fundamentum
fundamentum, a foundation, ground-work, basis
- I Lit.
- α Sing. (rare): quin cum fundamento (aedes) Perierint, Plaut. Most. 1, 2, 69 (152): substruere fundamentum, id. ib. 1, 2, 40 (123).—
- β Plur.: operum fastigia spectantur, latent fundamenta, Quint. prooem. § 4: agere fundamenta, Cic. Mil. 27, 75: maximorum operum, id. Marc. 8, 25: prima urbi jacere, Liv. 1, 12, 4 (cf. under II. β the passage from Cic. Fl. 2, 4): novae domus jacere, Suet. Calig. 22; cf. id. Aug. 28: alta theatri locare, Verg. A. 1, 428: altae Carthaginis locare, id. ib. 4, 266; Plin. 36, 14, 21, § 95: fodere delubro, id. 28, 2, 4, § 15: subdere per solidum, Tac. A. 4, 62: urbis quatit Neptunus, Verg. A. 2, 611: saxa turris, quibus fundamenta continebantur, convellunt, Caes. B. C. 2, 11, 3: villa a fundamentis inchoata, Suet. Caes. 46: Albam a fundamentis proruere, utterly, Liv. 26, 13, 16: urbs a fundamentis diruta, id. 42, 63, 11; 42, 67, 9.—
- B Transf., the bottom, = fundus: qui a fundamento mihi usque movisti mare, id. ib. 2, 6, 55.—
- II Trop. (syn.: sedes, initium).
- α Sing.: meo judicio pietas fundamentum est omnium virtutum, Cic. Planc. 12, 29; cf.: fundamentum justitiae est fides, id. Off. 1, 7, 23: narratio est quaedam quasi sedes et fundamentum constituendae fidei, id. Part. 9, 31: eloquentiae, id. de Or. 3, 37, 151: philosophiae, id. Div. 2, 1, 2: initium ac fundamentum defensionis, id. Clu. 10, 30: horum criminum, id. Cael. 13, 30: quod fundamentum hujus quaestionis est, id videtis, id. N. D. 1, 17, 44: disciplina nixa fundamento veritatis, Gell. 14, 1, 20: fundamentum et causa imperii, Sen. Ep. 87, 41: caput et fundamentum intellegitur totius testamenti heredis institutio, Gai. Inst. 2, 229.—
- β Piur.: illic radices, illic fundamenta sunt, Quint. 10, 3, 3: quibus initiis ac fundamentis hae tantae summis in rebus laudes excitatae sunt, Cic. Sest. 2, 5: libertatis, id. Balb. 13, 31: virtutum, id. Fin. 2, 22, 72; cf.: consulatus tui, id. Pis. 4, 9: senectus, quae fundamentis adolescentiae constituta est, id. de Sen. 18, 62: ad evertenda fundamenta rei publicae, id. Cat. 4, 6, 13: actionum, id. Phil. 4, 1, 1: jacere pacis fundamenta, id. ib. 1, 1, 1; so with jacio: rei publicae, id. Fam. 12, 25, 2: civitatis, id. N. D. 3, 2, 5; id. Ac. 2 (Luc.), 12, 37; id. Sull. 10, 30; Curt. 5, 1, 29; Lact. 7, 1, 1: defensionis, Cic. Mur. 6, 14: salutis suae, id. Fam. 10, 29: non praeterit me quam magnarum rerum fundamenta ponam senex, Sen. Q. N. 3 praef. 1: vitae, id. Ep. 13, 16: impudentiae, Quint. 12, 6, 2: futuri oratoris, id. ib. 1, 4, 5; for which also with the dat. (cf. supra I. the passage from Liv. 1, 12, 4): cui causae, Cic. Fl. 2, 4: verecundiae, id. Rep. 4, 4 Mos.: imperii, Plin. 15, 18, 20, § 78.
lignum xij pedum in longitudine ad ~um alicujus domunculi petivit
habebat ‥ templum autem super lapides quadros in ~o subpositos
mensus est omnia ~a monasterii propria manu
pulcherrimam a ~is basilicam ‥ diligenter construxit
palis in viscera terre missis soliditas ~i exploratur
in petris fodiendis et frangendis in quarera ad grangiam xij s. et in fondamento ejusdem ad tascam xviij d.
~um terreum ‥ nimis debile et insufficiens
fuit ita debile ~um quod foderunt 47 pedes abyssum terre secure ~i, et ibi invenerunt in profundo ~o unam cimbam
velut jactis jam rethoricis ~is et constructis prosae parietibus
non aedificat super Christum, praeter quem ~um aliud poni non potest
pacis solide ~a construere
quando baptizatur in fide Christi, quasi ~um sui templi ponit
templi ‥ spiritualis ~um est vis anime cognoscitiva, cujus pavimentum est fides
bruta [sc. animalia ] ~um discretionis habere necesse est
pretermissa literatura, poetarum sc. auctorum, philosophorum, et artium ~o
fondamentum pariter nutat idearum
uno modo dicitur aliquid ‘~um’ propter stabilitatem et firmitudinem; dupliciter autem est firmitudo in fide ‥
secundus liber Metaphysice [Aristotelis ] continet ~a magna logice
reges Anglie in fundo et ~o palacii sui regalis fundaverunt ecclesiam Cantuariensem ‥ et ipsam ecclesiam ‥ de regia munificencia dotaverunt
~um quippe ecclesiae et firmamentum fidei principaliter in Christo et sequenter in Petro collocatum
numquam habuit in corde fidei ~um
Petrus solidas invenit aquas ambulans in fidei ~o
ante omnia fidei ~a
aliquid in processu propositum est falsum et calumpniabile, et maxime quod pro ~o erat positum
in soluto [sic ] diversis laborariis laborantibus in quarera de Adderbury pro terra fodienda et pro fondamentis quarere habendis et petris fodiendis ad edificacionem cancelle ibidem
qui nates suas et partes ~o contiguas intumuit, et sicut accepit ab eo qui curam ejus egit, emorroidarum molestia cum constipatione tenebatur
H. titubavit cum pedibus suis et cecidit super quemdam baculum carecte ita quod baculo intravit ad ~um
emisit sanguinem per ‥ ~um ejus
go and do þat longyth to þin offyce: / osculare fundamentum
hujus [virtutis spiritualis ] est cor ~um et sedes
testiculi vero, quoniam inter principalia membra enumerantur, et sunt seminis ~um et semen in sua complexione mutant
octo ex talibus [sc. legalibus ] acris erunt in ~o [W.: ] optimatis, et iiij in ~o villanityddyn
merulos in armis portare est signum quod portans ‥ non habet substanciam magnam in bonis, sed deest sibi ~um [W. p. 44: ] et videtur vivere de perquisitis et perquirendisbowyd
creati fuerunt illi spiritus empyrrei celi incole, quod supra ~um splendet ut ignis
- 1. fundament (meestal plur.) [maximorum operum]; ➤ -a agere; -a iacere de grondslag leggen (voor: dat.; gen.);
- 2. (metaf.) basis, grondslag; ➤ ~ iustitiae est fides; ponere -um philosophiae (eloquentiae).
Item concedimus et confirmamus Fundamentum in integrum, qui vocatur Avion, et montem Jordani, etc.
Qui vendit domum cum Fundamento, domino dat quatuor denarios et emtor quatuor, et duos villico pro cyrotecis ; et qui sine Fundamento vendit, nihil dat.Vide Fundamen.
Champ. Meisterlini Hist. Rerum Noriberg. apud Ludewig. tom. 8. Reliq. MSS. pag. 53 :
Arma erant clypeus albus in Fundamento per totum, habens tres interliciones rubeos.
Capellanus habet curam leprosorum sex... de Fundamento domini de Rumilleyo.
- 2 fundo.—Plur, a foundation, ground-work, basis: agere fundamenta: prima urbi iacere, L.: Carthaginis altae locare, V.: urbis, V.: Albam a fundamentis proruere, utterly, L.—Fig., a basis, ground, support, substance, beginning: pietas fundamentum est virtutum: iustitiae fides.—Plur: consulatūs tui: senectus, quae fundamentis adulescentiae constituta est: iacere pacis fundamenta: cui causae fundamenta iaciantur: verecundiae.
-
…conatus essem, nunc facere non possem. hodierno enim die, Quirites, ne mediocrem rem actam arbitremini, fundamenta iacta sunt reliquarum actionum. nam est hostis a senatu nondum verbo appellatus, sed re iam iudicatus Antonius .…
Cicero, Philippicae
-
…mortuum sed, cum hoc persuadere vobis velim, iudicium ab hoc non esse corruptum, hoc uti initio ac fundamento defensionis, Oppianicum, hominem sceleratissimum et nocentissimum, esse damnatum. qui uxori suae Cluentiae, quae amita huius…
Cicero, pro Cluentio
-
…et, quod genus philosophandi minime arrogans maximeque et constans et elegans arbitraremur, quattuor academicis libris ostendimus. cumque fundamentum esset philosophiae positum in finibus bonorum et malorum, perpurgatus est is locus a nobis quinque libris, ut ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…ipsi hoc tempore prodesse possim ; quod quidem nec destiti facere nec desistam et iam in maxima re feci et fundamenta ieci salutis tuae. tu fac bono animo magnoque sis meque tibi nulla re defuturum esse confidas. pridie non…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…. quod ge nus philosophandi minime adrogans maximeque et con stans et elegans arbitraremur quattuor Academicis libris ostendimus ; cumque fundamentum esset philosophiae positum in finibus bonorum et malorum, perpurgatus est is locus a nobis quinque libris, ut quid…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…e vita. Nunc ea videamus quae contra ab his disputari solent. sed prius potestis totius eorum rationis quasi fundamenta cognoscere. Conponunt igitur primum artem quandam de his quae visa dicimus, eorumque et vim et genera definiunt ,…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…persecutus. ille etiam grave tum volnus accepit, ne quid de summa rei publicae minueretur ; hic ad evertenda fundamenta rei publicae Gallos arcessit, servitia concitat, Catilinam vocat, attribuit nos trucidandos Cethego et ceteros civis interficiendos Gabinio…
Cicero, in Catilinam
-
…ordinis et equites Romanos cum legatione ad hoc iudicium et cum gravissima atque ornatissima laudatione miserunt. videor mihi iecisse fundamenta defensionis meae, quae firmissima sunt si nituntur iudicio suorum. neque enim vobis satis commendata huius aetas esse posset…
Cicero, pro Caelio
-
…interpretes haruspicesve monuerunt, harum ego religionum nullam umquam contemnendam putavi mihique ita persuasi, Romulum auspiciis Numam sacris constitutis fundamenta iecisse nostrae civitatis, quae numquam profecto sine summa placatione deorum inmortalium tanta esse potuisset. Habes Balbe quid Cotta…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…petulantis magis quam publicae quaestionis. adulter, impudicus, sequester convicium est, non accusatio. nullum est enim fundamentum horum criminum, nullae sedes ; voces sunt contumeliosae temere ab irato accusatore nullo auctore emissae. Horum duorum criminum…
Cicero, pro Caelio