cano
cano, to sing, to prophesy
I sing of arms and a man
si non vana canunt mea somnia
- I Neutr., to utter melodious notes, to sing, sound, play.
- A Of men: si absurde canat, Cic. Tusc. 2, 4, 12; Plin. Ep. 3, 18, 9: celebrare dapes canendo, Ov. M. 5, 113: si velim canere vel voce vel fidibus, Cic. Div. 2, 59, 122; Quint. 5, 11, 124; 1, 8, 2; Gell. 19, 9, 3: quemadmodum tibicen sine tibiis canere non possit, Cic. de Or. 2, 83, 338; cf.: tibia canentum, Lucr. 4, 587; 5, 1384; Cic. Tusc. 1, 2, 4; Quint. 1, 10, 14: curvo calamo, Cat. 63, 22: harundine, Ov. M. 1, 683; Suet. Caes. 32: cithara, Tac. A. 14, 14: lituus quo canitur, Cic. Div. 1, 17, 30; Verg. E. 2, 31: movit Amphion lapides canendo, Hor. C. 3, 11, 2; Serv. ad Verg. G. 2, 417 al.; Cic. Brut. 50, 187.—
- 2 Of the faulty delivery of an orator, to speak in a sing-song tone: inclinată ululantique voce more Asiatico canere, Cic. Or. 8, 27; cf. canto and canticum.—
- B Of animals (usu. of birds, but also of frogs), Varr. L. L. 5, § 76 Müll.: volucres nullă dulcius arte canant, Prop. 1, 2, 14; Cic. Div. 1, 7, 12: merula canit aestate, hieme balbutit, Plin. 10, 29, 42, § 80; 10, 32, 47, § 89: ranae alio translatae canunt, id. 8, 58, 83, § 227.—Of the raven, Cic. Div. 1, 7, 12.—Esp., of the crowing of a cock: galli victi silere solent, canere victores, to crow, Cic. Div. 2, 26, 56; v. the whole section; id. ib. 2, 26, 56, § 57; Col. 8, 2, 11; Plin. 10, 21, 24, § 49 (cf. also cantus): gallina cecinit, interdixit hariolus (the crowing of a hen being considered as an auspicium malum), Ter. Phorm. 708.— In the lang. of the Pythagoreans, of the heavenly bodies (considered as living beings), the music of the spheres, Cic. N. D. 3, 11, 27.—
- C Transf., of the instruments by which, or (poet.) of the places in which, the sounds are produced, to sound, resound: canentes tibiae, Cic. N. D. 2, 8, 22: maestae cecinere tubae, Prop. 4 (5), 11, 9: frondiferasque novis avibus canere undique silvas, and the leafy forest everywhere resounds with young birds, Lucr. 1, 256; Auct. Aetn. 295.
- II Act., to make something or some person the subject of one’s singing or playing.
- A With carmen, cantilenam, versus, verba, etc., to sing, play, rehearse, recite: cum Simonides cecinisset, id carmen, quod in Scopam scripsisset, Cic. de Or. 2, 86, 352: carmina quae in epulis canuntur, id. Brut. 18, 71: in eum (Cossum) milites carmina incondita aequantes eum Romulo canere, Liv. 4, 20, 2: Ascraeum cano carmen, Verg. G. 2, 176; Suet. Caes. 49; Curt. 5, 1, 22: canere versus, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 36 Müll. (Ann. v. 222 Vahl.); Cic. Or. 51, 171; id. Brut. 18, 71: neniam, Suet. Aug. 100: idyllia ἐρωτικά, Gell. 19, 9, 4, § 10: verba ad certos modos, Ov. F. 3, 388: Phrygium, Quint. 1, 10, 33 Spald.—The homog. noun is rarely made the subject of the act. voice: cum in ejus conviviis symphonia caneret, Cic. Verr. 2, 3, 44, § 105.—
- 2 Prov.
- a Carmen intus canere, to sing for one’s self, i. e. to consult only one’s own advantage, Cic. Verr. 2, 1, 20, § 53; id. Agr. 2, 26, 68; v. Aspendius.—
- b Cantilenam eandem canis, like the Gr. τὸ αὐτὸ ᾄδεις ἆσμα, ever the old tune, Ter. Phorm. 494; v. cantilena.—
- B With definite objects.
- a In gen., to sing, to cause to resound, to celebrate in song, to sing of, Lucr. 5, 328: laudes mortui, Varr. L. L. 7, § 70 Müll.: canere ad tibiam clarorum virorum laudes atque virtutes, Cic. Tusc. 4, 2, 3; Quint. 1, 10, 10; 1, 10, 31; Liv. 45, 38, 12: puellis carmine modulato laudes virtutum ejus canentibus, Suet. Calig. 16 fin.: dei laudes, Lact. 6, 21, 9: deorum laudes, Val. Max. 1, 8, ext. 8.—So with de: canere ad tibicinem de clarorum hominum virtutibus, Cic. Tusc. 1, 2, 3 (cf. cantito): praecepta, Hor. S. 2, 4, 11: jam canit effectos extremus vinitor antes, Verg. G. 2, 417 Wagn. N. cr.: nil dignum sermone, Hor. S. 2, 3, 4: quin etiam canet indoctum, id. Ep. 2, 2, 9: grandia elate, jucunda dulciter, moderata leniter canit, Quint. 1, 10, 24; Cat. 63, 11: Io! magna voce, Triumphe, canet, Tib. 2, 5, 118; Ov. Tr. 4, 2, 52; cf. Hor. C. 4, 2, 47: haec super arvorum cultu pecorumque canebam, Verg. G. 4, 559 Wagn.: et veterem in limo ranae cecinere querelam, croaked (according to the ancient pronunciation, kekinere kuerelam, an imitation of the Aristophanic Βρεκεκεκέξ; v. the letter C), id. ib. 1, 378; Lucr. 2, 601: anser Gallos adesse canebat, Verg. A. 8, 656: motibus astrorum nunc quae sit causa, canamus, Lucr. 5, 510: sunt tempestates et fulmina clara canenda, id. 6, 84.—
- b With pers. objects (poet. and in post-Aug. prose): canitur adhuc barbaras apud gentes (Arminius), Tac. A. 2, 88: Herculem... ituri in proelia canunt, id. G. 2: Dianam, Cat. 34, 3: deos regesve, Hor. C. 4, 2, 13: Liberum et Musas Veneremque, id. ib. 1, 32, 10: rite Latonae puerum, id. ib. 4, 6, 37; 1, 10, 5: plectro graviore Gigantas, Ov. M. 10, 150: reges et proelia, Verg. E. 6, 3; Hor. C. 4, 15, 32: arma virumque, Verg. A. 1, 1: pugnasque virosque, Stat. Th. 8, 553: maxima bella et clarissimos duces, Quint. 10, 1, 62.—Very rarely, to celebrate, without reference to song or poetry: Epicurus in quădam epistulă amicitiam tuam et Metrodori grata commemoratione cecinerat, Sen. Ep. 79, 13.—Esp. of fame, to trumpet abroad: fama facta atque infecta canit, Verg. A. 4, 190: fama digna atque indigna canit, Val. Fl. 217 al.—And prov., to sing or preach to the deaf: non canimus surdis, Verg. E. 10, 8: praeceptorum, quae vereor ne vana surdis auribus cecinerim. Liv. 40, 8, 10.—
- C Since the responses of oracles were given in verse, to prophesy, foretell, predict.
- a In poetry: Sibylla, Abdita quae senis fata canit pedibus, Tib. 2, 5, 16; cf.: horrendas ambages, Verg. A. 6, 99; 3, 444: fera fata, Hor. C. 1, 15, 4; cf. id. Epod. 13, 11; id. S. 2, 5, 58; Tib. 1, 7, 1; cf. id. 3, 3, 36; 1, 6, 50; Hor. C. S. 25: et mihi jam multi crudele canebant Artificis scelus, Verg. A. 2, 124; Hor. S. 1, 9, 30.—
- b In prose: ut haec quae nunc fiunt, canere di inmortales viderentur, Cic. Cat. 3, 8, 18: non haec a me tum tamquam fata... canebantur? id. Sest. 21, 47: eum, qui ex Thetide natus esset, majorem patre suo futurum cecinisse dicuntur oracula, Quint. 3, 7, 11; Just. 11, 7, 4; 7, 6, 1; Tac. A. 2, 54; id. H. 4, 54: cecinere vates, idque carmen pervenerat ad antistitem fani Dianae, Liv. 1, 45, 5; 5, 15, 4 sq.; 1, 7, 10; Tac. A. 14, 32; Liv. 30, 28, 2; cf. Nep. Att. 16, 4; cf. of philosophers, etc.: ipsa memor praecepta Canam, Hor. S. 2, 4, 11 Orell. ad loc.; cf.: quaeque diu latuere, canam, Ov. M. 15, 147.
- III In milit. lang., t. t., both act. and neutr., of signals, to blow, to sound, to give; or to be sounded, resound.
- A Act.: bellicum (lit. and trop.) canere, v. bellicus: classicum, v. classicus: signa canere jubet, to give the signal for battle, Sall. C. 59, 1; id. J. 99, 1: Pompeius classicum apud eum (sc. Scipionem) cani jubet, Caes. B. C. 3, 82.—Absol. without signum, etc.: tubicen canere coepit, Auct. B. Afr. 82; cf. Flor. 4, 2, 66.—
- B Neutr.: priusquam signa canerent, Liv. 1, 1, 7: ut attendant, semel bisne signum canat in castris, id. 27, 47, 3 and 5; 23, 16, 12; 24, 46 (twice): repente a tergo signa canere, Sall. J. 94, 5; Liv. 7, 40, 10; Verg. A. 10, 310; Flor. 3, 18, 10: classicum apud eos cecinit, Liv. 28, 27, 15.—
- 2 Receptui canere, to sound a retreat: Hasdrubal receptui propere cecinit (i. e. cani jussit), Liv. 27, 47, 2; Tac. H. 2, 26.—Poet.: cecinit jussos receptus, Ov. M. 1, 340.—And in Livy impers.: nisi receptui cecinisset, if it had not sounded a counter-march, Liv. 26, 44, 4: ut referrent pedem, si receptui cecinisset, id. 3, 22, 6.—
- b Trop.: revocante et receptui canente senatu, Cic. Phil. 12, 3, 8: ratio abstrahit ab acerbis cogitationibus a quibus cum cecinit receptui, id. Tusc. 3, 15, 33: antequam (orator) in has aetatis (sc. senectutis) veniat insidias, receptui canet, Quint. 12, 11, 4.☞ Examples for the signif. to practice magic, to charm, etc., found in the derivv. cantus, canto, etc., are entirely wanting in this verb.
I intr., ¶ 1 [en parl. dʼhommes] chanter : canere ad tibicinem Cic. Tusc. 1, 3, chanter avec accompagnement de la flûte ; absurde Cic. Tusc. 2, 12, chanter faux || [diction chantante des orateurs asiatiques] Or. 27 ¶ 2 [animaux] : [chant de la corneille, du corbeau] Cic. Div. 1, 12 ; [du coq] Cic. Div. 1, 74 ; [des grenouilles] Plin. 8, 227 ¶ 3 [instruments] résonner, retentir : modulate canentes tibiæ Cic. Nat. 2, 22, flûtes rendant un son mélodieux ; cum symphonia caneret Cic. Verr. 2, 3, 105, alors que résonnaient les concerts ; tubæ cornuaque ab Romanis cecinerunt Liv. 30, 33, 12, les trompettes et les clairons sonnèrent dans le camp romain ; ut attendant, semel bisne signum canat in castris Liv. 27, 47, 3, quʼils observent si le signal de la trompette retentit une fois ou deux fois dans le camp, cf. 1, 1, 7 ; 24, 15, 1 ; 28, 27, 15 ; [fig.] neque ea signa audiamus, quæ receptui canunt Cic. Rep. 1, 3, et nʼécoutons pas le signal de la retraite ¶ 4 jouer de (avec abl.) : fidibus Cic. Tusc. 1, 4, jouer de la lyre ; ab ejus litui, quo canitur, similitudine nomen invenit (bacillum) Cic. Div. 1, 30, (le bâton augural) a tiré son nom, lituus, de sa ressemblance avec le lituus dont on joue, le clairon ; cithara Tac. Ann. 14, 14, jouer de la cithare.
II tr., ¶ 1 chanter : carmen Cic. de Or. 2, 352, chanter une poésie ; versibus Enn. Ann. 214, chanter des vers ; nec tam flebiliter illa canerentur... Cic. Tusc. 1, 85, et lʼon nʼentendrait pas les chants si plaintifs que voici... || chanter, commémorer, célébrer : ad tibiam clarorum virorum laudes Cic. Tusc. 4, 3, chanter au son de la flûte la gloire des hommes illustres ; quæ (præcepta) vereor ne vana surdis auribus cecinerim Liv. 40, 8, 10, (mes préceptes) que jʼai bien peur dʼavoir donnés vainement, comme si je les avais chantés à des sourds || chanter = écrire en vers, exposer en vers : ut veteres Graium cecinere poetæ Lucr. 5, 405, comme lʼont chanté les vieux poètes grecs ; Ascræum cano Romana per oppida carmen Virg. G. 2, 176, chantant à la manière du poète dʼAscra, je fais retentir mes vers à travers les bourgades romaines ; arma virumque cano Virg. En. 1, 1, je chante les combats et le héros... ; motibus astrorum quæ sit causa canamus Lucr. 5, 509, chantons la cause des mouvements des astres ; canebat uti magnum per inane coacta semina... fuissent Virg. B. 6, 31, il chantait comment dans le vide immense sʼétaient trouvés rassemblés les principes (de la terre, de lʼair, etc.) ¶ 2 prédire, prophétiser : ut hæc, quæ nunc fiunt, canere di immortales viderentur Cic. Cat. 3, 18, en sorte que les événements actuels semblaient prophétisés par les dieux immortels, cf. Sest. 47 ; Div. 2, 98 ; Virg. En. 3, 444 ; 8, 499 ; Hor. O. 1, 15, 4 ; S. 1, 9, 30 ; Tib. 2, 5, 16 || [avec prop. inf.] : fore te incolumem canebat Virg. En. 6, 345, il prédisait que tu serais sain et sauf, cf. 7, 79 ; 8, 340 ; Liv. 1, 7, 10 ; 26, 5, 14, etc.; nec ei cornix canere potuit recte eum facere, quod populi Romani libertatem defendere pararet Cic. Div. 2, 78, une corneille ne pouvait lui annoncer quʼil faisait bien de se préparer à défendre la liberté du peuple romain ; hoc Latio restare canunt Virg. En. 7, 271, les devins annoncent que cette destinée est réservée au Latium ¶ 3 jouer dʼun instrument, faire résonner (retentir) : omnia intus canere Cic. Verr. 2, 1, 53, jouer tout à la sourdine [en parl. dʼun joueur de luth qui se contente de toucher les cordes de la main gauche, c.-à-d. en dedans, de son côté ; tandis que les faire vibrer de la main droite avec le plectrum, cʼest foris canere : Ps. Ascon. Verr. 2, p. 173 Baiter ] ; classicum apud eum cani jubet Cæs. C. 3, 82, 1, il donne lʼordre que les sonneries de la trompette soient faites près de lui [marque du commandt ] ; tubicines simul omnes signa canere jubet Sall. J. 99, 1, il donne lʼordre que les trompettes exécutent tous ensemble leurs sonneries [signa canere jubet Sall. C. 59, 1, signa peut être ou sujet ou compl. direct] || bellicum me cecinisse dicunt Cic. Phil. 7, 3, ils disent que jʼai donné le signal de la guerre ( Mur. 30) ; ubi primum bellicum cani audisset Liv. 35, 18, 6, aussitôt quʼil aurait entendu retentir le signal de la guerre [mais (Thucydides) de bellicis rebus canit etiam quodam modo bellicum Cic. Or. 39, (Thucydide) dans les récits de guerre semble même faire entendre des sonneries guerrières, bellicum, acc. n. de qualif.] || tuba commissos canit ludos Virg. En. 5, 113, la trompette annonce lʼouverture des jeux ; ut (bucina) cecinit jussos inflata receptus Ov. M. 1, 340, quand (la trompe) dans laquelle il a soufflé a sonné lʼordre de la retraite.
➳ parf. arch. canui Serv. Georg. 2, 384 ; canerit = cecinerit Fest. 270, 32 || impér. cante p. canite Saliar. d. Varro L. 6, 75 || forme caniturus décad. : Vulg. Apoc. 8, 13.
- 1. (v. mensen en vogels) zingen; ➤ ad tibiam ~ bij de fluit; sprw.: surdis auribus ~ tegen dovemansoren praten; — (v. dieren) kraaien, krassen, kwaken;
- 2. (v. instrumenten) (weer)klinken; ➤ tubae cecinerunt; classicum (of signum) canit het teken voor de aanval klinkt;
- 3. (op een instrument) spelen, blazen (op: abl.) [harundine; fidibus; citharā; tibiā]; ➤ receptui ~ het sein voor de aftocht geven]; II. tr.
- 1. zingen [carmen; versūs];
- 2. bezingen, in een lied prijzen; alg. prijzen, verheerlijken [regum facta];
- 3. dichten;
- 4. voorspellen, aankondigen [omina; fata];
- 5. als leer verkondigen, uiteenzetten;
- 6. (instrumenten) bespelen, blazen, laten klinken, ihb. milit. [classicum of signa het teken tot de aanval geven].
唱。先說。— versus 吟詩。作詩。— tuba 吹號筒。— regem 舉揚國君。— sibi intus 暗謀己益。— ad tibiam 以唱陪笛。— fidibus 彈絃。— signa vel bellicum 吹號筒令交戰。— receptui 出令收兵。Quidquid fama canit 人所揚之名聲。Jam toto orbe nomen canitur meum 吾名已揚于普世。
Suggest a Translation
See an image
Januarius mensis, apud Papiam MS.
- 1 CAN-.
- II. Intrans, to utter melodious notes, make music, sing, sound, play.—Of men: celebrare dapes canendo, O.: tibicen sine tibiis canere non possit: harundine, O.: imitari Pana canendo, V.: Movit Amphion lapides canendo, H.: ad tibicinem de virtutibus, etc.: ululanti voce more Asiatico canere, to chant, use sing-song.—Prov.: non canimus surdis, preach to the deaf, V.—Of birds, etc.: galli victi silere solent, canere victores, to crow: gallina cecinit, interdixit hariolus (a bad omen), T.—Of the owl, to hoot, V.—Meton., of instruments or a piece of music, to sound, resound, be played: canentes tibiae: cum in conviviis symphonia caneret: maestae tubae, Pr.—Of signals, to sound, be sounded, resound: semel bisne signum canat in castris, L.: repente a tergo signa canere, S.: Signa canunt, V.: classicum apud eos cecinit, L.: receptui canere, to sound a retreat, Cs.: Hasdrubal receptui propere cecinit, L.: nisi receptui cecinisset, sounded a counter-march, L.—Fig.: revocante et receptui canente senatu.—
- IIII. Trans.with cognate acc., to sing, play, rehearse, recite, compose: id carmen:in eum carmina incondita, L.: versūs: verba ad certos modos, O.: praecepta, H.: indoctum, H.: Haec super arvorum cultu, V.— Of frogs: veterem querellam, croaked, V.— Prov.: Cantilenam eandem canis, ever the old tune, T.—With definite obj, to sing, celebrate in song, sing of, praise: virorum laudes: suas laudes, L.: reges et proelia, V.: Quas strages Turnus Ediderit, V.: Herculem, Ta.: Liberum et Musas, H.: plectro graviore Gigantas, O.: arma virumque, V.: (fama) facta atque infecta canit, trumpets, V.—Prov.: vana surdis auribus, L.—Of oracles or diviners, to give response(in verse), prophesy, foretell, predict, utter: horrendas ambages, V.: fera fata, H.: Artificis scelus, V.: haec quae nunc fiunt: Sibylla quae senis fata canit pedibus, Tb.: te mater aucturum caelestium numerum cecinit, L.: quae nunc usu veniunt, N.: Hoc signum cecinit missuram creatrix (sc. se), V.: quaeque diu latuere, O.: cecinere vates, idque carmen pervenerat, etc., L.— Of signals, to blow, sound, give: tubicines signa canere, give the signal for battle, S.: classicum apud eum cani iubet, Cs.: bellicum, call to arms: Gallos adesse, signalled, V.—Poet.: (bucina) cecinit iussos receptūs, O.
-
…ullo herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram. Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo detinuit sermone diem iunctisque canendo vincere harundinibus servantia lumina temptat. Ille tamen pugnat molles evincere somnos et, quamvis sopor est oculorum parte receptus…
Ovid, Metamorphoses
-
…Via prima salutis, quod minime reris, Graia pandetur ab urbe. Talibus ex adyto dictis Cumaea Sibylla horrendas canit ambages antroque remugit, obscuris vera involvens ea frena furenti concutit, et stimulos sub pectore vertit Apollo. Ut…
Vergil, Aeneid
-
…sacrabo, alma, viros. Foliis tantum ne carmina manda, ne turbata volent rapidis ludibria ventis ; ipsa canas oro. Finem dedit ore loquendi. At, Phoebi nondum patiens, immanis in antro bacchatur vates, magnum…
Vergil, Aeneid
-
…intereat nobiscum morte dirempta an tenebras Orci visat vastasque lacunas an pecudes alias divinitus insinuet se, Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno detulit ex Helicone perenni fronde coronam, per gentis Italas hominum quae clara clueret ; etsi…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…antris, et sciat indocilis currere lympha vias. litora nativis praefulgent picta lapillis, et volucres nulla dulcius arte canunt. non sic Leucippis succendit Castora Phoebe, Pollucem cultu non Hilaira soror ; non, Idae et cupido quondam…
Propertius, Elegies
-
…tepentibus auris mulcebant zephyri natos sine semine flores. Mox etiam fruges tellus inarata ferebat, nec renovatus ager gravidis canebat aristis ; flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant, flavaque de viridi stillabant ilice mella. Postquam ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris Italiam, fato profugus, Laviniaque venit litora, multum ille et terris iactatus…
Vergil, Aeneid
-
…amore valet Mimnermi versus Homero carmina mansuetus lenia quaerit Amor. i quaeso et tristis istos compone libellos, et cane quod quaevis nosse puella velit quid si non esset facilis tibi copia nunc tu insanus medio flumine quaeris aquam .…
Propertius, Elegies
-
…fetuque gravantur. hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum, hinc laetas urbes pueris florere videmus frondiferasque novis avibus canere undique silvas, hinc fessae pecudes pingui per pabula laeta corpora deponunt et candens lacteus umor uberibus manat distentis ,…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…, litora voce replet sub utroque iacentia Phoebo. Tunc quoque, ut ora dei madida rorantia barba contigit et cecinit iussos inflata receptus, omnibus audita est telluris et aequoris undis, et quibus est undis audita, coercuit omnes…
Ovid, Metamorphoses