ex
ex, out of, from within
- I In space.
- A Prop.: interea e portu nostra navis solvitur, Ubi portu exiimus, etc., Plaut. Bacch. 2, 3, 54 (288): quam (sphaeram) M. Marcelli avus captis Syracusis ex urbe locupletissima atque ornatissima sustulisset, cum aliud nihil ex tanta praeda domum suam deportavisset, Cic. Rep. 1, 14: influxit non tenuis quidam e Graecia rivulus in hanc urbem, id. ib. 2, 19: visam, ecquae advenerit In portum ex Epheso navis mercatoria, Plaut. Bacch. 2, 3, 2 (236); cf. id. ib. 3, 2, 5 (389); 3, 6, 32 (561) al.: magno de flumine malim quam ex hoc fonticulo tantundem sumere, Hor. S. 1, 1, 56; cf.: nec vos de paupere mensa Dona nec e puris spernite fictilibus, Tib. 1, 1, 38: clanculum ex aedibus me edidi foras, Plaut. Most. 3, 2, 9 (698); so freq. with verbs compounded with ex; also with verbs compounded with ab and de, v. abeo, abscedo, amoveo, aveho, etc.; decedo, deduco, defero, deicio, etc.—
- 2 In a downward direction, from, down from, from off: ex spelunca saxum in crura ejus incidisse, Cic. Fat. 3, 6; cf. Liv. 35, 21: picis e caelo demissum flumen, Lucr. 6, 257: equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt, Caes. B. G. 4, 2, 3; cf.: cecidisse ex equo dicitur, Cic. Clu. 62 fin.: e curru trahitur, id. Rep. 2, 41: e curru desilit, Ov. A. A. 1, 559 et saep., v. cado, decido, decurro, deduco, delabor, elabor, etc.—
- 3 In an upward direction, from, above: collis paululum ex planitie editus, Caes. B. G. 2, 8, 3: globum terrae eminentem e mari, Cic. Tusc. 1, 28; and trop.: consilia erigendae ex tam gravi casu rei publicae, Liv. 6, 2.—
- B Transf.
- 1 To indicate the country, and, in gen., the place from or out of which any person or thing comes, from: ex Aethiopia est usque haec, Ter. Eun. 471: quod erat ex eodem municipio, Cic. Clu. 17, 49; cf. id. ib. 5, 11.—Freq. without a verb: Philocrates ex Alide, Plaut. Capt. 3, 2, 10 (507): ex Aethiopia ancillula, Ter. Eun. 165 Ruhnk.: negotiator ex Africa, Cic. Verr. 2, 1, 5: Epicurei e Graecia, id. N. D. 1, 21, 58: Q. Junius ex Hispania quidam, Caes. B. G. 5, 27: ex India elephanti, Liv. 35, 32: civis Romanus e conventu Panhormitano, Cic. Verr. 2, 5, 54 Zumpt; cf. id. ib. 2, 5, 59 fin.: meretrix e proxumo, Plaut. As. 1, 1, 38 (53); cf. id. Aul. 2, 4, 11 (290): puer ex aula (sc. regis barbari), Hor. C. 1, 29, 7: ex spelunca saxum, Cic. Fat. 3, 6: saxum ex capitolio, Liv. 35, 21, 6: ex equo cadere, Cic. Clu. 32, 175; cf. id. Fat. 3, 6; Auct. B. Hisp. 15 et saep.—
- 2 To indicate the place from which any thing is done or takes place, from, down from: ibi tum derepente ex alto in altum despexit mare, Enn. ap. Non. 518, 6 (for which: a summo caelo despicere, Ov. A. A. 2, 87; and: de vertice montis despicere, id. M. 11, 503); cf.: T. Labienus ... ex loco superiore conspicatus, etc., Caes. B. G. 2, 26, 4: ex qua (villa) jam audieram fremitum clientium meorum, Cic. Fam. 7, 18, 3: ex hoc ipso loco permulta contra legem eam verba fecisti, id. de Imp. Pomp. 17, 52; so id. ib. 8 fin.; cf.: judices aut e plano aut e quaesitoris tribunali admonebat, Suet. Tib. 33: ex equo, ex prora, ex puppi pugnare, Plin. 7, 56, 57, § 202 and 209; cf. Caes. B. G. 2, 27, 3: ex vinculis causam dicere, id. ib. 1, 4, 1; Liv. 29, 19.—Hence the adverbial expressions, ex adverso, ex diverso, ex contrario, e regione, ex parte, e vestigio, etc.; v. the words adversus, diversus, etc.—Also, ex itinere, during or on a journey, on the march, without halting, Cic. Fam. 3, 9; Sall. C. 34, 2; Liv. 35, 24; Caes. B. G. 2, 6, 1; 3, 21, 2; id. B. C. 1, 24, 4; Sall. J. 56, 3 al.; cf. also: ex fuga, during the flight, Caes. B. G. 6, 35, 6; id. B. C. 3, 95; 96 fin.; Sall. J. 54, 4 Kritz.; Liv. 6, 29; 28, 23 al.
- II In time.
- A From a certain point of time, i. e. immediately after, directly after, after (in this sense more freq. than ab): Cotta ex consulatu est profectus in Galliam, Cic. Brut. 92, 318; so, ex consulatu, Liv. 4, 31 Drak.; 40, 1 fin.; 22, 49; 27, 34; Vell. 2, 33, 1 al.: ex praetura, Cic. Leg. 1, 20, 53; id. Mur. 7, 15; Caes. B. C. 1, 22, 4; 1, 31, 2: ex dictatura, Liv. 10, 5 fin.: ex eo magistratu, Vell. 2, 31 et saep.; cf.: Agrippa ex Asia (pro consule eam provinciam annuo imperio tenuerat) Moesiae praepositus est, Tac. H. 3, 46 fin.: statim e somno lavantur, id. G. 22: tanta repente vilitas annonae ex summa inopia et caritate rei frumentariae consecuta est, Cic. de Imp. Pomp. 15, 44; cf. Liv. 21, 39: ex aliquo graviore actu personam deponere, Quint. 6, 2, 35: mulier ex partu si, etc., Cels. 2, 8: ex magnis rupibus nactus planitiem, Caes. B. C. 1, 70, 3; cf.: ex maximo bello tantum otium totae insulae conciliavit, ut, etc., Nop. Timol. 3, 2; and: ex magna desperatione tandem saluti redditus, Just. 12, 10, 1 et saep.: ex quo obses Romae fuit, since he was a hostage in Rome, Liv. 40, 5 fin.—So the phrase, aliud ex alio, one thing after another: me quotidie aliud ex alio impedit, Cic. Fam. 9, 19 fin.; Cic. Leg. 1, 4, 14 (cf. also, alius, D.): aliam rem ex alia cogitare, Ter. Eun. 631: alia ex aliis iniquiora postulando, Liv. 4, 2.—So, too, diem ex die exspectabam, one day after another, from day to day, Cic. Att. 7, 26 fin.; cf.: diem ex die ducere, Caes. B. G. 1, 16, 5 (v. dies, I. A. b.).—
- 2 With names of office or calling, to denote one who has completed his term of office, or has relinquished his vocation. So in class. Lat. very dub.; for the passage, Caes. B. C. 1, 46, 4, belongs more correctly under III. B. It is, however, very common in post-class. Lat., esp. in inscriptions—ex consule, ex comite, ex duce, ex equite, ex praefecto, etc.—an ex-consul, etc. (for which, without good MS. authority, the nominatives exconsul, excomes, exdux, etc., are sometimes assumed, in analogy with proconsul, and subvillicus; cf. Schneid. Gram. 1, p. 562, note, and the authors there cited): vir excelsus ex quaestore et ex consule Tribonianus, Cod. Just. 1, 17, 2, § 9; cf.: Pupienus et Balbinus, ambo ex consulibus, Capitol. Gord. 22: duo ante ipsam aram a Gallicano ex consulibus et Maecenate ex ducibus interempti sunt, id. ib.: mandabat Domitiano, ex comite largitionum, praefecto, ut, etc., Amm.14, 7, 9: Serenianus ex duce, id. 14, 7, 7: INLVSTRIS EX PRAEFECTO praeTORIO ET EX PRAEFECTO VRbis, Inscr. Orell. 2355 al., v. Inscr. Orell. in Indice, p. 525.— And of a period of life: quem si Constans Imperator olim ex adulto jamque maturum audiret, etc., i.e. who had outgrown the period of youth, and was now a man, Amm.16, 7.—
- B From and after a given time, from ... onward, from, since (cf. ab, II. A. 2.): bonus volo jam ex hoc die esse, Plaut. Pers. 4, 3, 10 (479): itaque ex eo tempore res esse in vadimonium coepit, Cic. Quint. 5 fin.: nec vero usquam discedebam, nec a republica deiciebam oculos, ex eo die, quo, etc., id. Phil. 1, 1: ex aeterno tempore, id. Fin. 1, 6, 17: ex hoc die, id. Rep. 1, 16: motum ex Metello consule civicum tractas, from the consulship of Metellus, Hor. C. 2, 1, 1: C. Pompeius Diogenes ex Kalendis Juliis cenaculum locat, Petr. 38, 10; so usually in forms of hiring; cf. Garaton. Cic. Phil. 2, 39, 100: ex ea die ad hanc diem, Cic. Verr. 2, 1, 12 fin.: memoria tenent, me ex Kalendis Januariis ad hanc horam invigilasse rei publicae, id. Phil. 14, 7, 20.—Esp.: ex quo (sc. tempore), since: octavus annus est, ex quo, etc., Tac. Agr. 33; id. A. 14, 53: sextus decimus dies agitur, ex quo, id. H. 1, 29: sextus mensis est, ex quo, Curt. 10, 6, 9; Hor. Epod. 11, 5; so, ex eo, Tac. A. 12, 7; Suet. Caes. 22: ex illo, Ov. F. 5, 670; Stat. S. 1, 2, 81.—
- C Less freq. in specifying a future date (after which something is to be done), from, after: Romae vereor ne ex Kal. Jan. magni tumultus sint, Cic. Fam. 16, 9, 3: hunc judicem ex Kal. Jan. non habemus ... ex Kal. Jan. non judicabunt, id. Verr. 1, 10: ex Idibus Mart. ... ex Idibus Mai., id. Att. 5, 21, 9.
- III In other relations, and in gen. where a going out or forth, a coming or springing out of any thing is conceivable.
- A With verbs of taking out, or, in gen., of taking, receiving, deriving (both physically and mentally; so of perceiving, comprehending, inquiring, learning, hoping, etc.), away from, from, out of, of: solem e mundo tollere videntur, qui amicitiam e vita tollunt, Cic. Lael. 13, 47: ex omni populo deligendi potestas, id. Agr. 2, 9, 23: agro ex hoste capto, Liv. 41, 14, 3: cui cum liceret majores ex otio fructus capere, Cic. Rep. 1, 4: ex populo Romano bona accipere, Sall. J. 102: majorem laetitiam ex desiderio bonorum percepimus, quam ex laetitia improborum dolorem, Cic. Rep. 1, 4: quaesierat ex me Scipio, id. ib. 1, 13: ex te requirunt, id. ib. 2, 38: de quo studeo ex te audire, quid sentias, id. ib. 1, 11 fin.; 1, 30; 1, 46; 2, 38; cf.: intellexi ex tuis litteris te ex Turannio audisse, etc., id. Att. 6, 9, 3: ex eo cum ab ineunte ejus aetate bene speravissem, id. Fam. 13, 16 et saep.; cf.: ex aliqua re aliquid nominare, id. N. D. 2, 20, 51: vocare, Tac. G. 2, 4; cf. id. ib. 45,5; Sall. J. 5, 4.—
- B In specifying a multitude from which something is taken, or of which it forms a part, out of, of: qui ex civitate in senatum, ex senatu in hoc consilium delecti estis, Cic. Rosc. Am. 3 fin.: e vectoribus sorte ductus, id. Rep. 1, 34: ecquis est ex tanto populo, qui? etc., id. Rab. Post. 17: homo ex numero disertorum postulabat, ut, etc., id. de Or. 1, 37, 168: Q. Fulgentius, ex primo hastato (sc. ordine) legionis XIV., i. e. a soldier of the first division of hastati of the 14th legion, Caes. B. C. 1, 46; v. hastatus: e barbaris ipsis nulli erant maritimi, Cic. Rep. 2, 4: unus ex illis decemviris, id. ib. 2, 37: ex omnibus seculis vix tria aut quatuor nominantur paria amicorum, id. Lael. 4, 15: aliquis ex vobis, id. Cael. 3, 7; id. Fam. 13, 1 fin.: id enim ei ex ovo videbatur aurum declarasse; reliquum, argentum, this of the egg, id. Div. 2, 65: quo e collegio (sc. decemvirorum), id. Rep. 2, 36: virgines ex sacerdotio Vestae, Flor. 1, 13, 12: alia ex hoc quaestu, Ter. Hec. 755 Ruhnk.; cf.: fuit eodem ex studio vir eruditus apud patres nostros, Cic. Mur. 36; Ov. Am. 2, 5, 54; Sen. Ben. 3, 9; id. Ep. 52, 3: qui sibi detulerat ex latronibus suis principatum, Cic. Phil. 2, 3: est tibi ex his, qui assunt, bella copia, id. Rep. 2, 40: Batavi non multum ex ripa, sed insulam Rheni amnis colunt, Tac. G. 29: acerrimum autem ex omnibus nostris sensibus esse sensum videndi, Cic. de Or. 2, 87, 357: ex tribus istis modis rerum publicarum velim scire quod optimum judices, id. Rep. 1, 30; cf. id. ib. 1, 35 et saep.—
- 2 Sometimes a circumlocution for the subject. gen., of (cf. de): has (turres) altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, Caes. B. G. 3, 14, 4: album ex ovo cum rosa mixtum, Cels. 4, 20: ex fraxino frondes, ex leguminibus paleae, Col. 7, 3, 21 sq.—
- C To indicate the material of which any thing is made or consists, of: fenestrae e viminibus factae, Varr. R. R. 3, 9, 6; cf.: statua ex aere facta, Cic. Verr. 2, 2, 21; and: ex eo auro buculam curasse faciendam, id. Div. 1, 24: substramen e palea, Varr. R. R. 3, 10, 4: pocula ex auro, vas vinarium ex una gemma pergrandi, Cic. Verr. 2, 4, 27: monilia e gemmis, Suet. Calig. 56: farina ex faba, Cels. 5, 28: potiones ex absinthio, id. ib. et saep.: Ennius (i. e. statua ejus) constitutus ex marmore, Cic. Arch. 9 fin.; cf. id. Ac. 2 (Luc.), 31, 100: (homo) qui ex animo constet et corpore caduco et infirmo, id. N. D. 1, 35, 98: natura concreta ex pluribus naturis, id. ib. 3, 14; id. Rep. 1, 45; id. Ac. 1, 2, 6: cum Epicuro autem hoc est plus negotii, quod e duplici genere voluptatis conjunctus est, id. Fin. 2, 14, 44 et saep.—
- D To denote technically the material, out of, i.e. with which any thing to eat or drink, etc., is mixed or prepared (esp. freq. of medical preparations): resinam ex melle Aegyptiam, Plaut. Merc. 1, 2, 28 (138): quo pacto ex jure hesterno panem atrum vorent, Ter. Eun. 939: bibat jejunus ex aqua castoreum, Cels. 3, 23: aqua ex lauro decocta, id. 4, 2; cf.: farina tritici ex aceto cocta, Plin. 22, 25, 57, § 120: pullum hirundinis servatum ex sale, Cels. 4, 4: nuclei pinei ex melle, panis vel elota alica ex aqua mulsa (danda est), id. 4, 7 et saep.—So of the mixing of colors or flavors: bacae e viridi rubentes, Plin. 15, 30, 39, § 127: frutex ramosus, bacis e nigro rufis, id. ib. § 132: id solum e rubro lacteum traditur, id. 12, 14, 30, § 52: e viridi pallens, id. 37, 8, 33, § 110: apes ex aureolo variae, Col. 9, 3, 2: sucus ex austero dulcis, Plin. 13, 9, 18, § 62; 21, 8, 26, § 50: ex dulci acre, id. 11, 15, 15, § 39; cf. trop.: erat totus ex fraude et mendacio factus, Cic. Clu. 26.—
- E To indicate the cause or reason of any thing, from, through, by, by reason of, on account of: cum esset ex aere alieno commota civitas, Cic. Rep. 2, 33: ex doctrina nobilis et clarus, id. Rab. Post. 9, 23: ex vulnere aeger, id. Rep. 2, 21; cf.: ex renibus laborare, id. Tusc. 2, 25: ex gravitate loci vulgari morbos, Liv. 25, 26: ex vino vacillantes, hesterna ex potatione oscitantes, Quint. 8, 33, 66: gravida e Pamphilo est, Ter. And. 216: credon' tibi hoc, nunc peperisse hanc e Pamphilo? id. ib. 497: ex se nati, Cic. Rep. 1, 35: ex quodam conceptus, id. ib. 2, 21: ex nimia potentia principum oritur interitus principum, id. ib. 1, 44: ex hac maxima libertate tyrannis gignitur, id. ib. et saep.: ex te duplex nos afficit sollicitudo, Cic. Brut. 97, 332; cf.: quoniam tum ex me doluisti, nunc ut duplicetur tuum ex me gaudium, praestabo, id. Fam. 16, 21, 3: in spem victoriae adductus ex opportunitate loci, Sall. J. 48, 2: veritus ex anni tempore et inopia aquae, ne siti conficeretur exercitus, id. ib. 50, 1 et saep.: ex Transalpinis gentibus triumphare, Cic. Phil. 8, 6, 18; id. Off. 2, 8, 28; cf. id. Fam. 3, 10, 1: gens Fabia saepe ex opulentissima Etrusca civitate victoriam tulit, Liv. 2, 50: ex tam propinquis stativis parum tuta frumentatio erat, i.e. on account of the proximity of the two camps, Liv. 31, 36: qua ex causa cum bellum Romanis Sabini intulissent, Cic. Rep. 2, 7: hic mihi (credo equidem ex hoc, quod eramus locuti) Africanus se ostendit, id. ib. 6, 10: quod ex eo sciri potest, quia, etc., id. Tusc. 1, 18 fin.; cf. id. Leg. 1, 15, 43: causa ... fuit ex eo, quod, etc., id. Phil. 6, 1: ex eo fieri, ut, etc., id. Lael. 13, 46: ex quo fit, ut, etc., id. Rep. 1, 43: e quo efficitur, non ut, etc., id. Fin. 2, 5, 15 et saep.—Sometimes between two substantives without a verb: non minor ex aqua postea quam ab hostibus clades, Flor. 4, 10, 8: ex nausea vomitus, Cels. 4, 5: ex hac clade atrox ira, Liv. 2, 51, 6: metus ex imperatore, contemptio ex barbaris, Tac. A. 11, 20: ex legato timor, id. Agr. 16 et saep.—
- 2 In partic., to indicate that from which any thing derives its name, from, after, on account of: cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, Sall. J. 5, 4; cf. Flor. 2, 6, 11: cui (sc. Tarquinio) cognomen Superbo ex moribus datum, id. 1, 7, 1: nomen ex vitio positum, Ov. F. 2, 601: quarum ex disparibus motionibus magnum annum mathematici nominaverunt, Cic. N. D. 2, 20; id. Leg. 1, 8; cf. id. Tusc. 4, 12; Plin. 11, 37, 45, § 123: holosteon sine duritia est, herba ex adverso appellata a Graecis, id. 27, 10, 65, § 91: quam urbem e suo nomine Romam jussit nominari, Cic. Rep. 2, 7: e nomine (nominibus), id. ib. 2, 20; Tac. A. 4, 55; id. G. 2; Just. 15, 4, 8; 20, 5, 9 et saep.—
- F To indicate a transition, i. e. a change, alteration, from one state or condition to another, from, out of: si possum tranquillum facere ex irato mihi, Plaut. Cist. 3, 21 (651): fierent juvenes subito ex infantibus parvis, Lucr. 1, 186: dii ex hominibus facti, Cic. Rep. 2, 10: ut exsistat ex rege dominus, ex optimatibus factio, ex populo turba et confusio, id. ib. 1, 45: nihil est tam miserabile quam ex beato miser, id. Part. 17; cf.: ex exsule consul, id. Manil. 4, 46: ex perpetuo annuum placuit, ex singulari duplex, Flor. 1, 9, 2: tua virtute nobis Romanos ex amicis amicissimos fecisti, Sall. J. 10: ex alto sapore excitati, Curt. 7, 11, 18.—
- G Ex (e) re, ex usu or ex injuria, to or for the advantage or injury of any one: ex tua re non est, ut ego emoriar, Plaut. Ps. 1, 3, 102 (331); 104 (333); cf. Ter. Phorm. 969: Cervius haec inter vicinus garrit aniles Ex re fabellas, i. e. fitting, suitable, pertinent (= pro commodo, quae cum re proposita conveniant), Hor. S. 2, 6, 78: aliquid facere bene et e re publica, for the good, the safety of the state, Cic. Phil. 10, 11, 25: e (not ex) re publica, id. ib. 3, 12, 30; 8, 4, 13; id. de Or. 2, 28, 124; id. Fam. 13, 8, 2; Liv. 23, 24; Suet. Caes. 19 et saep.: exque re publica, Cic. Phil. 3, 15, 38; 5, 13, 36: non ex usu nostro est, Plaut. Merc. 2, 3, 60 (394); Ter. Hec. 616; Caes. B. G. 1, 30, 2; 1, 50 fin.; 5, 6 fin. al.; cf.: ex utilitate, Plin. Pan. 67, 4; Tac. A. 15, 43: ex nullius injuria, Liv. 45, 44, 11.—
- H To designate the measure or rule, according to, after, in conformity with which any thing is done: (majores) primum jurare EX SVI ANIMI SENTENTIA quemque voluerunt, Cic. Ac. 2 (Luc.), 47 fin. (cf. Beier, Cic. Off. 3, 29, 108, and the references): ex omnium sententia constitutum est, etc., id. Clu. 63, 177; cf.: ex senatus sententia, id. Fam. 12, 4: ex collegii sententia, Liv. 4, 53: ex amicorum sententia, id. 40, 29: ex consilii sententia, id. 45, 29 et saep.; cf. also: ex sententia, i. q. ex voluntate, according to one's wish, Plaut. Capt. 2, 2, 96 (346): Ter. Hec. 872; Cic. Fam. 12, 10, 2; id. Att. 5, 21 al.; and, in a like sense: ex mea sententia, Plaut. Men. 2, 2, 1 (273); id. Merc. 2, 3, 36 (370): ex senatus consulto, Cic. Rep. 3, 18; Sall. C. 42 fin.: ex edicto, ex decreto, Cic. Fam. 13, 56 fin.; id. Quint. 8, 30: ex lege, id. Div. in Caecil. 5, 19; id. Clu. 37, 103; id. Inv. 1, 38, 68: ex jure, Enn. ap. Gell. 20, 10, 4 (Ann. v. 276 ed. Vahl.); Varr. L. L. 6, § 64 Müll.; Cic. Mur. 12, 26; id. de Or. 1, 10, 41: ex foedere, Liv. 1, 23 et saep.: hunccine erat aequum ex illius more, an illum ex hujus vivere? Ter. Heaut. 203; so, ex more, Sall. J. 61, 3; Verg. A. 5, 244; 8, 186; Ov. M. 14, 156; 15, 593; Plin. Ep. 3, 18; Flor. 4, 2, 79 al.; cf.: ex consuetudine, Cic. Clu. 13, 38; Caes. B. G. 1, 52, 4; 4, 32, 1; Sall. J. 71, 4; Quint. 2, 7, 1 al.: quod esse volunt e virtute, id est honeste vivere, Cic. Fin. 2, 11, 34: ex sua libidine moderantur, Ter. Heaut. 216; cf. Sall. C. 8, 1: ut magis ex animo rogare nihil possim, Cic. Fam. 13, 8, 3: eorum ex ingenio ingenium horum probant, Plaut. Trin. 4, 3, 42 (1049); cf. Ter. Eun. 198; Balb. ap. Cic. Att. 9, 7, A.: leges ex utilitate communi, non ex scriptione, quae in litteris est, interpretari, Cic. Inv. 1, 38; cf. id. Lael. 6, 21: nemo enim illum ex trunco corporis spectabat, sed ex artificio comico aestimabat, id. Rosc. Com. 10, 28; cf. Sall. C. 10, 5; Caes. B. G. 3, 20, 1; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 4, 2 al.: ex tuis verbis meum futurum corium pulcrum praedicas, Plaut. Ep. 5, 1, 19 (625); cf. Cic. Fam. 7, 17; id. Att. 1, 3: nunc quae scribo, scribo ex opinione hominum atque fama, id. Fam. 12, 4 fin.: scripsit Tiberio, non ut profugus aut supplex, sed ex memoria prioris fortunae, Tac. A. 2, 63: quamquam haec quidem res non solum ex domestica est ratione; attingit etiam bellicam, Cic. Off. 1, 22, 76; cf. id. Quint. 11; 15 et saep.—E re rata, v. ratus.—
- I To form adverbial expressions, such as: ex aequo, ex commodo, ex contrario, ex composito, ex confesso, ex destinato, ex diverso, ex facili, etc., ex affluenti, ex continenti; ex improviso, ex inopinato, etc., v. the words aequus, commodus, etc.☞ Ex placed after its noun: variis ex, Lucr. 2, 791: terris ex, id. 6, 788: quibus e sumus uniter apti, id. 3, 839; 5, 949.—E joined with que: que sacra quercu, Verg. E. 7, 13.
- IV In composition, ex (cf. dis) before vowels and h, and before c, p, q, t (exagito, exeo, exigo, exoro, exuro, exhaurio; excedo, expello, exquiro, extraho); ef (sometimes ec) before f (effero, effluo, effringo; also in good MSS. ecfero, ecfari, ecfodio), elsewhere e (eblandior, educo, egredior, eicio, eligo, emitto, enitor, evado, eveho). A few exceptions are found, viz., in ex: epoto and epotus as well as expotus, and escendo as well as exscensio; in e: exbibo as well as ebibo; exballisto, exbola; exdorsuo; exfututa as well as effutuo; exfibulo; exlex, etc. After ex in compounds s is often elided in MSS. and edd. Both forms are correct, but the best usage and analogy favor the retaining of the s; so, exsaevio, exsanguis, exscensio, exscindo, exscribo, exsculpo, exseco, exsecror, exsequiae, exsequor, exsero, exsicco, exsilio, exsilium, exsisto, exsolvo, exsomnis, exsorbeo, exsors, exspecto, exspes, exspiro, exspolio, exspuo, exsterno, exstimulo, exstinguo, exstirpo, exsto, exstruo, exsudo, exsugo, exsul, exsulto, exsupero, exsurgo, exsuscito, and some others, with their derivv.; cf. Ribbeck, Prol. Verg. p. 445 sq. Only in escendere and escensio is the elision of x before s sustained by preponderant usage; cf. Neue, Formenl. 2, p. 766.—
- B Signification.
- 1 Primarily and most freq. of place, out or forth: exeo, elabor, educo, evado, etc.; and in an upward direction: emineo, effervesco, effero, erigo, exsurgo, exsulto, extollo, everto, etc.—Hence also, trop., out of (a former nature), as in effeminare, qs. to change out of his own nature into that of a woman: effero, are, to render wild; thus ex comes to denote privation or negation, Engl. un-: exanimare, excusare, enodare, exonerare, effrenare, egelidus, I., elinguis, elumbis, etc.—
- 2 Throughout, to the end: effervesco, effero, elugeo; so in the neuter verbs which in composition (esp. since the Aug. per.) become active: egredior, enavigo, eno, enitor, excedo, etc.—Hence, thoroughly, utterly, completely: elaudare, emori, enecare, evastare, evincere (but eminari and eminatio are false readings for minari and minatio; q. v.); and hence a simple enhancing of the principal idea: edurus, efferus, elamentabilis, egelidus, exacerbo, exaugeo, excolo, edisco, elaboro, etc. In many compounds, however, of post-Aug. and especially of post-class. Latinity this force of ex is no longer distinct; so in appellations of color: exalbidus, exaluminatus, etc.; so in exabusus, exambire, exancillatus, etc. Vid. Hand Turs. II. pp. 613-662.
2) statt des (klass.) bl. Abl. bei Städte- u. Inselnamen zur Bezeichnung des Ausgangspunktes, aus, von... weg (s. Spengel Ter. Andr. 70), ex Anactorio huc commigravit, Plaut.: ex Andro commigravit huc viciniam, Ter.
3) zur Bezeichnung der Seite, von der aus etwas geschieht, a) übh., von... aus, aus... her, aus... hervor, von... herab, ex equo colloqui, Caes.: qui nihil ex occulto, nihil de insidiis agendum putant, Cic.: iudices aut e plano aut e quaesitoris tribunali admonebat, von ebener Erde aus, auf ebener Erde usw., Suet.: ex libello respondere, Plin. ep.: ex alio latere, auf der andern Seite, Plin. ep. – b) zur Angabe des leidenden Teiles am Körper, an, laborare ex pedibus, Cic. – c) zur Angabe des Punktes, von dem aus eine Entfernung bestimmt wird, non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse, Caes.
II) in der Zeit: 1) von einem Zeitpunkte od. Zeitereignisse ab einen gewissen Zeitraum hindurch,von... an, seit, ex eo tempore, Cic.: ex hoc die, Plaut.: motum ex Metello consule civicum tractas, Hor. – ex eo die, quo etc., Cic.: ex eo die ad hunc diem quae fecisti, Cic.: ex adulesccntia tua, seit deinen Jünglingsjahren, Cic. – ex Kalendis Martiis usque in Octobres, Col. – insbes. ex quo, seitdem, nachdem, Liv. (u. so octavus annus est, ex quo etc., Tac. Agr. 33; vgl. Tac. ann. 14, 53: sextus decimus dies agitur, ex quo etc., Tac. hist. 1, 29: sextus mensis est, ex quo Roxane praegnans est, Curt. 10, 6 (19), 9: hic tertius December, ex quo etc., Hor. epod. 11, 5; vgl. Hand Turs. 2, 648 sq. Bünem. Lact. 7, 14, 4): ebenso ex eo, Tac. u. Suet.: ex eo, cum, Cels.: u. ex illo, Ov.
2) zur Angabe des Eintreffens auf einen bestimmten Tag, auf, an, hunc iudicem ex Kalendis Ianuariis non habebimus, Cic.: u. so ex Idibus Martiis, Cic.
3) zur Bezeichnung der unmittelbaren Folge, des Fortgehens, Übergehens zu etwas anderem von... aus, nach, sogleich nach, Cotta ex consulatu est profectus in Galliam, Cic.: si ex somno oculi caligant, Cels.: ex agresti immanique vita exculti ad humanitatem et mitigati sumus, Cic.: animus ex multis miseriis requievit, Sall.: so auch ex itinere, Cic.: ex fuga, Caes., Liv. u.a. – dah. a) aliud ex alio, eins nach dem andern, Ter., Cic. u.a.: ebenso alias ex aliis fingendo moras, Liv.: ut aliud ex alio, um eins nach dem andern zu besprechen, um auf das andere zu kom men, Cic. – So auch von der Reihenfolge der Dinge, causae aliae ex aliis aptae, Cic. – b) diem ex die, einen Tag nach dem andern, von Tag zu Tag (ἐξ ἡμέρας ἐς ἡμέραν), Cic. – c) ex bei Amts- u. Berufsnamen, zur Angabe, daß jmd. der u. der (Konsul, Gladiator usw.) bereits gewesen sei, deutsch gewesener od. Ex-, ex consule, Eutr. u.a.: ex consulibus, Spart.: ex consulari, Corp. inscr. Lat. 12, 1524: ex advocato, Augustin. de civ. dei 22, 8, 3. p. 567, 17 D.2: ex actuario, Corp. inscr. Lat. 8, 2626; ex aquilifero legionis, ibid. 8, 2904: ex armorum custode, ibid. 8, 2982: ex beneficiario, ibid. 8, 2800: ex beneficiario tribuni, ibid. 8, 2829: ex centurione, ibid. 11, 837: ex corniculario, Cod. Theod. 8, 7, 4. Corp. inscr. Lat. 3, 3846 u. 8, 2961: ex comite largitionum, Amm.: ex comitibus, Cod. Theod.: ex gladiatore, Schol. Iuven. Vgl. die Auslgg. zu Eutr. 6, 3 in. Schopen Schol. Iuven. 6, 105. p. 377 ed. Heinr. – selten zur Bezeichnung des Lebensalters, wie ex adulto iamque maturus, den Jünglingsjahren entwachsen, Amm. 16, 7, 5.
4) zur Bezeichnung des Ursprungs einer Sache in früherer Zeit, von... her, ceteri ex veteribus bellis agro multati, Cic.: ipse e maioribus suis hostis populi Rom. iactabat etc., von seinen Vorfahren her ein Feind usw., Tac.
5) spätlat. verb. mit Zeitadverbien, wie: ex nunc, Amm.: ex tunc, Alcim. Avit.: bei den Juristen oft ex post delicto, ex post facto, s. Brisson de verbb. signif. p. 410, b.
III) in andern Verhältnissen, in denen ein Ausgehen von etwas denkbar ist: 1) zur Bezeichnung des Ursprungs, der Herkunft, der Abstammung, statt der Adiectt. gentil. etc., aus, von, quidam ex Arcadia hospes, Nep.: puer ex aula, Hor.: civis Romanus e conventu Panormitano, Cic. – So auch a) zur Bezeichnung der Lebensverhältnisse, des Geschäfts, Studiums, dem jmd. angehört, virgines ex sacerdotio Vestae, Ter.: alia ex quaestu, i.e. alia meretrix, Ter.: fuit eodem ex studio vir eruditus, Cic.: ex asiqua nota esse, von einer Art sein, Ov. u. Petron. – u. b) des etymologischen Ursprungs, von, nach, urbem constituit, quam e suo nomine Romam iussit nominari, Cic.: e quorum nominibus proximi oceano Ingaevones vocantur, Tac.: cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, Sall.: Aeneas urbem ex nomine uxoris Lavinium condidit, Iustin.
2) zur Bezeichnung des Ganzen, von dem irgend etwas als dazugehöriger Teil genommen wird, dah. auch zur Umschreibung des Genet. partit., aus, von, unter, homo ex numero disertorum, Cic.: Fulginius ex primo hastato legionis XIV, Caes.: Aulus Aufidius unus ex meis intimis, Cic.: aliquis ex nobis, Cic.: e provinciis Hispaniae praeerat Cluvius Rufus, Tac.: e (ex) numero, unter der Zahl, Cic. u.a. – beim Superl., acerrimum ex omnibus nostris sensibus esse sensum videndi, Cic.: quod ex aliis ei maximam fidem habebat, Caes. – So auch a) zur Angabe des Volkes, zu dem jmd. gehört, Quintus Vettius Vettianus e Marsis, ein Marser, Cic.: ex Helvetiis uxorem habere, eine Helvetierin, Caes. – u. b) zur Umschreibung des Genetivs, der angibt, wozu etwas gehört, von, cortex ex arboribus, Caes.: puppes ex barbaris navibus, Caes.: u. so nihil ex pristina voluntate mutaverat, Cic.
3) zur Angabe des Stoffes, woraus, wovon etwas bereitet wird, aus, von, statua ex aere facta, Cic.: pocula ex auro, Cic.: potiones ex absinthio dantur, Cels.: poet., hoc totum e Coa veste volumen erit, d.i. wird über das koische Gewand handeln, Prop. – ebenso a) zur Angabe des Vermögens, der Summe, wovon die Kosten zu etwas genommen werden, aus, von, ex praeda tripodem aureum Delphis ponere, Nep.: largiri ex alieno, Liv.: vivere ex rapto, Ov.: qui quaestui serviunt, quoniam is maior ex populo est, d.i. vom, beim Volke zu holen, Cels. – u. b) zur Angabe des Stoffes, mit dem vermischt etw. gegeben, genommen wird, mit, in, oliva alba ex muria, Col.: calx ex oleo subacta, Vitr.: taeda ex aceto, Petron.: nasturtium viride consectum minutatim ex aqua in vas aliquod, Varro: fracto capiti aranei tela ex oleo et aceto imposita, Plin.: folia thyrsique triti ex aceto bibuntur, Plin.: farina tritici ex aceto cocta, Plin. Vgl. R. Schöne Corp. inscr. Lat. 4. p. 226 (ad no. 2610). – c) zur Angabe der Farben, in die eine andere übergeht, bacae e nigro rufae, schwarzrot, Plin.: pallidus od. pallens e viridi, blaßgrün, Plin.: (apes) ex aureolo variae, goldgesprenkelt, Col.
4) zur Bezeichnung der veranlassenden Ursache, a) der nähern Ursache od. des Grundes, aus, wegen, infolge, durch, von, ex ea causa, Cic.: ex eadem causa, Cic.: ex ea re, Cic.: qua ex re, Cic. – mater ex aegritudine misera, Ter.: ex vino vacillantes, Quint.: gravida e Pamphilo est, Ter.: filius ex Roxane futurus, Curt.: u. so oriri, nasci ex alqo, Ter. u.a.; vgl. Beier Cic. de amic. 78. – Hannibal aeger oculis ex verna intemperie, Liv.: pes alter ex vulnere claudus, Liv.: Demetrius ex doctrina nobilis et clarus, Cic.: ex alqo dolere, Cic.: laborare ex invidia, Cic.: ex perfidia et malitia alci irasci, Cic.: veritus ex anni tempore, ne etc., Sall.: u. so bei Substst., timor ex imperatore, contemptio ex barbaris, Tac. – subitum ex repentino nubilo frigus, Cels.: ex hac clade atrox ira (sc. orta), Liv. – So auch in den Redensarten triumphare, triumphum agere ex etc., victoriam ferre ex etc., alcis victoria ex etc., Cic., Liv. u.a.; vgl. Drak. Liv. 38, 37, 2. – Bes. auch bei Pronom. in den üblichen Formeln ex eo quod, ex eo quia, deshalb weil, Cic.: ex quo factum est, quod, woher es kam, daß usw., Cic.: u. bei Schlüssen, ex quo, e quibus, weshalb, weswegen, Cic. u.a.: ex quo fit, efficitur, woraus hervorgeht, Cic.: ex eo fit, ut etc., deshalb geschieht es, daß usw., Cic. – b) der entfernteren Ursache, der Veranlassung, der Folge, von seiten, auf Anlaß, auf Veranlassung, infolge von usw., nulla in eo culpa ex principe, von seiten des Fürsten, Tac.: damnatus est Megabocchus ex Sardinia, von Sardinien aus, auf Anlaß Sardiniens, Cic. – nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus ex quodam rumore an ex litteris ad alios missis, Cic.: ex nuntiis cunctabundus, Tac.: ex occasione, Suet.: ex omni occasione, bei jeder Gelegenheit, Plin. ep. – ex vulnere mori, Liv.: ex vulneribus mori, Asin. Poll. in Cic. ep., perire, Liv.: ex Auli socordia spem salutis habere, Sall.: ex quo (infolgedessen) vereor, ne etc., Cic. ep. 2, 10, 1. – c) in der spätern Latinität zur Bezeichnung des Mittels u. Werkzeugs, wofür die Klassiker den Abl. od. per gebrauchen, mit, vermittels, durch, monumentum ex litteris aureis scriptum, Testam. porc.: nudus ex arborum foliis se obruit, Hyg.: mustum agitabis ex canna radicata vehementer, Pallad.: Medea ex venenis multa miracula fecit, Hyg. Vgl. Muncker Hyg. fab. 20. Haupt opusc. 2, 181.
5) zur Bezeichnung des Übergangs einer Person aus einem Zustande in einen andern, aus, ex oratore arator factus, Cic.: fierent iuvenes subito ex infantibus parvis, Liv.: ex beato miser, Cic. – auch des Tretens einer Sache an die Stelle einer andern, adeo duas ex una civitate discordia fecerat, zwei aus einem, zwei an die Stelle des einen, Liv.
6) zur Bezeichnung der Gemäßheit, nach der wie nach einer Ntichtschnur od. Norm etwas geschieht, nach, gemäß, zufolge, kraft, ex senatus consulto, ex senatus sententia, Sall. u. Cic.: ex omnium sententia, Cic.: ex edicto, ex decreto, Cic.: ex lege, ex legibus, ex iure, Cic.: ex foedere, Liv.: ebenso ex pacto, Nep.: ex convento, Cic.: ex consuetudine sua, Caes.: e (od. ex) more, Ter., Verg. u.a.: e natura esse, Cic.: e virtute esse, Cic.: ex re, Phaedr.: ex re et ex tempore, Cic.: ex litteris meis te animum meum desiderare, Cic.: ex nullius iniuria, ohne Beeinträchtigung jmds., Liv. – Insbes.: a) ex mea, tua re, meiner-, deiner Sache gemäß, mir, dir zum Nutzen, -zum Besten, Ter., Cic. u.a.: e re publica, zum Nutzen, Vorteil des Staats, Cic.: ebenso ex usu esse, vorteilhaft, nützlich sein, Ter., Cic. u.a. – b) ex animo, von ganzem Herzen, aufrichtig, Cic.: miser ex animo fit, wirklich, Plaut. – c) ex sententia, nach Wunsch, Cic.: mea ex sententia, Cic. (anders oben ex senatus sententia etc.).
7) zur Bezeichnung der Rücksicht, Hinsicht, nach der etwas geschieht od. gilt, in Rücksicht, in Hin sicht, nach, ex ratione libertatis, officii, in Rücksicht der usw., Cic.: e nostra dignitate, in Rücksicht auf usw., Cic.: dah. die Verbindungen iudicare, aestimare, metiri, ponderare, pendĕre, consulere ex alqa re, b. Cic. u.a.: ebenso illum exercitum ex Gallicanis legionibus magno opere contemno, im Vergleich zu usw., Cic.
IV) Aus den bisher angegebenen Verhältnissen haben sich eine Menge Adverbialausdrücke mit ex gebildet, 1) in Verbindung mit Substst.: ex industria, mit Fleiß, vorsätzlich, Cic.: ex memoria, aus dem Gedächtnisse, auswendig (= memoriter), Cic.: ex parte, zum Teil, teils, Cic.: e vestigio, sogleich, Caes.: e regione, gegenüber, Cic. – 2) mit Adjj.: ex facili, leicht, Ov.: ex integro, von neuem, Plin. ep. u.a.: ex vero (= vere), wahr, wirklich, Sall. – 3) m. Partiz.: ex abundanti, reichlich, Quint.: ex affluenti (= affluenter), Tac.: ex continenti (= continuo), sofort, unverzüglich, Iustin.: ex inopinato, unvermutet, Cic.: ex insperato, unverhofft, Liv. u. Ov.
➳ In der Zusammensetzung herrscht der Begriff aus, heraus, weg, ab, herab, auch von der Tiefe in die Höhe, empor, auf, hinauf. Es bezeichnet aber auch a) ein Herausbewegen eines Ggstds. aus seiner frühern Natur, deutsch ver-, wie in effemino, gleichs. aus seiner Natur herausbringend verweiblichen; dah. auch eine Privation od. Negation des Grundbegriffs, wie in effreno, egelidus no. I. – b) ein Hinaus-, Zuendeführen, eine Vollendung, wie in efficio, excolo; dah. oft = von Grund aus, völlig, wie in emorior, eneco; od. bis ganz hin, wie in elabi; u. übh. eine Steigerung des Grundbegriffs = überaus, sehr, ganz, wie in edurus, efferus.
omnes e finibus depulit
e strato festina surgere
e ‥ domu
apis ‥ caris e cellulis consurgens
e refectorio
videbam e regione quantum ‥ increverat
ex superis prospectans arcibus ultor
me delectat sedere ex adverso loco sancto meo in quo orare solebam
in viis ‥ ex utraque parte
ex adverso
eum e vestigio sequor
villam ‥ e regione monasterii ‥ sitam
pedes e vestigio sequebatur
ex omni parte
terra ‥ in corneria piscarie ex opposito fronti ecclesie sancte Marie Magdalene
nemo ‥ pro quavis re sermonem alicui ex transverso vel a latere dirigere presumat
nec est aliquis jam qui disponat ‥ stare ex adverso pro ecclesia Dei
melotis, pellis simplex ex uno latere †deperdens [l. dependens ]
lapsum e ponte
e prora labitur
ex eo tempore nunc cives nunc hostes vincebant
ex quo tempore
ex hac die
ex eo usque nunc aecclesia terram perdit
ex illa hora
sicut ex post facto claruit
ex nocte fit dies
ex antiquo(v.
ex diu(v.
ex quo [Brittannia ] inhabitata est ‥ ingrata consurgit
ex quo te sciebam ‥ semper te amabam
gallina ex quo sit scaturizata [v. l. excaturizata, gl.: ] ‥ cimino condiatur, si elixa fueritescaude
hereditatem ‥ per Clarenses multo tempore perdidimus; sed ex quo perdere debuimus leti sumus
ex quo tractavit de errore cleri ‥ jam intendit tractare de errore virorum religiosorum
peculiari ex omnibus nationibus populo ‥ dixerat
elegerunt ex suo numero virum
ex navibus eorum novem naves ceperunt
liberos homines quos habet sub se commend[atos ] tenet; et ex eis revocat Robertum
‘beati qui non viderunt et crediderunt’ [] ex hujusmodi quisquis es, hoc attende John xx 29
iiij s‥. ex ‥ feodis deducendos
ex patre fit filius
si puellam Dei maculaverit, iij annos paeniteat ‥, licet pariat an non pariat filium ex ea
liber homo ‥ plures habens filios ex eadem matre ‥ legitime procreatos
Henricus ‥ genuit ex ea Malcolum
nepos ejus ex sorore
cum lacrimis ‥ quae ex Dei caritate profluunt
potus novus ex rupe [cf. ]Exod. vi 11
miriofillos ‥ tirsum habet ex una radice mollem
relucet claritas spiritalisque majestas ex sanctorum, qui in ea [sc. Anglia ] floruerunt, virtutibus et exemplis
ei libenter ‥ ex eo quod accepi iterum retribuo
cum sumptus qui debebatur ex publico non daretur
tota civitas ex omnibus debitis reddebat TRE xv li. [etc. ]
meremium ‥ fuit ‥ ex proprio argento suo emptum
ex patrimonio ‥ vixi
ut quilibet baro tenens ex rege in capite haberet ‥
ex scriptis patriae ‥ non satis claret
quod ‥ illas visiones ex ipsius ore audierit
cujus patientiae esset ex antedictis ejus gestis ostenditur
ut possit unusquisque vestrum dicere ex sententia: ‘lectulus noster floridus’(
Godefridus ‥ capellam ingressus precepit ex ore regis ut [Hubertus ] exiret de capella
ex ‥ locis argumenta elicere
ut ex immediate dictis patet
elicibiles ex scriptura
hic locus ex nitro sortitur Nitria nomen
libros ‥ de Latinitate ‥ in Saxonicam linguam aliquando sensum ex sensu ponens ‥ interpretatus est
verbum e verbo transtulit
ut omnis arrogancia vel inanis gloria, que ex hujusmodi oriri solet, reprimeretur
egenis eleemosynam esse dandam summis e labiis praedicantes
questus e pectore promit
[(verba ] ex ore prodita
profusis ex imo pectore lacrimis
imperator ex intimo cordis tactus [v. l. tacto ] dolore precordiali scripsit
ut ‥ in agnum ex lupo mutaret
distinguit inter illos conversos ex Judeis et inter gentiles
subjectos cives ‥ ex imminenti captivitate liberavit
ne ‥ ex memoria ‥ labentur(v. 2
egredi e corpore
raptos e mundo
absolutus ex carne
ut in admiracionem verteretur ‥ hominem e vita non ocius emigrasse
flores / e quis virgineas valeant fabricare coronas
[Factor ] me ‥ ex nichilo formavit
laternam ex lignis et bovinis cornibus ‥ construere imperavit
est corpus hominis compositum ex quatuor elementis
ex ferro fit cultellus
isti homines libere exstiterunt ad Berchingum, set modo ex ipsis potest facere quod sibi placuerit
de ‥ catallis Johannis ‥ nichil sciunt, nec ad quorum manus devenerunt nec quid ex eis factum fuit
lego fratri meo ‥ unam zonam argenteam ex serico
tres pendentes ex blodio sago
ut prius ex prosa laudabat littera castos; / sic modo heroica stipulentur carmina laudem
puer ‥ decoratus ex ‥ cesarie
thecas ex auro ‥ coopertas
homines ex nomine jurabit(
quae sibi acciderant ex ordine referens
predictum casum ex ordine referentes
[Jeremia ] propheta ex sua persona loquitur ‥ et post pauca ‥ ex persona Dei
qualiter ex propria meruissent carne coronas
epistulam privilegii ex auctoritate apostolica firmatam
quidam monachus ‥ ferrum judicii quod ex antiquo jure in eodem monasterio erat, per ignorantiam et ex quadam simplicitate in alios usus transformavit
ex eadem molestia quam in via ceperat lectulo decubuit
Dominus noster precepit nobis ut ex sua parte ‘diceremus vobis quatinus’ ‥
in omnibus causis coram cancellario ‥ ventilatis, sive procedatur ex officio, sive ad instanciam partis
si ‥ principium habet aut ex se vel per se hoc habet aut ex alio vel per aliud ‥
ex se ipso ulterius irrotulare fecit quod ‥
que festivitates ex se habent processionem
etc. ex proprio capite(v. 2
respondens Jesus Pilato dixit ‘ex te hoc dicis’ [cf. ]: a temetipso John xviii 34
revocavit eum ad tutorem; set ipse sibi defuit, et ex hoc dedit ille vadem
ex hoc nunc nec unum extorquebis inde breviculum
dicte ‥ discordie ex eo quod dicta loca ‥ certis finibus ‥ conclusa non fuerant originem habuerunt
bannitus fuit ‥ pro eo et ex eo quod ‥ tranquillitatem ‥ universitatis ‥ perturbavit
rex ‥ propriis manibus, ex quo alii hoc non audebant, ipsum proposuit interemere
pro cxviij ulnis pannei linei pro linthiaminibus ex hoc quod antiq’ expendebatur in diploidibus pro guerra hoc anno
ex quorum consilio hoc factum esse perhibetur
ex discentium consensu
ex condicto juramenti
ex parcium ‥ assensu(v.
ex consideracione auditorum(v.
in ‥ stipendiis ex imposicione et assignacione magistri T. C. prioris
navem ex lege tamen populi esse oportet
ab omnibus peccatis ‥ eum absolvit et ex more sacre unctionis oleo ‥ linit
quod mater ex jure non admitteretur ad regnum(
quolibet anni quarterio ‥ missas tres ‥ ex vi statuti ‥ celebrabit
legebam ‥ Dominum dixisse ‘non veni nisi ad oves perditas domus Israel’ et e contrario ‘filii ‥ regni hujus eicientur in tenebras’
e diverso
e contrario
super paganos ex improviso irrumpunt
ex solito reges hic diadema ferunt
e converso
ex abbundanti(
purgationem ab ipso ex superabundanti recepimus(
ex accidenti dux ilico subsecutus est
ex conjuncto(v.
ex facili
ex necessario, ‥ ex contingenti
ex directo
hoc ex incidenti dictum est
ex consequenti
ex difficili curatur
ex insperato intrarunt(
ex proposito
e directo(v.
jussionis ex parte mutationem [fecit ]
exercitus maxima ex parte equester factus est
ut promptuario memoriae verba ex integro reconderes
wasta fuit ex parte
dicant psalterium ex integro
urbem preterea Cantuarie ‥ isti concessit ex solido
quod ‥ terram Britannie totam cum castellis et urbibus ex integro resignaret
nisi ‥ signum specialiter fecerit presidens, ut ex toto ministret et cum servitoribus postea prandeat
quod ‥ solvent dicti abbas et conventus ‥ decimas ex integre sine aliqua subtractione
nos ex segnitie sua metientes
cum ‥ monachorum detencio ex quanto gravior seu diuturnior tanto magis discordie esse speretur seminarium
I [local], ¶ 1 construit avec les verbes signifiant «sortir, emmener, enlever, chasser, puiser, tirer, etc.» ou avec la même idée au fig., «demander, apprendre, etc. »; p. ex. exire ex navi, ex urbe, e vita, sortir dʼun navire, de la ville, de la vie ; ex loco deducere, emmener dʼun lieu ; v. chaque verbe particulier ; ainsi capere, sumere, accipere, haurire, petere, auferre, tollere, eximere, etc.; quærere, audire, cognoscere, etc. || noter ex Epheso Pl. Bacch. 236 ; ex Andro Ter. Andr. 70, etc., dʼÉphèse, dʼAndros ¶ 2 [marquant le point dʼoù part une chose] : ex equis colloqui Cæs. G. 1, 43, 2, avoir un entretien à cheval ; ex vinclis causam dicere Cæs. G. 1, 4, 1, plaider sa cause enchaîné ; ex itinere Cic. Fam. 3, 9, 1, en chemin ; judices aut e plano aut e tribunali admonebat Suet. Tib. 33, de plain-pied ou du tribunal il rappelait aux juges...; ex loco superiore Cæs. G. 2, 26, 4, dʼun point élevé ; [dʼoù les expressions adverbiales : ex adverso, ex contrario, e regione, etc., v. ces mots] ; collis paululum ex planitie editus Cæs. G. 2, 8, 3, colline faiblement élevée sur la plaine || non longe ex eo loco abesse Cæs. G. 5, 21, 2, nʼêtre pas fort éloigné de ce lieu || [fig.] point dʼoù part une douleur, une maladie, v. laborare.
II [sens temporel], ¶ 1 [point de départ] : ex eo tempore Cic. Quinct. 22, à partir de ce moment, dès lors ; ex hoc die quem... Cic. Rep. 1, 25, à partir de ce jour que...; ex eo die quo Cic. Phil. 1, 1, du jour où...; ex Kalendis Januariis ad hanc horam Cic. Phil. 14, 20, depuis les calendes de janvier jusquʼà cette heure-ci ; ex Metello consule Hor. O. 2, 1, 1, à partir du consulat de Métellus ; dies... ex eo die quintus Cæs. G. 1, 42, 3, le cinquième jour à partir de ce jour-là || sextus mensis est, ex quo Curt. 10, 6, 8, il y a six mois que..., cf. Tac. Agr. 33 ; Ann. 14, 53 ; H. 1, 27 ; ex eo Tac. Ann. 12, 7, à partir de ce moment ; ex illo Ov. F. 5, 670, dès lors || [dans lʼavenir] ex Kalendis Januariis non judicabunt Cic. Verr. 1, 1, 30, à partir des calendes de janvier, ils ne seront plus juges, cf. Fam. 16, 9, 3 ; Att. 5, 21, 9 ¶ 2 immédiatement après, au sortir de : ex consulatu Cic. Br. 318, aussitôt après le consulat ; statim e somno Tac. G. 22, aussitôt après le sommeil || ex magnis rupibus nactus planitiem Cæs. C. 1, 70, 3, ayant trouvé un plateau au sortir dʼune région de grands rochers || me aliud ex alio impedit Cic. Fam. 9, 19, 2, une chose après une autre me retient, cf. Leg. 1, 14 ; diem ex die exspectare Cic. Att. 7, 26, 3, attendre de jour en jour || [en parl. dʼune charge quʼon a fini dʼexercer] anciennement, ci-devant, ex : ex consule Cod. Just. 1, 17, 2, 9, ancien consul, ex-consul ; ex consulari CIL 12, 2154, ancien consulaire.
III [rapports divers], ¶ 1 origine, provenance : omnes ex Gallia naves Cæs. G. 5, 13, 1, tous les navires en provenance de Gaule ; homo ex numero disertorum postulabat Cic. de Or. 1, 168, un de nos beaux parleurs demandait ; Fulgentius ex primo hastato legionis quartæ decimæ Cæs. C. 1, 46, 4, Fulgentius, centurion des hastats de la première cohorte dans la quatorzième légion ; homines e conventu Syracusano Cic. Verr. 2, 2, 70, des gens de la colonie romaine de Syracuse || [dans les constructions partitives] : aliquis, unus nullus, etc. ex ; [avec le superl.] acerrimus ex omnibus sensibus Cic. de Or. 2, 357, le plus pénétrant de tous les sens ; Q. Vettius Vettianus e Marsis Cic. Br. 169, Q. Vettius Vettianus du pays des Marses ; Vettius Mescius ex Volscis Liv. 4, 28, 3, Vettius Mescius, un Volsque, cf. Cæs. C. 1, 46, 5 || ex quo genere comparationis illud est Catonis senis Cic. Off. 2, 89, dans le même genre de comparaison rentre (du même genre dérive) ce mot de Caton vieillard, cf. Off. 1, 64 ; 1, 76 ; Leg. 2, 53 ; Tusc. 4, 48 ¶ 2 [étymologie] : appellata est ex viro virtus Cic. Tusc. 2, 43, on a tiré de vir, homme, le mot virtus, vertu, cf. Rep. 2, 12 ; 2, 35 ; Sall. J. 5, 4 ; Tac. G. 2 ; Ann. 4, 55 ¶ 3 [matière] : statua ex ære facta Cic. Verr. 2, 2, 50, statue en airain ; ex eo auro, quod..., buculam faciendam curare Cic. Div. 1, 48, faire faire une petite génisse avec lʼor qui...; pinnæ loricæque ex cratibus attexuntur Cæs. G. 5, 40, 6, des créneaux et des parapets en clayonnage sont assujettis à la palissade ; pocula ex auro Cic. Verr. 2, 4, 62, des coupes en or || [fig.] : totus ex fraude et mendacio factus Cic. Clu. 72, tout pétri de ruse et de mensonge, cf. Verr. 2, 5, 145 || resina ex melle Pl. Merc. 139, résine au miel (qui a été trempée dans du miel); panis ex jure Ter. Eun. 749, pain à la sauce (trempé dans la sauce) ; aqua ex lauro decocta Cels. Med. 4, 2, décoction de laurier || bacæ e viridi rubentes Plin. 15, 127, fruits dʼun vert qui tire sur le rouge ; e viridi pallens Plin. 37, 110, dʼun vert pâle ¶ 4 [cause, source, origine] par suite de, à la suite de : ex ære alieno commota civitas Cic. Rep. 2, 58, la cité ébranlée par suite des dettes ; ex vulnere æger Cic. Rep. 2, 38, malade dʼune blessure ; ex insidiis interire Cic. Off. 2, 26 (insidiis interire Cic. Rep. 2, 38 ), périr dans un guet-apens ; ex insidiis captus Cic. Off. 3, 99, pris dans une embuscade ; ex te duplex nos afficit sollicitudo Cic. Br. 332, tu nous causes un double chagrin || nasci ex, oriri ex, gigni ex, naître de, sortir de || qua ex causa Cic. Rep. 2, 13, pour cette raison ; ex eo... quia Cic. Tusc. 1, 42 ; ex eo... quod Cic. Mil. 21, par suite de ce fait que, parce que ; ex quo fit ut Cic. Rep. 1, 67 ; e quo efficitur ut Cic. Fin. 2, 15, dʼoù il résulte que ; metus ex imperatore, contemptio ex barbaris Tac. Ann. 11, 27, crainte de lʼempereur, mépris des barbares ¶ 5 passage dʼun état à un autre : dii ex hominibus facti Cic. Rep. 2, 18, dʼhommes devenus dieux, hommes divinisés ; nihil est tam miserabile quam ex beato miser Cic. Part. 57, rien nʼest aussi digne de compassion que le passage du bonheur à lʼinfortune ¶ 6 dʼaprès, conformément à : ex omnium sententia Cic. Clu. 177, de lʼavis de tous ; ex senatus consulto Cic. Rep. 3, 28, dʼaprès un sénatus consulte ; ex lege Cic. Clu. 103, dʼaprès la loi ; ex consuetudine Cic. Clu. 38, dʼaprès la coutume ; ex opinione hominum scribere aliquid Cic. Fam. 12, 4, 2, écrire en sʼappuyant sur lʼopinion publique || [en part. ex re, ex usu, ex injuria ] : e re publica facere aliquid Cic. Phil. 3, 30, faire qqch. dans lʼintérêt de lʼétat, cf. Phil. 10, 25 ; 8, 13 ; de Or. 2, 124 ; Mil. 14, etc.; recte et ordine exque re publica facere aliquid Cic. Phil. 5, 36, faire qqch. correctement, selon les règles et dans lʼintérêt de lʼétat ; ex usu alicujus Cæs. G. 1, 30, 2, dans lʼintérêt de qqn, cf. G. 1, 50, 4 ; 5, 6, 6 ; 6, 20, 3 ; ex utilitate Tac. Ann. 15, 43, conformément à lʼutilité ; ex nullius injuria Liv. 45, 44, 11, en ne faisant tort à personne, cf. 7, 39, 10.
➳ en composition e devant b, d, g, l, m, n, r ; devant f ou assimilation ou ec, effero ou ecfero || [pour le sens] action de tirer hors de, dʼéloigner, de séparer : extraho, emitto, effundo, etc.; [privation ou négation du sens du simple] effreno, expers, egelidus, etc.; [action dʼélever] erigo, editus, etc.; [achèvement] efficio, excolo, emorior, eneco ; [renforcement du sens du mot simple] edurus, efferus.
- 1. (v. plaats) (a) uit, weg van, van . . . vandaan; ➤ e civitate expulsus; venire ex urbe, ex navi; exire e vita sterven; (b) van, van . . . naar beneden; ➤ eicere alqd e saxo; delabi ex equo; prospicere e summo; e curru trahitur; (c) van . . . omhoog, uit . . . omhoog; ➤ surgere e lectulo; globus terrae eminens e mari; (d) vanaf, van, vanuit, van . . . vandaan; ➤ lucus ex insula conspiciebatur; ex arido vanaf het land; ex vallo tela iacere; ex diverso uit verschillende richtingen; ex regione; ex parte; ex equo, ex prora, ex puppi pugnare; ex vinculis causam dicere in geketende toestand; Rhenus oritur ex Alpibus in de Alpen; ex Aethiopia; Philocrates ex Alide; (e) ex itinere tijdens de mars, onderweg; (f) (bij uitdr. v. nemen en ontvangen) van, uit; ➤ ex populo Romano bona accipere; fructum capere ex otio; praedam ex sociis agere; ex oppido signa tollere; (g) (bij uitdr. v. zintuiglijke waarneming) van, uit iems. mond; ➤ haec audivi ex amico; vidi, non ex audito arguo; (h) bij ‘(laten) hangen’ (intr. en tr.) aan; ➤ pendēre ex arbore; suspendere alqd ex quercu;
- 2. (v. tijd) (a) vanaf, sinds, sedert; ➤ ex illo sinds die tijd; ex quo sinds; ex longo sinds lang; ex Metello consule sinds het consulaat v. Metellus; ex adulescentia tua; ex a.d. V. Kal. Febr. vanaf 28 januari; (b) direct na, meteen na; ➤ ex praetura urbem relinquere; ex consulatu profectus in Galliam; statim ex somno; aliud ex alio het een na het ander; aliam rem ex alia cogitare; diem ex die van dag tot dag, dag na dag;
- 3. (metaf.) (a) (om herkomst, afstamming aan te geven) uit, van; ➤ e plebe esse; soror ex matre van moederszijde; filius ex serva natus; (b) (partitief) van, uit; ➤ alqs ex nobis; unus ex filiis; audacissimus ex omnibus; pars ex Rheno zijtak v.d. Rijn; (c) (ter aanduiding v. materialen, v. middelen) uit, van; ➤ statua ex aere facta; muros restituere ex hostium praeda; domum ex aerario aedificare op staatskosten; vivere ex rapto van roof; (d) (ter aanduiding v.d. oorzaak, de beweegreden) uit, ten gevolge van, op grond van, wegens, door; ➤ ex quo fit, efficitur, accidit ut daardoor komt het dat; ex ea re, qua ex re, ex ea causa daardoor, daarom; laborare ex invidia; ex alqo dolere; ex vulnere mori (perire); ex nuntiis cunctari vanwege; ex doctrina nobilis et clarus; Liger (flumen) ex nivibus creverat ten gevolge v.d. sneeuwval; (e) in overeenstemming met, volgens, naar, krachtens, met betrekking tot; ➤ iudicare of aestimare alqd ex alqa re iets beoordelen naar; e natura in overeenstemming met de natuur; e virtute esse; ex libidine willekeurig; ex usu esse tot voordeel zijn; e re publica tot nut v.d. staat; ex edicto; ex decreto; ex lege; ex iure; e mea, tua enz. re in mijn, jouw enz. voordeel; ex senatūs consulto; ex more (consuetudine) volgens het gebruik; (f) bij ‘triumphare, triumphum agere’ e.d.: ex alqo over iem.; (g) vanuit een bepaalde toestand; ➤ ex labore se reficere; animus requiescit ex miseriis;
- 4. (in een aantal vaste uitdrukkingen) e(x) contrario integendeel; ex composito volgens, in overeenstemming met de afspraak; ex improviso onvoorzien; e vestigio onmiddellijk; ex memoria van buiten; ex industria ijverig; met opzet; ex animo van harte, oprecht; ex parte ten dele; magna ex parte grotendeels; ex professo uitdrukkelijk; II. als prefix (voor vocalen, h, c, p, t: ex-; na ex kan de begin-s v.e. woord uitvallen [exsanguis en exanguis]; voor f: ec- of geassimileerd ef- [ecfero en effero; effugio]; in overige gevallen ē-)
- 1. uit-, naar buiten [educo²; elido; eloquor; emigro];
- 2. omhoog-, op- [exstruo];
- 3. volledig, geheel [enarro; exacerbo];
- 4. zeer, nogal [edurus];
- 5. ont-, ver- [enervo; exarmo; effemino].
自。從。自內。照。後。— eo die 自此日。— animo dicere 從心出之言。— more 照常。— composito 故意。— itinere 順便。便道。順路。— aequo et bono 按理。按公道。— adverso 對面。 — mea sententia 情願。如意。— arte 照規。— auctoritate 有權。有命。— memoria 默記而咏。— facili 易然。— insidiis 騙然。— intervallo 漸然。— tempore 未備然。— re tua fuerit 此或利汝。— jure 按例。— intima ejus amicitia 其親友。 — lege 按律例。— tua dignitate 按汝位。— ordine 按次序。— praescripto 依命。— professo 係本分。— integro 從新。— vino vacillantes 酒醉而蹶 躓。— parte 有幾分。— toto 全然。— republica facere 意欲利本國。— vano 徒然。— usu tuo est 此益于爾。— libello respondere 以筆而應。 — quo huc perveni 自至此以來。 — consulatu 離總官任後。— aceto coquere 以醋煮。— paedagogo vellicatur 保人扭其皮。 Poculum — auro 金林。Demens — peregrina 迷于外方之女。Corruptus — adolescente optimo 以佳子弟而變爲醜類。 Fuit — agricola dux 由農夫而成將軍。 Impressa — annulo imago 以戒指所印之像。Unus — eis 其中有一。Haeres — besse 繼家產三分有二。 Ex praefectus provinciae 離任之總督。 v. E.
Suggest a Translation
See an image
Depuis. Legitur apud Baluz. tom. 2. Histor. Arvern. pag. 342. ex Regesto Parlamenti anni. 1403.
Ex tunc, Ex eo tempore, passim apud Scriptores ævi medii.
- praep.with abl, out of, from within (opp. in).
- II. In space, out of, from: signa ex urbe tollere: solem e mundo tollere: ex hoc fonticulo tantumdem sumere, H.: ex Aethiopiā Ancillula, T.: ex urbe sicarii: eius ex Africā reditus: ex Hispaniā quidam, Cs.: puer ex aulā, H.—From, down from, from off: ex speluncā saxum in crura eius incidisse: equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt, from horseback, Cs.: cecidisse ex equo dicitur.—Up from, above, out of: collis paululum ex planitie editus, Cs.: globum terrae eminentem e mari.—In gen., from, down from, at, in, upon: ex cruce Italiam cernere: ex equo pugnare: ex loco superiore conspicatus, etc., Cs.: ex hoc loco verba fecisti: ex vinculis causam dicere, L.— Esp., in adverbial phrases: ex itinere, on the march, without halting, S.: ex fugā, during the flight, Cs.: portus ex adverso urbi positus, opposite, L.: erat e regione oppidi collis, over against, Cs.: ex omni parte perfectum, entirely: aliquā ex parte incommodis mederi, in some measure: impetūs ex maximā parte servorum: e vestigio, suddenly.—
- IIII. In time, of succession, from, immediately after, directly after, after, following: Cotta ex consulatu est profectus in Galliam: tanta vilitas annonae ex inopiā consecuta est: ex magnis rupibus nactus planitem, Cs.: Aliam rem ex aliā cogitare, T.: alia ex aliis iniquiora postulando, L.: diem ex die exspectabam, day after day.—Of duration, from ... onward, from, since, beginning at: ex eā die ad hanc diem: ex eo die, quo, etc.: ex certo tempore, after a fixed date: ex aeterno tempore: Motum ex Metello consule (bellum), H.: octavus annus est, ex quo, etc., since, Ta.: Romae vereor ne ex Kal. Ian. magni tumultūs sint, after. —With the notion of escape or relief, from and after, from: se ex labore reficere, Cs.: ex illo metu mortis recreatus: animus ex miseriis requievit, S. — Esp., in phrases: ex tempore effutire, off hand, without reflection: ex meo tempore, for my convenience: in quibus (quaestionibus) ex tempore officium quaeritur, according to circumstances: ex intervallo consequi, after a while: ex tempore aliquo.—
- IIIIII. Fig., of the point of departure, away from, from, out of, of: amicitiam e vitā tollunt: e fundo eiectus, dispossessed of: agro ex hoste capto, L.: ex populoR. bona accipere, S. —Partitive uses, of a whole or class, of, out of, from among, among: alia ex hoc quaestu, i. e. trade, T.: non orator unus e multis, i. e. no common: acerrimus ex omnibus sensibus: ex primo hastato (ordine) legionis, one of the first division, Cs.: multum ex ripā colere, Ta.: altitudo puppium ex navibus, Cs. — Of the means, out of, by means of, with: ex incommodis Alterius sua ut conparent commoda, T.: ex caede vivunt: largiri ex alieno, L.; cf. ex iure hesterno panem vorent, dipped in, T.—Of the origin or source, from, out of, born of, arising from: bellorum causae ex rei p. contentione natae: ex pertinaciā oritur seditio: ex animo amicus, heartily.—Esp. with verbs of sense, intelligence, etc.: quā re negent, ex me non audies: ut ex amicis acceperam: ex quo intellegere posset: ut ex iis quaeratur: video ex litteris.—Of the material, of, out of: statua ex aere facta: (homo) qui ex animo constet et corpore: milites mixti ex conluvione gentium, L. — Of a condition or nature which is changed, from, out of: di ex hominibus facti: ex exsule consul: duas ex unā civitate discordia fecerat, L. — Of the cause, from, through, by, in consequence of, by reason of, on account of: gravida e Pamphilo, T.: infirmus ex morbo: e viā languere: ex gravitate loci volgari morbos, L.: ex illā ipsā re, for that very reason: e quo efficitur, non ut, etc.: ex hac clade atrox ira, L.: ex legato timor, Ta.—From, after, on account of: cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, S.: nomen ex vitio positum, O.: urbem e suo nomine Romam iussit nominari. —Of measure or rule, according to, after, in conformity with, in pursuance of, by: ex aliarum ingeniis me iudicet, T.: dies ex praeceptis tuis actus: ex consuetudine suā, Cs.: e virtute vivere: ex senatūs sententiā: ex sententiā, satisfactorily, T.: illum ex artificio comico aestimabat.—Esp., in the phrases, ex re, according to the fact, to the advantage, to profit: oratio ex re et ex causā habita: Non ex re istius, for his good, T.: garrit Ex re fabellas, apt, H.: quid tam e re p. fuit?for the public benefit: ex usu, advantageous: ex usu quod est, id persequar, T.: rem ex usu Galliae accidisse, Cs.: e re natā, according to circumstances, T.—Of manner, mostly in adverb. phrases: res ex libidine magis quam ex vero celebrare, arbitrarily ... justly, S.: dicam ex animo, outright: ex composito, by agreement, L.: ex facili, with ease, Ta.—
- IVIV. In compounds, ex stands before vowels and h, and before c, p (except epoto, epotus), q, s (except escendere, escensio), t; ef (sometimes ec) before f; ē before b, d, g, i consonant, l (except exlex), m, n, v. For exs-, ex- alone is often written (exanguis for exsanguis, etc.).
-
…castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…auctoritatis. habemus enim eius modi senatus consultum, verum inclusum in tabulis, tamquam in vagina reconditum, quo ex senatus consulto confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. vivis, et vivis non ad deponendam, sed…
Cicero, in Catilinam
-
…quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese…
Julius Caesar, Gallic War
-
…sentina rei publicae. quid est, Catilina num dubitas id me imperante facere quod iam tua sponte faciebas exire ex urbe iubet consul hostem. interrogas me, num in exsilium non iubeo, sed, si me consulis ,…
Cicero, in Catilinam
-
…ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam sibi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…foro, non in curia, non denique intra domesticos parietes pertimescemus. loco ille motus est, cum est ex urbe depulsus. palam iam cum hoste nullo impediente bellum iustum geremus. sine dubio perdidimus hominem magnificeque vicimus ,…
Cicero, in Catilinam
-
…non dare, consuerint ; eius rem populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit ; altera ex parte monte Iura altissimo…
Julius Caesar, Gallic War