liberalis
liberalis, of freedom, relating to freedom
- I Lit.: liberalis causa or liberale judicium, a suit concerning a person's freedom, v. Dig. 40, 12, 1 sqq.; Paul. Sent. 5, 1, 1 sqq.: si quisquam hanc liberali caussa manu adsereret, Plaut. Curc. 4, 2, 4 (490); cf. 5, 2, 68 (666): manu eas adserat liberali causa, id. Poen. 4, 2, 84 (906): nam ego liberali illam assero causa manu, I formally assert that she is freeborn, Ter. Ad. 194: judicium, Quint. 6, 3, 32: liberale conjugium, a marriage between persons of free condition, Ter. And. 561.—Pleon.: ego te hoc triduom numquam sinam in domo esse, quin ego te liberalem liberem, Plaut. Curc. 1, 3, 53 (210).—
- II Transf., befitting a freeman, gentlemanly, noble, noble-minded, honorable, ingenuous, gracious, kind (syn.: generosus, ingenuus).
- A In gen.: ingenium, Plaut. Capt. 2, 3, 59 (419); id. Ep. 1, 1, 41 (41): artes liberales, befitting a freeman, Cic. Inv. 1, 25, 35; cf.: liberalia studia accipimus, quae Graeci ἐλευθέρια μαθήματα appellant; rhetores continebuntur, grammatici, geometrae, Dig. 50, 13, 1: hae artes, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometria, musica, litterarum cognitio et poëtarum, etc., Cic. de Or. 3, 32, 127; cf.: omnis liberalis et digna homine nobili doctrina, id. Ac. 2 (Luc.), 1, 1: de artificiis et quaestibus, qui liberales habendi, qui sordidi sint, id. Off. 1, 42, 150: liberalissima studia, id. Arch. 3, 4; id. Cael. 21 52; id. Rep. 1, 5, 9: spes liberalioris fortunae, of a higher, more respectable station, Liv. 22, 26: responsum, kind, gracious, Cic. Att. 3, 15, 4; so, liberalibus verbis permulceri, Sall. Fragm. ap. Prisc. p. 871 P.—
- B In partic.
- 1 Bountiful, generous, munificent, liberal (syn. munificus): liberales (sunt), qui suis facultatibus aut captos a praedonibus redimunt, aut aes alienum suscipiunt amicorum, etc., Cic. Off. 2, 16, 56: benefici liberalesque, id. Lael. 9, 31; cf.: liberalissimi et beneficentissimi, id. ib. 14, 51: liberalissimus munificentissimusque, id. Rosc. Com. 8, 22: virtus munifica et liberalis, id. Rep. 3, 8, 12: largus, beneficus, liberalis, id. Deiot. 9, 26.—*
- β With gen.: laudis avidi, pecuniae liberales erant, Sall. C. 7, 6.—
- γ With in and acc.: in omne genus hominum liberalissimus, Suet. Vesp. 7. —
- b Of things, plentiful, copious, abundant: largum et liberale viaticum, Cic. Fl. 6, 14: potio, Cels. 3, 6: liberalius alimentum, id. 8, 10, 7.—
- 2 Noble, engaging, beautiful (ante-class.): illarum altera pulcer est et liberalis, Plaut. Mil. 1, 1, 60 (60): lepidā et liberali formast, id. ib. 4, 1, 20 (966); id. Ep. 5, 1, 41 (647); id. Pers. 1, 3, 50 (130): species, id. ib. 4, 3, 76 (545); cf.: liberales dicuntur non solum benigni, sed etiam ingenuae formae homines, Paul. ex Fest. p. 121 Müll.—Hence, adv.: lībĕrālĭter, in a manner befitting a freeman, nobly, ingenuously, kindly, courteously, graciously.
- 1 In gen.: homo liberaliter educatus, Cic. Fin. 3, 17, 57: eruditi, id. Tusc. 2, 2, 6: vivere, id. Lael. 23, 86: servire, i. e. properly, Ter. And. 38: respondere, kindly, courteously, Caes. B. G. 4, 18: oratione aliquem prosequi, id. ib. 2, 5.—
- 2 In partic., bountifully, profusely, generously, liberally: benigne ac liberaliter, Cic. Verr. 2, 3, 85, § 196: large et liberaliter, id. ib. 2, 3, 88, § 204: instructus, Caes. B. C. 3, 61.—Comp.: vivo paulo liberalius, Cic. Q. Fr. 2, 6, 3: nec potui accipi liberalius, id. Att. 16, 6, 1: ille (sal) in cibis paulo liberalius aspersus, Quint. 6, 3, 19: ubi liberalius malos odimus, more abundantly, more heartily, Plin. Pan. 68, 7.—Sup.: dotem largiri liberalissime, Ap. Met. 10, 23, 34; liberalissime polliceri, Cic. Att. 5, 13, 2.
~ibus litterarum studiis
[Eugenia ] litteris ~ibus imbuta
scripturarum ‥ tam ~ium quam ecclesiasticarum ‥ eruditione mirandus
artes ‥ et ~es dicte sunt, vel ex eo quod antiqui liberos suos his procurabant institui, vel ab hoc quod querunt homines libertatem, ut curis liber sapientie vacet
profuit mihi frequenter inspicere Trogum Pompeium, Josephum ‥ Titum Livium qui omnes ‥ multa ad morum edificationem et ad profectum scientie ~is interserunt
cetere artes, non solum ~es, sed etiam mechanice, non possunt haberi sine doctore
doctor noster venerabilis in hac arte ~i
statuentes ‥ quod in posterum nullus incipiat in theologia nisi prius inceperit in ~ibus
~es sunt qui ‥ aut inopes sublevant aut es alienum amicorum suscipiunt
animus ~is et liber
[provinciales ] videntur ‥ hospicio ~es
bonus et †liberabilis [l. liberalis ] abbas
in actibus humanis ~is est ille qui agit vel dat non exspectans retributionem
tam de dominio ~is hominis, id est(þegnes quam de terra villanorum
cujuscumque homo sit, regis, comitis aut ~is hominis quem Angli(þegen vocant
comiti et villano, ~i et subliberali(
et si ~is homo ita ascendisset ut comes fieret(
vir nobilis et ~is(v.
~e electorium
alios vero ~es filios educandos direxerunt Normanniae
- 1. de vrijheid betreffend, vrijheids- [causa proces wegens vrijheidsrechten; nuptiae tussen vrijgeborenen];
- 2. een vrijgeboren man waardig: (a) beschaafd, voornaam [eruditio; studia; artes; viaticum behoorlijk; fortuna behoorlijk rijk leven; mens; sumptus overeenkomstig zijn stand]; ➤ pulcher est et ~ (Plaut.) met een voornaam uiterlijk; (b) vriendelijk [responsum]; (c) vrijgevig (met: gen.) [pecuniae];
- 3. overvloedig, copieus [epulae].
自主者。大方。有禮。美者。寛裕。Liberale responsum 誠直答。Liberale conjugium 貴人之婚。Liberale judicium 訟自主。Liberale viaticum 大方之路费。Liberales artes 六兿。Forma honesta et liberalis 甚美。Liberales joci 斯文之玩。
Suggest a Translation
See an image
Thainus, Baro, vir nobilis. Leges Kanuti Regis Angl. ex textu Roffensi :
Si in domo Liberalis, quem supra Thegen nominavimus, et quidam dicunt Twelfhændman, hoc fit, etc.Vide Thainus.
Præsentis scripti paginam sigilli nostri impressione firmamus et Liberalium virorum subnotatione roboramus. Testes comitis Balduini. S. Teoderici de Waslers. S. Teoderici filii ejus. S. Lodeuuici de Frana.In alia ann. 1170. ibid. ch. 38.
militibuspræponuntur
viri Liberales.
Servis..... exceptis si qui Liberalis Mulieres acquirant, eorum filii nullum censum reddant, in chart. Dagobert. ann. 675. apud Brequin. num. 380. novæ edit.
- 1 liber, of freedom, relating to freedom: nam ego liberali illam adsero causā manu, formally assert that she is free-born, T.: Coniugium, of free persons, T.— Befitting a freeman, dignified, honorable, ingenuous, gracious: forma praeter ceteras, T.: liberalissima studia: spes liberalioris fortunae, of a higher station, L.: responsum, gracious.—Bountiful, generous, munificent, liberal: liberales (sunt), qui aes alienum suscipiunt amicorum: liberalissimi et beneficentissimi: ex sociorum fortunis, S.: pecuniae, S.: viaticum, ample: epulae, Ta.
-
…Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus…
Sallust, Catilina
-
…L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio ferocis militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi Romani…
Sallust, Catilina
-
…fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est. Sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari ; ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis…
Sallust, Catilina
-
…ut advenientem excipiam libenter, latentem etiam nunc non excitem. tribus locis aedifico, reliqua reconcinno. vivo paulo liberalius quam solebam ; opus erat. si te haberem, paulisper fabris locum darem. sed et haec, ut…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…. quod pro Cornificio me abhinc amplius annis xxv spopondisse dicit Flavius, etsi reus locuples est et Appuleius praediator liberalis, tamen velim des operam ut investiges ex consponsorum tabulis sitne ita mihi enim ante aedilitatem meam nihil erat cum…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…et opera suscipiatur, quam causa postulet. Tertium est, ut caveamus, ut ea, quae pertinent ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint. Modus autem est optimus decus ipsum tenere, de quo ante diximus ,…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…impetrassent, plane alienarentur a senatu. huic quoque rei subventum est maxime a nobis perfectumque ut frequentissimo senatu et liberalissimo uterentur, multaque a me de ordinum dignitate et concordia dicta sunt Kal. Decembr. et postridie. neque…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…in cursu. interea in isdem locis erant futuri. Brutus quidem se aiebat Asturae. L. quidem Antonius liberaliter litteris sine cura me esse iubet. habeo unum beneficium, alterum fortasse, si in Tusculanum venerit. o…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…igitur Hammonius incredibilis mihi gratias per litteras egit et suo et Aemili Aviani, patroni sui, nomine ; nec liberalius nec honorificentius potuisse tractari nec se praesentem nec rem familiarem absentis patroni sui. id mihi cum iucundum est eorum…
Cicero, Epistulae ad Familiares