fuga
fuga, a fleeing, flight, running away
they took their chances on flight
Themistocles’ exile and return
- I Lit.
- A In gen.: quove nunc Auxilio aut exili aut fugae freta sim?Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 19, 44 (Trag. v. 113 Vahl.): mittam illa, fugam ab urbe turpissimam, Cic. Att. 7, 21, 1: desperata, id. Phil. 5, 11, 30: dant sese in fugam milites, take flight, id. Verr. 2, 4, 43, § 95; so, in fugam se conferre, id. Caecin. 8, 22: se conicere, id. Cael. 26, 63: fugam capere, Caes. B. G. 7, 26, 3: petere, id. ib. 2, 24, 1: parare, Cic. Att. 7, 26, 1: fugae sese mandare, Caes. B. G. 2, 24, 2: hostes dare in fugam, to put to flight, id. ib. 2, 23, 2; 5, 51 fin.; for which: convertere aciem in fugam, id. ib. 1, 52, 6: conicere hostes in fugam, id. ib. 6, 8, 6; 7, 70, 3: impellere in fugam, Cic. Rab. Perd. 8, 22: facere fugam, to make or cause flight, put to flight, Liv. 1, 56, 4; 21, 5, 16 Drak.; 21, 52, 10; 22, 24, 8; 26, 4, 8; but also to take flight, to flee, Sall. J. 53, 3; 58, 4; Liv. 8, 9, 12; cf. in Verg., dare fugam, under B.: esse in fuga, Cic. Att. 7, 23, 2; 7, 24: reprimere fugam, to prevent, id. ib. 7, 26, 1; Caes. B. G. 3, 14, 1: spem fugae tollere, id. ib. 1, 25: exercitum fuga, formidine terroreque complere, Ser. Samm. ap. Macr. S. 3, 9, 9.—Plur. (mostly poet.): quantae in periculis fugae proximorum, Cic. Mil. 26, 69: celeres fugae, Hor. C. 4, 8, 15: notusque fugarum Vertit terga Has drubal, Sil. 17, 148; cf.: fugas servorum ri det, Hor. Ep. 2, 1, 121.—
- 2 In partic., flight from one's native land, expatriation, exile, banishment: sibi exsilium et fugam deprecari, Cic. de Or. 3, 3, 9; id. Off. 2, 6, 20; cf. id. Rep. 1, 3; Ov. P. 2, 8, 68: latā fugā damnari, Amm.19, 12, 9.—In plur.: quoties fugas et caedes jussit princeps, Tac. A. 14, 64: exsilia et fugae, id. Agr. 45.—
- B Transf., in gen., a flying, swift course or motion, speed (poet.): qualis equos Threissa fatigat Harpalyce volucremque fugā praevertitur Hebrum, Verg. A. 1, 317: cui cesserit incitus amnis: Tanta fuga est, Sil. 3, 307: latumque fuga superabitis amnem, Grat. Cyn. 378: exspectet facilemquo fugam ventosque ferentes, a swift voyage, Verg. A. 4, 430; cf.: (Neptunus) fugam dedit et praeter vada fervida vexit, gave a swift passage, id. ib. 7, 24; but different: fugam dant nubila caelo, hasten away, flee away, id. ib. 2, 367: fuga temporum, a fleeing away, flight, Hor. C. 3, 30, 5: quaere fugam morbi, seek the removal of the disorder, id. Ep. 1, 6, 29: nobilis hic (equus), cujus clara fuga ante alios, Juv. 8, 61.—
- 2 In plur., they who flee, runaways: signa fugarum, Col. poët. 10, 125: plane fugae merae, Petr. 45 fin.—
- 3 A place of banishment or refuge, Ov. H. 6, 158; id. P. 1, 2, 130.—
- II Trop., a fleeing from, avoiding, escape from an evil; disinclination, aversion (class.): simili sunt in culpa, qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga, Cic. Fin. 1, 10, 33: fuga laboris desidiam coarguit, id. Mur. 4, 9: turpitudinis (opp. appetentia honestatis), id. Rep. 1, 2: hanc ignominiam, vel exsilio vel morte, si alia fuga honoris non esset, vitassem, Liv. 3, 67, 2: culpae, Hor. A. P. 31: leti, id. S. 2, 6, 95: paupertatis, id. Ep. 1, 18, 24: pericli, Verg. A. 8, 251: ipsius lucis (with taedium), Quint. 1, 3, 66: quomodo enim vester Axilla Ala factus est, nisi fugā litterae vastioris? Cic. Or. 45, 153.
tunc quantae ~ae, quantae strages
cum nil alicubi praesidii nisi in ~a esse videretur, Paulinus ‥ rediit Cantiam
multi cervorum levem ~am inierunt
cum neque arma capiendi neque ~am faciendi congruum spatium haberet
Amphibalus ‥ ante lucis exortum ~am arripuit, per viam tendens que de civitate vergit ad aquilonem
ut fugitivam aviculam ‥ nec artificiosa nec longa ~a ‥ tueatur
finis amare Deum, vitii fuga, cultus honesti, / sese nosse
iste impugnatus non poterit recurrere ad illam miseram ~am, dicendo quod alii sumunt ‘usum’ improprie et ipse proprie, sicut fecit respondendo ad objecciones contra secundam assercionem
acies, segnis ad pugnam, inhabilis ad ~am
simulantibus ~am hostibus
~am suam Brittonumque victoriam
usque fugam vitae cum mors bacchatur acerba
posset esse velocior ~a temporum quam sit?
Jheremias de Lond’ r. c. de lxx m. pro ~a quam fecit in ecclesiam unde noluit esse ad rectum in curia regis
perdonavimus ipsi Rogerio utlageriam que in ipsum promulgate fuit occasione ~e quam fecit pro predicta morte
qui novitatibus gaudent, qui subtilium rerum ~am appetunt, habent Aristotilem et libros Platonicos, audiant illos
dicunt quod Robertus de C. clamat habere ~am ad wlpem, leporem et catum, nesciunt quo war’
acra ‥ jacet ‥ inter ~am domini abbatis ‥ et dominicum domini abbatis
repetam silvestres ~as et saltus densos ut abscondar in eis et mixtam feris ducam similemque vitam
quolibet tercio anno habebunt ~am sum cum animalibus suis ad moram
in mora predicta omnes vicini, qui ad eandem ~am habere poterunt, communicare debent cum omnimodis averiis suis
concesserunt ‥ quod habeant ~am sufficientem animalibus suis et hominum suorum inter campos de W. et de P. ad magnum bruerium de W. et de P. usque ad divisas bruerii de S.
concessit ‥ unam viam ad †clasiam averiorum suorum et ut ~am habere posset per unam vastam clausi sui usque in pasturam
fecit fieri unam novam boveriam in Estum pro profunda et lutosa ~a boum tempore seminis evitanda
tota domus ponatur plena herba ipericon que vocatur ~a demonum
herbe Jon , herba Johannis, ~a demonum
➳ gén. arch. fugāī Lucr. 1, 1047.
- 1. vlucht, het (ont)vluchten, ontwijken [desperata; servorum]; ➤ -ā salutem petere zijn heil in de vlucht zoeken; hostes in -am convertere, conicere, dare; se in -am convertere, conferre, conicere, dare, -ae se mandare, -am capere, petere op de vlucht slaan; in -a esse; -am reprimere;
- 2. (meton.) gelegenheid of mogelijkheid om te vluchten; ➤ alci -am dare laten ontkomen; alci -am claudere;
- 3. vlucht uit het vaderland; verbanning; (meton.) (Ov.) verbanningsoord, toevluchtsoord;
- 4. (poët.) vlugheid, haast, snelle loop, vaart [equorum; temporum]; ➤ fugā haastig; abire fugā;
- 5. vrees voor, afkeer van, weerzin tegen (m. gen.) [laboris; turpitudinis; periculi; culpae].
Chace, Venatio, jus venationis, quia venando fugantur feræ. Charta Alani Comitis Pentevriæ ann. 1211. apud Augustin.
du Pas:
Retenta mihi ferarum Fuga, et accipitrum captura.Charta ann. 1270. in Tabular. Abbat. Pontiniac. :
Præterea dictus Miles sibi et hæredibus suis retinuit Fugam sive chaciam in dicto nemore.Charta Guillelmi V. Aquitaniæ Ducis :
Volui etiam et concessi Fugam cum avibus et canibus, et garennam ad cuniculos in suis terris.Gesta Guillelmi Majoris Episcopi Andegav. cap. 29 :
De venatione et Fuga ferarum nemoris de Boucheto.
Si quis per canes leporarios feram Fugaverit, non erit necessario sua, sed erit occupantis.Charta Henrici I. Regis Angl. in Tabulario Fiscanensi f. 8 :
Prohibeo, ne quis sine ejus licentia mea Fuget, vel leporem, vel aliam bestiam capiat super 10. libr. forisfacturæ.Petr. de Vineis lib. 2. Epist. 53 :
Dum herba crescit, equus moritur : dum Fugans canis mingit, fugiens lepus evasit.
Ne quis in ea Fuget vel leporem capiat sine licentia.Charta Ph. Comitis Bolon. ann. 1232. ex Archivo Cameræfontis :
Concedimus prædictis Abbati et Conventui et eorum servientibus ab eisdem missis, facultatem et potestatem omnimodam venandiseu Fugandi, cum canibus, avibus, furonibus, rethis et alio quoquo modo.
Fugare et Refugare animalia in chacia, tom. 2. Monast. Anglic. pag. 292. Vide Fletam lib. 1. cap. 20. § 69. lib. 2. cap. 41. § 23. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 219. 507. 551. 583. tom. 2. pag. 994. tom. 3. pag. 122. 161. W. Dugdalum in Antiquit. Warwicensis Provinciæ pag. 665.
MadoxFormul. Anglic. pag. 384.
Chasser les bestiaux aux champs. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 777 :
Ac homines et tenentes eorum habeant in perpetuum liberos et sufficientes introitus et exitus, ad se et ad omnimoda Averia sua Fuganda, et carragia sua facienda, etc.Vide Chacea.
MadoxFormul. Anglic. pag. 142 :
Et si contingat dictas centum libras a retro existere ad aliquem terminum prædictum, quo solvi debeat, in parte seu in toto, quod tunc bene liceat prædicto Comiti, executoribus et assignatis suis, distringere in prædictis maneriis.... et Districciones sic factas Fugare et retinere, quousque plenarie fuerit sibi satisfactum.
Multum se aliqui laudant, qui vel pugnaces feras vel Fugaces Bestias, aut vestigiis insequuntur, aut cubilibus deprehendunt, aut casu opprimunt.
Et cives habeant Fugaciones suas ad fugandum, sicut melius et plenius habuerunt antecessores eorum.
Eidem Ecclesiæ confirmamus præterea quitationem illam, quam Petrus Miles de Samesio.... fecit dicto Abbati Hugoni coram genitore nostro de jure Fugationis, venationis et haiæ.Rursus mentio est de
Jure Fugationis, venationis et haiæ, in Charta Hugonis Abb. in eodem Tabulario.
Ego ad dictum et arbitrium ipsius comitis saisirem feodum hominis mei, qui extiterat in auxilium Erardi vel coadjutorum suorum ; .... et ille homo meus esset in Fuga mea, ita quod, si possem, bona fide ego eum caperem et tenerem, nec ipsum liberarem, nisi per voluntatem comitissæ.Vide infra Fugare 1.
Ad urbem Mettensium in ecclesiam sancti protomartyris Stephani profugit, et confessionem, ubi ejusdem martyris ac ceterorum innumerabilium sanctorum reliquiæ conditæ erant, collocavit pro Fuga, non pro commisso scelere, sed ne scelus committeret.Nostris
Se Fuir, in aliquem locum confugere, vulgo
Jureront les chanoines.... que nul malfaiteur, qui se Fuiroit esdites mesons, ne recevront à garantie. Fuitervero In fugam conjicere, apud Christ. Pisan. in Carolo V. part. 2. cap. 24. tom. 3. Dissert. D.
Le Beufpag. 206 :
Si fu pris Thomas de Grançon et jusques à quatrevingts autres groz prisonniers, et le surplus mors et Fuitez.Unde emendandus
Fuce, pro
Fuie, fuga.
Fuir, eadem acceptione, in Poem.
de CléomadesMs. :
Les Fuirs, ne les encauchiers, Les retours, ne les ralijers, etc.
Hospitium dicti Aigremont totum in circuitu clausum, unam Fugam in medio curtis, etc.In Instr. ann. 1538. ibid. :
Le logis dudit Aigremont fermé à l'entour, une Fuye au meillieu de la court.
- 2 FVG-, a fleeing, flight, running away: adornare fugam, T.: ab urbe turpissima: desperata: exercitūs foeda, S.: dant sese in fugam milites: fugam capere, Cs.: parare: hostīs dare in fugam, put to flight, Cs.: in fugam conicere, Cs.: impellere in fugam: cum terrorem fugamque fecisset, caused a panic, L.: fugam ex ripā fecit, drove(the foe), L.: fugam faciunt, take flight, S.: neque hostium fugam reprimi posse, be checked, Cs.: opportunior fugae collis, S.: naves eius fugā se Adrumetum receperunt, after his flight, Cs.: quantae in periculis fugae proximorum: celeres fugae, H.—Expatriation, exile, banishment: se in fugam coniecisse: Aristidi: exsilia et fugae, Ta.—A flying, swift course, rapid motion, speed: Harpalyce volucrem fugā praevertitur Hebrum, V.: facilis, a swift voyage, V.: (Neptunus) fugam dedit, a swift passage, V.: fugam dant nubila caelo, flee away, V.: temporum, flight, H.: (equus) Clara ante alios, Iu.—A place of banishment, refuge: toto quaeret in orbe fugam, O.—A means of removal, remedy: morbi, H.—Fig., a fleeing, avoiding, avoidance, shunning, escape: laborum: turpitudinis: alia honoris, honorable way of escape, L.: leti, H.
-
…; duae filiae harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, si emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare refer inquis ad senatum ; id enim postulas et, si hic ordo placere sibi decreverit te ire…
Cicero, in Catilinam
-
…victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…defendentibus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit ; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus ; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa…
Julius Caesar, Gallic War
-
…depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…sententiam mutaverit, deseruerit suos, consilium belli faciendi abiecerit, et ex hoc cursu sceleris ac belli iter ad fugam atque in exsilium converterit, non ille a me spoliatus armis audaciae, non obstupefactus ac perterritus mea diligentia ,…
Cicero, in Catilinam
-
…timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium ; sub occasum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat…
Julius Caesar, Gallic War