labor
labor, to glide, slide, move, slip, float, pass, flow
labor2, labor, toil, exertion
BWL
alas, the fleeting years slip away
he raised up the slipping republic
he completed the war with hard work and patience
he entreated them to listen to the toils of the Trojans
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit.
- A In gen.
- 1 Of living beings: non squamoso labuntur ventre cerastae, Prop. 3 (4), 22, 27: per sinus crebros et magna volumina labens, Ov. M. 15, 721: pigraque labatur circa donaria serpens, Ov. Am. 2, 13, 13: ille inter vestes et levia pectora lapsus volvitur, Verg. A. 7, 349: (angues) in diversum lapsi, Jul. Obseq. 119.—Of floating: ut rate felice pacata per aequora labar, Ov. H. 10, 65: dum Stygio gurgite labor, id. M. 5, 504: tua labens navita aqua, Prop. 2, 26 (3, 21), 8.—Of flying: tollunt se celeres, liquidumque per aera lapsae, Verg. A. 6, 202: vade, age, nate, voca Zephyros et labere pennis, id. ib. 4, 223: pennis lapsa per auras, Ov. M. 8, 51: labere, nympha, polo, Verg. A. 11, 588.—Of sinking, slipping down: labor, io! cara lumina conde manu, Ov. A. A. 7, 342: labitur infelix (equus), Verg. G. 3, 498; cf. Luc. 5, 799: labitur exsanguis, Verg. A. 11, 818; 5, 181: super terram, Ov. M. 13, 477: equo, Hor. S. 2, 1, 15: temone, Verg. A. 12, 470: limite, Luc. 9, 712: in vulnera, id. 7, 604: in colla mariti, Val. Fl. 2, 425: alieno vulnere, Luc. 2, 265: in rivo, Cic. Fat. 3, 5: pondere lapsi pectoris arma sonant, Luc. 7, 572.— Of gliding upwards: celeri fuga sub sidera, Verg. A. 3, 243.—
- 2 Of things: splendida signa videntur labier, Lucr. 4, 445; Cic. Tusc. 4, 18, 42: umor in genas Furtim labitur, Hor. C. 1, 13, 7: stellas Praecipites caelo labi, Verg. G. 1, 366: perque genas lacrimae labuntur, Ov. H. 7, 185; id. M. 2, 656: lapsi de fontibus amnes, id. ib. 13, 954; cf.: catenae lapsae lacertis sponte sua, id. ib. 3, 699: lapsuram domum subire, about to tumble down, id. Ib. 511; Luc. 1, 25; cf. with cado: multa in silvis Lapsa cadunt folia, Verg. A. 6, 310: ipsaque in Oceanum sidera lapsa cadunt, Prop. 4 (5), 4, 64: lapsis repente saxis, Tac. A. 4, 59: ab arbore ramus, Ov. M. 3, 410.—Of the eyes, to fall, close: labentes, oculos condere, Ov. Tr. 3, 3, 44: lumina, Verg. A. 11, 818; Prop. 1, 10, 7; 2, 5, 17.—
- B Transf.
- 1 To glide away, glide along, slip or haste away: labitur uncta carina: volat super impetus undas, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 379 Vahl.); so id. ap. Isid. Orig. 19, 1 (Ann. v. 476 Vahl.); cf.: labitur uncta vadis abies, Verg. A. 8, 91; Cic. Ac. 1, 8, 31: sidera, quae vaga et mutabili ratione labuntur, id. Univ. 10.—Esp., of a transition in discourse, to pass: a dispositione ad elocutionis praecepta labor, Quint. 7, 10, 17.—
- 2 To slip away, escape: lapsus custodiā, Tac. A. 5, 10; 11, 31: e manibus custodientium lapsus, Curt. 3, 13, 3; Prop. 1, 11, 5; Amm.26, 3, 3.—
- II Trop.
- A In gen., to come or go gently or insensibly, to glide, glide or pass away: ilico res foras labitur, Plaut. Trin. 2, 1, 21 (243): brevitate et celeritate syllabarum labi putat verba proclivius, Cic. Or. 57; 56: sed labor longius, ad propositum revertor, id. Div. 2, 37, 79; id. Leg. 1, 19, 52: labitur occulte fallitque volubilis aetas, Ov. Am. 1, 8, 49: labi somnum sensit in artus, id. M. 11, 631: nostro illius labatur pectore vultus, Verg. E. 1, 64.—
- B In partic.
- 1 Of speech, to die away, be lost, not be heard (very rare): ne adjectae voces laberentur atque errarent, Cic. N. D. 2, 57, 114; cf. Sil. 7, 745.—
- 2 Of time, to glide, pass away, elapse: eheu fugaces labuntur anni, Hor. C. 2, 14, 2: anni tacite labentis origo, Ov. F. 1, 65: labentia tempora, id. Tr. 3, 11; id. F. 6, 771; id. Tr. 4, 10, 27: aetas labitur, Tib. 1, 8, 48; cf.: labente officio, when the attendance or service is ended, Juv. 6, 203.—
- 3 Pregn., to sink, incline, begin to fall, go to ruin, perish: quantis opibus, quibus de rebus lapsa fortuna accidat, Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 19, 44 (Trag. v. 396 Vahl.); cf.: cetera nasci, occidere, fluere, labi, Cic. Or. 3, 10: labentem et prope cadentem rem publicam fulcire, id. Phil. 2, 21, 51: equitem Romanum labentem excepit, fulsit, sustinuit, id. Rab. Post. 16, 43; id. Ep. ad Brut. 1, 18, 2: sustinuit labentem aciem Antonius, Tac. H. 3, 23: vidi labentes acies, Prop. 4 (5), 2, 53: eo citius lapsa res est, Liv. 3, 33: mores lapsi sunt, id. praef.; Tac. A. 6, 50: fides lapsa, Ov. H. 2, 102: labentur opes, will be lost, Tib. 1, 6, 53: res, Lucr. 4, 1117: hereditas lapsa est, Dig. 4, 4, 11, § 5.—
- 4 To slip or fall away from a thing, to lose it: hac spe lapsus, deceived or disappointed in this hope, Caes. B. G. 5, 55, 3: hoc munere, Sil. 7, 740: facultatibus, to lose one's property, become poor, Dig. 27, 8, 2, § 11; 26, 7, 9, § 1: mente, to lose one's senses, go mad, Cels. 5, 26, 13; Suet. Aug. 48; cf.: lapsae mentis error, Val. Max. 5, 3, 2.
- —Hence, lapsus, a, um, ruined, unfortunate, Prop. 1, 1, 25. —
- 5 To fall into or upon, to come or turn to: labor eo, ut assentiar Epicuro, Cic. Ac. 2 (Luc.), 45, 139; id. Att. 4, 5, 2: ad opinionem, id. Ac. 2 (Luc.), 45, 138: in adulationem, Tac. A. 4, 6: in gaudia, Val. Fl. 6, 662: in vitium, Hor. Ep. 2, 1, 94.—
- 6 To fall into error, to be mistaken, to err, mistake, commit a fault: labi, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus, Cic. Off. 1, 6, 18: in aliqua re labi et cadere, id. Brut. 49, 185: in minimis tenuissimisque rebus, id. de Or. 1, 37, 169; id. Fam. 2, 7, 1: lapsus est per errorem suum, id. Q. Fr. 3, 9, 8: consilio, ... casu, id. Agr. 2, 3, 6: propter inprudentiam, Caes. B. G. 5, 3: in officio, Cic. Tusc. 2, 4, 12: in verbo, Ov. Am. 2, 8, 7: ne verbo quidem labi, Plin. Ep. 2, 3: it vera ratione, Lucr. 2, 176.—
- 7 Esp., to fall away from the true faith, to become apostate (eccl. Lat.): lapsorum fratrum petulantia, Cypr. Ep. 30, 1 al.
- I Lit.: ut ingenium est omnium Hominum a labore proclive ad libidinem, Ter. And. 78: haud existimans quanto labore partum, id. Phorm. 46: interest aliquid inter laborem et dolorem: sunt finitima omnino, sed tamen differt aliquid. Labor est functio quaedam vel animi vel corporis, gravioris operis et muneris: dolor autem motus asper in corpore alienus a sensibus, Cic. Tusc. 2, 15, 35: corporis, id. Cael. 17, 39: res est magni laboris, id. de Or. 1, 33, 150: laborem sibi sumere et alteri imponere, id. Mur. 18, 38: sumptum et laborem insumere in rem aliquam, id. Inv. 2, 38, 113; cf. id. Verr. 2, 3, 98, § 227: multum operae laborisque consumere, id. de Or. 1, 55, 234: laborem sustinere, id. Att. 1, 17, 6: exantlare, id. Ac. 2 (Luc.), 34, 108: suscipere, id. Opt. Gen. Or. 5, 13: subire, id. Att. 3, 15, 7: capere, id. Rosc. Com. 16, 49: labores magnos excipere, id. Brut. 69, 243: se in magnis laboribus exercere, id. Arch. 11, 28: summi laboris esse, capable of great exertion, Caes. B. G. 4, 2, 2: laborem levare alicui, Cic. Or. 34, 120: detrahere, id. Fam. 3, 6, 5: ex labore se reficere, Caes. B. G. 3, 5; 5, 11: victus suppeditabatur sine labore, Cic. Sest. 48, 103: non est quod existumes, ullam esse sine labore virtutem, Sen. Vit. Beat. 25, 5; Suet. Ner. 52; Quint. 2, 12, 12; cf.: nullo labore, Cic. Dom. 34, 91; id. Sest. 40, 87; id. Tusc. 2, 22, 51: quantum meruit labor, Juv. 7, 216: reddere sua dona labori, id. 16, 57: numerenter labores, be valued, id. 9, 42.—
- B In partic.
- 1 Pregn., drudgery, hardship, fatigue, distress, trouble, pain, suffering (mostly poet. and late Lat.; syn. aerumna): decet id pati animo aequo; si id facietis, levior labos erit, Plaut. Capt. 2, 1, 2 (196): propter meum caput labores homini evenisse optumo, id. ib. 5, 1, 25 (946): cum labore magno et misere vivere, id. Aul. prol. 14; id. Ps. 2, 4, 2 (695): hoc evenit in labore atque in dolore, id. ib. 2, 3, 20 (686): vel in labore meo vel in honore, Cic. Fam. 15, 18: Iliacos audire labores, Verg. A. 4, 78: mox et frumentis labor additus, ut mala culmos Esset rubigo, id. G. 1, 150: belli labores, id. A. 11, 126; cf. id. ib. 2, 619; 12, 727: labor militiae, Juv. 16, 52: castrorum labores, id. 14, 198: Lucinae labores, Verg. G. 4, 340: cor de labore pectus tundit, Plaut. Cas. 2, 6, 63 (415): hoc medicamentum sine magno labore cadere cogit haemorrhoidas, Scrib. 227: litterarius, = opus, Aug. Conf. 9, 2; id. cont. Jul. 6, 21: meos labores legere, id. de Don. Pers. 68.—Of sickness: valetudo crescit, accrescit labor. Plaut. Curc. 2, 1, 4 (219): sulphurosi fontes labores nervorum reficiunt, Vitr. 8, 3, 4.—Of danger: maximus autem earum (apium) labor est initio veris, Col. 9, 13, 2.—Prov.: jucundi acti labores, Cic. Fin. 2, 32, 105: suavis laborum est praeteritorum memoria, id. ib.—
- 2 Poet.
- a Labores solis, eclipses of the sun, Verg. A. 1, 742 Forbig. ad loc.; so, defectus solis varios lunaeque labores, id. G. 1, 478; Sil. 14, 378. —
- b Of plants: hunc laborem perferre, i.e. growth, Verg. G. 2, 343.—
- 3 Personified: Lăbos, toil, in the lower world, Verg. A. 6, 277.—
- II Meton., of the products of labor.
- a Work, workmanship of an artist (poet.): operum, Verg. A. 1, 455: hic labor ille domūs, id. ib. 6, 27: nec non Polycleti multus ubique labor, Juv. 8, 104. —
- b Of cultivated plants, crops, etc.: ruit arduus aether et pluvia ingenti sata laeta boumque labores Diluit, Verg. G. 1, 325; cf.: haec cum sint hominumque boumque labores, id. ib. 1, 118: Juppiter Grandine dilapidans hominumque boumque labores, Col. poët. 10, 330; Verg. A. 2, 284; 306.—
- c Labores uteri, i. e. children, Claud. Rapt. Pros. 1, 193.
2) übtr.: a) gleiten, rinnen, α) v. leb. Subjj.: sed labor longius, ad propositum revertar, ich gerate, ich verliere mich zu weit (in der Rede), Cic.: u. so quin labebar longius, nisi me retinuissem, Cic. – cadere spe dicuntur, qui levati animo a summo ad inferiora labuntur, Donat. Ter. Andr. 3, 5, 12. – β) v. lebl. Subjj.: ilico res foras labitur, liquitur, rinnt das Geld ihm aus dem Hause und zerfließt, Plaut.: brevitate et celeritate syllabarum labi putat verba proclivius, Cic.: sunt (vitia) in lubrico incitataque semel proclivi labuntur sustinerique nullo modo possunt, Cic. – v. der Rede, oratio sedate placideque labitur, gleitet (fließt) dahin, Cic. or. 92: prosā incipit (sermo eius), versu labitur, pedestri oratione finitur, Hieron. epist. 53, 8. – v. Zeit u. Leben, dahingleiten, entrinnen, verfließen, assiduo labuntur tempora motu, non secus ac flumen, Ov.: labitur occulte fallitque volubilis aetas, ut celer admissis labitur amnis aquis, Ov.: cito pede labitur aetas, Ov.: tardo pede lapsa vetustas, Ov.: u. so labuntur tempora, anni, lustra, Hor. u.a. Dichter. – b) mit Angabe des Ziels, zu etwas sich hinneigen, in etw. sinken, auf od. in etw. verfallen, geraten, α) v. leb. Subjj.: labor eo, ut assentiar Epicuro, fühle mich zur Ansicht des E. hingezogen, Cic.: labi ad illos, qui etc., Cic.: veremini, ne labar ad opinionem, möchte dem Wahne verfallen, Cic.: labi in errorem emendabilem, Liv.: in luxuriam, in segnitiam, Iustin.: in vitium, Hor.: in somnum, in soporem, Petron. – β) v. lebl. Subjj.: civitatum mores lapsi ad mollitiem, Cic.: omnia in externum lapsa sunt morem, Curt.
II) prägn.: A) = delabi, abgleiten, abkommen, vorbeigleiten, 1) eig.: si viā lapsus est (bildl.), Sen.: cum superiacta tela de testudine laberentur, Tac.: ne adiectae voces laberentur atque errarent, priusquam sensus (auditus) ab his pulsus esset, Cic. – 2) übtr.: hāc spe lapsus, in der Hoffnung getäuscht, Caes.: labi facultatibus, um sein Vermögen kommen, ICt.
B) = ab- od. ausgleiten, straucheln, ausgleitend, strauchelnd fallen, 1) eig.: agaso pede lapsus, Hor. – homini nequam lapso et ut allevaretur roganti, ›Tollat te‹, inquit, ›qui novit‹, Quint. – 2) übtr.: straucheln, a) = irre werden, mente, wahnsinnig werden, Cels.: u. so lapsi mente, wahnsinnig (Ggstz. sui compotes), Cels. – labi memoriā, einen Gedächtnisfehler begehen, Suet. – u. geistig od. moralisch irren, fehlen, sich vergehen, erravit, lapsus est, non putavit, Cic.: opinione labi posse, voluntate a re publica dissidere nullo pacto posse, Cic.: in alqa re consilio od. casu lapsum esse, Cic.: consilio id magis quam furore lapsos fecisse, Liv.: labi per errorem, Cic., od. errore, ICt.: labi propter imprudentiam, Cic.: imprudentiā lapsum aliquid facere (Ggstz. scientem aliquid delinquere), Liv.: labi imperitiā, ICt.: in quo vorbo lapsa consuetudo deflexit de via, Cic.: labi in officio, Cic.: in his labi et cadere, Cic.: qua in re si mediocriter lapsus sum, defendes meum tolerabile erratum, Cic.: numquam labere, si te audies, Cic.: qui sero lapsum revocatis, Prop. – b) straucheln = zum Falle geneigt sein, dem Falle nahe sein (s. Halm Cic. Phil. 2, 51), equitem Romanum non libidine, non turpibus impensis atque iacturis, sed experientiā patrimonii amplificandi labentem excepit, fulsit et sustinuit re, fide, hodieque sustinet, Cic.: cum labentem et prope cadentem rem publicam fulcire cuperetis, Cic.: ferre praesidium labenti et inclinatae paene rei publicae, Cic.: labente deinde paulatim disciplinā, Liv.: labente iam causā decem virorum, Liv.: vidi ego labentes (weichenden) acies et tela caduca, Prop.
C) = elabi, herausfallen, 1) eig.: viscera lapsa, Ov. u. Lucan.: forte lapsa vox, entschlüpfte, entfallene, Tac. – v. Pers., entgleiten, entschlüpfen, e manibus custodientium, Curt.: custodiā, Tac. – 2) übtr.: quam nostro illius labatur pectore vultus, entschwindet, Verg. ecl. 1, 63.
D) herabgleiten, -sinken = schlapp herabhängen, lapsa catena, schleppende, Prop.: tenuata de nexibus membra labuntur, Ps. Quint. decl. – bes. v. Gliedern Sterbender, caput labens et iam languentia colla levat, Lucan.: malae labentes, herabsinkende Kinnladen, Suet.: lapsae genae, Sen. poët. – neutr. pl. subst., firmamenta fluidorum ac labentium, des Schlotterigen u. Schlappen, Sen. ep. 102, 25.
E) sinken, hinsinken, zusammensinken, 1) eig.: α) v. Pers.: calor ossa reliquit, labitur, Verg.: sub onere labitur, erliegt der Last, Petron.: multi sine morte labuntur, Petron. – β) v. lebl. Subjj., u. zwar v. Gebäuden usw., zusammen-, einsinken, vor Alter verfallen, lapso fundamento, Curt.: lapsura domus, Ov.: donec labentes deorum aedes refeceris, Hor. – v. den Augen Schlafender, zufallen, zusinken, labentes ocelli, Prop.: lapsi somno ocelli, Prop. – u. Sterbender, brechen, labuntur frigida leto lumina, Verg.: labentes oculos condere (zudrücken), Ov.: dum labentes oculi ad nostras exclamationes nostrosque planctus admissā paulatim luce laxantur, Ps. Quint. decl. Vgl. Burmann Ov. am. 3, 5, 1; trist. 3, 3, 44.
2) übtr.: a) sinken = hinschwinden, vom Lebensatem, labens anima, Tac.: labi spiritum nec ultra biduum duraturum, Tac. – dah. v. Sterbenden, denen die Sinne vergehen, in den Tod sinken, sterben, laberis Oebalide, primā fraudate iuventā, Verg.: labimur (mir schwinden die Sinne), i, miseram solare parentem, Stat.: ille oculis extremo errore solutis labitur, Stat. – b) sinken = verfallen, in Verfall geraten, miserere domus labentis, Verg.: u. so labens regia, Iustin.: lapsum genus, Verg.: labente paulatim disciplinā, Liv.: ut magis magisque mores lapsi sint, tum ire coeperint praecipites, Liv.: fides lapsa, Ov. – ➳ Parag. Infin. labier, Cic. Arat. 226. Lucr. 4, 443. Hor. ep. 2, 1, 94. – Partic, labundus, a, um, hinstürzend, unda sub undis labunda, Acc. tr. 570.
non licet homini a servo tollere pecuniam, quam ipse ~ore suo adquesierit
quoties a ~ore et ministerio verbi vacabat
proveniente pio ~ore
messem sudati ~oris
Birinus sacris ~oribus emeritus
~ores manuales in monacho nec arguere nec laudare presumo
sic disposuit Deus ‥ ut unusquisque propriam mercedem accipiat secundum suum ~orem [ME: ]swing
amator ~orum [Gk. φιλόπονος ]
in uno coreo in quo involvebatur corpus domini J. F. prioris, et cuidam artifici pro ~ore suo circa eandem involucionem v s.
ex ~ore manuum
formice ‥ labores
boum ~ores
tam animi quam corporis ~orem semper abhorruit
labor ‥ monachicae vitae(v.
cum deterreret teneros annos ~or discendi, qui gravius solet affligere pueros
in domo ~oris caruce ij cum toto apparatu pro xvj bobus
qui absque ullo ~ore angustum hoc iter ‥ intrare se putant
videte fratres quomodo iste [sc. Cuðberhtus ] antequam per ~orem operum suorum agnoscatur, per providentiam Dei electus ostenditur
cum magna ecclesiam Anglorum cura ac ~ore gubernarent
pro rescissione privilegii abbatie S. Edmundi, quod B. abbas illi cenobio ‥ multis ~oribuis adquisierat
hec sunt que intellecturis ad sic sine difficili ~ore id comperiendum communicare curavi
nota quod precedentes figure juxta modos diversos in ~ore et quiete possunt intelligi
cum voluntas comedendi tibi affuerit juxta horam consuetudinis, utere ~ore corporis modico scilicet equitando vel deambulando vel tale aliquid simile faciendo
ne ‥ hanc legentibus epistolam ~orem injungam quaerendi alia scripta
nedum uterque ~or incumberet, sensus meus ad singula minor fieret
salvum ~orem vestrum(v.
de servicio vel tallagio vel ~ore(v.
concessimus ‥ quietanciam cariagii messionis ‥ et omnium aliorum ~orum molendinis vel domibus vel terris nostris pertinencium(
hoc quod concessi terre prenotatum a cunctis ~ibus vite mortalium permaneat abdicatum
a cunctis ~oribus vite mortalium ‥ abdicatum preter id quod nobis omnibus indigeri videtur
~oribus vitae mortalium ‥ abdicatum
excepto communi ~ore, viz. expeditione pontis arcisve constructione
expeditionis ~orem pontis arcisve restauratione tantummodo persolvat
liber ab omni mundiali censu ‥ excepto communi ~ore
careat ‥ omni mundano servitio excepto triplici ~ore expeditione pontis arcisve constructione
excepto communi ~ore expeditione pontis arcisve constructione
tribus tantummodo exceptis communium ~orum utilitatibus, si contingat expeditionem promoveri, arcem pontemque construi
sane ~orum vestrorum quos propriis manibus vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere ‥ praesumat
ut de terris, vineis et aliis ~oribus nostris ‥ nullus a nobis decimas exigere vel extorquere valeat
non enim mihi ~or est ad Dominum meum, cui servivi, in requiem venire aeternam
maximo cum ~ore baculo innitens domum pervenit
~ore senectutis
et quis est qui sedat labores agonum?
graves ~ores(v.
ne in itinere incepto propter imbecillitatem et infirmitatem corporis mei nimio ~is gravamine deficiam
ut Jerosolimam iret, ubi ~ore itinerario vel Dei sepulcrum videret, vel felicem manu Saracenorum mortem anticiparet
peregrinus ei quidam astitit, ibique quasi ~ore itineris fessus resedit
itineris ~orum
mater vidit in somnis in sinum suum ‥ aquam Tamensis fluminis influxisse quo illa ‥ suspicata ~orem quempiam peregrinum
divinum munus bellicosis ~oribus nundinatus
Egbirhto regi Cantuaritas et Orientates Anglos bellicis subegit ~oribus
si ~orem preliorum meorum communicaveritis
Normanni ‥ jamdudum bellico ~ore per plures annos vehementer attriti sunt
solis lunaeque labores
➳ inf. labier Lucr. 4, 445 ; Hor. Ep. 2, 1, 94 || labundus, a, um Acc. Tr. 570.
➳ arch. labos Pl. , Ter. ; Catul. 55, 13 ; Plin. 6, 60.
- 1. werk, inspanning, moeite [itineris; militiae; operis van de belegering; corporis lichamelijke inspanning; animi geestelijke inspanning]; ➤ fugiens laboris werkschuw; laborem suscipere of subire; tot adire labores; capere tantum laborem zoveel werk op zijn schouders nemen; exercere se tantis laboribus; ex labore se reficere; nullo of sine (ullo) labore moeiteloos; (summo) cum labore; per laborem met grote moeite; multo labore fatigatus;
- 2. (meton.) (verrichte) arbeid, werk [anni jaaropbrengst; boum en hominum bewerkt land; domūs; operum];
- 3. werklust, uithoudingsvermogen; ➤ iumenta summi laboris; homo magni laboris;
- 4. ongemak, last [viae; militiae];
- 5. onderneming, daad [belli];
- 6. nood, ongeluk, leed [Troiae en Iliaci de rampspoed v. Troje; solis, lunae zons-, maansverduistering]; ➤ in tantum luctum et laborem detrusus; eius erga me benevolentiam in labore meo perspexi; — ook pijn [Lucinae weeën (Lucina: godin v.d. geboorte)], ziekte, verdriet;
- 7. (personif.) (Verg.) Labōs, ōris m Ellende (een god die tot de onderwereld behoort).
- 1. glijden, naar beneden glijden, zweven of zinken [ex rupe; de caelo; per funem; per gradus van de trap vallen]; ➤ ex oculis ~ (v. tranen) stromen; super terram ~ afdalen; anguis circum tempora labitur kronkelt zich om de slapen;
- 2. wegglijden, wegstromen, wegzweven, wegvliegen; ➤ per auras ~; sub terras ~; labuntur assidue flumina; (metaf.) oratio labitur; anima labens wegzwevend; sub sidera ~ verdwijnen;
- 3. dreigen in te storten, metaf. ten onder dreigen te gaan; ➤ alqm labentem excipere et sustinere; ferre praesidium labenti rei publicae;
- 4. (poët.; postklass.) instorten, inzakken, vervallen; ➤ domus, aedes labitur; labuntur leto lumina de ogen breken;
- 5. (poët.; postklass.) wegglippen, verdwijnen (uit: abl.; ex); ➤ custodiā ~;
- 6. zich verbreiden; ➤ dolor lapsus ad artus; somnus labitur in artus;
- 7. (poët.) (v.d. tijd en v.h. leven) voort-, voorbijglijden, verstrijken; ➤ tempora labuntur; tardo pede lapsa vetustas labitur;
- 8. (poët.; postklass.) uitglijden, struikelen [pede]; ➤ (metaf.) mente ~ waanzinnig worden; labi memoriā zich niet meer herinneren;
- 9. een misstap begaan, onrecht doen, zich vergissen [in officio; opinione]; ➤ in alqa re consilio of casu lapsum esse (Cic.); spe lapsus bedrogen uitgekomen; erravit, lapsus est, non putavit (Cic.);
- 10. (in een toestand) geraken, terechtkomen [in luxuriam; in errorem; in externum morem];
- 11. (poët.; postklass.) in verval raken, afnemen; ➤ labitur disciplina; fides lapsa; lapsum genus degeneratie v.h. volk; lapsis rebus in het ongeluk;
- 12. (poët.) sterven.
漸倒。滑。亡。壞。錯。— in officio 悞本分。悞公。— in adulationem 遇諂媚。— imprudentia 不覺而錯。Mente labor 瘋。Labuntur ad mollitiem mores 風俗漸嬌逸。Tempora labuntur 時不覺而逝。
Suggest a Translation
See an image
勞。困乏。險。難。病。疼。 敻敻。Labores Lucinae 生子之疼。Labores solis et lunae 日月蝕。 Supremus urbis labor城之減Labores nervorum 骨節痛。 \Labos pro* Labor.
Suggest a Translation
See an image
de Præpositis Laborum, ubi sic :
Præpositi Laborum nostro judicio et stipendiorum sudoribus promoventur.Atque ita legi in omnibus Codd. MSS. observant viri docti, licet quidam reponant
labarorum, eoque versus hosce Tertulliani, Carmine de Jona referendos putant :
Vide Labarum.Palpitat antenna stridens, Labor horret ab alto, Ipsa etiam infringi dubitans inflectitur arbor.
laboresuo ac industria quæsivit, quæsitum, acquisitum,
Aquest. Lex. Longobard. lib. 2. tit. 23.
Nam si de illo Labore comparaverit, quod postea laboravit aut fecit, postquam in ipsa causa ad censum reddendum introierit, in ipso cespite dimittat, ubi laboravit.Traditiones Fuldenses lib. 2. trad. 15 :
Trado ad Monasterium S. Bonifacii.... pecuniam meam, quicquid fuerit in domibus, ædificiis, et omnem Laborem meum, totum et integrum, et unum puerum nomine Otger cum omni Labore suo.Tradit. 35 :
Cum mobilibus et immobilibus, cum omni adjacentia eorum, et cum Monasterio superposito, quæ ego ipsa proprio Labore construxi et ædificavi, etc.Quod vero hic
Labor, Tradit. 119.
Acquisitiodicitur :
Trado ancillam ad S. Bonifacium... cum omni Acquisitione sua, etc.
laboresuo ac industria acquisitionem facere. Formulæ vett. :
Et quidquid pariter in conjugium positi Laboravimus.Alia :
Et quidquid Laborare potuerint, cessum habeant.
Peculiare quod habet, aut inantea Laborare potuerit, cessum in perpetuum habeat.Vide Gregor. Turon. de Gloria Confess. cap. 82. Gesta Regum Francor. cap. 13. Formulam 7. ex Baluzianis, etc.
Et si ibi aliquid Elaboravit, quia legem noluit audire, amittat.Vita S. Desiderii Episc. Cadurc. cap. 18 :
Aurum et argentum, quod ex successione parentum habeo, vel quod in Regis aula, et in principum Elaboravi.
Quicquid mihi pater meus et mater mea et fratres hæreditaverunt, et proprio Elaboratu acquisivi.Occurrit ibi pluries trad. 59. 68. 93. 109. 128. lib. 2. trad. 26. 40. 42. 68. 120. 175. 235. et in Fragm. Capit. editis a Baluzio cap. 9.
Dum et offero a præsenti die... medietatem de manso uno cum omnibus rebus ac medietatem ipso manso pertinentem, jacet in vico Pinoralio, vel in ejus territorio, prope Ecclesiam sancti Martini, et est rectum Elaboratum.
Sive sint de meis propriis domicultibus præsentibus, sive colendis futuris, sive de meis successoribus, Coepiscopis, vel et de meis, seu et omnium ipsorum successorum meorum Laborariis.
Omne decimum suæ Lavorationis amplo animo tribuit S. Victori Goirandus de Gonfanono.Vide Laboratio in Labor 3.
Conquest. Lex Ripuariorum tit. 37 :
Tertiam partem de omni re, quam simul Conlaboraverint, sibi studeat evendicare.Capit. Caroli M. lib. 4. cap. 9 :
Volumus, ut uxores defunctorum post obitum maritorum tertiam partem Conlaborationis, quam simul in beneficio Conlaboraverunt, accipiant.Tradit. Fuld. lib. 2. cap. 11 :
Quantum nobis genitores nostri dimiserant, et nos ipsi Conlaborati habemus, donamus atque transcribimus, et post nostrum amborum discessum, quantum Conlaboravimus, etc.Tertiam porro
conlaborationispartem uxoribus cessisse testantur præterea Appendix Gregor. Turon. cap. 85. Aimoinus lib. 4. cap. 36. Marculfus, Gesta Dagob. cap. 47. Can. 5. Synodi Meldensis, etc.
Decimæ conlaborationum, in Capitul. Caroli C. tit. 41. cap. 11. Vide Conlaboratio seu ordine.
Donant araticum de omni Conlaboratu.Hincmarus Laudun. ad Remensem :
Obsecrantes et contestantes nihilominus, ut nihil de suo Collaborato perciperet.Capitulare de Villis cap. 6 :
Volumus, ut judices nostri decimam ex omni Conlaboratu pleniter donent ad Ecclesias.Adde cap. 30. Vita S. Winoci Abb. cap. 11.
Adeo erat devotus, ut impensas magna ex parte ex Collaboratu proprio. Vide in Labor 3.pro restaurando sancti viri administraret Oratorio
Pactus Legis Salicæ tit. 10. § 6 :Sternit agros, sternit sata læta, boumque Labores.
Si cujus pecora de damno, cum alios Labores vastantur, aut inclaudantur, aut in domum minantur.§ 8.
Si quis... in quemlibet Laborem pecora immiscrit, ille cujus est Labor, testibus eum convincat, etc.Capitulare de Villis cap. 5 :
Quando judices nostri Labores nostros facere debent, seminare, aut arare, messes colligere, etc. Laborem suum facere,in Lege Longob. lib. 1. tit. 17. § 4.
Faire son Labeur, Agrum suum colere. Hist. Wambæ Regis :
Collecta dein manu, cives depopulantur, Labores exhauriunt, omnisque provincia Galliæ deprædatur.
Secunda feria eunt cum cruce et patrocinio et aqua sancta per singulos Labores.
Cultura Laboris, apud Gregor. M. lib. 7. Ind. 2. Epist. 66. Vide Leg. Bajwar. tit. 16. cap. 1. § 2. Legem Longob. lib. 1. tit. 15. § 3. tit. 16. § 7.
Sane Laborum vestrorum, quos propriis manibus, aut sumtibus colitis... nullus decimas a vobis exigere præsumat.Vide Chron. Reichersp. pag. 172.
laboriperidonea sit. Appellationem istam haud adeo recentem arguit S. Martinus PP. in Epistola de exilio suo :
Et pervenimus Kl. Junii Messanam, in qua erat navis id est, carcer ; non autem Messanæ tantum, sed in Terra Laboris ; et non tantum in Terra Laboris, quæ subdita est magnæ urbi Romanorum, sed et in plurimis insularum, in quibus ne nos transissemus, peccata impedierunt, nullam compassionem adeptus sum.
Cum 36. virgatis terræ, vel eo circa Laborabiles.Charta ann. 1482. ex Archivo B. M. de Bono-Nuntio Rotomagens. :
Quod si omnes terræ Laborabiles ejusdem parochiæ sine cultura manerent, etc.
Silvam de Catis, et terram Laboriosam et inlaboriosam, molendinum, etc.
Prior deportabit decimas Laboragii et pastorgagii.Vide vocem suo loco.
Item est consuetudo ibidem, quod homines de Auscio habeant usum et expletam... depascendi cum animalibus suis... per omnes pertinentias et LaborantiasRursum occurrit art. 85.civitatis.
Item partem suam de tasquis et decimis, quæ sunt in terminio de Caunis,... excepta Laborantia suaVide supra Laboragium 1.(concedit) .
Item dixit præfatus nomine quo supra quintum et Laborantiam campi mansi S. Johannis de Balmis cum omnimoda jurisdictione ad dictum prioratum de Roserio pertinere.
Offero Deo et S. Juliano de Labasal monasterio ego Tota Regina matre de Rege Garsea Sancionis, illa decima et primitia de tota illa Laboranza, quæ laborant homines de Ardenes.Testam. Ranimiri Regis Aragon. æra 1099. in Hist. Pinnatensi lib. 2. cap. 38 :
Similiter de pane et vino de meas Laboranzas, et radizes et totos meos peculiares, etc.
Labourer. Laborare terram, in Lege Longob. lib. 1. tit. 9. § 22.
Laborent et excolant terras et vineas in tempore cum debita sollicitudine : salvent et dispensent Laborata cum fideli discretione, facient nutrimenta congrua et necessaria.Præceptum Caroli M. pro Hispanis ann. 812 :
Dicunt etiam, quod aliquas villas, quas ipsi Laboraverunt, Laboratas illis eis abstractas habeatis.
Locus Laboratus, in Constit. Sicul. lib. 3. tit. 38. § 4. Odoarius Episcopus Lucensis, de Restauratione ejusdem urbis a se facta :
Fecimus de nostra familia possessores per undique partes, et dedimus illis boves ad Laborandum.Infra :
Exivimus per terras civitatis ad inquirendum, ut Laborassent illas.Charta ann. 1038. ex Archivo S. Victoris Massil. :
Dono foris ista termina de terra erma, quantum homines supradicte Ecclesie potuerint Laborare.Alia ann. 1455. ex eodem Archivo :
Laborando et cultivando terram hermam.Petrus de Vineis lib. 5. Epist. 85 :
Certas possessiones ipsorum secure et quiete Laborandi, et ex iis fructus et redditus percipiendi, etc.Vide Franciscum Mariam in Mathildi lib. 3. pag. 117. Probat. Histor. Sabaud. pag. 15.
Laborare, in laudato Præcepto Caroli M. pro Hispanis.
Poterunt... facere eorum culturas et Laborationes,in Litteris ann. 1413. apud Rymer. tom. 8. pag. 772.
Et de villis unde nonæ et decimæ domui homines reddere debent... per legem et consuetudinem de ipsis rebus, sicuti exactum fuit, id est, omnes Laborationes, vinum, annonas, etc.Rolandinus de factis in marchia Tarvisina lib. 5. cap. 10. apud Murator. tom. 8. col. 240 :
Devastatæ sunt arbores et vineæ et Laborationes cunctæ. Decimæ Laborationum,apud Moretum Antiq. Navarræ pag. 657.
Quidquid in diversis Laborationibus quolibet modo acquiritur ... similiter fenum vel quæ in arboribus gratis nascuntur, etc.Infra :
Si omnis illa Laboratio quæ per manipulos decimari potest, etc.
la Faillein Probat.
De quolibet Laboratore habente aratrum boum, unam eminam frumenti.Occurrit in Chronico Farfensi apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 491. in Histor. Dalphin. tom. 1. pag. 64.
Laborator vinearum, in Charta ann. 1351. ex Regesto 80. Chartophylacii Regii.
Valentini Golay Laboriosi in Pistravin Sebastianus filius animam agens, etc.
Brunetfol. 68. v° :
Ille extraneus possit in tenemento Arelatis tenere bestias Laboriosas necessarias agriculturæ.
- 2 LAB-, to glide, slide, move, slip, float, pass, flow: Per sinūs, in folds, O.: Ille inter vestīs et levia pectora lapsus Volvitur, V.: Ut rate felici pacata per aequora labar, O.: sidera, quae vagā ratione labuntur: Labere, nympha, polo, from heaven, V.: e manibus custodientium lapsus, escaped, Cu.—To sink, fall: Labitur exsanguis, V.: super terram, O.: in rivo: levi sanguine, slip, V.: pede lapsus, stumbling, H.: umor in genas Furtim labitur, H.: Perque genas lacrimae labuntur, O.: multa in silvis Lapsa cadunt folia, V.: labentes oculos condere, falling, O.—Fig., to move gently, be led insensibly, glide, pass, elapse: sed labor longius, ad propositum revertar, am led: ad opinionem: in vitium, H.: oratio placide labitur: labi somnum sensit in artūs, O.: nostro illius labatur pectore voltus, be lost, V.: Eheu fugaces Labuntur anni, H.: lustris labentibus, V.: forte lapsa vox, Ta.—To sink, incline, decline, begin to fall, go to ruin, perish: quibus de rebus lapsa fortuna accidat, Enn. ap. C.: equitem Romanum labentem excepit: eo citius lapsa res est, L.: fides lapsa, O.: lapsis quaesitum oracula rebus, for our ruined condition, V.: hac spe lapsus, deceived in, Cs.—To fall into error, be mistaken, err, mistake, commit a fault: rex Iugurthae scelere lapsus, S.: in aliquā re: propter inprudentiam, Cs.: in officio.
- 3 LAB-, labor, toil, exertion: ingenium ab labore proclive ad lubidinem, T.: quanto labore partum: non intermissus remigandi, Cs.: res est magni laboris: ad incertum casum labor impenditur: multum operae laborisque consumere: laborem exanclare: se in magnis laboribus exercere: patiens laborum, S.: summi laboris esse, capable of great exertion, Cs.: magni formica laboris, H.: victus suppeditabatur sine labore: quantum meruit labor, Iu.: numerentur labores, be valued, Iu.: quae (loca) capere labor erat, a hard task, L.— Drudgery, hardship, fatigue, distress, trouble, pain, suffering: ex eo quem capit Laborem!T.: Mox et frumentis labor additus, V.: secundis laboribus pubes crevit, successful battles, H.: castrorum labores, Iu.: Lucinae labores, V.: iucundi acti labores: labores solis, eclipses of the sun, V.: lunae labores, V.—Of plants: hunc perferre laborem, the work of growth, V.—A work, product of labor: ita multorum mensium labor interiit, Cs.: Hic labor ille domūs, V.: Polycliti Multus, Iu.—Person.: Labōs, Toil, the genius of toil, V.
-
…oculi servare sequentum. Inde ubi venere ad fauces grave olentis Averni, tollunt se celeres, liquidumque per aëra lapsae sedibus optatis gemina super arbore sidunt, discolor unde auri per ramos aura refulsit. Quale solet silvis brumali frigore…
Vergil, Aeneid
-
…carmine, fessa, lyrae ; interdum leviter mecum deserta querebar externo longas saepe in amore moras dum me iucundis lapsam sopor impulit alis. illa fuit lacrimis ultima cura meis. Quid mihi tam multas laudando, Basse ,…
Propertius, Elegies
-
…alternae facilis cedere lympha manu, quam vacet alterius blandos audire susurros molliter in tacito litore compositam ut solet amoto labi custode puella, perfida communis nec meminisse deos non quia perspecta non es mihi cognita fama, sed quod in…
Propertius, Elegies
-
…movere deos ; audax a nimium, nostro dolitura periclo, si quid forte tibi durius inciderit nulla prius vasto labentur flumina ponto, annus et inversas duxerit ante vices, quam tua sub nostro mutetur pectore cura sis quodcumque voles…
Propertius, Elegies
-
…magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, impositique rogis iuvenes ante ora parentum quam multa in silvis autumni frigore primo lapsa cadunt folia, aut ad terram gurgite ab alto quam multae glomerantur aves, ubi frigidus annus trans pontum fugat…
Vergil, Aeneid
-
…Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas, alma Venus, caeli subter labentia signa quae mare navigerum, quae terras frugiferentis concelebras, per te quoniam genus omne animantum concipitur visitque exortum lumina…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…puellis, certus et in nullo quaeris amore moram, perditus in quadam tardis pallescere curis incipis, et primo lapsus abire gradu. haec erit illarum contempti poena doloris multarum miseras exiget una vices. haec tibi vulgaris istos compescet…
Propertius, Elegies
-
…mihi, qua totum Nereus circumsonat orbem, perdendum est mortale genus per flumina iuro infera, sub terras Stygio labentia luco cuncta prius temptata sed inmedicabile corpus ense recidendum est, ne pars sincera trahatur. Sunt mihi semidei ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…Iuppiter, aut ardens evexit ad aethera virtus, dis geniti potuere. Tenent media omnia silvae, Cocytusque sinu labens circumvenit atro. Quod si tantus amor menti, si tanta cupido est, bis Stygios innare lacus, bis…
Vergil, Aeneid
-
…Herculis indomito fleverat Ascanio. namque ferunt olim Pagasae navalibus Argon egressam longe Phasidos isse viam, et iam praeteritis labentem Athamantidos undis Mysorum scopulis applicuisse ratem. hic manus heroum, placidis ut constitit oris, mollia composita litora fronde…
Propertius, Elegies