probus
probus, estimable, good, serviceable, excellent, superior, upright, honest, honorable, virtuous
- good, proper, serviceable, excellent, superior, able; esp. in a moral point of view, upright, honest, honorable, excellent, virtuous, etc. (class.).
- A Of persons: frugi et probum esse, Plaut. Most. 1, 2, 53 (136): probum patrem esse oportet, qui gnatum suom esse probiorem, quam ipsus fuerit, postulat, id. Ps. 1, 5, 23 (437): cantores probos, skilful, excellent, fine, id. ib. 3, 132 (898): faber, id. Poen. 4, 2, 93 (915): architectus, id. Mil. 3, 3, 40 (914): artifex, Ter. Phorm. 259: lena, Plaut. Truc. 2, 1, 14 (222): amator, id. ib. 20 (228): ad aliquam rem, fit, id. Poen. 3, 3, 67 (681). —
- 2 In partic., well-behaved, well-conducted: quam cives vero rumificant probam, Plaut. Am. 2, 2, 46 (678): proba et modesta (mulier), Ter. Ad. 930.—
- B Of things abstr. and concr.: affer huc duas clavas, sed probas, Plaut. Rud. 3, 5, 20 (799): argentum, id. Pers. 4, 3, 57 (526): nummi, id. ib. 3, 3, 33 (437): materies, id. Poen. 4, 2, 93 (915): occasio, id. Cas. 5, 4, 2 (964): navigium, Cic. Ac. 2 (Luc.), 31, 100: res, id. Or. 51, 170: ager, Col. Arbor. 3, 6: sapor, id. ib. 3, 7?? color, id. ib. 8, 2.—Prov.: proba merx facile emtorem reperit, the best goods sell themselves, Plaut. Poen. 1, 2, 129 (338); cf.: probae fruges suāpte naturā enitent, Acc. ap. Cic. Tusc. 2, 5, 13.—As subst.: prŏbus, i, a good, worthy, upright man: poëta peccat, cum probi orationem adfingit improbo stultove sapienti, Cic. Or. 22, 74.—Adv., in two forms.
- A Form prŏbē, rightly, well, properly, fitly, opportunely, excellently (class.): milites armati atque animati probe, Plaut. Bacch. 4, 9, 18 (942): aedes factae probe, id. Most. 1, 2, 19 (102)?? probe lepideque concinnatus, id. Men. 3, 2, 1 (466): usque adhuc actum est probe, id. Mil. 2, 6, 107 (587): probe curare aliquid, id. Rud. 2, 3, 50 (380): satis scite et probe, id. Trin. 3, 3, 56 (784): narras, Ter. And. 970: intellegere, id. Eun. 768: Antipater, quem tu probe meministi, Cic. de Or. 3, 50, 194: de aquaeductu probe fecisti, id. Att. 13, 6, 1: scire, id. Fam. 2, 12, 2: exercitus satis probe ornatus auxiliis, id. ib. 2, 10, 2: illud probe judicas, id. Att. 7, 3, 3: de Servio probe dicis, id. Brut. 41, 151; id. Off. 1, 19, 62: scire, id. Brut. 2, 12; Liv. 22, 15.—
- 2 Transf., in gen., well, fitly, thoroughly, very, very much, greatly, finely, capitally, bravely (syn.: plane, omnino, sine dubio): appotus probe, Plaut. Am. 1, 1, 126 (278): percutere aliquem, id. ib. 1, 1, v. 162 (314): decipere, id. ib. 1, 1, v. 268 (420): errare, id. ib. 3, 3, 20 (975): vide, ut sit acutus culter probe, id. Mil. 5, 4 (1397): tui similis est probe, Ter. Heaut. 1020: perdocta est probe, id. ib. 361. —In responses, as a token of applause, well done! good! bravo! unde agis te? Ca. Unde homo ebrius. Philo. Probe, Plaut. Most. 1, 4, 28 (340): miles concubinam intro abiit oratum suam, ab se ut abeat. Acr Eu, probe! id. Mil. 4, 4, 9 (1145): probissime, very well, Ter. Ad. 419; id. Eun. 773.—
- B Form prŏbĭter, well, fitly, capitally (ante-class.), Varr. ap. Non. 510, 29; cf. Prisc. p. 1010.
namque proco fuerat, quo non praestantior alter / regibus exceptis, mundum qui jure gubernant, / desponsata probo pactis sponsalibus arrae
virum sanctum, et sapientem, ~umque moribus
virum incorruptae fidei et animi probi
quidam probus homo nomine ælfstanus
vir ‥ ~us et prudens, vir fide et strenuitate conspicuus
cui ‥ diceret quod curiales et ~os se non ostenderent rex Francie et gens sua ‥ modo tali procrastinando
barones et vavasores et p[ro ]bi [homines ] [MS: probiliones ] terre mee
Gaufridus Ridel omnibus ~is hominibus suis Francis et Anglis, salutem
Wiberius prior et conventus ‥ ~is hominibus Lundonie ‥ salutem
Willelmus Dei gracia rex Scottorum omnibus ~is hominibus tocius terre sue salutem(
rex cabdello et ~is hominibus Agnensibus, salutem
regina ‥ dilectis sibi ~is hominibus ville de Walmesford, salutem
Thomas Inkel, forestarius de Clive, invenit in bosco de Siberton’ quandam placiam sanguinolentam, et traciavit sanguinem in nive usque domum Radulfi Red de Siberton’ et statim mandavit viridarios et ~os homines
communia de Berwico gubernentur per xxiiij ~os homines de melioribus et discretioribus, ac fidedignioribus ejusdem burgi ad hoc electos
xxiiij ~os et legales cives de dicta civitate Ebor’
coram dicto majore et aliis ~is hominibus dicte civitatis
per sacramentum duodecim ~orum et legalium hominum dominiorum predictorum
hic audax fuit et ~us nimiumque jocundus
facta est motio ‥ in opus crucis per orbem universum cruce signatorum ‥ ut ex solo Anglorum regno plusquam sexaginta milia ~orum hominum ‥ profecti referantur
regi Francorum, querenti quare non essent ita ~i milites nunc sicut fuerunt in tempore ‥ Rolandus et Oliverus
unum exercitum cuidam militi ~o ‥ commisit ‥ ipse miles ~us dux primi exercitus occisus est
Henricus Quintus miles ‥ valde strenuus, multumque ~us in armis
hunc ‥ non dico bonum, ‥ sed ~um, quia strenuus in agendis, audax in periculis, ‥ et juris et injurie fortis evictor
in torneamento se posuit et habuit pro amore sue dilecte tanquam ~us [ME: ] miles suum scutum undique perforatumkene
Superbia ‥ / ‥ plerumque probos propriis prosternere telis / nititur et strages alienis factitat armis
Lewelinus ‥ castella de Neth ‥ prostravit, ~is partium illarum sibi subjugatis
cum quodam magistro de Burgundia ac etiam quodam ~o de Picardia, cujus nomen erat magister Johannes le Fauconer
per vicecomitem et escetorem ‥ et alios milites et ~os, testificatum fuit quod ‥
Hilius ~us regnavit annos iij et menses iij
unde ~a inter poetas clarissima
Neroni ‥ Vespasianus successit, cui Titus, ‥ cui Tacitus, cui ~us
probatores qui ‥ optulerunt se facturos ~um nostrum
habet diem reveniendi ‥ cum ~o et littera sigillata per majorem
~o,gecorenum
- 1. rechtschapen, fatsoenlijk, braaf; ingetogen [adulescens; rex; puella];
- 2. bekwaam [artifex; ad alqam rem];
- 3. goed, passend, juist, solide [occasio; merx; color; navigium]; / adv. -ē (in antwoorden) zeker!, goed zo!
正經。誠慤。公正者。Homo probus 正經之人。Argentum probum 純銀。Probum navigium 堅妥舟。
Suggest a Translation
See an image
Preux, Miles animo valens. Cæsarius Heisterbacensis lib. 9. cap. 48 :
Modo loqueris ut Probus vir.Vetus Epitaphium in Vesontione Chiffletii :
Hic Renaude jaces vir amabilis et Probe Miles.
Probi et valentes, apud Thwroczium in Chronic. Hungar. 2. part. cap. 16.
Est facta.... concordia inter dom. Berengarium abbatem et Probos homines ac populum Villæmagnæ, etc.Litteræ Renati Reg. Comit. Provinc. ann. 1479. in Tabul. Piscator. Massil. :
Ex parte Proborum hominum quarterii S. Johannis.Nude
Probiinterdum appellantur, ut in v. Capagium videre est.
Preud-hommespassim in Consuetud. municipalibus :
Preudes-gents, in Consuetud. Andegav. art. 450. Cenoman. art. 462. et Britan. art. 538. 577. Vide Boni homines et infra Providus.
Proeza, Gallis
Proüesse. Willelmus Apuliensis lib. 3. de Gest. Norm. :
Alibi :Transierat fama Probitatis ubique probatæ.
Gauterius Cancell. de Bellis Antioch. pag. 444 :Tanta fuit Probitas animi, tam vivida virtus.
Rex itaque Probitati semper intentus, haud segniter agens, etc.Ordericus Vitalis lib. 3 :
Præfatus Heros post innumeras Probitates, etc.Utitur passim.
Regia Probitas juxta maris litus cum suo exercitu nobili in optatam transfretationem favorem afflatus prosperi exspectabat.
.... Probitas vilescit avari.
Rodericus Toletan. lib. 2. de Rebus Hisp. cap. 14 :Quam probus extiterit, quæ bellica Gallia vidit Hoc duce regnante, et quantæ Probitatis honores.
Sed offuscavit in eo error impietatis tantæ gloriam Probitatis.Will. Brito lib. 1. Philipid. :
Et lib. 5 :Tot bene gesta domi, tot Militiæ Probitates.
Idem lib. 8 :.... Flagratque novo Probitatis amore.
Adde Gesta Consulum Andegav. cap. 9. n. 11. cap. 12. n. 1. cap. 13. n. 3. Thwroczium 2. part. cap. 65. etc. Vide præterea Notas ad Joinvillam pag. 96.Quorum semper erat Probitas exercita bellis.
sunt hastiludiaet
torneamenta, in quibus generosi animi specimen edere solent. Laudes Papiæ apud Murator. tom. 11. col. 42 :
Tunc enim nobiles civitatis hastiludiis, aliisque seculi Probitatibus delectantur.
Prouer, Probe agere, ut militem decet. Guill. Tyr. contin. Hist. apud Marten. tom. 5. Ampl. Collect. col. 600 :
Il dist que bien s'i estoientUnde(à la bataille) les Chretiens Proué, et mult avoit occis de Sarrazins.
Pruesté, Probitas, in Lit. ann. 1360. ibid. tom. 1. col. 1474 :
Comme nous nous asseurons de vostre Pruesté et loyaleté, etc.
Cum Probiora mortalibus dona a superis tradi nequeant, quam bona pacis, in Observat. ad Carolum VIII. pag. 629.
Preuxvero, pro
Infirme, langoureux, Infirmus, languidus, in Lit. remiss. ann. 1360. ex Reg. 88. Chartoph. reg. ch. 78 :
Lequel Bonvallet, qui a esté continuellement Preux et haitiez environ six sepmaines depuis ladite mellée, est alez de vie à trepassement.
- with comp, estimable, good, serviceable, excellent, superior, upright, honest, honorable, virtuous: artifex, skilful, T.: mulier, T.: hoc homine probior esse: navigium: fruges.—As substm.: probi oratio, a good man's.
-
…atque liberis satis fortunata fuit ; litteris Graecis et Latinis docta, psallere et saltare elegantius, quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit ;…
Sallust, Catilina
-
…, neque consili neque audaciae umquam eguere ; neque illis superbia obstat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. Postremo ,…
Sallust, Catilina
-
…antea, ut feceras. deinde epistula scripta cumulatissime cetera. et hercule hominem probo ; nam et doctum et probum existimo ; quin etiam navi eius me et ipso convectore usurum puto. crebro refricat lippitudo non illa quidem perodiosa…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…non modo parum commode, sed etiam turpiter et flagitiose dicta esse dicebat ; idemque Servium Galbam, quem hominem probe commeminisse se aiebat, pergraviter reprehendere solebat, quod is, L. Scribonio quaestionem in eum ferente, populi…
Cicero, de Oratore
-
…senectutis. ut petulantia, ut libido magis est adulescentium quam senum, nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic ista senilis stultitia, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium. quattuor robustos…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…rescripsi epistulae maximae audi nunc de minuscula in qua primum est de Clodi ad Caesarem litteris in quo Caesaris consilium probo, quod tibi amantissime petenti veniam non dedit uti ullum ad illam furiam verbum rescriberet. alterum est de calventi…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…bona esse a natura profecta, uti isdem argumentis, quibus illi uterentur, isdemque sententiis. Minime vero illud probo, quod, cum docuistis, ut vobis videmini, bonum solum esse, quod honestum sit, tum rursum…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…fortunae mala tamen eum qui in his omnibus sit beatum fore censeat si sapiens sit distrahor, tum hoc mihi proba bilius tum illud videtur, et tamen nisi alterutrum sit virtutem iacere plane puto. Verum in his discrepant .…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…ille locus Publicianus qui est Treboni et Cusini erat ad me adlatus. sed scis aream esse. nullo pacto probo. Clodiae sane placent sed non puto esse venalis. de Drusi hortis, quamvis ab iis abhorreas, ut…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…rem etiam atque etiam considera, C. Piso, quis quem fraudasse dicatur. Roscius Fannium quid est hoc probus improbum, pudens impudentem, periurum castus, callidum imperitus, liberalis avidum incredibile est. quem ad modum ,…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo