ultimus

ultĭmus, a, um, v. ulter, II.

ultimus, a, um, s. ulterno. III.

ultimus [CL] 1 most distant, farthest (away). b (as sb. n.) farthest part, end, extremity. de duabus ~is oceani insulis Bede HE III 25 p. 184; corpus ejus in ~is est monasterii locis humatum Ib. V 14; monstrorum ‥ genera ‥ in ~orum montium latebris nutriri monstrantur Lib. Monstr. prol.; de occiduis et ~is Britanniae finibus ad Saxoniam adveni Asser Alf. 79; ymago ‥ talum infirmantis putridum projecit ad ~um domus angulum Found. Waltham 27; procul et in ~is finibus Anglie ‥ cogeretur ‥ apparere Canon. G. Sempr. f. 67.  b quibus videntibus ascensurus in caelum, praecepit eos suae dispensationis esse testes in Hierusalem et in omni Judea et Samaria et usque ad ~um terrae Bede TR 64; ita ‥ ostia in aedibus contra invicem posita erant ut hi etiam qui in ~is consistebant templum possent intueri Id. Kings 729A; tactus est habentium positionem quorum ~a sunt simul que etiam agunt et patiuntur mutuo abinvicem T. Sutton Gen. & Corrupt. 56. 2 that is in the last place or position, that is at the end (in some arrangement, distribution, pattern, or sim.), endmost; b (mus., of highest note in tetrachord). in choro, si clericus est, ~us sit in ordine clericorum Lanfr. Const. 169; rogans quatenus ‥ nomen meum ~um ubi vestra scripta sunt nomina subscribi faciatis Anselm (Ep. 71) III 192; ~i [dentes] sunt molares (Leg. Hen. 93. 6) GAS 609; pedites loricatos in ordine secundo constituit, in ~o turmas equitum Ord. Vit. III 14 p. 147; in die Ascensionis Domini ‥ ultimo loco procedat draconis vexillum Process. Sal. 93.  b nete synemmenon, id est ~a conjunctarum. ‥ nete diezeugmenon, id est ~a disjunctarum Odington 81. 3 last (in time or period of time stated or implied in the context), final, ultimate (esp. w. ref. to lifetime); b (of act or sim., in quot. during lifetime, also as sb.); c (pred., w. ref. to the last part or end of period). d (as sb. n.) last or final period or moment, end, conclusion. e (ad ~um) at the latest. f (as sb. n., esp. pl.) the end, death. g (in ~o) on the point of death. h (abl. as adv.) finally, at the end, in the end. vera ‥ conversio in ~o tempore potest esse, quia Dominus non solum temporis sed et cordis inspector est, sicut latro in hora ~a confessione unius momenti meruit esse in paradiso Theod. Pen. I 8. 5; ipsa ‥ nocte, in cujus ~a parte, id est incipiente aurora Bede HE III 8; infirmitate correptus diem clausit ~um Ib. III 19 p. 168; 793 breve est praesentis vitae tempus, et ~a dies unicuique incerta Alcuin Ep. 19; prope est ~a dies nostra Anselm (Ep. 258) IV 171; liquet ‥ anno ~o vite regis Cuthredi hoc factum W. Malm. GP V 233.  b illa velut mortua ~um spiritum trahens jacebat V. Cuthb. IV 3; illud quod mihi velut ~um vale mandatum dedisti Bede Cant. 1244A; c803 hisque transactis inter nos consiliis, quod sine lacrimis non dico, ~um vale fiat inter Aquilam et Albinum Alcuin Ep. 239; cum extremo verbo ~um efflavit W. Malm. GP IV 177 p. 315; c1212 lacrime patris ‥ in verbis ~is nobis factis ‥ cum precibus effuse Gir. Ep. 5 p. 194; 1398 ut ipsi presens testamentum et ~am voluntatem meam fideliter exequantur Deeds Balliol 35.  c successit ‥ Hildilid multisque annis, id est usque ad ~am senectutem, eidem monasterio ‥ prefuit Bede HE IV 10; 798 ‘regnavit mors ab Adam usque ad Moysen’ et significat: usque ad ~a tempora legis quae per Moysen data est et decucurrit in Christi Dei nostri tempora Alcuin Ep. 143; usque ad ipsius Bede ~am etatem W. Malm. GP I 29.  d 801 quae a prima die usque ad ~um hujus vitae peregerit Alcuin Ep. 215; Gischardeus ‥ in ~o senectutis sue Cluniaci assumpsit habitum Map NC I 13 f. 11v.  e 1243 illa mittere faciat ‥ ita quod sint ibi citra quindenam Omnium Sanctorum ad ~um RGasc I 256b; 1265 sit ad regem die lune proxima ante ‥ dominicam Palmarum ad ~um Cl 32; solverit infra terminum vel in fine termini predicti xl dierum ad ~um Reg. S. Aug. 147; a1350 racionem universitati reddat annuatim, citra vacacionem temporis Pascalis, aut citra vacacionem Pentecostes ad ~um StatOx 73.  f me ‥ gravis morbus nunc invasit, et ad ~a impatienter compellit Ord. Vit. III 3 p. 58; Hugo ‥ inclitus heros in Anglia in lectum decidit, senioque et infirmitate fractus ~is appropinquavit Ib. VIII 28 p. 453.  g Siricius, qui penitentibus in ~o viaticum parari precepit R. Niger Chr. I 47.  h qui multa pro Christo perpessus ~o in pace vitam finivit Bede Mart. 828A. 4 latter, last, (most) recent. b (leg., ~a praesentatio) darrein presentment (v. et. praesentatio 2f). c (abl. as adv.) on the last or most recent previous occasion, last. praeter iiij annos ~os DB II 177; 1288 de iij s. receptis de xviij ultimis agnis venditis MinAc 1238/53; 1323 de duobus ~is attachiamentis tentis in ‥ foresta KR Ac 131/22 r. 7; 1410 in honorem domini R. ~i Ebor’ archiepiscopi Fabr. York 194; c1524 20 d. datis servo pro expensis suis in ~a guerra hoc anno Ac. Durh. 257.  b super ~a presentatione Glanv. IV 1; de placito assise ~e presentacionis CurR I 30; 1215 de ~a presentatione non capiantur nisi in suis comitatibus Magna Carta 18; 1315 exceptis placitis ~e presentacionis MGL II 212.  c episcopus qui nunc ~o decessit monachus fuerat ordinis Cluniacensis Gir. RG III 7; 1230 cum essemus ~o apud Dovor Pat 327; 1242 rex ei reddere tenetur solidos suos de toto tempore quo stetit in servicio suo postquam ~o solidos suos recepit RGasc I 93b; ante dicta collyria imponantur que ~o diximus Gilb. III 135. 1; 1267 placita ‥ que emerserunt postquam justiciarii ‥ ~o itineraverunt in partibus illis Cl 493; 1295 receptis litteris vestris quas nobis ~o destinastis MGL II 76; 1375 cepit unum cotagium quondam in tenura Marjorie ‥ et unum aliud cotagium ~o in tenura Matild’ Hal. Durh. 129; 1386 volo quod tota firma mea unius termini tunc ~o elapsi condonetur omnibus tenentibus meis Wills Durh. I 40; 1452 citra diem Pentecostes ~o transactum MunAcOx 633. 5 last, final (in stated or implied sequence, series, order, or sim.); b (of person taking action, esp. pred.); c (w. ref. to presentation or treatment, esp. in speech or writing); d (w. ref. to enumerated list). e (abl. as adv., ~o genitus, also as one word) last-born. hic primum [diem] quo haec Dominus promisit et ~um quo sua promissa complevit adjungit Bede Mark 217A; de ~is syllabis verborum et adverbiorum Id. AM 104; nominativo primitivi aliquando ~a littera subtrahitur et additur -bris Abbo QG 3 (8); s1177 Calixtus, qui etiam tertius et ~us hujus schismatis antipapa exstiterat G. Hen. II I 185; de differentia causarum efficientium inter primum efficiens et ~um effectum Gros. 123; omnis figura ligata cum proprietate posita et perfecta penultima dicitur esse brevis et ~a longa Garl. Mus. Mens. 3 p. 50; mane ‥ missas celebraverunt ‥. finita ‥ missa ~a, ecce belua illa movit se per mare (Brendanus 63) VSH I 133.  b aderat ipse in primis, discedebat cum ~is W. Malm. GP V 271; ~us exiit de urbe ut omnibus provideret Ord. Vit. IX 10 p. 556; c1168 nunquid rex Anglorum ~us penitentie fructus offeret Deo, qui eum pre ceteris principibus sublimavit J. Sal. Ep. 233 (239 p. 454).  c primam ‥ et ~am Ezechielis prophetae partem ‥ quantum lucis intus habeant, demonstravit Bede HE II 1 p. 76; contexe ‥ tu ipse quattuor ~as propositiones quas feci in duos syllogismos Anselm (Gram. 3) I 147; sunt ‥ ~a quatuor principiorum genera similiter ‥ sophistica Balsh. AD 79.  d presbyteri Cedd et Adda et Betti et Diuma, quorum ~us natione Scottus, ceteri fuere de Anglis Bede HE III 21; Hadmundus, Ethelegus, Alsius, Asserus, Sighelmus. quorum ~i ambo sub rege Elfredo ‥ fuisse noscuntur W. Malm. GP II 80; hii quatuor numeri sic disponuntur ut eorum primus, qui est Almuzarar, ~o, qui est Althemen, opponatur Rob. Angl. (I) Alg. 120.  e 1255 filii ~ogeniti in dicta villa Leicestrie qui ‥ patribus ‥ tanquam heredes in hereditate successerunt Rec. Leic. I 50; successit eidem Henricus frater suus ~ogenitus Wykes 14; Karolus, ~o genitus Philippi pulchri, sine herede ‥ successit Ad. Mur. Chr. 100. 6 last, final (of stated or implied set or group), that leaves none remaining. 1350 quousque ‥ comes ~um denarium de redempcione sua domino regi persolvisset SelCKB VI 70; s1373 expendere omnia bona mea usque ad ~um denarium Ghost Stories 86. 7 that comes or happens at the end or as the last or ultimate stage, last, final, concluding. b that brings about the end. c conclusive, final, from or beyond which no development or change is possible. reprobi ‥ in ~o examine in ignem cum diabolo mittentur aeternum Bede Tab. 442A; ostendit ‥ adhuc angelis apostatis ~i judicii poenam deberi Id. Ep. Cath. 75B; 793 reveniente eodem magno judici in die ~ae discretionis rationem reddituri sunt Alcuin Ep. 17; loquimur de illa ~a misericordia qua post hanc vitam beatum facit hominem Anselm (CurD I 24) II 94; terrore ~i judicii Ib. (Ep. 10) III 113; dum ~us motus caloris agit in substantiam Bart. Angl. IV 1; expectans ~am resurrectionem mortuorum (Brendanus 73) VSH I 137.  b multis ruinis quassata ~a peste sub Willelmo rege concidit W. Malm. GP III 99; abstulit ultima sors et rapuit cita mors Ord. Vit. IV 18 p. 293.  c quatinus duellari conflictu ‥ rescindantur ambigua, ‥ fluctuaciones decidant, et feritati guerrarum ‥ finis ~us preponatur Ps.-Elmh. Hen. V 40. 8 (ad ~um or ad ~a) to the end, to the last, fully, completely. ad ~um multorum unanima intentione devictus Bede HE V 6; ut velut exanimis jacuisset ad ultima stratus / omnibus et membris fieret quasi jam moriturus B. V. Dunst. 4; ad ~um audivit hund’ DB II 177; cum ‥ famulus hec ad ~um audisset ‥ equum ascendit Ord. Vit. VI 10 p. 112; Turonorum ‥ adeunt civitatem, quam innocentum cedibus commaculantes ad ~um eam ignibus tradiderunt M. Par. Maj. I 424; dum ultimus motus caloris agit in substantiam, eam ad ~um resolvit, resolvendo in fine destruit et consumit Bart. Angl. IV 1; Hannibal ‥ tot victorias de Romanis ducibus reportavit. ad ~um a Scipione victus ‥ Cretam exulatum abiit Liv. Op. 306. 9 extreme (in degree), ultimate. b (as sb. n.) extreme. iste qui ‥ pecuniam suae devotionis non obtulit ‥ plaga ~ae animadversionis ferietur Bede Tab. 495D; [Malgerius] cum nihilo reverentius se ageret, cogente ~a necessitate degradatus est W. Malm. GR III 267; tempestate emergente, quod ~us cumulus est malorum [gl.: drenere cumbraunce de maul] Neckam Ut. 114; horridus et incultus ‥ ~a scilicet egestate Map NC IV 11 f. 52; [crimina majora] dicuntur capitalia, eo quod ~um inducunt supplicium Bracton f. 101b.  b quare et ~a malorum accessit captivis tributaria functio W. Malm. GP V 215; 1408 ipsos ‥ ab ~o terribilium custodire Foed. VIII 539b. 10 least in worth, importance, status, or sim., lowest, meanest; b (of person). crudelitas regis, omnem pene nobilitatem pervagata, in homine ~e sortis stetit W. Malm. GR I 41; dilige vicinos, vicinis esto benignus / vicinis placuisse suis non ultima laus est D. Bec. 473; cives Londonienses ‥ quasi servi ~e conditionis M. Par. Maj. IV 95.  b c717 Egburg, ~a discipulorum seu discipularum tuarum (Ecgburg) Ep. Bonif. 13; 796 ego ~us aecclesiae vernaculus Alcuin Ep. 114; Asser, omnium servorum Dei ~us Asser Alf. dedic. p. 1; cum inter ~os et ignavos multitudinis homines devenisset Eadmer Mir. Dunst. 21; Johannes de Novilla, non ~us inter Anglie nobiles M. Par. Maj. IV 563.

ultĭmus, (7) a, um, superl. de lʼinus. ulter, ¶ 1 a) le plus au-delà, le plus reculé, le plus éloigné : stella ultima a cælo, citima terris Cic. Rep. 6, 16, étoile la plus éloignée du ciel, la plus rapprochée de la terre ; ultima Gallia Cic. Phil. 5, 5, la Gaule Transalpine || ultimi, m. , Cæs. G. 5, 43, 5, les plus reculés, les plus en arrière ; ultima, n. , Virg. En. 5, 317, les points de lʼespace les plus reculés = le but ; cælum, quod extremum atque ultimum mundi est Cic. Div. 2, 91, le ciel qui forme la limite extérieure du monde ; b) la partie la plus au-delà de, la plus reculée de : ultima provincia Cic. Att. 5, 16, 4, la partie la plus reculée de la province ; ultima Africa Hor. O. 2, 18, 4, lʼextrémité de lʼAfrique ; in platea ultima Pl. Curc. 278, à lʼautre bout de la place ; ultimis in ædibus Ter. Haut. 902, dans la partie la plus reculée de la maison ¶ 2 [fig.] a) [en parl. du temps, de la succession] le plus reculé, le plus éloigné : ultima antiquitas Cic. Fin. 1, 65, lʼantiquité la plus reculée, cf. Cic. Prov. 43 ; Leg. 1, 8 || le dernier : ad ultimum spiritum Cic. CM 38, jusquʼau dernier souffle ; ultimum tempus ætatis Cic. Fin. 2, 87, la fin de la vie ; ultima dies Ov. M. 3, 135, le dernier jour de la vie, la mort ; ultimum consilium Sen. Nat. 4, pr. 17, la résolution extrême (le suicide) ; ultimus lapis Prop. 1, 17, 20, la pierre dernière, le tombeau ; ultimæ ceræ Mart. 4, 70, 2, les tablettes (les volontés) dernières ; illud extremum atque ultimum senatus consultum Cæs. C. 1, 5, 3 ce sénatus consulte auquel on a recours à la dernière extrémité ; ultimum illud videre Liv. 1, 29, 3, avoir cette dernière vision, jeter ce dernier regard ; illud ultimum persalutari Curt. 10, 5, 3, recevoir le dernier adieu || ad ultimum, [ou] jusquʼau bout : Liv. 26, 38, 13 ; 45, 19, 17 ; [ou] enfin, à la fin : Liv. 1, 53, 10 ; 1, 54, 2 ; 5, 10, 8 ; 6, 23, 3, etc. || ultima, n. pl., la fin : ultima exspectato Cic. Fam. 7, 17, 2, attends la fin ; b) [en parl. du classement] le plus grand, le plus élevé, du dernier degré : summum bonum, quod ultimum appello Cic. Fin. 3, 30, le souverain bien que jʼappelle le dernier, le suprême ; ultimæ perfectæque naturæ Cic. Nat. 2, 33, les êtres qui atteignent le degré suprême et la perfection ; ultimum supplicium Cæs. C. 1, 84, 5, le dernier supplice ; ultimæ miseriæ Liv. 29, 17, 11, les dernières misères, lʼextrême limite du malheur ; ad ultimam inopiam adducere Liv. 37, 31, 2, réduire à lʼextrême disette || ultimum, n. , le plus haut point, le plus haut degré ; ad ultimum animo contendere Cic. Mur. 65, tendre vers lʼidéal, à un point de perfection, cf. Cic. Nat. 2, 35 ; res ad ultimum seditionis erumpet Liv. 2, 45, 10, les choses aboutiront au dernier degré de révolte ; ad ultimum dimicationis res veniet Liv. 2, 56, 5, on en viendra aux extrêmes limites de la lutte, cf. Liv. 23, 19, 2 ; 31, 38, 1 ; ad ultimum, adv., Liv. 28, 28, 8, jusquʼau dernier point || ultima, n. pl., les dernières extrémités : Liv. 2, 28, 9 ; 37, 54, 2 ; c) le dernier, le plus bas, le plus infime : principibus placuisse viris non ultima laus est Hor. Ep. 1, 17, 35, savoir plaire aux grands nʼest pas le dernier des titres de gloire ; non in ultimis laudum hoc fuerit Liv. 30, 30, 4, ce ne sera pas le dernier des titres de gloire ; cum ultimis militum certare Liv. 34, 18, 5, rivaliser avec les derniers des soldats ; homo plebis ultimæ Sen. Const. 13, 3, homme de la plus basse plèbe, de la lie du peuple ; in ultimis ponere Plin. 17, 91, mettre au dernier rang.

ultimus , a, um. adj. v. ulter.
末。尾。至卑。至高者。— lapis 墓碑石。Ultima dies 末日。Ultima necessitas 死。Ultima poena 問死罪。Ultima inopia 至急之貧。Ultima pati 受各難。Ultimum supplicium 問死罪。Ultimum bonum 至善。Ultima luna 至近地之月。Ultimae cerae 遺書。In ultima platea 在街頭。Ultimis in aedibus 于至深房。Ultimo mense Junio 于六月下句。Ultima memoria 僅可稽之時。Ultima experiri 用盡計謀。Ad ultimum 到末。末。竟。

Suggest a Translation
See an image

ūltimus (ūltumus) adj. sup.

• cf. ulterior.— In space, farthest, most distant, most remote, uttermost, extreme, last: (luna) quae ultima a caelo lucebat: in ultimam provinciam se coniecit, the most remote part of the province: maris terrarumque orae, L.: Africa, farthest Africa, H.: quā terrarum ultimas finit Oceanus, L.—Plurm. as subst, the most remote people, those farthest on: recessum primis ultimi non dabant.—As substn., what is farthest, the most remote, the last, the end: praeponens ultima primis, H.: ultima signant, the goal, V.: extremum atque ultimum mundi.—Of time or order, remotest, earliest, oldest, first, last, latest, final: ultimi temporis recordatio: memoria pueritiae: sanguinis auctor, V.: dies, last, O.: de duro est ultima ferro, O.: necessitate, quae ultimum ac maximum telum est, superiores estis, L.: senatūs consultum, Cs.—Plurn. as subst: perferto et ultima exspectato, the end.—In the phrase, ad ultimum, to the end, at last, lastly, finally: si qualis in cives, talis ad ultimum in liberos esset, L.— Rarely with illud: domos suas ultimum illud visuri, now for the last time, L.—Of degrees or rank, utmost, extreme, highest, first, greatest: summum bonum, quod ultimum appello: ultimae causae cur perirent, etc., H.: periculum, Cu.: inopia, L.: supplicium, i. e. capital punishment, Cs.: discrimen vitae, L.—As substn.: omnia ultima pati, any extremity, L.—In the phrase, ad ultimum, to the extreme, in the highest degree: fidem ad ultimum fratri praestare, L.: consilium ad ultimum demens, utterly, L.: ad ultimum inopiae adducere, to the last degree, L.: ad ultimum periculi pervenire, Cu.—Lowest, meanest: non ultima laus, H.: vigiliis et labore cum ultimis militum certare, L.