aptus
aptus, fastened, joined, fitted, bound, attached; suitable
that which is most appropriate for your age
plecto mihi retia et pono ea in loco ~o(
qui oculos ~os habent et non vident
tempus festis paschalibus aptum
insula ‥ alendis ~a pecoribus
carmina ‥ pietati ~a
silva est ibi non pastilis ~a venationi
frons est apta minis
vir plus ~us mercimoniis quam milicie
ut [clerici ] ~iores et magis ydonei fierent ad majora
de terra ‥ pro captura piscium ~a
maeremium et boscum pro sagittis inde faciendis ~a
hoc non fieret nisi terra ~a nata esset sursum a centro elevari
cum sex canibus ~is ad vulpes capiend’(
I ¶ 1 attaché, joint : cum aliqua re Cic. Tim. 45, attaché à qqch. ; gladium e lacunari sæta equina aptum Cic. Tusc. 5, 62, épée suspendue au plafond au moyen dʼun crin de cheval || lié dans ses parties, formant un tout bien lié : ita esse mundum undique aptum, ut Cic. Ac. 2, 119, le monde est si bien lié en toutes ses parties que, cf. Tim. 15 ; Lucr. 5, 557, etc. ¶ 2 [fig.] res inter se aptæ Cic. Nat. 3, 4, etc., choses (idées) liées entre elles ; rerum causæ aliæ ex aliis aptæ Cic. Tusc. 5, 70, causes liées les unes aux autres ; ex honesto officium aptum est Cic. Off. 1, 60, le devoir découle de lʼhonnête ; cui viro ex se ipso apta sunt omnia quæ... Cic. Tusc. 5, 36, lʼhomme pour qui tout ce qui [mène au bonheur] dépend de lui-même (lʼhomme qui tient de son propre fonds tout ce qui...) || [avec lʼabl. seul] : rudentibus apta fortuna Cic. Tusc. 5, 40, une fortune qui tient à des cordages, cf. Leg. 1, 56 ¶ 3 lié en ses parties, formant un tout [en parl. du style] : apta dissolvere Cic. Or. 235, rompre (mettre en morceaux) un tout enchaîné ; apta oratio Cic. Br. 68, style bien lié ; verborum apta et quasi rotunda constructio Cic. Br. 272, des phrases bien liées et, pour ainsi dire, arrondies || préparé complètement, en parfait état : ire non aptis armis Sall. H. 25, marcher avec des armes qui ne sont pas en bon état, cf. Liv. 44, 34, 3 ; omnia sibi esse ad bellum apta ac parata Cæs. C. 1, 30, 5, il avait tout en parfait état et prêt en vue de la guerre ; quinqueremes aptæ instructæque omnibus rebus ad navigandum Cæs. C. 3, 111, 3, des quinquérèmes parfaitement équipées et munies de tout le nécessaire en vue de prendre la mer ¶ 4 [poét.] muni de, pourvu de [avec abl.] : nec refert ea quæ tangas quo colore prædita sint, verum quali... apta figura Lucr. 2, 814, ce qui importe pour les objets soumis au toucher, ce nʼest pas la couleur quʼils ont, mais la forme dont ils sont pourvus ; vestis auro apta Lucr. 5, 1428, vêtement garni dʼor, cf. Enn. Scen. 403 ; Ann. 339 ; Acc. Tr. 660 ; Tyrio apta sinu Tib. 1, 9, 70, vêtue dʼune robe de pourpre Tyrienne, cf. Virg. En. 4, 482 ; 6, 797 ; 11, 202 ; qui restitissent nautico instrumento aptæ et armatæ classi ? Liv. 30, 10, 3, comment résister à une flotte pourvue et armée de tout le matériel naval ?
II adj. ¶ 1 propre, approprié : aptissima sunt arma senectutis artes exercitationesque virtutum Cic. CM 9, les armes les mieux appropriées de la vieillesse, ce sont la science et la pratique des vertus ; aptior dicendi locus Cic. Rep. 2, 48, occasion plus convenable de parler ; alius alio melior atque aptior (numerus) Cic. Or. 203, suivant les cas, un rythme est meilleur et mieux adapté quʼun autre ; neminem nec motu corporis neque ipso habitu atque forma aptiorem mihi videor audisse Cic. de Or. 1, 132, je ne crois pas avoir entendu dʼorateur ayant une meilleure appropriation des mouvements du corps, du maintien même ou de lʼextérieur || [en parl. du style] exactement approprié aux idées, précis : Cic. Br. 145 ; de Or. 2, 56, etc. ¶ 2 fait pour, approprié à : [avec dat.] res apta auribus Cic. Or. 25 ; moribus Cic. Att. 5, 10, 3 ; naturæ Cic. Fin. 5, 24 ; ætati Cic. Br. 327 ; adulescentibus Cic. Br. 326, chose appropriée aux oreilles, aux habitudes, à la nature, à lʼâge, aux jeunes gens ; Ofella contionibus aptior quam judiciis Cic. Br. 178, Ofella mieux fait pour la tribune que pour le barreau ; o hominem semper illum quidem mihi aptum, nunc vero etiam suavem Cic. Fam. 12, 30, 3, quel homme ! toujours complaisant pour moi, mais maintenant, même exquis ! cf. Hor. S. 2, 5, 43 || gens novandis quam gerendis aptior rebus Curt. 4, 1, 30, nation mieux faite pour lʼinnovation que pour lʼexécution ; apta portandis oneribus jumenta sunt Sen. Brev. 18, 4, les bêtes de somme sont propres à porter des fardeaux, cf. Tac. Ann. 5, 2 ; vis venti apta faciendo igni Liv. 21, 37, 2, violence du vent propre à activer la flamme, cf. 21, 47, 1 ; 23, 4, 3 ; 25, 36, 5, etc. || [avec ad ] (calcei) apti ad pedem Cic. de Or. 1, 231, (chaussures) adaptées au pied ; ad tempus aptæ simulationes Cic. Mil. 69, faux-semblants accommodés aux circonstances ; res apta ad naturam Cic. Fin. 5, 39 ; ad consuetudinem Cic. Opt. 14, chose appropriée à la nature, à lʼusage ; natura sumus apti ad cœtus Cic. Fin. 3, 63, nous sommes par nature faits pour la vie de société ; habebat flebile quiddam aptumque cum ad fidem faciendam, tum ad misericordiam commovendam Cic. Br. 142, il avait un accent touchant, propre à inspirer la confiance et surtout à remuer la pitié ; homo non aptissimus ad jocandum Cic. Nat. 2, 46, lʼhomme le moins fait du monde pour la plaisanterie || res contra morsus apta Plin. 21, 58, chose bonne contre les morsures || [avec in acc.] in quod minime apti sunt Liv. 38, 21, 8, [genre de combat] auquel ils sont le moins propres, cf. Plin. 16, 174 ; Quint. 10, 3, 22 || [avec inf.] silva occulere apta feras Ov. F. 2, 216, forêt propre à cacher les bêtes sauvages : dux fieri quilibet aptus erat Ov. F. 2, 200, nʼimporte lequel était bon pour faire un chef || [avec une rel. au subj.] [rare] : nulla videbatur aptior persona, quæ de illa ætate loqueretur Cic. Læl. 4, aucun personnage ne me paraissait mieux fait pour parler de cet âge-là ; eam urbem aptissimam ratus, unde mitti commeatus possent Liv. 44, 13, 11, pensant que cette ville était la plus propre à servir de point de départ à lʼenvoi des ravitaillements.
- 1. (a) bevestigd, vastgebonden, toegevoegd; (b) (metaf.) afhankelijk, voortkomend (van, uit: ex of abl.); ➤ honestum, ex quo aptum est officium; vita modica et -a virtute; (c) samengevoegd, verbonden, verenigd; ➤ -a inter se et cohaerentia; oratio -a afgerond; naturā nihil est aptius niets is harmonischer dan de natuur; (d) in gereedheid gebracht, in goede conditie, toegerust [exercitus paraat]; (e) uitgerust, versierd met; ➤ nautico instrumento -a et armata classis; caelum stellis fulgentibus -um;
- 2. (a) aangepast, passend (aan, bij: ad; dat.; in m. acc.); ➤ calcei habiles atque -i ad pedem; (b) geschikt, passend (constructie als 2,a); ➤ locus ad insidias aptior; castra erant ad bellum ducendum aptissima; haec genera dicendi aptiora sunt adulescentibus; abs.: tempus -um het juiste moment; (c) bekwaam, geschikt (constructie als 2,a); ➤ milites minus -i ad huius generis hostem; poët. m. inf.: Circe apta cantu mutare figuras; m. relat. bijzin: nulla videbatur aptior persona, quae de illa aetate loqueretur; — m. abl. vaardig in het spreken [sermone].
- P. of *apo; cf. apiscor.
- II. As part, fastened, joined, fitted, bound, attached: gladium e setā. — Fig., depending upon, arising from: causae aliae ex aliis aptae: ex verbis ius: vita apta virtute: rudentibus fortuna, dependent on cables. — Fitted together, connected, joined: apta dissolvere ... dissipata conectere: omnia inter se apta et conexa. — Poet., adorned, fitted: caelum stellis, studded, V.—
- IIII. adj.with comp.and sup, suited, suitable, proper, ready, fit, appropriate, adapted, conformable: locus ad insidias aptior: castra ad bellum ducendum aptissima, C.: genera dicendi aptiora adulescentibus: dies sacrificio, L.: portūs puppibus, O.: amicis, serviceable, H.: pinus antemnis ferendis, O.: formas deus in omnes, easily changed into, O.: aptior persona, quae loqueretur: apta (ficus) legi, O.: saltūs eligit aptos, promising, O.: lar, satisfactory, H.: exercitus, ready for battle, L.— Of style: oratio.
-
…es, hoc poteras mecum considere saxo, Argus ait, neque enim pecori fecundior ullo herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram. Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo detinuit sermone diem iunctisque canendo vincere harundinibus servantia lumina temptat…
Ovid, Metamorphoses
-
…oriuntur cuncta duobus ; cumque sit ignis aquae pugnax, vapor umidus omnes res creat, et discors concordia fetibus apta est. Ergo ubi diluvio tellus lutulenta recenti solibus aetheriis altoque recanduit aestu, edidit innumeras species, partimque figuras…
Ovid, Metamorphoses
-
…habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus praeclare saeptus est ; ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnesque sensus hominum multo antecellunt sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus ,…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…quidem hominem neminem potuisti nec mihi amiciorem nec, ut arbitror, ad ea cognoscenda, quae scire volebam, aptiorem prudentioremve mittere. ego autem et tuas litteras legi libenter et audivi Lucilium diligenter. nunc, quoniam et tu…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…sit aliorum in aqua in aere aliorum, absurdum esse Aristoteli videtur in ea parte quae sit ad gignenda animantia aptissima animal gigni nullum putare. sidera autem aetherium locum optinent ; qui quoniam tenuissimus est et semper agitatur et viget…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…non aut spiritu pronuntiantis aut interductu librari, sed numero coacta debet insistere, verum etiam quod multo maiorem habent apta vim quam soluta. Vt enim athletas nec multo secus gladiatores videmus nihil nec vitando facere caute nec petendo vehe…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…qui omnibus rebus imparatissimis non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio…
Julius Caesar, Civil War
-
…cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus argumentorum copiam suggerunt ; quod etiam si ad instituendos adulescentulos magis aptum est, ut, simul ac posita causa sit, habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta…
Cicero, de Oratore
-
…voluntati architecti aer ignis aqua terra potuerunt ; unde vero ortae illae quinque formae, ex quibus reliqua formantur, apte cadentes ad animum afficiendum pariendosque sensus longum est ad omnia, quae talia sunt ut optata magis quam inventa videantur…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum