conceptio

conceptĭo, ōnis, f. [concipio].

• Prop.
• • A A comprehending; hence, concr., a circuit, compass: summa omnium naturae rerum (mundus), the system of the universe, Vitr. 9, 4, 2: tota mundi, id. 6, 1, 6.—
  • B Aquae, a collection, reservoir, Front. Aquaed. 66; 67; 71; 73 al.—
  • C A conception, a becoming pregnant, Cic. Div. 2, 22, 50; Plin. 22, 22, 40, § 83; and imbrium (as fructifying the earth), Vitr. 8 praef.—
• II Trop.
• • A A composing, drawing up of juridical formulas Cic. Inv. 2, 19, 58; Dig. 3, 5, 46; 12, 2, 34; 24, 3, 56; 48, 2, 3 al.—Hence,
  • B Rei, an expression, Gell. 11, 13, 9.—
  • C In late gram., a syllable, Charis. p. 1 P.

conceptio, ōnis, f. (concipio), I) das Zusammenfassen, Auffassen, 1) übh., u. zwar konkret = der Inbegriff, mundi conceptio tota, das Weltsystem, Vitr.: ebenso omnium naturae rerum conceptio summa, Vitr. – 2) insbes.: a) als t.t. bei den Wasserleitungen, die Fassung des Wassers, u. konkret = das gefaßte Wasser, mit u. ohne aquae, Frontin.: dah. conceptionis modus, das Fassungsmaß, Frontin. (vgl. Dederich Frontin. aqu. § 67 extr.). – b) die Empfängnis des Weibes, Cic. u.a.: imbrium (als die Erde befruchtend), Vitr. – II) übtr.: a) das Abfassen juristischer Formeln, Cic. u. ICt. – b) rei, die Fassung der Sache in Worte, d Ausdruck, Gell. 11, 13, 9: dah. aliae conceptiones, Ausdrücke, Bezeichnungen, Arnob. 5, 36. – c) spät. gramm. t.t., die Silbe, Plur. bei Charis. 11, 11. – d) als rhet. Fig. = σύλληψις, das Zusammenfassen, wenn ein Prädikat, das nur einem Subjekt zukommt, zweien od. mehreren beigelegt wird, Rufin. de schem. lex. 2.

conceptio [CL] 1 conception (of offspring); b (fig); c (w. ref. to Christ). d feast of the Conception (8 Dec.) (cf. D. Knowles Mon. Order in Eng. (1963) 510–14). videtur sequi quod aut infans statim ab ipsa ~one animam habet rationalem ‥ aut in eo non est peccatum originale mox cum conceptus est Anselm (Orig. Pecc. 7) II 148; sicut de chalybe et silice exit quandoque scintilla, ita de spermate exit quandoque ~o M. Scot Phys. 1; nec potest aliquis fingere quod per istam causam divinam et graciam ac fortunam [per quam quidam homines sunt boni] intelligatur tantum quedam influencia celestis seu stellica, qualem astronomi solent in nativitatibus seu ~onibus somniare Bradw. CD 192A.  b adoptivas regenerantis fidei filias ex fecundo ecclesiasticae ~onis utero spiritalis verbi semine progenitas Aldh. VirgP 2.  c si Christus ab instanti sue ~onis fuit dominus omnium temporalium ‥ Ockham Pol. III 209.  d c1030 VI Id. [Dec.] ~o Sanctae Domini genetricis Mariae Kal. M. A. 433; a1066 benedictio in die ~onis Sanctae Dei genetricis Mariae ‥, cujus venerandae ~onis frequentamini magnifica sacramenta (Pont. Cant.) Rev. Downside V 110; c1129 in multis locis celebratur ejus [sc. Marie] vestra sedulitate festa ~o, quam antiquitus apud patres veteres celebrare non consuevit Christiana religio Osb. Clar. Ep. 7 p. 65 (cf. ib. p. 67: de hac genitricis Dei veneranda ~one; ib. pp. 11–14); s1129 in concilio apud Lundoniam congregato ‥ ex auctoritate apostolica confirmata est festivitas ~onis S. Dei genitricis Marie J. Worc. 29n. 5 (cf. Ann. Tewk. 45); 1155 feriam unam in die ~onis S. Marie Act. Hen. II I 99; s1228 archiepiscopus quidam Armenie Majoris ‥, interrogatus ‥ si in partibus suis ~o B. Marie celebraretur, respondet: “celebratur utique et hec est ratio, quia angelo nuntiante Joachim ‥ inhabitanti tunc desertum ipsa ~o facta est ‥ similiter et ~o B. Johannis Baptiste. de ~one autem Domini, que facta est angelo annunciante Marie, que concepit ex Spiritu Sancto, nulli fidelium venit in dubium” M. Par. Maj. III 161; 1314 quod eleccio custodum illius ciste ‥ in vigilia ~onis B. Marie Virginis singulis annis celebretur StatOx 114. 2 (gram): a syllepsis. b syllable (συλλαβή). c synecdoche. a ~o est associatio diversarum personarum cum verbo personali . ‥ est autem ~o alia personarum, alia numerorum, alia generum Neckam Corrog. (MS) f. 9r; Id. DS X 45 (v. antithesis b); de silempsi sunt multe dubitationes; est autem ~o diversarum clausularum ad unum conglutinata conjunctio Bacon XV 64 (cf. ib. 67: ~o semper fit per conjunccionem copulativam mediam inter concipiens et conceptum).  b syllaba, id est ~o, sc. literarum in unum Bacon CSPhil. 508.  c ea forma locutionis quae Grece dicitur συνεκδοχή et interpretatur ~o ‥ pars a toto totumque a parte significatur Eriug. Per. 560A. 3 a conception (mental construction of notion or sim.). b intention. a dialectica est communium animi ~onum rationabilium ‥ disciplina Eriug. Per. 475A; velut cum faber facturus aliquod suae artis opus prius illud intra se dicit mentis ~one Anselm (Mon. 10) I 24; ipsam formarum ~onem, quam visum vocamus Adel. QN 23; solebat [Abailardus] omnibus his conditionibus obviare, ubi non sequentis intellectum antecedentis ~o claudit aut non antecedentis contrarium consequentis destructoria ponit J. Sal. Pol. 453C; in propriis vel secretis vulgus errat et sic dividitur contra sapientes; sed in communibus animi ~onibus sub lege omnium continetur et cum sapientibus concordat Bacon NM 543 (cf. (v. conceptus 2a)); ‘posset’, ut cujuslibet concipit animus, eandem prioritatem naturalem et causalem significat, propinquius tamen secundum ~onem humanam huic prioritati causali et remocius a prioritate temporali quam ‘potuit’ vel eciam ‘potuisset’ Bradw. CD 839D; communis anime ~o est quod nullus concedit nisi illud quod et quatenus est de jure vel de foro suo Conway Def. Mend. 1415.  b 1283 cum nostri sit propositi immobilis ~o ‥ nullum ledere pro viribus innocentem Peckham Ep. 495 p. 638. 4 framing, formulation, expression in words. 1339 cum ‥ solum ‥ de gestis hominum realis accio non verbalis ~o ponderetur (Lit. Regis) G. Ed. III Bridl. 145 (cf. Foed. ed. 4, II 1087); s1456 audiens ‥ abbas ‥ de ~one porreccioneque bille dicte Reg. Whet. I 258.

conceptĭō, ōnis, f. (concipio), ¶ 1 action de contenir, de renfermer : mundi conceptio tota Vitr. Arch. 6, 1, lʼensemble, le système du monde || [en part.] prise dʼeau : conceptio aquæ Frontin. Aqu. 66, contenu dʼun réservoir ¶ 2 action de recevoir : Cic. Div. 2, 50 || conception : Vitr. Arch. 8, 3, 14 ¶ 3 [fig.] : conceptio rei Gell. 11, 13, 9, expression de lʼidée || [en part.] a) expression : Arn. 5, 36 ; b) rédaction, formule [jurispr.] : Cic. Inv. 2, 58 ; Dig. 24, 3, 56 ; c) [gramm.] syllabe : Char. 11, 11 ; d) [rhét.] syllepse : Prisc. Gramm. 17, 155.

conceptio , onis. f.
容。聚。受孕。

Suggest a Translation
See an image

conceptiō ōnis, f

• con- + CAP-, a conception, becoming pregnant. — Fig., a composing, drawing up(of formulas).