agmen
agmen, that which is driven
a column more than a line of battle
- Lit.
- A In gen., a train, i. e. a collected multitude in motion or moving forwards; of things of any kind, but esp. (so most freq. in prose) of men or animals. —Of streams of water, motion, course, current: quod per amoenam urbem lent fluit agmine flumen, Enn. ap. Macr. S. 6, 4: inde super terras fluit agmine dulci, Lucr. 5, 272; cf. id. 6, 638; also, in imitation of Enn., Virg. and Val. Fl.: leni fluit agmine Thybris, Verg. A. 2, 782; cf. Val. Fl. 4, 721.—Of a train or succession of clouds: denso sunt agmine nubes, Lucr. 6, 100.—Of rain: immensum caelo venit agmen aquarum, body, mass, Verg. G. 1, 322 —Of atoms: agmine condenso naturam corporis explent, crowded into a compact mass, Lucr. 1, 607.—Of oars: agmine re morum ceieri, with quick plashing of oars, Verg. A. 5, 211.—Of a flock of birds: agmi ne magno. Corvorum. Verg. G. 1, 381.—Of a snake winding onwards: cum medii nexus extremaeque agmina caudae Solvuntur, Verg. G. 3, 424; cf. id. A. 2, 212.—Of clouds of dust following any thing in rapid motion, as men, animals, etc.: agmina cervi Pulverulenta, Verg. A. 4, 154.—And, as subst. concr., of birds turba Agminis aligeri, of the winged band, Verg. A. 12, 249.—Of ants; frugilegas aspeximus agmine longo formicas, Ov. M. 7, 624; so id. ib. 7, 638.—Of the stars: diffugiunt stellae; quarum agmina cogit Lucifer, Ov. M. 2, 114; so id. ib. 11, 97 al.—Esp. of a company of persons, a multitude, troop, crowd, number, band: ut a Brundisio usque Romam agmen perpetuum totius Italiae viderem, Cic. Pis. 22: magno senatorum agmine, Tac. H. 3, 55: ingens mulierum agmen, Liv. 2, 40: muliebre et miserabile agmen, Tac. A. 1, 40: numerosum agmen reorum, Plin. Ep. 3, 9, and Tac. H. 4, 6: Eumenidum agmina, Verg. A. 4, 469.—But particularly,
- B The train, procession, march, progress of an army: de castris, de agminibus, etc., dicere, Cic. de Or. 1, 48, 210: ne miles gregarius in castris, neve in agmine servum aut jumentum haberet, Sall. J. 45, 2: pugnatum saepe directā acie, saepe in agminibus, saepe eruptionibus, Vell. 2, 47: effuso agmine abire, Liv. 44, 39: uno agmine victores cum victis in urbem irrupere, id. 2, 30; uno agmine persequentes, Vulg. Judith, 15, 4 al.—
- II Transf., concr., an army, and properly considered as in motion, on the march (while exercitus is a disciplined army, and acies an army in battle-array) —As soon as the signal for marching was given, the Extraordinarii and the allies of the right wing, with their baggage, first put themselves in motion, then the legions, and last the allies of the left wing, with a part of the cavalry, which either rode behind the army, ad agmen claudendum or cogendum. to close the train, i. e. to keep it to gether or on the side in such an order (composito agmine, non itineri magis apto quam proelio) that it might be easily put into the line of battle, if the enemy ventured to attack it; cf. Sall. J. 46, 6.—An army in close ranks was called agmen justum, Tac. H. 1, 68, or agmen pilatum, Serv. ad Verg. A. 12, 121—When there was no apprehension of the enemy, less care was taken for the protection of the army: agmine incauto, i. e. minus munito, ut inter pacatos, ducebat, sc. consul, Liv. 35, 4.— The order of march was, however, different, according to circumstances and the nature of the ground, Liv. 35, 4; 27, 28; and cf. Smith's Antiq.—Sometimes the army marched in the form of a square, agmen quadratum, with their baggage in the middle, so as to be in battle-array on meeting the enemy; hence agmen quadratum often means the same as acies triplex, an army formed in line of battle, only that the former indicates that they are on the march, and the latter that they are at rest.—Hence, like acies, with the epithet primum, the vanguard, Liv. 34, 28; Tac. Agr. 35: medium, the centre, Liv. 10, 41; Tac. H. 4, 22: extremum, Liv. 34, 28; Tac. H. 2, 100; or, novissimum, the rear, rearguard, Liv. 44, 33; so, extremi agminis, Vulg. Deut. 25, 18: ut inde agmine quadrato ad urbem accederet, marching in a square, Cic. Phil. 13, 8: pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere, Sall. J. 100, 1; cf. id. ib. 46, 6, 7: Hannibal agmine quadrato amnem ingressus, Liv. 21, 5; se id. 31, 36; 37, 39: quadrato agmine velut in aciem irent, Curt. 5, 1, 19 al.—Sometimes, esp. in the poets in the plur., in gen. sense, = exercitus or copiae, an army, host, troops: huic tanto agmini dux defuit, Just. 12, 10: occidit Daci Cotisonis agmen, Hor. C. 3, 8, 18: agmina curru Proterit, Verg. A. 12, 329: barbarorum Claudius agmina diruit, Hor. C. 4, 14, 29; so id. S. 2, 1, 14; id. Epod. 17, 9; Ov. M. 3, 535; 5, 151; 161; 6, 423: Del agminum Israël, Vulg. 1 Reg. 17, 45: agmina ejus dispergam, ib. Ezech. 12, 14; 38, 6.—For military service, warfare: rudis agminum Sponsus, Hor. C. 3, 2, 9.—
- B Trop.
- 1 An army, troop, band, multitude: educenda dictio est ex hac domesticā exercitatione et umbratili medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra, aciemque forensem, i. e. before the public, Cic. de Or. 1, 34, 157: e Brundisio usque Romam agmen perpetuum totius Italiae, an unbroken train, id. Pis. 22, 51: ingens mulierum agmen, Liv. 2, 40; 9, 17: agmina Eumenidum, Verg. A. 4, 469; 6, 572: agmina comitum, Ov. Tr. 14, 30: in angusto fidus comes agmine turbae, Tib. 1, 5, 63: numerosum agmen reorum, Plin. Ep. 3, 9: agmen occupationum, an army of, id. ib. 2, 8.—
- 2 March, movement: agmina fati et volumina, Gell. 6, 2, 5.
2) v. Lebl.: a) vom Zug, Strom des Wassers, leni od. dulci fluit agmine flumen (Thybris u. dgl.), sanftwallenden Zuges, Enn., Lucr. u. Verg.: u. vom Regenstrom, immensum caelo venit agmen aquarum, ein endloses Heer von Gewässern, Verg. – b) von den Atomen, agmine condenso naturam corporis explent, in einen dichten Haufen gedrängt, Lucr. 1, 606. – c) von den Wolken, ubicumque magis denso sunt agmine nubes, wo die Wolken dichter sich häufen, Lucr. 6, 100. – d) vom »Zuge« der Ruder, agmine remorum celeri, mit raschem Ruderschlag, Verg. Aen. 5, 211. – e) vom »Zuge«, von der »Menge Gänge« der Speisen, coli tanto agmine mensas, Sil. 11, 284. – f) von der »Reihe« der Zähne, terna agmina adunci dentis, Stat. Theb. 5, 509. – g) von den »Windungen« der Schlange, extremae agmina caudae, Verg.: illi agmine certo (sicheren Zuges) Laocoonta petunt, Verg. – h) von den »Schwingungen« der Lanze, tremulo venit agmine cornus, Sil. 14, 442. – i) von einer in sich zusammenhängenden Menge, agmen vitis, ein Reisigbündelchen von Rebenholz, Cael. Aur. chron. 2, 13, 167. – k) übtr.: α) vom »Zuge« der Rede, crispum agmen orationis, Gell. 1, 4, 4. – β) des Schicksals, agmina fati et volumina, die unerforschlichen Wege des Sch., Gell. 6, 2, 5. – γ) v. der Menge der Geschäfte, tot nexibus, tot quasi catenis maius in dies occupationum agmen extenditur, dehnt sich der Zug (die Reihe) der G. aus, Plin. ep. 2, 8. § 3.
II) als milit. t.t., der Heereszug, d.i. 1) abstr., der Zug, Marsch eines Heeres, der Heereszug, Marschzug, die Marschkolonne, ne miles gregarius in castris neve in agmine servum aut iumentum haberet, Sall.: citato agmine iter, Liv.: effuso agmine abire, Liv.: de exercitu, de castris, de agminibus dicere, Cic.: rudis agminum, der Märsche (poet. = des Kriegsdienstes), Hor. carm. 3, 2, 9.
2) konkr.: a) der Heereszug, die Marschkolonne, der auf dem Marsche befindliche Heerhaufen, α) des Fußvolks, phalanx, agmen magis, quam acies, Liv.: magis agmina, quam acies in via concurrerunt, Liv. (s. Fabri Liv. 21, 57, 12 viele Beisp.): intentus miles, ut ordo agminis in aciem assisteret, sowie der Zug geordnet war, zur Schlacht auch anzutreten, Tac.: retro in agmen suorum infenso cessit hosti, Liv. – agmine, im Zuge, zugweise, agmine ingredi, agmine ire ad Urbem, Liv. – uno agmine abire, irrumpere in Urbem, Liv. - – agmine instructo, in gerüstetem Zuge, marschfertig, Liv.; ähnlich agmine facto, in geschlossenem Zuge, Verg.: tripertito agmine, in drei Heerhaufen (Marschkolonnen) geteilt, Tac. – agm. pilatum, Verg., od. iustum, Tac., ein in geschlossenen Reihen marschierendes Kriegsheer. – agmen confertum, ein dicht gedrängter, dicht geschlossener Heerhaufen, Sen. ad Marc. 16, 4 (vgl. unten no. d aus Verg. georg. 3, 369 sq.). – agm. quadratum, das in geordnetem Zuge (der nach allen vier Seiten hin sofort Front machen u. in Schlachtordnung treten konnte, mit dem Gepäck in der Mitte) marschierende Kriegsheer (so daß das ganze Heer gleichsam ein Parallelogramm bildete, also nie = bataillon carré); dah. oft agmine quadrato, »in geordnetem Zuge, in geschlossenen Gliedern, in Schlachtordnung, en ligne«, zB. incedere, ire, ingredi, Sall., Curt. u.a.: u. dav. munito agmine, in gedecktem Zuge, Sall.: u. im Ggstz. agmine incauto, ut inter pacatos, Liv. – agm. obliquum, in schiefer Schlachtordnung aus der Flanke marschierend, Curt.: agm. primum, der Vortrab, die Vorhut, Spitze (des Heeres auf dem Marsche), Caes.: agm. medium, die Mitte (das Zentrum), Caes.: agm. extremum od. novissimum, der Nachtrab, die Nachhut, Caes. u.a. – agmen ducere, den Zug, das Heer anführen, Cic. Tusc. 2, 35 (v. Marius): ducit Amazonidum agmina Penthesilea, Verg. Aen. 1, 490. – agmen claudere, den Zug schließen u. decken, Curt.: agmen claudere et novissimis praesidio esse, den Zug schließen und die Nachhut bilden, Caes. – agmen cogere, den Zug hinten zusammenhalten (so daß die einzelnen hübsch beim Zuge bleiben) und decken, primae legionariae cohortes ibant, levis armatura et equites agmen cogebant, Liv. (vgl. unten no. d aus Solin. 25, 4). – agmen constituere, mit dem Zuge Halt machen, Sall. u.a. (s. Drak. Liv. 27, 16, 11 Beisp. aus Liv.). – agmen carpere, s. carpo. – im Bilde, educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitatione et umbratili medium in agmen (mitten in den Heereszug), in pulverem, in clamorem, in castra atque in aciem forensem, Cic.: ut nec duces simus nec agmen cogamus, weder die Ersten noch die Letzten seien, Cic.: velut in agmen et numerum, gleichs. den Zug zu schließen u. die Zahl voll zu machen, Tac. – β) der Reiter, agm. equitum, Liv.: agm. equestre, Ov. – b) vom Zug der Flotte (weil dem Zug des Landesheeres ähnlich), das Geschwader, Liv. 21, 27, 8 (wo navium agmen); 31, 13, 1; 33, 41, 9; 37, 29, 7 u. 8. – c) vom Zuge des Gepäckes impedimentorum, Tac. ann. 2, 5: omnium impedimentorum agmen cogere (vgl. vorher no. a, α), Hirt. b.G. 8, 8, 3: non minore agmine rerum captarum quam suo prae se acto, Liv. 34, 52, 2. – d) übtr., v. Zuge gleichs. ein Heer bildender Tiere, natu maximus (elephantus) ducit agmen, aetate proximus cogit sequentes (vgl. vorher no. a), Solin. 25, 4: conferto agmine cervi torpent mole novā, Verg. georg. 8, 369 sq. (vgl. vorher no. a aus Sen. ad Marc. 16, 4): e pastu decedens agmine magno corvorum exercitus, Verg.: v. Ameisen, it nigrum campis agmen; u. pars agmina cogunt (s. oben no. a), Verg.: apes agmine facto (in geschlossenem Zuge, s. oben no. a) ignavum fucos pecus a praesepibus arcent, Verg. – u.v. personif. lebl. Ggstdn., venti velut agmine facto, quā data porta, ruunt, Verg.: diffugiunt stellae, quarum agmina cogit Lucifer, Ov. – v. der Zeit, sic ordinandus est dies omnis, tamquam cogat agmen, der letzte sei (s. no. a), Sen. ep. 12, 7. – ➳ agmen, f., Iord. Get. 7, 50.
per turmas pariter procedent agmine denso
cujus corpus honorifico ~ine ‥ suam defertur ad urbem
~en,gangend feða
facto ~ine regem pariter adeuntes
cum militum ~ine pulcherrimo
qui tandem in ~inibus, aciebus et turmis ‥ stationem fecerunt
~en,weorod
electorum est sociatus ~inibus
Stephane, fortis miles Dei, primus in beato ~ine martyrum Dei
nil probo vīrosum, tamen agmen laudo vĭrosum
[apes ] aethereos repetentes agmine nimbos
†agen,beogang
cum prosilient ad Trojanum ~en vel ad troinapium vel ad tornamentum
I [en général] ¶ 1 marche, cours : agmine certo Laocoonta petunt Virg. En. 2, 212, ils marchent droit à Laocoon ; leni fluit agmine Thybris Virg. En. 2, 782, le Tibre coule dʼune allure paisible ; agmine remorum celeri Virg. En. 5, 211, grâce à la vive allure des rames ; agmina caudæ Virg. G. 3, 423, les replis de la queue [de la couleuvre] ¶ 2 file, bande, troupe : agminibus comitum qui modo cinctus erat Ov. Tr. 1, 5, 30, lui à qui naguère des troupes de compagnons faisaient escorte ; dictator stipatus agmine patriciorum Liv. 6, 38, 5, le dictateur escorté dʼune foule de patriciens || longum pascitur agmen (cervorum) Virg. En. 1, 185, en longue file ils (les cerfs) paissent ; agmine magno corvorum exercitus Virg. G. 1, 381, une armée [des légions] de corbeaux en longue file ; agmen apium Virg. G. 4, 59, essaim dʼabeilles ; it nigrum campis agmen (formicarum) Virg. En. 4, 404, la noire colonne [des fourmis] chemine dans la plaine.
II [langue militaire, emploi le plus fréquent dans la prose classique] ¶ 1 marche dʼune armée : in agmine adoriri Cæs. G. 3, 24, 3, attaquer pendant la marche ; lentum agmen Tac. H. 2, 99, marche lente ; citato agmine Liv. 2, 20, 4 ; concitato agmine Liv. 28, 22, 11, dʼune marche vive, avec impétuosité ; præcipiti agmine Liv. 3, 10, 12, précipitamment ; fugæ simili agmine Liv. 6, 32, 10, dʼune marche qui ressemblait à une fuite ¶ 2 [sens le plus ordinaire] armée en marche, colonne de marche : ordo agminis Cæs. G. 2, 19, 1, disposition de la colonne de marche, ordre de marche ; primum agmen Cæs. G. 1, 15, 5, etc., avant-garde ; medium Cæs. C. 1, 79, 5, le centre de la colonne ; novissimum Cæs. G. 1, 15, 2, etc., arrière-garde ; extremum Cæs. G. 2, 11, 4 ; C. 1, 64 1, la fin de la colonne, les dernières lignes de lʼarrière-garde ; quadrato agmine, agmine quadrato Cic. Phil. 2, 108, etc.; Liv. 2, 6, 6, etc., marche en carré = en ordre de bataille ; agmen claudere Cæs. G. 2, 19, 3 ; cogere Liv. 22, 2, 3, etc. [au fig. Cic. Att. 15, 13, 1 ], former lʼarrière-garde, fermer la marche ; agmen constituere Sall. J. 49, 5 ; Liv. 38, 25, 12, arrêter les troupes, faire halte || [poét.] agmina, troupes, armée, bataillons, escadrons : Virg. En. 1, 490 ; 2, 267 ; 6, 814, etc.; Hor. S. 2, 1, 14, etc. || [par ext.] impedimentorum agmen Hirt. G. 8, 8, 3, la colonne des bagages, le train des équipages ; agmen jumentorum Hirt. G. 8, 35, 2, la colonne des bêtes de somme ; navium Liv. 21, 27, 8, la file des navires ; agmine facto Liv. 5, 30, 4 ; 38, 33, 6 ; Virg. En. 1, 82, etc., en rangs serrés, en colonne compacte.
- 1. (v. mensen) troep, schare, stoet; ➤ ~ perpetuum totius Italiae;
- 2. (v. dieren) roedel, zwerm [ferarum kudde; canum meute];
- 3. stroom v. water, stroming, watervloed; ➤ dulci fluit agmine flumen; immensum caelo venit ~ aquarum (v. regen);
- 4. (remorum) riemslag; ➤ agmine remorum celeri;
- 5. (milit. t.t.) (a) mars, leger op mars, colonne; ➤ agmine ire ad urbem; agmine facto in gesloten formatie; primum ~ voorhoede; novissimum (of extremum) ~ achterhoede; agmen ducere de voorhoede vormen; agmen claudere de colonne sluiten, de achterhoede vormen; ~ navium eskader; (b) (poët.) (meton.) slag [Iliacum om Troje].
羣。隊兵。營。Primum agmen 前營。Secundum agmen 中 營。Novissimum agmen 後營。— tardum 步兵。— gravius 軍裝。— aquarum 大川。Agmine celeri remorum 疾搖槳。Agmina caudae 蛇旋之諸彎。
Suggest a Translation
See an image
Yepezin chronico Ordin. S. Benedicti tom. 3 :
Pro Ecclesia parrochitana, vocabulo S. Mametis, territorio Melagre, super Agmen vocitato Cea, quæ fuerat diruta ab Ismaelitico hoste, etc.ubi scrib.
Amnem, vel
flumen.
- ago, that which is driven.— In gen., a multitude, throng, host, troop, crowd, number, band: perpetuum totius Italiae: ingens mulierum, L.: puerile, of boys, V.: Eumenidum agmina, V.: navium, a line of ships(for a breakwater), L.: graniferum, ants, O.: agmina cervi fugā glomerant, V.: (stellarum) agmina, O.— Esp., an army on the march, column: medium hostium, the centre, L.: novissimum hostium ... nostrum primum, rear, van, Cs.: extremum, rear guard, Cs.: confertissimo agmine contendere, in close array, Cs.: certum agminis locum tenere, place in the column: transverso agmine, by a flank movement, L.: agmine tacito, i. e. without signals, L.: agmine quadrato accedere, in solid column: quadrato agmine incedere, in a square, S.—An army, host, troops(cf. exercitus, acies): instructo agmine, L.: agmina curru Proterit, V.: horrentia pilis, H.: coniurata undique pugnant Agmina, O.: venti, velut agmine facto, as if for battle, V.: agmen agens, the naval line of battle, V.: rudis agminum, i. e. in war, H.— A course, train, line, stream, succession: leni fluit agmine, V.: immensum aquarum, V.: agmine longo formicae, in a long line, O.: agmine remorum celeri, with a quick stroke of the oars, V.: extremae agmina caudae, movements, V.: agmine certo, in a straight line, V.—Of an army, a passage, progress, march: de castris, de agminibus ... dicere: in agmine, on the march, S.: in agmine principes facti, to lead, S.: educenda dictio est medium in agmen, before the public.
-
…hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boii et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ; ab ; latere aperto adgressi circumvenire ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nudatis, cum in dextro cornu legio duodecima et non magno ab ea intervallo septima constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt ; quorum pars ; ab ;…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. ;…
Julius Caesar, Gallic War
-
…VI legiones expeditas ducebat ; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat ; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se…
Julius Caesar, Gallic War
-
…equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis ; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas…
Julius Caesar, Gallic War
-
…non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. ; Pedium et L. ; Aurunculeium Cottam legatos praefecit ; T .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt ; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii ,…
Julius Caesar, Gallic War
AGMEN[EXERCITUS]
The Roman army on the march. See exercitus.