum inicit, arrests.—The hand, as a symbol of nearness: ut iam in manibus nostris hostes viderentur, close upon us, Cs.: In manibus Mars ipse, at hand, V.: proelium in manibus facere, at close quarters, S.: res ad manūs vocabatur: quod Romanis ad manum domi supplementum esset, within reach, L.: servum habuit ad manum, as private secretary: aliquid paulum prae manu Dare, ready money, T.: est in manibus oratio, accessible: inter manūs sunt omnia vestras, plain and palpable, V.: iudicia mortis manu tenere, palpable proofs: manūs inter parentem Ecce, etc., close to, V.—As a symbol of occupation: habeo opus magnum in manibus, am engaged on: Naevius in manibus non est, is not read, H.: sic in manibus (inimicum) habebant, paid attentions to: agger inter manūs proferebatur, by manual labor, Cs.: inter manūs e convivio auferri, i. e. bodily: (epistulae) tuā manu, by your hand: manu sata, artificially, Cs.—As a symbol of control: Uxor quid faciat, in manu non est meā, under my control, T.: id frustra an ob rem faciam, in manu vostrā situm est, rests with you, S.: neque mihi in manu fuit, Iugurtha qualis foret, I could not determine, S.: (feminas) in manu esse parentium, virorum, subject, L.: hostem ex manibus dimitti, suffered to escape, Cs.: dum occasio in manibus esset, while they had the opportunity, L.: inimicorum in manibus mortuus est.— As a symbol of force: manibus pedibusque omnia Facturus, with might and main, T.: per manūs libertatem retinere, forcibly, S.: aequā manu discedere, a drawn battle, S.: Erymanta manu sternit, a blow, V.: ne manum quidem versuri, turn a hand: cum hoste manūs conserere, try conclusions, L.: manum committere Teucris, fight, V.: manu fortis, brave in battle, N.: urbīs manu ceperat, by force, S.: oppida capta manu, stormed, V.: Ipse manu mortem inveniam, by suicide, V.: usu manuque opinionem fallere, actual fight, Cs.: plura manu agens, compulsion, Ta.: dare manūs, give himself up, Cs.: manūs dedisse, yielded: neque ipse manūs feritate dedisset, consented, V.: manūs ad Caesarem tendere, i. e. to supplicate, Cs.: tendit ad vos virgo manūs.—As a symbol of skill: manus extrema non accessit operibus eius, finish: manus ultima coeptis Inposita, O.: Quale manūs addunt ebori decus, skilled hands, V.—Prov.: manum de tabulā, i. e. the work is finished.—A hand, handwriting, style, work, workmanship: librarii: manum suam cognovit: Artificum manūs inter se Miratur, the comparative skill, V.—A side(cf. pars): Est ad hanc manum sacellum, T.: a laevā conspicienda manu, O.—Of animals, a hand, trunk, claw: manus etiam data elephanto: uncae manūs, claws(of the Harpies), V.—In the phrase, ferreae manūs, grappling-hooks, grappling-irons: manūs ferreas atque harpagones paraverant, Cs.: in hostium navīs ferreas manūs inicere, L.—A body, band, company, host, collection, troop, corps: nova, Cs.: parva, S.: cum manu haudquaquam contemnendā, force, L.: Dolopum, V.: manum facere, copias parare: coniuratorum: bicorpor, i. e. the Centaurs: servilis, H.—Plur, labor, hands, workmen: nos aera, manūs, navalia demus, V.
-
…si fortissimo viro M. Marcello dixissem, iam mihi consuli hoc ipso in templo senatus iure optimo vim et manus intulisset. de te autem, Catilina, cum quiescunt, probant, cum patiuntur, decernunt, cum tacent…
Cicero, in Catilinam
-
…. et primum gladiatori illi confecto et saucio consules imperatoresque vestros opponite ; deinde contra illam naufragorum eiectam ac debilitatam manum florem totius Italiae ac robur educite. iam vero urbes coloniarum ac municipiorum respondebunt Catilinae tumulis silvestribus. neque ego…
Cicero, in Catilinam
-
…his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata…
Julius Caesar, Gallic War
-
…populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nos consules perferemus nam illa nimis antiqua praetereo, quod C. Servilius Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum…
Cicero, in Catilinam
-
…certiores a me facti de hac nocturna excursione Catilinae facile urbis suas finisque defendent ; gladiatores, quam sibi ille manum certissimam fore putavit, quamquam animo meliore sunt quam pars patriciorum, potestate tamen nostra continebuntur. Q. Metellus…
Cicero, in Catilinam
-
…minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt…
Julius Caesar, Gallic War
-
…his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vero non cruentum mucronem, ut voluit, extulit, quod vivis nobis egressus est, quod ei ferrum e manibus extorsimus, quod incolumis civis, quod stantem urbem reliquit, quanto tandem illum maerore esse adflictum et profligatum putatis…
Cicero, in Catilinam
In its wider sense, the name given by the Romans to the power of the chief of a family over the whole of that family, especially the power of the husband over his wife, whose person and property were so completely his own that he was legally responsible for her actions, but at the same time had the right to kill, punish, or sell her. As in this respect, so also with respect to the right of inheritance, the wife was placed on a level with the children, as she obtained the same share as they. For marriages without manus, see matrimonium.