radix
radix, a root
- I Lit.
- 1 In gen. (mostly in plur.): radices agere, to strike root, Varr. R. R. 1, 37 fin.; Ov. R. Am. 106; id. M. 4, 254; Col. 5, 6, 8; Plin. 16, 31, 56, § 127; cf. infra, II.: capere radices, to take root, Cato R. R. 133, 3; Plin. 17, 17, 27, § 123: penitus immittere radices, Quint. 1, 3, 5: emittere radices e capite, ex se, Col. 3, 18, 6; 5, 10, 13: descendunt radices, Plin. 16, 31, 56, § 129: arbores ab radicibus subruere, Caes. B. G. 6, 27, 4: herbas radice revellit, Ov. M. 7, 226: radicibus eruta pinus, Verg. A. 5, 449: segetem ab radicibus imis eruere, id. G. 1, 319.—Sing.: (arbos) quae, quantum vertice ad auras, tantum radice in Tartara tendit, Verg. G. 2, 292; Plin. 16, 31, 56, § 128; Hor. Ep. 2, 2, 150; Ov. H. 5, 147. —
- 2 In partic., an edible root, Caes. B. C. 3, 48; esp. a radish: Syriaca, Col. 11, 3, 16; 59: also simply radix, Pall. 1, 35, 5; Hor. S. 2, 8, 8; Ov. M. 8, 666 al.: dulcis, licorice, Scrib. Comp. 170. —
- B Transf.
- 1 The root, i. e. the lower part of an object, the foot of a hill, mountain, etc.— In plur.: in radicibus Caucasi natus, Cic. Tusc. 2, 22, 52: in radicibus Amani, id. Fam. 15, 4, 9: sub ipsis radicibus montis, Caes. B. G. 7, 36; 7, 51 fin.; 69; id. B. C. 1, 41; 3, 85, 1 et saep. — In sing.: a Palatii radice, Cic. Div. 1, 45, 101; Plin. 37, 10, 66, § 180.—
- 2 That upon which any thing is fixed or rests (e. g. the tongue, a feather, a rock); a root, foundation (poet.; used alike in sing. and plur.): linguae, Ov. M. 6, 557: plumae, id. ib. 2, 583: saxi, Lucr. 2, 102; Ov. M. 14, 713.—
- 3 Radix virilis = membrum virile, Cael. Aur. Tard. 2, 1, 13.—
- II Trop., a root, ground, basis, foundation, origin, source (almost entirely in the plur.): vera gloria radices agit atque etiam propagatur, Cic. Off. 2, 12, 43: virtus altissimis defixa radicibus, id. Phil. 4, 5, 13: audeamus non solum ramos amputare miseriarum, sed omnes radicum fibras evellere, id. Tusc. 3, 6, 13: facilitatis et patientiae, id. Cael. 6, 14: Pompeius eo robore vir, iis radicibus, i. e. so deeply rooted, firmly established in the State, id. Att. 6, 6, 4: illic radices, illic fundamenta sunt, Quint. 10, 3, 3: a radicibus evertere domum, from its foundation, utterly, Phaedr. 3, 10, 49: ex iisdem, quibus nos, radicibus natum (C. Marium), i. e. a native of the same city, Cic. Sest. 22, 50; Varr. R. R. 2, 8, 1; cf. in sing.: Apollinis se radice ortum, Plin. 35, 10, 36, § 72: ego sum radix David, Vulg. Apoc. 22, 16 et saep.— Of words, origin, derivation, Varr. L. L. 6, 5, 61; 7, 3, 88 al.
legebam apostoli voce oleastri ramum bonae olivae insertum fuisse, sed a societate ~icis pinguedinis ejusdem [cf. ], si non timuisset, sed alta saperet, excidendum: socius ~icis et pinguedinis olivae Rom. xi 17
nascitur atra frutex ex ista radice frondens
caudices, ~ices arborum
cadex [? l. caudex ], radex [? l. radix ]
~ix autem plante mediatrix est inter plantam et cibum
operacio ~icis est attrahere nutrimentum et operacio folii cooperire fructum
reddendo ‥ annuatim nobis quamdiu nos vixerimus unam ~icem zinziberis ad Pascham
germen iniquitatis, ~ix amaritudinis, virulenta plantatio nostris condigna meritis
ubi de singulis verborum ~icibus multiplices regularum ramusculos pululasse antiqua ‥ traditio declarat
erutis passionum ~icibus [gl.: ]wyrtruman
donec altum [sic ] monasterialis observantiae radicem figeret
voluptas ‥ avolat et transit sed peccatum pertinacem ~icem infigit
hic vir vite venerabilis ab adolescencia sua mente et corpore redoluit castitate, de ~ice patientie florens
~ibus virtuosis oriens precellens
quod raphanum Greci, nos ~icem vocamus
raphanum, A.radiche . ~ix quando simpliciter idem. idem significat quod raphanum usuale
~ix quando simpliciter ponitur pro raphano usualiter intelligitur
~ix arboris Marie, i. atanasia
gliquiritia, i. ~ix pontica
glycyrrhizacalled in Latin ~ix dulcisis named in English lycores ‥
aspaltium, i. minutae genestellae ~ix
solvent annuatim ‥ unam ~icem gyngiberis ad natale Domini
solvit ‥ per annum ‥ unum clavum gariofili et unam ~icem ging’
reddendo ‥ j ~icem zinzebery ad Natale Domini
reddendo ‥ unam ~icem gingeberis ad Natale Domini
reddendo ‥ unam ~icem zinzeberis ad Pascha ‥
~ix Herculis, A.mercury or smerdock
~ix minor,genest
[digitum ] minimum solum ‥ super palmae ~icem pones
pollex ‥ debet mensurari ad ~icem unguis pollicis(
non tamen sic constringuntur quin aliquantulum sint aperti per ~icem pilorum interius existentem
~ices [] nervorum sensibilium : Trevisa þe sinowis of felinge
~ices [] lingue et sensibiles nervi : Trevisa rootes
putredo accidit ‥ a malis humoribus ‥ ad ~ices dentium venientibus et ipsas corrumpentibus
[ossa ] que sustentamenta et ~ices membrorum nobilium
in ~ice nasi sunt duo foramina exeuntia ad angulos lacrimales
ciragra est dolor in lacertis et juncturis manuum et digitis incipiens ‥ deinde ad ~icem manus se movens
spiritus fluens non est ~ix cordis accipiendo cor pro parte principali cordis ‥ . virtus est in spiritu ut in ~ice, in corpore cordis ut in ramo
illud semen superficietenus matrici alligatur, ex cujus calore prefati spermatis fumositatibus decoctis ab ipsa matrice dividitur et per ~icem per quam nutrimentum accipit tenetur
Augustinus episcopus volans per montium culmina quasi aquila, ea quae in montium ~icibus fiunt non considerans
ad ~ices montis Libani ubi Jordanis fontes sunt
ad cujus montis ~icem est ecclesia Sancti Petri perpulchra quamvis deserta
cujus [montis ] ad ~ices ‥ monasterium construxerat
ad ~ices pedis castelli defluit amnis piscosus
dilectio mundi cunctorum est ~ix ac fomes vitiorum
ad ~icem [gl.: i. ad initium ] nostri sudoris signum, id est caracter, ponamus
nusquam amoris stabilitus ~icibus
~ices alkimie practice multum sciuntur per hec que hic tractavi
pro declaracione istius materie supponende sunt due ~ices ‥ prima, quod nec Deus nec homo concedit quidquam nature peccabili nisi ‥ alia autem ~ix est quod ‥
dicor Donatus sum radix grammaticatus
Deum creatorem omnium rerum, ~icem et fundamentum principaliter esse
hominem enim oportet esse qui de ~ice hominis egreditur
David ~ix est universe stirpe [(sic ] sue
legi ergo regni Francie sufficiat ‥ matri, non suo vicio sed nature facto que feminam fecit illam ~ices regias succidisse
nam lex nature, quem divine providencie diximus radium, mulierem a suppremo regimine in ~ice humani generis, ubi ipsa genus illud in sexus duos destincxit, naturaliter propellebat
flos virgulti de ~ice [gl.: germine, origine ] Jesse descendens
ecce illum qui nominatur ~ix Jesse
splendida quam felix Jesse est et florida radix
cum ceteri spiritus super florem de ~ice Jesse requiescant
per eum qui egredietur de ~ice Jesse
sed papa ‥ / non curat quid faciant metentes in messe: / ecce radix Jesse teritur compulsa subesse(
verinam ‥ in qua depicta sit ~ix Jesse
~ix, que in geometri latus dicitur, est cujuslibet numeri numerus qui in se ipsum ductus ipsum efficiet, ut 3 novenarii
~ix est omnis res ex unitatibus in se multiplicata
sexta est dividere, set quinta est multiplicare / radicem extrahere pars septima dicitur esse(
minuere, mediare, multiplicare, dividere, et ~ices extrahere
queram ~icem que necessario erit quantitas linee EF que est sinus rectus porcionis EE
si vero gradus fuerunt quorum ~ix querenda est ~ix erit gradus. si vero ‥ alicujus generis fraccionum fuerit numerus subduplus ad denominatorem numeri quadrandi
hujus igitur ~ice quadrata accepta ‥
postea hujus aggregati ~icem quadratam accipias
inveniam ergo ~icem illius quadrati que est quantitas linee FD
regulas arithmeticas ‥ didici usque ad extractionem ~icis quadraticae
quod et faciunt astronomi alii habentes eram, ~ices et tabulas a tempore diluvii institutas
istud kalendarium ‥ habet sibi suppositas duas tabulas parvas ostendentes aureum numerum et litteram Dominicalem pro omni tempore, sumpto anno in quo fueris pro ~ice ‥
septem sunt ~ices in gamma, tres super G per b quadratum, due super C per proprium cantum, due super F per b molle
ordo autem procedit ab uno principio, principium a ~ice. ~ix est quilibet cantus primo datus. exemplum prime ~icis
que quidem ordinatio fit ab aliquo tropo certo tamquam pro ~ice sumpto, ut in antiphonario et gradali
ponitur eciam maxima pro numero mixto cujus ~ix est perfecta, similiter numero mixto cujus ~ix est imperfecta
➳ gén. pl. ordt radicum ; radicium Char. 124, 31.
- 1. wortel [arboris]; ➤ herbas radice revellere; ab radicibus eruere segetem met wortel en al; radices agere wortel schieten (ook metaf.); vera gloria radices agit; Pompeius, vir eo robore, iis radicibus;
- 2. (poët.) radijs;
- 3. onderste deel van een voorwerp, bodem, voet, meestal plur. [montis; collis]; ➤ (metaf.) a radicibus evertere domum (Phaedr.) tot aan de grond toe, helemaal;
- 4. (metaf.) oorsprong, bron [patientiae].
Similiter de pane et vino de meas laboranzas, et Radizes et totos meos peculiares, sic de illo, quod est aplicatum, quam de illo, quod est pro aplicare, medietatem illius habeat filius meus Sanctius, etc.Charta Hispanica vetus apud Anton.
Et misit nuncios ad nos semel, bis et ter, ut daremus ei illam Radicem præfati senioris, et acciperemus mutuum in alio loco, et non consensimus.Charta alia Hispanica apud Sandovallium in Episc. Pampilon. fol. 72 :
Ecclesiam B. Mariæ ipsius sedis liberam dedi cum suis pertinentiis ac decimis, cum sua Radice, et cum omnibus, quæ ad eam pertinent.Hispanis
Raiz, est radix,
bienesvero
raizes, bona immobilia, prædia.
Senior Lope..... misit omnem Radicem suam, quam habebat in villa, quæ dicitur Sotes, etiam et mezquinos quos ibi habebat ad monasterium beatæ Mariæ de Irax.Morettus vertit
HaziendaHisp. facultates, bona, etc.
Quod si habuerit de mea Radice et de mea progenie, apud Morettum Antiq. Navarræ pag. 403. A voce
Race, quod utcumque confirmari potest loco laudato, ubi
Radixeadem notione sumitur, qua
RaceGallicum ; hanc tamen originationem improbat Eccardus in suis notis ad Pactum Legis Salicæ tit. 63. contenditque nostrum
Racea Germanico
Reiss, Ramus, crassiuncule pronunciato derivari.
Item dicto Rotier pro octo petiis, dictis Radicibus, pro dicto pressorio, qualibet duarum tesiarum cum dimidia.
- 2 RAD-, a root: radices palmarum conligebant: Virga radicibus actis surrexit, struck root, O.: arbores ab radicibus subruere, Cs.: radicibus eruta pinus, V.: genus radicis inventum, quod admixtum lacte, etc., Cs.: (herbas) radice revellit, O.: monstratā radice vel herbā (as a medicine), H.—A radish: lactucae, radices, H., O.—The root, lower part, foot, foundation: in radicibus Caucasi natus: sub ipsis radicibus montis, Cs.: a Palati radice.—A point of origin, supporting part, root: linguae, O.: vivum (saxum) radice tenetur, O.—Fig., a root, ground, basis, foundation, origin, source.—Only plur: vera gloria radices agit atque etiam propagatur: virtus altissimis defixa radicibus: Pompeius eo robore vir, iis radicibus, i. e. so firmly established in the State: a radicibus evertere domum, utterly, Ph.: ex iisdem, quibus nos, radicibus natus, i. e. of the same city.
-
…spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc…
Julius Caesar, Gallic War
-
…supra diximus, Catilinam agitare. Igitur ubi iter eius ex perfugis cognovit, castra propere movit ac sub ipsis radicibus montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. Neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno…
Sallust, Catilina
-
…mollia cinguntur tenui praecordia libro, in frondem crines, in ramos bracchia crescunt, pes modo tam velox pigris radicibus haeret, ora cacumen habet ; remanet nitor unus in illa. Hanc quoque Phoebus amat, positaque in stipite…
Ovid, Metamorphoses
-
…cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…escas, intimi autem conficiunt qui genuini vocantur ; quae confectio etiam a lingua adiuvari videtur. linguam autem ad radices eius haerens excipit stomachus, quo primum inlabuntur ea quae accepta sunt ore. is utraque ex parte tosillas attingens…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…, quod eo incitati studio inconsultius processerant ; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant…
Julius Caesar, Civil War
-
…perfugisse ad Pompeium supra docuimus, cum quibusdam interfecit. Pompeius, qui castra in colle habebat, ad infimas radices montis aciem instruebat, semper, ut videbatur, expectans, si iniquis locis Caesar se subiceret. Caesar nulla…
Julius Caesar, Civil War
-
…in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur…
Julius Caesar, Civil War
-
…vel globosos turbines existere ictos undis concursantibus nisi quas terrestres pontus strages conciet aut forte Triton fuscina evertens specus subter radices penitus undanti in freto molem ex profundo saxeam ad caelum eruit dubitat primo quae sit ea natura quam cernit ignotam…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…vendendis rebus committendum putet definio, inquit, Italiam. satis certa regio. etenim quantulum interest utrum in Massici radices, an in Silam silvam deducamini age, non definis locum ; quid naturam agri vero, inquit, qvi…
Cicero, de Lege Agraria