arbor
arbor, a tree
you must plant no tree before the sacred vine
- I A tree.
- A In gen.: arbores serere, to plant, Caecil. Stat. ap. Cic. Tusc. 1, 14, 31; Cic. Sen. 17, 59: poni, Verg. G. 2, 278: arbos se sustulit, id. ib. 2, 57: arbores putare, Cato R. R. 32, 1: arbores frondescere, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 28, 69: arboribus frondes redeunt, Ov. F. 3, 237: arbos silvestris, Verg. E. 3, 70: ramosa, Lucr. 5, 1096: umbrosa, Verg. G. 2, 66; so Ov. P. 4, 5, 41: ingens, Verg. G. 2, 81: alta, Ov. M. 15, 404: summa, Verg. G. 4, 557; so Ov. M. 12, 15: patula, id. ib. 1, 106: fertilis, Verg. G. 4, 142: in quibus (arboribus) non truncus, non rami, non folia sunt, Cic. de Or. 3, 46, 178: sub ramis arboris altae, Lucr. 2, 30, and Verg. A. 7, 108: arborum rami, Vulg. Sap. 17, 17: arbor nuda sine frondibus, Ov. M. 13, 690; Vulg. Marc. 11, 8: arborum cortices, Vulg. Job, 30, 4: arbores ab radicibus subruere, Caes. B. G. 6, 27; Plin. 16, 31, 56, § 130; Vulg. Matt. 3, 10: quarum (arborum) baca, Cic. Tusc. 1, 14, 31: jacent sua quāque sub arbore poma, Verg. E. 7, 54; Vulg. Lev. 26, 20: fructus arborum, Quint. 8, 5, 26; Vulg. Sap. 10, 7.—
- B Spec. with gen. of species: alni, the alder-tree, Varr. R. R. 1, 7, 7: fici, the fig-tree, Cic. Fl. 17, 41; Vulg. Matt. 21, 19: arbores ficorum, Col. 11, 2, 59: arbor ficus (nom.), Vulg. Jud. 9, 10: abietis arbores, fir trees, Liv. 24, 3: arbor palmae, the palm-tree, Suet. Aug. 94: cupressūs, the cypress, id. Vesp. 5: arbor sycomorus, a sycamore, Vulg. Luc. 19, 4; so, arbor morus, ib. ib. 17, 6: arbores olivarum, olive trees, ib. Exod. 27, 20.—Poet.: Jovis, the oak-tree, Ov. M. 1, 106: Phoebi, the laurel-tree, id. F. 3, 139 (cf. id. ib. 6, 91: Apollinea laurus): Palladis, the olive-tree, id. A. A. 2, 518: arbor Herculea, the poplar, Verg. G. 2, 66 (cf.: Arborum genera numinibus suis dicata perpetuo servantur, ut Jovi aesculus, Apollini laurus, Minervae olea, Veneri myrtus, Herculi populus, Plin. 12, 1, 2, § 3; Phaedr. 3, 17) al.—
- II Meton.
- A Things made of wood (cf.: Mille sunt usus earum (arborum), sine quīs vita degi non possit. Arbore sulcamus, maria terrasque admovemus; arbore exaedificamus tecta; arborea et simulacra numinum fuere etc., Plin. 12, 1, 2, § 5).
- 1 A mast.
- α With mali: adversique infigitur arbore mali, Verg. A. 5, 504.—
- β Without mali, Luc. 9, 332; Sil. 3, 129; Paul. Sent. 1. 2, t. 3.—
- 2 The lever or bar of a press, press-beam, Cato R. R. 18, 4; 18, 12; Plin. 18, 31, 74, § 317.—
- 3 An oar: centenāque arbore fluctum Verberat adsurgens, Verg. A. 10, 207.—
- 4 A ship: Phrixeam petiit Pelias arbor ovem, the ship Argo, Ov. H. 12, 8.—
- 5 The shaft of a javelin, a javelin, Stat. Th. 12, 769.—
- 6 Euphemist.: arbor infelix, a gallows, gibbet: caput obnubito, arbori infelici suspendito, Cic. Rab. Perd. 4 fin.; Liv. 1, 26, 7; cf. Plin. 16, 26, 45, § 108 (Niebuhr, Röm. Gesch. I. § 365, compares the words of the Fries. law: am argen vordern Baum henken; cf. in Engl. to hang on the accursed tree).—
- B The fabulous polypus, which was fancied to have arms like the branches of a tree: In Gaditano Oceano arbor in tantum vastis dispansa armis, ut fretum numquam intrāsse credatur, Plin. 9, 4, 3, § 8.
~orum silvestrium natura
opima frugibus atque ~oribus insula
~or,treow
siquis ~orem stantem extra viam intra prostraverit
gloria vitis / herbis precellit arboribusque simul
concedo ‥ Willelmo ‥ suum(restingtre et residuum pomorum meorum post excucionem ~orum gardini mei
grossas ~ores et subboscum
prostraciones ~orum portancium fructus(
cum ‥ ~oribus mortuis ac ~oribus vento cadentibus sive ad terram prostratis
cedrus harbor unde fit pix cedrina
a tre , ~or dicitur esse [omne ] lignum, ~os tantum fructifera
jocalia: ‥ de una ~ore ramata cum v linguis serpentinis
ex altera parte ‥ ~oris quedam alia de generacione Salvatoris a radice Jesse ‥ apparebat(
febrifuga, i. ~or S. Marie, matricaria idem
radix ~oris Marie, i. atanasia
de ~ore solis ‥, quia qui fructu ejus vescitur sicut rex Alexander Aristoteli scribit, vitam extendit in inmensum
quod ‥ una pars Turcorum gladio peribit, altera fugiet ultra ~orem siccam(
minatur securim ad radicem ~oris ponendam
in j ligamine ferreo ad ~orem rote molendini
in rota molendini infra domum et in ~ora [sic ] liganda ferro
meremium pro faciendo rotam et ~orem ‥ molendini(
in j ~ore pro sella carectaria empta, iiij d.(
in j ~ore [] pro sella carectaria corr. to ligno
in una ~ore selle carectarie
➳ arch. acc. arbosem P. Fest. 15, 3 ; arboses Fest. 242, 25.
- 1. boom [abietis spar; fici vijgenboom; pomifera; poët. Iovis = eik; Phoebi = laurier; Herculea = populier];
- 2. (meton.) iets dat van een boom gemaakt is: (a) (poët.) mast; (roei)riem; schip [Pelias het schip de Argo]; (b) (infelix) galg; (c) (eccl.) kruis;
- 3. (Plin. Mai.) een soort inktvis.
Terminales, arbores quæ fines dirimunt, in § 6. Instit. de Offic. jud. dicuntur. Siculus Flaccus de Condition. agror. :
Si Arbores Finales observabuntur, videndum erit, quæ sint Arborum genera. Nam quidam in finibus naturales qualescunque Arbores intactas finales observant, alii diversas : quidam de cunctis ex ipsis Arborum generibus unum tantum genus in finibus relinquunt, quo manifestum jus appareat, finales loca munierunt, ut materiæ differentia argumento sit, etc.Lex Bajuvar. tit. 11. cap. 5 :
Quotiens de commarchanis contentio nascitur, ubi evidentia signa non apparent in Arboribus, aut in montibus, etc.Vide Fletam lib. 4. cap. 2. § 17. et Chartam 99. Allemannic. Goldasti, et Bracton. lib. 4. Tract. 1. cap. 8. § 1.
Notatædicuntur eidem Flacco. Aggenus Urbicus :
Finis multis documentis servabitur, terminis, et Arboribus Notatis, et fossis, etc.Et
Incisæ. Tabularium Vindocin. Charta 470. ann. 1091 :
A parte silvæ quasdam Arborum Incisiones ad instar divisionum similiter fecerunt, quas Arbores Incisas ob divisionem silvæ suæ, et haiarum instituerunt, et in suo dominio retinuerunt.Tabularium Abbatiæ de Rota fol. 9 :
Quibus congregatis, idem Albinus fines nostræ terræ cœpit perambulare, ac Incisuras Arborum, quæ easdem terras terminabant, eisdem demonstrare, ostensioni cujus præfatus Hugo noluit credere.Et fol. 11 :
Qui cum illo peragrantes terram supradictam, ei indicaverunt, et Arbores in circuitu natas Inciderunt, easdemque Incisas ejusdem terræ metas esse dixerunt.Vetus Charta in Chronico Laurishamensi ann. 764.
De illo ruberoInfra :(robore, quercu) qui est de Ecclesia S. Nazarii ad partem meridianam inter partem S. Petri per Agilolfum et suos consortes signo incisa :... et de ipso rubero ad partem aquilonis, sicut illa Incisio Arborum in ipsa die facta fuit, quæ vulgo lachus appellatur, sive divisio, etc.
Sicut illa Incisio Arborum seu lachus in ipsa die facta fuit.
Decuriasappellant Papianus loco citato, quod in decussem effictæ essent, ut ex Lex Bajwar. tit. 11. cap. 3. § 2. Lex Wisigoth. lib. 8. tit. 6. § 1. lib. 10. tit. 3. § 3.
Theclaturas, Lex Longob. lib. 1. tit. 26. § 1.
Et deinde per ipsa via percurrentes per Arbores Teclatos habentes litteras Omega, etc.Vide Teclatura.
Clavitatæ arboresappellantur, quod in earum truncis
clavi, notarum loco figerentur. Gromaticus Arcerianus :
Arbores notatas scire debemus in idioma regionis, quas Clavitatas vocant. Incisurarumporro in terminis meminit præterea incertus Agrimensor pag. 272 :
Terminus si Incisuram habuerit, rivum aut fossatum significat, aut fluvium ostendit.Infra :
Terminus si aliquam Scissuram, hoc est, Taliaturam habuerit, montem scissum, id est, taliatum ostendit.
Si quis Arborem, post annum, quam fuerit Signata, capulare præsumpserit, nullam exinde habeat culpam.Lindenbrogius de Arboribus finalibus, notatis, de quibus supra, hæc intelligenda putat : secus Bignonius, cum de finibus nullum hic verbum, quinimo quod de anno additur, contrarium evincat.
est arbor ad cædendum alicui assignata, vel designata quod notum sit arboribus cædendis signum a Forestariis apponi. Probabilitate non caret Scriptoris acutissimi conjectura.Arbor signata
arborem signatamfinalem intellexerit Lex Longob. lib. 1. tit. 25. § 37.
Si quis de Arbore Signata in silva alterius apes tulerit, etc.§ 38 :
Si quis de Arbore Signata in silva alterius accipitrem de nido tulerit, etc.Charta Mathildis Comitissæ ann. 1096. in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 116 :
Antiqui homines, qui bene sciebant veritatem, monstraverunt finem terræ, et Signaverunt Arborem in circuitu, et ita firmiter juraverunt esse juris S. Benedicti, etc.Sed hic
Arbor signatapro termino est. Interdum arbores Cruce signabant.
Quo monstrante, Cruces Arboribus impressæ sunt.Vide Decuria.
Malbaum, Arbor terminalis, signo aliquo, plerumque crucis, notata. Charta Ottonum, March. Brandenb. ann. 1285. ap. Ludew. Rel. Manuscr. tom. 9. pag. 502 :
De lacu Tribusch usque ad Arborem, qui ein Malbom dicitur.Wicislai Rugian. Princip. Chart. ann. 1225. in Westphal. Monument. Ined. vol. 2. col. 2063 :
Villæ quoque terminos sic distinximus... in nemore vero terminus erit supra dicti amnis parva curvatura ubi manu nostra in Arbore quadam signum crucis secuimus, ab hac arbore terminus erit fagus quædam etiam manu nostra signata, etc.
Si quis in agro alieno Arborem Insertam exciderit, etc. Arbor Insita,apud Servium 2. Georg.
Demonstratum fuit, quod Rex Anglorum nullas Consuetudines habet in omnibus terris Cantuariensis Ecclesiæ, nisi solummodo tres. Una, etc... altera si quis Arborem incidit juxta regalem Viam et eam super ipsam viam Dejecerit.
Bois Chablis. Eadem videntur, quæ
Vergisansappellantur in Charta Caroli Regis ann. 1447. apud Thomasserium in Consuet. Bituricens. pag. 411 :
Attendu, que le bois mort, et mort bois ne peut servir ausdits Supplians, sinon pour chauffer et ardoir, et que le Vergisant et assummetté, est gros bois vieil, qui ne peut servir en aucune partie des édifices, sinon seulement à faire poultres, pousteaux, et solleaux, etc.
Non licet.... inter sentes, aut ad Arbores Sacrivos, vel ad fontes vota exolvere.S. Eligius Noviomensis Episc.
Nulli creaturæ præter Deum et sanctos ejus, venerationem exhibeatis, vel Arbores, quos Sacrivos vocant, succidite.Hinc emendant viri docti Legem Longob. lib. 2. tit. 38. § 1.
Qui ad Arborem, quam rustici Sanguinum vocant, atque ad fontanas adoraverit.Ubi
sacrivumlegunt. Sed editio Heroldi pag. 232. habet,
quam rustici Sanctivum vocant,
quam rustici Sanctum vocant.
Sanctivumin cod. Mutin.
Sanctivamin cod. Estensi.
Arbores Consecratæin Concilio Nannetensi cap. 20 :
Ut Arbores dæmonibus Consecratæ, quas vulgus colit, et in tanta veneratione habet, ut nec ramum vel surculum inde audeat amputare, radicitus excindantur.Sedulius Presbyter lib. 1. Paschalis operis cap. 20 :
Alius Arboreis radicibus aras instituens, dapes apponens, ramos ac robora flebiliter orare non cessat, ut natos, domos, rura, conjugium, famulos, censumque custodiant.Paulinus Epist. 38. ad Jovium :
Unde enim putas tantam miseris mortalibus vel superbiæ vel ignaviæ perversitatem inolevisse, ut non colentes Deum, dæmoniis aut elementis subditis sibi serviant, aquas, ignem, sidera, Arbores, simulacra venerantes cum impiissima divinæ majestatis injura ? Votum in Arbore vovere,in veteri Pœnitentiali MS. Ejusmodi arborum cultores
Cernimus et pro candelabris Arbores quasdam erectas, multo æris pondere, miro artificis opere fabricatas, nec magis coruscantes superpositis lucernis, quam gemmis.Paulus Silentiarius in Descrip. S. Sophiæ part. 2. de ejusmodi candelabris vers. 458 :
Et versu 473 :Κεῖνα γὰρ ἢ κώνοισιν ὀριτρεφέεσσιν ὁμοῖα Δένδρεά τις καλέσειεν.
Καί τις ἀνήρ στεφάνοιο χοροστασίης τε δοκεύων Δένδρεα φεγγήεντα, λυπαλγέα θυμόν ἰαίνει.
Item pro uno graffono ferri posito in fine unius Arboris dictorum molendinorum.
Arbor ambulatoria cum verochio potest altius elevari ac declinari ad beneplacitum machinantis.
Charganset
non Chargansnuncupatur, in Lit. Bertr. Guesclini ex Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 64 :
Donnons... terres, vignes, bois, haies, Arbres chargans et non chargans, comme quelconques autres choses ;quænam illa sit, an fructifera, aliave, non satis scio.
Cuilibet eorum (duello contendentium) judex unum qui arborem sub Phalagam ejus(desunt hæc tria vocab. in Wichb.) ferat, ordinabit, qui ferentes neminem eorum ullatenus impedient. Sed si eorum quis ceciderit, vel vulneratus fuerit, Arborem petierit, et judex hoc licentiaverit, Arborem interponant. Postquam circulo pax est nuntiata, etc.
Ex navi clavis perditis Arbor abscissa est, etc.
Jal,
le Baillifin Dictionario Spagyrico.
Qualitercunque præbenda ipsius Ecclesiæ vacaverit... dicta fabrica pro uno anno mediam partem fructuum percipiet.... quod si bis in anno vacaverit præbenda, volumus fabricam una annata contentari... de cætero fabrica præfata tenebitur singulis annis facere fieri Arborem Paschalem, quam Præpositus antedictus facere tenebatur, in qua quidem Arbore ponentur arma Præpositi.
-
…, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ad solem vergant vineta cadentem, Neve inter vitis corylum sere, neve flagella summa pete aut summa defringe ex arbore plantas tantus amor terrae neu ferro laede retunso semina, neve oleae silvestris insere truncos nam saepe incautis pastoribus excidit…
Vergil, Georgics
-
…ubi venere ad fauces grave olentis Averni, tollunt se celeres, liquidumque per aëra lapsae sedibus optatis gemina super arbore sidunt, discolor unde auri per ramos aura refulsit. Quale solet silvis brumali frigore viscum fronde virere nova ,…
Vergil, Aeneid
-
…manu pedibusve rotave vicerat, aesculeae capiebat frondis honorem nondum laurus erat, longoque decentia crine tempora cingebat de qualibet arbore Phoebus. Primus amor Phoebi Daphne Peneia, quem non fors ignara dedit, sed saeva Cupidinis ira. Delius…
Ovid, Metamorphoses
-
…sceptra manu teneo, sed qui vaga fulmina mitto. Ne fuge me fugiebat enim. Iam pascua Lernae consitaque arboribus Lyrcea reliquerat arva, cum deus inducta latas caligine terras occuluit tenuitque fugam rapuitque pudorem. Interea medios Iuno despexit…
Ovid, Metamorphoses
-
…lacus, bis nigra videre Tartara, et insano iuvat indulgere labori, accipe, quae peragenda prius. Latet arbore opaca aureus et foliis et lento vimine ramus, Iunoni infernae dictus sacer ; hunc tegit omnis lucus, et…
Vergil, Aeneid
-
…clamore fremebant, praecipue pius Aeneas. Tum iussa Sibyllae, haud mora, festinant flentes, aramque sepulchri congerere arboribus caeloque educere certant. Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum ; procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex…
Vergil, Aeneid
-
…nullo cogente creatis arbuteos fetus montanaque fraga legebant cornaque et in duris haerentia mora rubetis et quae deciderant patula Iovis arbore glandes. Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris mulcebant zephyri natos sine semine flores. Mox etiam fruges tellus…
Ovid, Metamorphoses
-
…lintres et modo tam tardas funibus ire ratis ; et nemus omne satas intendat vertice silvas, urgetur quantis Caucasus arboribus ; non tamen ista meo valeant contendere amori nescit Amor magnis cedere divitiis. nam sive optatam mecum trahit illa…
Propertius, Elegies
-
…videri. Principio venti vis verberat incita corpus ingentisque ruit navis et nubila differt, interdum rapido percurrens turbine campos arboribus magnis sternit montisque supremos silvifragis vexat flabris ita perfurit acri cum fremitu saevitque minaci murmure pontus. sunt igitur venti…
Lucretius, De Rerum Natura