levare

1 lĕvare [CL] 1 to raise, lift up; b (part of body). c (opus ~atum) embossed work, relief (on artefact). d (panis ~atus) raised or light bread. illum ‥ in auras ~are [gl.: he] coeperunt Felix Guthl. 34 p. 110; florigerasque levant capiti sine fine coronas Æthelwulf Abb. 182; nil ego sponte lĕvo, quod sit lateri grave lēvo Serlo Wilt. II 57; 1265 pater ‥ ~avit ipsum de aqua et credebat salvare eum; non potuit set statim ‥ obiit SelCCoron 1; 1311 cum duabus navibus velis ~atis ad predictam navem ‥ cum magno impetu navigantes Cl 128 m. 4d.; 1351 in stipendiis ij hominum ~ancium garbas ad carectas per totum autumpnum v s. Rec. Elton 374; 1379 nullus homo trahat cultellum vel ~at [sic] baculum sub pena xl d. Hal. Durh. 154.  b cum parumper a pariete fessos humeros ~aret Felix Guthl. 50 p. 154; peregrini ‥ nolentes respicere in circuitu nec oculos ~are ne forte aliquid videa[n]t quod posset impedire suam devocionem Itin. Mand. 92.  c 1245 in cujus [sc. calicis] pede ~antur opere ~ato flores glageoli Invent. S. Paul. 465; Vis. S. Paul. 310 (v. 3 gravare); 1295 una cupa argentea tota deaurata cum opere ~ato de leunculis et aliis bestiis Ib. 311; Ib. (v. interlaqueare 2).  d 1293 panis coket, i. panis ~atus, ‥ ponderabit plus quam wastellus per ij solidos MGL III app. 411; 1419 de quibus facient wastellum, panem ~atum, et panem bissum Ib. I 350. 2 (in idiomatic expressions): a (~are calcaneum contra, ~are caput in) to rebel against. b (~are cornu) to raise the hue and cry . c (~are crucem) to inaugurate a crusade. d (~are wantum) to signal the start of a fair. e (~are de fonte or sim.) to raise from the font, to stand as godparent at baptism. a s1136 primus ‥ Baldewinus ‥ caput suum ~avit in regem, firmato contra eum castello Exoniensi Gerv. Cant. Chr. 95; s1239, 1242 (v. calcaneus 2c); s1323 ~avit calcaneum contra regem qui illum de pusillo magnum creaverat Wals. HA I 168.  b debet ~are cornu super ilium de illo deforciamento (Stat. Wilhelmi) RegiamM II f. 3.  c 1377 [papa] ~aret crucem ad demoliendum Angliam (Wycl.) Ziz. 264.  d c1205 secundum consuetudinem feriarum ~atur wantus in feriis nostris Cart. Mont. S. Mich. 8.  e in tantum ‥ amorem illius amplexata est ut cum filium genuisset, ipsi specialiter baptizandum et de sacro fonte ~andum commendaret V. Gund. 37; inter patrinos eundem puerum de sacro fonte ~antes compaternitas contrahitur Gir. GE I 13 p. 46; spirituales filii nostri sunt quos de sacro fonte ~amus Ib. I 14 p. 47; a1223 ad ~andum vero puerum de fonte tres ad plus recipiantur (Const. Lond.) EHR XXX 290; 1239 infantulus, regis filius ‥ a dominis ‥ a sacro fonte est ~atus M. Par. Maj. III 540; astantibus ante hostium ecclesiae qui infantem debent ~are Lib. Evesham 18. 3 (refl.) to raise oneself, to rise. b to rise in revolt. c to remove oneself, withdraw. modicum requietus ~avit se et coepit abire Bede HE IV 20 p. 250 (cf. M. Par. Maj. I 306: levavit et abire cepit); fumus in altum se ~at J. Worc. 51 (v. effumigare); armoniam cum cantu se ‥ levare Hon. Spec. Eccl. 863B.  b 1405 supponebatur quod prefatus Thomas contra nos cum Henrico Percy se ~asset Cl 278 m. 31.  c 1440 idem Johannes ab obsidione predicta se ~aret Cl 290 m. 3. 4 (intr.) to rise, get up; b (from bed). c (~ans et cubans, leg.) levant and couchant. d to rise in revolt. e (of judge) to rise (at end of term). diaconus dicit: “flectamus genua”. et post paululum dicit: “~ate” Egb. Pont. 38; M. Par. Maj. I 306 (v. 3a supra).  b assideri debet ‥ in warda in qua vestitus ~averit et discubuerit MGL I 594.  c 1207, 1223 (v. cubare 1c); 1226 etc. (v. cubare 1b); 1230 deliberari ‥ faciat B. de R. ‥ si ipsum securum fecerint quod homo eorum proprius fuerit ~ans et cubans Cl 428; 1289 de ~antibus et cubantibus ibidem RGasc II 365a; 1448 vicarius ‥ capellanum parochialem, quem ‥ suis sumptibus ‥ cubantem et ~antem invenire et exhibere tenetur, subtraxit Eng. Clergy 232; habere consueverunt communiam pasturae ad omnia ‥ averia sua in eadem parochia ~antia et cubantia Entries 559b.  d 1381 et fac’ jurare diversos homines ad eos ut levav’ contra dominum regem AncIndict 43/2; pro resistentia quorumcunque contra pacem nostram ‥ ~antium Wals. HA II 17.  e 1291 justiciarii de banco ‥ jam ~arunt de banco tanquam pro fine termini SelCKB 61. 5 to raise, set up, construct: a (building); b (earthwork); c (artefact). a 1195 ~averunt quendam murum in libera et communi pastura CurR I 67; 1209 (v. bovaria 2); 1219 ~avit domos infra predictas xvj acras terre CurR VIII 41; 1223 si voluero ‥ vaccariam ad opus meum proprium ~are juxta illam terram Cart. Sallay 32; T. queritur quod ‥ abbas ‥ ~avit quoddam molendinum ad quod predicti homines faciunt molere BNB II 538; in capella de novo ~ata apud Clarendon’ LTR Mem 12 m. 4; 1258 venit et bene cognoscit quod ~are fecit predictum turnum, set dicit quod hoc fuit precepto domini regis, set nullum inde ostendit warantum SelCWW 86; 1278 seldas quas ‥ ~are potuerint in foro (Pontefract) BBC 337; Cust. Battle 56 (v. falda 1a); casa vel casula sine labore ~ari [ME: arearen] non potest AncrR 140; 1320 circa tectum camere regine ~andum KR Ac 482/1 m. 3; 1351 in expensis carpentarii et aliorum convocatorum ~ancium pistrinam Rec. Elton 370; 1356 Edwardus B. tenet j latrinam supra dictum fossatum ~atam (CoramR) Pub. Works II 35.  b 1200 jurati dicunt quod predicti ita ~averunt fossatum illud SelCivPl 2; 1200 de stangno quodam ~ato et fossato CurR I 185; c1250 ~ata fuit quedam minera apud Rothelouwe ‥ . et post defecit pro aqua intrante DL Forest Proc. 1/3 r. 12; 1284 ~avit novam foveam CourtR A. Stratton 84; quod ‥ canonici possint ~are et firmare ripam et vada Reg. S. Thom. Dublin 327.  c a1195 (v. crux 7d); 1234 quare ~averunt furcas et quemdam hominem mortuum suspenderunt in warrenia BNB III 131; S. de la C. ~avit quandem [sic] sepem super terram domini. ideo prosternatur SelPlMan 6; s1253 ~averint arietes (v. aries 2c); 1265 intendit ~are quendam pontem Cl 95; molas manuales in domibus suis conati sunt ~are G. S. Alb. I 410. 6 to establish, start, hold, keep up: a (place or organization); b (market or fair); c (session of court or legal proceeding); d (war). a 1264 cum ‥ gildam novam ~assent Gild Merch. II 31; de hiis qui ~averint warrennas in terris suis sine warranto MGL II 351; 1417 apprenticius qui ‥ shoppam ~averit et in arte occupaverit hic ut magister, quod solvat in prima levacione vel occupacione sua ‥ xiij s. iij d. Mem. York I 156.  b 1220 ~avit quoddam mercatum ‥ ad nocumentum mercati comitis CurR VIII 267; 1242 mercatum ‥ et feriam ‥ ibidem teneri et ~ari faciatis RGasc I 135a; Bracton 235b (v. diaeta 2c); 1260 in loquela que est coram rege de quadam feria ~ata ad nocumentum predicte civitatis Cl 218; 1272 loquela ‥ inter ‥ regem et ‥ abbatem de quadam feria ~ata apud Leministr’ Cl 563; concessit ‥ quod predictus abbas de R. ~are possit unum mercatum Chr. Peterb. 32.  c 1462 racione cujusdam querele de transgressione ~ate coram uno vicecomitum civitatis predicte apud Gwehaldam civitatis predicte Cl 313 m. 11d.; major Londoniarum potest capere coram illo querelas et placita ~ata coram vicecomitibus MGL I 177; 1630 quoad triandum separates exitus predictos ‥, ~etur inde jurata Law Merch. II 144.  d 1451 proditione insurrexerunt ‥ et guerram ‥ contra nos ~averunt Pat 473 m. 16. 7 to lift (voice or pitch), to raise (sound or song). b (~are clamorem, hutesium) to raise the hue and cry. ~averunt fletum et ululatum magnum Bonif. Ep. 10 p. 13; nulli licet cantum ~are, nisi ipse [sc. cantor] prius incipiat Lanfr. Const. 147; s1243 cum ‥ inimici ejus exultantes clamorem exultationis ~assent M. Par. Maj. IV 267.  b 1194 ~avit clamorem (v. clamor 1c); 1206 etc. (v. huthesium a, b). 8 to raise, elevate, promote. ~ato in regem ‥ filio ejusdem Bede HE III 24 p. 180; s1006 archiepiscopus ~atus est Adel. Blandin. Dunst. 8; s1016 cives Londonienses ‥ Eadmundum Ferreum Latus dictum ‥ regem ~avere Diceto Chr. 169; Osricus in regem ~atur Silgrave 29; [Darius] in regem ~atus est Eul. Hist. I 58. 9 to raise (money), levy (tax or due) (also absol.). b to take (goods as tax or due). c to levy (fighting man), to raise (as an army). d (p. ppl. as sb. f.) levy. 1202 G. C. ~avit novas consuetudines aliter quam debet SelPlCrown 21; †1230 super forisfacturam meam decem librarum ad ~andum nobis et heredibus nostris, quocienscumque fecerint in contrarium Ch. Chester 241 p. 241; 1275 de Willelmo Sonnel ut supra causa ~andi vj solidos de Willelmo Annore de debito suo CourtR A. Stratton 111; ne ‥ auxilia ‥ citius vel gravius quam justum sit ~entur Fleta III 198; de hiis qui ~averunt escapium latronum vel felonum antequam adjudicati fuerunt per justiciarios itinerantes Eyre Kent I 41; 1327 solvit xij li. ‥ per unam talliam ~atam xiiij die Julii LTR Mem 99 m. 130; 1360 allocantur computanti, pro diversis decidenciis de bonis alienatis ante recepcionem literarum ad ~andum, xlvij s. et ij d. ExchScot 36; partem bonorum suorum vendidit et monetam ~avit Ghost Stories 86; 1483 taxae non ~abantur in regno Plusc. XI 2; 1459 ~avit integrum extractum (v. extractus 2).  b donec per rationabilem extentam ‥ catalla sua ~ari possint Leg. Ant. Lond. 236; 1306 preceptum est preposito et bedello ~are de Ricardo preposito et Johanne A. duo quarteria frumenti ad opus domini Roberti de H. Rec. Elton 115; 1308 preceptum est ~are de eadem R. iiij capones de arreragiis duorum annorum Ib. 151 (cf. ib.: quod arreragia ~entur); 1331 ad ‥ palfridum ~andum ‥ tenentes nostros ‥ cohereatis Lit. Cant. I 364.  c 1316 ad ‥ omnes homines defensales inter etates sexdecim et sexaginta annos contra ‥ inimicos nostros ~and’ RScot 160a; 1337 plenam ‥ potestatem ~andi et arraiandi omnes homines defensabiles Foed. IV 781.  d 1254 ne quis ‥ presumat ‥ facere ‥ confratriam ‥ nec conjuracionem, nec inprisiam aliquam, vel ~atam modo aliquo vel ingenio RGasc I 519a; 1292 de omnibus excessibus et ~atis ballivorum qui ‥ tenuerunt ballivus predictas Ib. III 46a; recipio compotum de omnibus fructibus, explectis et ~atis factis per ballivos Ib. 47b; 1311 non recipit prepositus ‥ ab hominibus dicti loci nisi ij ~atas caseorum Reg. Gasc. A I 278. 10 to lift off, remove: a (fruit or harvested crop); b (w. field as object); c (cadaver by translation). d (leg. ~are a sacramento, ~are de lege) to levy (a man) from an oath or the law, to charge with perjury before the taking of an oath. a c1195 ad fenum suum ~andum vel blada sua colligendum Ch. Westm. 405; 1219 invenire unum hominem ad fenum ~andum CurR VIII 150; 1324 item, ~antibus mala domini regis, per iij vices, iij s. ExchScot 126; 1334 ~antibus fenum in prato de Fery ex gracia, xij d. Ac. Durh. 117; et eorum fructus morabuntur ipsis qui eos ~averunt J. Reading 146; 1429 in herbagio unius acre prati ‥ vertendo, ~ando, tassando Ac. Obed. Abingd. 108.  b falcabunt omnes ix operaciones et ~abunt totum pratum Rec. Templars 9; quilibet ‥ falcabit ‥ in prato ‥ et simul ~abunt dictum pratum et cariabunt fenum Cust. Battle 74; 1284 xlv homines ‥ debent falcare prata et non ~are ‥ et xxviij homines residui debent ~are prata et non falcare Reg. Wint. 672; 1343 in pratis falcandis, spargendis et ~andis ‥ vij s. v d. Ac. Durh. 204.  c ut ejus sacrae reliquiae a terra ~arentur Brompton 884; s1445 post pauca tempora ~are faceret eam et apud sanctum Dionysium ‥ collocari Plusc. XI 7.  d nisi plegii ipsi eum velint a sacramento ~are Glanv. X 5; 1221 C. adjudicatus fuit ad quandam legem faciendam ‥ idem A. ~avit eum de lege ‥ et sicut debuit facere legem venit idem A. et ~avit eum PlCrGlouc 6. 11 to relieve of a burden, disencumber, make lighter. in tempestate maris ~ande navis causa ejiciuntur Gir. PI I 20 p. 120 (v. eicere 3d). 12 to relieve, lessen, mitigate (condition or mental state). nostrum, Petre, malum nulla medela levat L. Durh. Dial. II 398; nec filii nec familie consolacione ~atur Map NC III 4 f. 41v; ad ~andum noctis hiemalis ‥ tedium Gir. GE II 37 (v. divinatio); ut ‥ carnis vitium animi virtute ~aret Id. EH I 46 p. 302. 13 to draw up, produce (a document); b (~are finem or finalem concordiam) to produce a settlement. c (intr. or refl., of a settlement) to arise, be produced. postquam cyrographum in curia domini regis inter nos de predicta terra fuerit ~atum Reg. Malm. II 128; 1268 quam cicius breve domini regis commode ~are poterint ad dictam concordiam in curia domini regis cyrographandam. quod quidem ~are iidem ‥ fideliter promiserunt in primo adventu justiciarium. ‥ ita quod ~ato cyrographo statim teneantur eis in universo solvere triginta et tres marcas Reg. Ant. Linc. IV 251; 1269 venire faciet ‥ uxorem suam in curiam domini regis ‥ ad cyrographum super hiis ‥ faciendum et ~andum Cl 113; c1270 cyrograffum inter partes ad custum utrorumque inter eos ~etur Cl 298; 1514 litere exoneracionis et dischargii non fuerint ~ate Foed. XIII 462; 1559 literas monitoriales ‥ ~ent, impetrent, et executioni demandari curent Conc. Scot. II 174.  b 1198 finis inde ~abatur anno dicti regis octavo inter S. abbatem et cetera et G. P. de servicio duorum militum Doc. Bury Sup. 16; 1270 si finis inde ~atus fuerit ‥ tunc tenementum ‥ dicto Johanni ‥ remaneat quietum Cl 279; 1274 super quam [terram] ~ata est finalis concordia in curia regis G. S. Alb. I 451; deduxerunt ‥ Johannem ‥ coram justiciariis et ibidem ‥ fecerunt quemdam finem ~ari absque examinacione justiciariorum State Tri. Ed. I 24; finem super dicta donacione ‥ in curia domini regis ‥ ~ari procurabit FormA 91.  c 1279 dicunt quod licet predictus finis ~avit, tamen tempore quo levatus fuit, fuit ipse R. ydeotus CoramR 50; 1292 ~avit inde inter eos quidam finis PQW 125; 1315 ~avit quidam finis inter predictum T. ‥ querentem et ‥ Nicholaam impedientem Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 35; 1389 finis se ~avit inter R. de la F. A. de B. et T. C. querentes et J. de B. et J. uxorem ejus deforciantes IMisc 241/20 (4) recte (5); cum quidam finis ~asset in curia domini Edwardi quondam regis Anglie Reg. Brev. Jud. 12b; finis ~asset inter praed’ H. de S. querentem et ‥ W. de S. et ipsam I. tunc uxorem ejus deforciantes Ib. 14; 1433 quidam finis ~avit in curia nostra coram justiciariis nostris de Banco apud Westmonasterium Cl 283 m. 5.

2 lēvare [CL] , to make smooth. ~are dicitur quandoque pro planare, prima syllaba producta Osb. Glouc. Deriv. 306; Serlo Wilt. app. II a L 6 (v. 1 levigare a).