caput
caput, the head
the mouth of the Rhine
capital punishment
on behalf of the capital and the citadel of Italy, Rome
- I The head, of men and animals: oscitat in campis caput a cervice revolsum, Enn. Ann. 462 Vahl.: i lictor, conliga manus, caput obnubito, form. ap. Cic. Rab. Perd. 4, 13; cf. Liv. 1, 26, 6: tun' capite cano amas, homo nequissume? Plaut. Merc. 2, 2, 34 (305); so, cano capite, id. As. 5, 2, 84 (934); id. Cas. 3, 1, 4 (518); Tib. 1, 1, 72; Pers. 1, 83 al.; cf. Tib. 1, 10, 43, and: capitis nives, Hor. C. 4, 13, 12, and Quint. 8, 6, 17 Spald.: raso capite calvus, Plaut. Am. 1, 1, 306 (458): irraso, id. Rud. 5, 2, 16 (1303): intonsum, Quint. 12, 10, 47: amputare alicui, Suet. Galb. 20; Vulg. 1 Par. 10, 9: capite operto, Cic. Sen. 10, 34: obvoluto, id. Phil. 2, 31, 77 Klotz: caput aperire, id. ib.: abscindere cervicibus, id. ib. 11, 2, 5: demittere, Caes. B. G. 1, 32; Cat. 87, 8; Verg. A. 9, 437: attollere. Ov. M. 5, 503: extollere, to become bold, Cic. Planc. 13, 33: efferre, to raise one’s head, to be eminent, Verg. E. 1, 25 al.—Of animals, Tib. 2, 1, 8; Hor. S. 1, 2, 89; 2, 3, 200; id. Ep. 1, 1, 76 al.—
- b Prov.: supra caput esse, to be over one’s head, i.e. to be at one’s very doors, to threaten in consequence of nearness ( = imminere, impendere), Sall. C. 52, 24; Liv. 3, 17, 2; Cic. Q. Fr. 1, 2, 2, § 6; Tac. H. 4, 69; cf. Kritz ad Sall. l. l.: capita conferre (like our phrase to put heads together, i. e to confer together in secret), Liv. 2, 45, 7: ire praecipitem in lutum, per caputque pedesque, over head and ears, Cat. 17, 9: nec caput nec pedes, neither beginning nor end, good for nothing, Cic. Fam. 7, 31, 2; cf. Cato ap. Liv. Epit. lib. 50; Plaut. As. 3, 3, 139 (729) sq.—
- c Capita aut navia (al. navim), heads or tails, a play of the Roman youth in which a piece of money is thrown up, to see whether the figure-side (the head of Janus) or the reverse-side (a ship) will fall uppermost, Macr. S. 1, 7; Aur. Vict. Orig. 3; cf. Ov. F. 1, 239; Paul. Nol. Poëm. 38, 73.—
- d Poet., the head, as the seat of the understanding: aliena negotia Per caput saliunt, run through the head, Hor. S. 2, 6, 34; so id. ib. 2, 3, 132; id. A. P. 300.—
- e Ad Capita bubula, a place in Rome in the tenth region, where Augustus was born, Suet. Aug. 5.—
- 2 Transf., of inanimate things.
- a In gen., the head, top, summit, point, end, extremity (beginning or end): ulpici, Cato R. R. 71: allii, Col. 6, 34, 1: porri, id. 11, 3, 17: papaveris, Liv. 1, 54, 6; Verg. A. 9, 437: bulborum, Plin. 19, 5, 30, § 94: caulis, id. 19, 8, 41, § 140 al.: jecoris (or jecinoris, jocinoris), Cic. Div. 2, 13, 32; Liv. 8, 9, 1; cf. id. 27, 26, 14; 41, 14, 7; cf. Paul. ex Fest. p. 244 Müll.: extorum, Ov. M. 15, 795; Luc. 1, 627; Plin. 11, 37, 73, § 189: pontis, tēte de pont, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 18, 4; cf. Front. Arat. 2, 13, 5: tignorum, Caes. B. C. 2, 9: columnae, Plin. 34, 3, 7, § 13: molis, the highest point of the mole, Curt. 4, 2, 23: xysti, Plin. Ep. 2, 17, 20: porticus, id. ib. 5, 6, 19 al.—
- b Esp., of rivers,
- α The origin, source, spring (head): caput aquae illud est, unde aqua nascitur, Dig. 43, 20, 1, § 8; so Lucr. 5, 270; 6, 636; 6, 729; Tib. 1, 7, 24; Hor. C. 1, 1, 22; id. S. 1, 10, 37; Verg. G. 4, 319; 4, 368; Ov. M. 2, 255; Hirt. B. G. 8, 41; Liv. 1, 51, 9; 2, 38, 1; 37, 18, 6: fontium, Vitr. 8, 1; Mel. 3, 2, 8; Plin. Ep. 8, 8, 5; 10, 91, 1 al.—
- β (more rare) The mouth, embouchure, Caes. B. G. 4, 10; Liv. 33, 41, 7; Luc. 2, 52; 3, 202.—
- c Also of plants, sometimes the root, Cato R. R. 36; 43; 51: vitis, id. ib. 33, 1; 95, 2; Plin. 17, 22, 35, § 195; Verg. G. 2, 355.—
- d Also, in reference to the vine, vine branches, Col. 3, 10, 1; Cic. Sen. 15, 53.—Poet., also the summit, top of trees, Enn. ap. Gell. 13, 20, and ap. Non. 195, 24; Ov. M. 1, 567; Poët. ap. Quint. 9, 4, 90; Claud. Rapt. Pros. 3, 370. —
- e Of mountains, rocks, Verg. A. 4, 249; 6, 360.—
- f Of a boil that swells out, Cels. 8, 9; hence, facere, to come to a head, Plin. 22, 25, 76, § 159; 26, 12, 77, § 125; cf.: capita deorum appellabantur fasciculi facti ex verbenis, Paul. ex Fest. p. 64 Müll.—
- II Per meton. (pars pro toto), a man, person, or animal (very freq. in prose and poetry; cf. κάρα, κεφαλή, , in the same signif.; v. Liddell and Scott and Robinson): pro capite tuo quantum dedit, Plaut. Most. 1, 3, 54 (210); id. Pers. 1, 1, 37 (37): hoc conruptum'st caput, id. Ep. 1, 1, 85 (85): siquidem hoc vivet caput, i. e. ego, id. Ps. 2, 4, 33 (726); so id. Stich. 5, 5, 10 (751); cf. id. Capt. 5, 1, 25 (946): ridiculum caput! Ter. And. 371: festivum, id. Ad. 261: lepidum, id. ib. 966: carum, Verg. A. 4, 354; Hor. C. 1, 24, 2: liberum, Cic. Verr. 2, 2, 32, § 79: vilia, Liv. 25, 6, 9: viliora, id. 9, 26, 22: vilissima, id. 24, 5, 13: ignota, id. 3, 7, 7; cf. id. 2, 5, 6: liberorum servorumque, id. 29, 29, 3 al.—In imprecations: istic capiti dicito, Plaut. Rud. 3, 6, 47 (885); cf.: vae capiti tuo, id. Most. 4, 3, 10 (1002); so id. Poen. 3, 3, 32 (646); Ter. Phorm. 490; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 1, 4; Tib. 1, 2, 12; Verg. A. 8, 484; 11, 399 al.—With numerals: capitum Helvetiorum milia CCLXIII., souls, Caes. B. G. 1, 29; 4, 15: quot capitum vivunt, totidem studiorum Milia, Hor. S. 2, 1, 27; id. Ep. 2, 2, 189; cf. id. C. 1, 28, 20 al.; so, in capita, in distribution, to or for each person (cf. in Heb. also , for each head, poll, = for each individual, v. Robinson in h. v.), Liv. 2, 33, 11; 32, 17, 2; 34, 50, 6 al. (cf.: in singulos, id. 42, 4, 5).—Of. the poll-tax: exactio capitum, Cic. Fam. 3, 8, 5; so, capite censi, v. censeo.—Of animals, Verg. A. 3, 391; Col. 6, 5, 4 fin.; 8, 5, 4; 8, 5, 7; 8, 11, 13; Veg. Vet. 1, 18.—
- III Trop.
- 1 Life, and specif.,
- a Physical life: carum, Plaut. Capt. 2, 1, 33 (227) sq.; 5, 1, 26 (947): si capitis res siet, if it is a matter of life and death, id. Trin. 4, 2, 120 (962): capitis periculum adire, to risk one’s life, Ter. And. 677; id. Hec. 334; cf. id. Phorm. 490 Runnk.: capitis poena, capital punishment, Caes. B. G. 7, 71: pactum pro capite pretium, Cic. Off. 3, 29, 107: cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, id. ib. 1, 12, 38: cum dimicatione capitis, id. Prov. Cons. 9, 23; cf.: suo capite decernere, id. Att. 10, 9, 2; so Liv. 2, 12, 10; Cic. Fin. 5, 22, 64; Liv. 9, 5, 5: caput offerre pro patriā, Cic. Sull. 30, 84: patrium tibi crede caput, i. e. patris vitam et salutem, Ov. M. 8, 94; so, capitis accusare, to accuse of a capital crime, Nep. Paus. 2 fin.: absolvere, id. Milt. 7, 6: damnare, id. Alcib. 4, 5; id. Eum. 5, 1: tergo ac capite puniri, Liv. 3, 55, 14: caput Jovi sacrum, id. 3, 55, 7: sacratum, id. 10, 38, 3 al.; cf. Ov. M. 9, 296.—
- b Civil or political life, acc. to the Roman idea, including the rights of liberty, citizenship, and family (libertatis, civitatis, familiae): its loss or deprivation was called deminutio or minutio capitis, acc. to the foll. jurid. distinction: capitis deminutionis tria genera sunt: maxima, media, minima; tria enim sunt, quae habemus: libertatem, civitatem, familiam. Igitur cum omnia haec amittimus (as by servitude or condemnation to death), maximam esse capitis deminutionem; cum vero amittimus civitatem (as in the interdictio aquae et ignis) libertatem retinemus, mediam esse capitis deminutionem; cum et libertas et civitas retinetur, familia tantum mutatur (as by adoption, or, in the case of women, by marriage) minimam esse capitis deminutionem constat, Dig. 4, 5, 11; cf. Just. Inst. 1, 16, 4; Cic. de Or. 1, 40, 181; 1, 54, 231; id. Tusc. 1, 29, 71; Liv. 3, 55, 14; 22, 60, 15: capitis minor, Hor. C. 3, 5, 42: servus manumissus capite non minuitur, quia nulnum caput habuit, Dig. 4, 5, 3, § 1.—Of the deminutio media, Cic. Brut. 36, 136; id. Verr. 2, 2, 40, §§ 98 and 99; id. Quint. 2, 8 al.—Of the deminutio minima, Cic. Top. 4, 18; cf. Gai Inst. 1, 162.—
- 2 The first or chief person or thing, the head, leader, chief, guide (very freq.).
- α With gen.: scelerum, an arrant knave, Plaut. Curc. 2, 1, 19 (234); id. Bacch. 4, 7, 31 (829); id. Mil. 2, 6, 14 (494); id. Ps. 1, 5, 31 (445); 4, 5, 3 (1054); id. Rud. 4, 4, 54 (1098): perjuri, id. ib. 4, 4, 55 (1099): concitandorum Graecorum, Cic. Fl. 18, 42: consilil, Liv. 8, 31, 7: conjurationis, id. 9, 26, 7: caput rei Romanae Camillus, id. 6, 3, 1; cf.: caput rerum Masinissam fuisse, id. 28, 35, 12; so id. 26, 40, 13: reipublicae, Tac. A. 1, 13: nominis Latini, heads, chiefs, Liv. 1, 52, 4: belli, id. 45, 7, 3: Suevorum, chief tribe, Tac. G. 39 fin. al.—The predicate in gen. masc.: capita conjurationis ejus virgis caesi ac securi percussi, Liv. 10, 1, 3.—
- β With esse and dat.: ego caput fui argento reperiundo, Plaut. As. 3, 3, 138 (728); cf.: illic est huic rei caput, author, contriver, Ter. And. 458; so id. Ad. 568 al.—
- γ Absol.: urgerent philosophorum greges, jam ab illo fonte et capite Socrate, Cic. de Or. 1, 10, 42: corpori valido caput deerat, guide, leader, Liv. 5, 46, 5: esse aliquod caput (i. e. regem) placebat, id. 1, 17, 4; cf. id. 1, 23, 4; Hor. S. 2, 5, 74 al.—Of things, head, chief, capital, etc.; thus of cities: Thebas caput fuisse totius Graeciae, head, first city, Nep. Epam. 10 fin.; so with gen., Liv. 9, 37, 12; 10, 37, 4 Weissenb. ad loc.; 23, 11, 11; 37, 18, 3 (with arx); cf.: pro capite atque arce Italiae, urbe Romanā, Liv. 22, 32, 5; and with dat.: Romam caput Latio esse, id. 8, 4, 5; and: brevi caput Italiae omni Capuam fore, id. 23, 10, 2 Drak. N. cr.—Of other localities: castellum quod caput ejus regionis erat, the head, principal place, Liv. 21, 33, 11.—Of other things: jus nigrum, quod cenae caput erat, the principal dish, Cic. Tusc. 5, 34, 98; cf. id. Fin. 2, 8, 25: patrimonii publici, id. Agr. 1, 7, 21; cf. id. ib. 2, 29, 80; Liv. 6, 14, 10: caput esse artis, decere, the main or principal point, Cic. de Or. 1, 29, 132: caput esse ad beate vivendum securitatem, id. Lael. 13, 45: ad consilium de re publicā dandum caput est nosse rem publicam; ad dicendum vero probabiliter, nosse mores civitatis, id. de Or. 2, 82, 337; 1, 19, 87: litterarum, summary, purport, substance, id. Phil. 2, 31, 77: caput Epicuri, the fundamental principle, dogma, id. Ac. 2 (Luc.), 32, 101; cf. Quint. 3, 11, 27: rerum, the chief or central point, head, Cic. Brut. 44, 164.—So in writings, a division, section, paragraph, chapter, etc.: a primo capite legis usque ad extremum, Cic. Agr. 2, 6, 15; cf. id. ib. 2, 10, 26; id. Verr. 2, 1, 46, § 118 Ascon.; id. Fam. 3, 8, 4; Gell. 2, 15, 4 al.; Cic. de Or. 2, 55, 223; id. Fam. 7, 22 med.; Quint. 10, 7, 32: id quod caput est, Cic. Att. 1, 17, 4; so id. Fam. 3, 7, 4.—Of money, the principal sum, the capital, stock (syn. sors; opp. usurae), Cic. Verr. 2, 1, 4, § 11; 2, 3, 35, § 80 sq.; id. Att. 15, 26, 4; Liv. 6, 15, 10; 6, 35, 4; Hor. S. 1, 2, 14 al.
2) der Tiere, a) eig.: c. iumenti, Nep.: c. equinum, Plin.: c. elephantinum, Val. Max.: c. simininum, Iul. Obsequ.: trium capitum canis, Mythogr. Lat.: hydra multa capita habens, Sen.: belua multorum es capitum, Hor. – dah. ad capita bubula, »bei den Ochsenköpfen«, ein Ort in Rom, wo O. in Stein eingehauen waren, Suet. Aug. 5. – b) meton. = das ganze Tier, ein Stück, bina boum capita, Verg.: grex XXV capitum, Col.: triginta capitum fetus, Verg.
B) von Lebl., der Kopf, die Spitze, Kuppe, das Oberste, Äußerste (Anfang oder Ende), papaveris, Mohnkopf, Liv.: tignorum, Caes.: trabis, Veget. mil.: pontis, Brückenkopf, Planc. in Cic. ep.: iecinoris, Cic.: columnae, Kapitäl, Plin.: fistulae, Vorderende, Mündung, Liv.: alii, Bolle, Cato u. Plin.: capita vitis, Wurzeln, Cato u. Plin., od. die Ranken, Col. u. Cic.: capita loramentorum, die Enden, Iustin.: arcus, die Enden, Verg.: vectis, der lange Teil, Liv.: c. machinae, quae graece κανὼν μουσικός appellatur, die Kanzelle an der Wasserorgel, Vitr.: perangusta capita (mitellae), die ganz schmalen Enden der chirurg. Armbinde (Ggstz. latitudo, der breite Teil), Cels.: c. fasciae, habenae, lini, Cels.: uti aequalia duo capita (Enden des Seiles) sint, funis cum erit extensus, Vitr.: si nusquam caput (eine Geschwulst, Beule) se ostendit, Cels.: caput facere (v. Beulen usw.), hoch aufschwellen, Plin. – von Örtl., c. silvae, Wipfel, Sen. poët.: capita aspera montis, äußerste Spitze, Verg.: in capite Bithyniae, am äußersten Punkte (Ein- u. Ausgang), Plin. ep. – v. Gewässern, sowohl der Ursprung, die Quelle, Enipei, Verg.: Rheni, Mela: amnis, Verg.: fontis, Hirt. b. G., Vitr. u.a.: als die Mündung, der Ausfluß (aber seltener), capita Rheni, Caes.: u. so Rheni c., Hor. u. Lucan.: im Bilde, die Quelle, der Ursitz, die Urquelle, der Ausgangspunkt, die Grundlage, der allgemeine Gesichtspunkt (die Kategorie), quo invento ab eo quasi capite disputatio ducitur, Cic.: nonne his vestigiis ad caput maleficii perveniri solet? Cic.: si quid (ein Gerücht) sine capite manabit, ohne sichere Quelle, Cic.: nos de Dolabella cotidie, quae volumus, audimus: sed adhuc sine capite (ohne Quelle), sine auctore (unverbürgt), rumore nuntio, Cic. ep.: aperiamus autem capita, unde etc., Cic. – u. so oft verb. mit fons, zB. ille fons et caput (ihr Urheber u. Stifter) Socrates, Cic.: in ea (sc. in aegritudine) est fons miseriarum et caput, die Quelle u. Grundursache, Cic. – u. der Anfang, cuncta igitur a capite (von Anfang an) proposito ordine persequamur, Pacat. pan. 4, 1.
II) übtr., was in irgend etw. das Erste, Vorzüglichste ist, 1) v. Pers., das Haupt, die Hauptperson, der Stimmführer, Hauptanstifter, rei publicae, die Hauptperson im Staate, Tac.: c. scelerum, Erzhalunke, periuri caput, der ganz verlogene Kerl, Plaut. (s. Brix Plaut. mil. 494): illic est huic rei caput, Ter.: c. omnium Graecorum concitandorum, Cic.: capita coniurationis, Liv.: capita Latini nominis, Liv.: caput rerum Masinissam fuisse, Liv.: statim et seditio crevit, ut caput et consilium (ein beratendes Haupt) habere coepit, Iustin. – 2) v. Lebl., a) im allg., das Haupt, die Hauptsache, cenae, das vorzüglichste Gericht, Hauptgericht, Cic.: patrimonii, das vorzüglichste Stück, Liv.: litterarum, Hauptinhalt, Hauptpunkt, Cic.: rerum, Hauptpunkt, Cic.: caput est, ist der Hauptpunkt, Cic.: c. Epicuri, Hauptgrundsatz, Cic.: c. civilis prudentiae, oberstes Prinzip, Cic. – b) in Gesetzen u. Schriften, der Hauptsatz, Hauptabschnitt, Paragraph, das Kapitel, legis, Cic.: epistulae, Cic.: unius capitis lectio (Lektüre), Treb. Poll.: quae scripserimus in summas sive in commentarium et capita conferre, Quint. – u. ein Absatz, Abschnitt in Urkunden, Corp. inscr. Lat. 11, 3614 (Decr. decur. Caerel. 15). Gromat. vet. p. 263 sq. – c) v. Geld u. Geldeswert, die Hauptsumme, der Stock, das Kapital (Ggstz. usurae), de capite deducite, quod usuris pernumeratum est, Liv.: quinas hic capiti mercedes exsecat, Hor. – de capite ipso demere, die Pachtsumme kürzen, Cic.: de capite quantum commodum fuit frumenti detraxit, Cic. – de illo Tulliano capite (Schuld) libere cum Cascellio loquare, Cic. – d) v. Örtl., der vornehmste Ort, die vornehmste Stadt, die Hauptstadt, der Hauptsitz, Thebae c. totius Graeciae, Nep.: Roma, c. orbis terrarum, Liv.: Persepolis, c. regni, Plin.: c. gentis Artaxata, Tac.: c. belli, Liv. – ➳ Abl. auch capiti, Catull. 68, 124. Amm. 18, 5. – In Inschrn. auch kaput od. bl. k. geschr., zB. Corp. inscr. Lat. 14, 2112. Gromat. vet. p. 263 sq.: u. capud, Corp. inscr. Lat. 7, 897.
capud
sensit dimi diam corporis sui partem a ~ite usque ad pedes paralysis labore depressam
gaudebatque suo capiti portare coronam
surrexit et ad altare tetendit ‥ erecto ~ite
cooperuit ~ud suum quodam barhudo
ad decollandum quendam J. probatorem ‥, cujus ~ud reportatum ‥ et ‥ suspensum fuit ad furcas ‥ comitis
fecit eum ‥ proici in profundum ‥ ~ite suo precedente
~ud commovet [ME: ]heo ‥ schekeð pet heaved
~ut archiepiscopi ‥ super pontem Londoniarum ‥ pro ludibrio affixerunt
“per ~ut meum vobis assero quod hinc non egrediemini”
respondit [Henricus III ] ‥: “O pro ~ite Dei!” ut utar verbis suis consuetis
eos plane in ~ut suum mentitos fuisse manifestius convicerunt
comes respondit: ‥ “tu mentiris in ~ud tuum”
cujus transitus in ~ut ipsorum ‥ redundavit
convertetur dolor ejus in ~ut ejus
dum caput ex Herebo nigrantis filia Noctis / tollit
decimum Capricorni [signum ] ab ea [parte ] quam in medio Decembri sol inhabitat ‥ ~ut attollit
inter nobiles orbis urbes ‥ civitas Londonie ‥ una est que ‥ ~ut altius extollit
serpens ille tabidus ‥ manifeste exserit ~ut
lapis ‥ oblongus cum cornelino et ~ite hominis(
unum corium de cervo cum ~ite domicelle
duo anuli cum ~itibus de lapide Israel
una capella pro servicio defunctorum ‥ cum ‥ paramentis ‥ et amictis ‥ nigri coloris signata ~itibus mortuorum
[Gerbertum ] fudisse sibi statue ~ut ‥ quod ‥ interrogatum loqueretur
vultus ~itis abscisi discooperiatur et convertetur versus inimicum tuum
tale ~ut [Veneris aut Saturni ] debite consecratum multum divinius idolo videtur. ~ut namque hujusmodi plurimi spiritus incolere perhibentur; idolum vero unus
[Templarii ] habent ~ut cujusdam Sarraceni penes se, qui quondam, ut credunt, fuit magister ordinis eorum et istos nefarios ritus induxit
~ud illud fuit ~ud cujusdam Sarasini et ‥ ipse ~ud predictum in Tolet in quadam civitate in Ispannia emit causa includendi in eo quendam spiritum, ut idem spiritus ad interrogata responderet
in ~ite omnes sensus apparent, unde et ipsius anime, que consistit corpori, quodammodo personam gerit
membra ~iti naturaliter coaptantur, ut ~ud dirigat sua membra
nec crederem ~iti meo de exposicione sensus litteralis ejus scripture nisi ‥
rex ‥ absque consensu ‥ magnatum, ex proprio ~ite et fautorum suorum instinctu ‥ misit brevia
scribens testamentum dicte A. ex proprio ~ite scripsit ‥
quia illud voluntarie et ex ~ite quodam colore iracundie factum fuerat ‥ liberati fuerunt
hoc non ut de mandato nostro set ex proprio ~ite fac[iatis ]
[hoc ] non ex ~ite meo nec ad vindictam aliquam sed ex ordinacione communi ‥ processit
ex suo ~ite mittet, non ex meo
circumvallantes domum parliementi in medio paviamenti palacii ex hoc ~ite tantum †factum [? l. factam ]
tu vero solus, tamquam vir tui ~itis, ea admittere noluisti
~ite absoluto, ~itis periculo liberatus et †obsolutus
non sit alia emendatio nisi ~ud [(AS: ]pæt heafod
rem agi sciatis pro ~ite
~ite census, solum ~ut suum deducit ad censum, honorem vel ad divitias
modo [burgenses ] non reddunt consuetudinem nisi de suis ~itibus
tunc reddebant consuetudinem regis; modo reddunt nisi ~ut hominis
pauperes burgenses qui non possunt reddere ad geltum regis nisi j d. de suis ~itibus
burgenses ‥ conquirant illum malefactorem, vivum vel mortuum, ‥ ~ut pro ~ite [(AS: ]heafod wið heafde
tutor habet potestatem in ~ite libero ‥ ut patrimonium ejus conservet
non tallietur in tota vita sua ‥ nisi ‥ per ~ita speciale fecerimus assideri tallagium
si ‥ chevagium solverint, quod dicitur recognitio in signum subjectionis et dominii de ~ite suo
tributum in ~ita hominum ‥ impositum est
me caput horrentis fertur genuisse draconis
equus ‥ ~ut in terram declinare ‥ coepit
occiderunt ‥ j damam, cujus capud ‥ Simon ‥ abcidit et super pelum posuit
amitum ‥ poudratum cum ~itibus capri
monstrum ‥ habens ~ut asininum, caudam equinam, pectus leoninum
Radulfi ‥ qui pro magnitudine ~itis ‥ jocose cognominatus est ~ut Asini
mirum animal [sc. pecten ] duo habens ~ita et dentes lx
amputato uno ~ite, instar Hydre ‥ multa ~ita succreverunt
utlagabit eum rex, et, si postea repertus fuerit ‥, regi reddetur vel ~ut ipsius, si sese defenderit. lupinum enim gerit ~ut a die utlagationis sue, quod ab Anglis(uulfesheved nominatur
ex quo H. noluit comparere ad pacem regis gereret lupinum ~ud
forisfacit utlagatus omnia que pacis sunt, quia a tempore quo utlagatus est ~ut lupinum, ita quod ab omnibus interfici poterit et impune
scire in quibus signis ‥ sibi opponi debeant sol et luna, ~ut et cauda draconis(
asserunt quidam eclvpsim solis factam fuisse. quod si verum est, tunc sol erat in ~ite draconis et luna in cauda, vel sol in cauda et luna in ~ite
equatum motum mediumque, caputque draconis / cum cauda
pro duabus [sic ] ~itibus porcorum [vini ]
tempore inquisicionis capte ‥ de et super vinis ‥ reperiebantur lxxiiij tonelli, una pipa et ~ud porci sub ‥ marqua predicta
canis ~ut,hundes heavod
~ud leonis florem habet indum formatum ad modum ~itis leonis
den[s ] leonis, ~ud monachi idem, cui folium lactessit in fraccione; G.dent de lion , A.doleroune
assignata fuerunt unicuique bovate terre xv ~ita, viz. tam boum quam equorum
recipit vicarius ‥ pro singulis ~itibus junctis ‥ in carucis ‥ j panem
j ferculum de carnibus, j ~ut de pullaille(
nimphea ‥ alcius super aquam proferens ~ud, multa infra aquam ~ita habens
far ‥ fit de quolibet grano panifico, si solum retundetur [sic ] exesis ~itibus et decorticetur
rasus alleorum continet xx †flones [l. glones ] et quelibet †flonis [l. glonis ] xxv ~ita
le rees allium continet xv †gloues [l. ], et quelibet †glones gloue [l. ] ex xxv capitibusglone
lego ij paltokes ‥ fratri meo, cum ~ite et cirotecis ferreis
j tunica de russet cum ~ite colorato
pro vij ~itibus de crine pro facturales attires
ix s. quos posuit ‥ in uno ~ite de cendal de Lukes ‥ et iiij s. quos posuit ‥ in quodam alio ~ite de cendal de Melan
xxviij s. ‥ in iiij ~itibus cendal’ ad penecellos faciendos
pro iiij ~itibus fustanei rubei [ad papillionem regis ] xij s. et vj d.
de duodena ~itum de cendallo
de qualibet duodena ~itum sindonis venalis, ij d.
solutum pro ij ~itibus ficuum emptis pro expensis conventus, viij s.
lignum quod ultra campane ~ut protenditur
vexillum ‥ cum ~ite de quodam baudekino
pro factura imaginum ad crucem virge, ~itis et anuli
[novicii ] ducantur in capitulo ‥ et facient inclinacionem ad ~ita petrarum
Ricardo le Coupere ‥ pro ~itibus ‥ doleorum infra ponendis, capiendo pro ~ite j d.
~ut et pes sex linearum sequencium declarant naturam signorum(
j baculus pastoralis cum ~ite eburneo
ij vela pendencia in ~itibus altaris
jam navis ‥ preterierat portum Ulixisbone et ~ut S. Vincentii
inde transivit per montem valde excelsum qui ~ut dicitur Turkie
portat de argento et ~ut scuti de azorio
sol medium teneat punctum, quod dicerecenith / novit Arabs, novit lingua Latina ‘caput’
voco zenith ~itis extremitatem linee recte ducte a centro terre per ~ut hominis usque ad firmamentum
de redditibus ‥ alienatis ‥ non fiat mencio decetero in rotulis, set deleantur omnino tam de ~ite redditus quam de decasu
fratribus pro oblacionibus suis de v terminis, ut patet per ~ita
tabularum extrema non ex aliquo sago mediato [cf. ] sed ex sagorum potius ~itibus ‥ cooperta fueruntExod. xxvi 12
mulier ‥ cruci duas candelas affixerat, quatuor ~itibus accensas
digitus incurvus suum ~ut erexit
posuit ~ud fili foris ad hostium, et tunc venit W. et traxit filum
[cor ] ~ite deorsum, radice superius conversa, ‥ dependet
sunt eorum ligamenta ossa cartilaginosa que vocantur spatularum ~ita
concavitas apud ~ut humeri
homospalta est spacium ab humero usque ad ~ut spine superioris
empcio ~itum factorum pro quarellis ‥; pro mmviijc consimilium ~itum [] : †capit[ensium] ‥ †capten[sium] RGasc III cxlix
~ut illius sagitte fuit de ferro de longitudine sex pollicum hominis et grossitudine prope illam sagittam ij pollicum hominis
xij ~ita sagittarum precii vj d.
in ‥ ij ~itibus pro launciis
j canonem grossum vocatum gunnum cum ij ~itibus in j trunco(
in ‥ iiij clutis ponendis sub ~itibus carucarum
in unobrodreste cum j ~ite ad carucam cum posicione ejusdem super carucam
xij lectos cum tapetibus ad ~ut
hostia ferrea ante altare ad ~ut feretri S. Thome
pro vestimento empto ad altare ad ~ut S. Cuthberti
quia ‥ ecclesia parvum ~ut, vulgole chevet , habere videbatur, ‥ augmentare studuit ‥ ~ut
hic murus chorum circuiens in circinatione illa pilariorum in ~ite ecclesie in unum conveniebat
synodum tenuerunt in occidentali ~ite ecclesie[Norwici ], ubi solebant tenere eam
parietem dicte ecclesie cathedralis eidem capelle in ~ite videlicet occidentali ejusdem contiguam
ad faciendum ‥ j fenestram in ~ite orientali capelle
de camera superiori ad ~ud capelle
amoveri facias stabulum et poni juxta novum murum, ita quod j ~ut sit a porta versus austrum
exivit a camera sua ‥ ad ~ud boreale magnarum scolarum
cum ‥ concesserit ‥ j placeam in ~ite australi domus pressorii ‥ ad quandam cameram ‥ construendam(
ad construendum ‥ j furnum velovene apud ~ut hospicii vulgariter nuncupatiThe Kyngys Hede
de j hwearfo quod est ad applicationem navium ad ~ud pontis [Westmonasterii ]
cum [pater ] pervenisset ad ~ut ligni per quod [aquam ] transibat, erectum est alterum ~ut ligni, in quo jam filius transibat
quem lapidem pollitum et quadratum ‥ Cantuariensis ecclesia ‥ subtraxit et factum archiepiscopum in ~ite anguli spiritualis illius fabrice collocavit
quomodo lapis ille, quem nuper reprobaverunt edificantes, ‥ sit reductus effectusque in ~ut anguli
fluvius Uantsumu ‥ utrumque ~ut protendit in mare
in hujus [aquae ] ~ite, id est in fine stagni, est unum piscarium
a ‥ nemore usque ad aliud ~ud crofte
Hibernia ‥ circa ~ita in amplitudinem dilatata
partem que est ‥ ~ud tofti
cum ‥ medietate ~itis ejusdem bosci
terram ‥ unde j ~ut abuttat super terram ‥ W. F. et aliud ~ut inde abuttat super terram ‥ J. F.(
quedam haia communis fuit inter eos, ita quod H. habuit haiam illam ad j ~ud et G. ad aliud
ad ~ud magni vici de Aldredesgate
paterne caritatis solicitudinem, ‥ quam ‥ conspeximus in duarum viarum proposicione veluti in bivii ~ite †redidisse [? l. residisse ], postea sumpta via compendii ‥ sensimus ad nos propius accessisse
ad ~ut orientale ejusdem ville(
duo tofta ad ~ud ville de Esseburn’ versus Underwode
Jacobus ad Capud Ville de Sanford
Ricardus ad Capud Ville de eadem [sc. de Edenstowe ]
dedi ‥ ~ut unius acre quod extat inter duas vias
deforciaverat super nos quibusdam pratis ‥ que ad prefatam medietatem terre tanquam ~ita culturarum nostrarum pertinebant, ‥ que prata ‥ continent in universo, secundum quantitatem sex culturarum ad minus septem acras
S. habebit ~ita ad predictas culturas pertinencia seminata ‥; et ‥ comunia pasture in dictis ~itibus ‥ post fenum levatum ‥ et ‥ comunia pasture ~itum in varecto remaneant ‥ libere tenentibus ‥; et ‥ S. et heredes sui falcabunt tot ~ita selionum quod seminant
une coture en les chauns ‥ of les cheves apurtenans ‥
eundo per ~ita segetum suarum prout boves moventur in carucis
pasturam quam habet in quibusdam ~itibus et divisis terrarum
in ~itibus contra Wynemannesforlonge
quercus ad domos ‥ et ~ut vivarii regis ‥ et bayum ‥ reparanda
quercus et subboscum ad ‥ ~ud stagni regis ‥ perficiendam(
in stipendio iiij hominum ‥ ad rudendum et rammandum circa ~ud molendini ‥ et cursum aque emendencium
debent facere ~ut stanni, quod wlgaliter(escluse nuncupatur, pro conservando aquam pro ‥ molendino
~ita dictorum puteorum sive stagnorum quociens necesse fuerit frangere et prosternere et puteos sive stagna illa desiccare et, ‥ cum mundata fuerint, ~ita predicta obstruere et reficere
~ita vivariorum et stagnorum frangentes, aquas fecerunt excurrere
in mosso colligendo pro lecto molar’ et capit’ stagnorum ‥ molendini in eo cubandis
[que terra est ] attachiamentum fossati defensorii sive ~itis stagni vocatia were
in mundacione ~itis fontis abbathie
in filo canobi empto cum j sera empta pro ~ite aqueductus
concedere possint ‥ j pipam plumbeam subterraneam, que sit in ~ite rivi aqueductus
quod ipsi ~ut aqueductus ‥ cum rivis ac aliis aquarum saltibus sive fontibus ‥ ad dictum ~ut vel fistulas ejusdem descendentibus ‥ perscrutari ac aquas ‥ colligere et ad ~ut seu fistulas predictas deducere ‥ possint
habuerunt ‥ scrutacionem ‥ et emendacionem aque de Derwent ‥ de mari usque ad ~ud
qualiter sit formanda impetratio curie Romane destinanda, cum illud sit fundamentum et ~ut totius cause processus, unde ab ea ut a ~ite incipiendum est
ex his presertim duobus ~itibus multi abusus oriuntur
quid est acephalos? versus sine ~ite, cum prima sillaba contra naturam producitur
a ~ite sancti Evangelii Johannis usque ad eum locum ‥
tota ebdomada legimus tres lectiones de ~ite Actuum Apostolorum
compulsus officium misse intermisit et iterum a ~ite tricennarium incepit
est amor antiphona, caput exhortatio vite
non caput hoc ympnum precedit tempore Pasche
quando ‥ responsoria a ~ite repetuntur
si eum secundum legem contramandatum esse constet, de ~ite placiti disceptetur(
ibi debent populi omnes ‥ semel in anno ‥ convenire, sc. in ~ite kalendarum Maii(
item aliudfolkmot esse debet ‥ in ~ite kalendarum Octobris
postea v diebus in ~ite Maii fiebant hastiludia ‥ Londoniis
anno eodem in ~ite sequentis hyemis tenuit rex R. parliamentum suum ‥ in crastino Animarum
~ut Jejunii
quarta feria ~itis Jejunii ‥ sacerdos ‥ benedicat cyneres
usque in ~ut Quadragesimae
a ~ite Jejunii ‥ usque in Cenam Domini
ad pisces emendos uno quoque anno in ~ite Quadragesimae(
in ~ite Jejunii, sc. in prima ebdomada Quadragesime
de redditu ‥ a ~ite Jejunii usque ad festum S. Mich.
Dominica qua mos est sacerdotibus ~ut quadragesimalis jejunii sollemni esu carnium prevenire
in ~ite Jejunii piscatores qui portant anguillas ad coquinam habebunt de aula ij panes
in ~ite Jejunii post cinerum susceptionem eat processio
quatuor dies precedentes primam Dominicam quadragesime, quos vocant ~ud Jejunii
abbas ‥ debet ‥ benedicciones facere, ‥ sicut ‥ cineres in ~ite Jejunii, et eas super capita fratrum signo crucis ponere
quolibet die Cineris in ~ite Jejunii
si ‥ manserint usque ad ~ut anni
ad ~ud trium septimanarum postquam venditio fuit facta
non expectato ~ite anni
sectantem magistri et ~itis sui S. Gregorii(
quidam incentor ‥ / qui caput et princeps ac pugnae signifer atrox / extiterat
licet [papa hereticus ], secundum falsam opinionem nesciencium ipsum esse hereticum, ~ut ecclesie reputetur
multitudo gentis sine ~ite quos Navarii sibi allocaverant
nos ‥ abbas ‥ S. Albani, quem velud ~ud et abbatem ‥ ecclesia de Tynemutha respicere noscitur(
anno regni regis Henrici VIII ‥ in terra supremi ~itis Anglicane ecclesie
ad ~ud omnium, quod Christus est
ut ‥ sim membrum tuum et tu ~ut meum
ita ut prophetatum de ~ite [sc. Christo ] huic illius ~itis membro aptari possit
si Christus fuit ~ut eorum [precedentium adventum ejus ] secundum humanitatem
duo magistri ~ita collegiorum, unus australis, alius borialis
W. attachiatus fuit per E.thethingeman de Campeden’ et per totam thethingam ejusdem E. ‥ R. T. modo est ~ud thethinge et E. mortuus est
ad insulam Hii, ubi plurimorum ~ut et arcem Scotti habuere coenobiorum
habet in dominio medietatem castelli quod Roelent [] vocatur et ~ut est hujus terre Rhuddlan, Flint
Bucfestre est ~ut abbatiae
abbas habet j mansionem quae vocatur Bade, quae est ~ut ipsius abbatiae
ut ~ut et mater ecclesia totius episcopatus de Summerseta sit in urbe Bathonia
abbas ‥ concessit ‥ terram ‥ ad construendum ibi monasterium ‥ ea ‥ conditone ut ecclesia Ramesiensis loci illius ~ut semper existat et locus ille ad ecclesiam Ramesiensem ‥ velut membrum ad ~ut suum semper respiciat
duas hidas et ~ud curie
tenet ‥ ij bovatas terre ‥ quas antecessores sui retinuerunt in manu sua quando alienaverunt ~ut ‥ serjantie
ut ‥ ibidem ‥, ablata memoria Christianorum fidelium, ~ut efficeretur immolationis regum paganorum
ad visitandum ‥ tam in ~ite quam in membris civitatem et diocesem Gloucest ensem(
in civitate Dorobernia, ubi metropolitanum ~ud habetur
Euboraca civ ate, in ecclesia B. Petri ‥, que ~ut est totius regni
tertium [regnum vocatum est ] Westseax, cujus ~ut emt Wiltonia
~ut Rumanie est civitas Cont stantinopolis
terram Basclorum, cujus ~ut est civitas Baiona et olim regnum fuerat
quod locus ille ‥ sit ‥ mei ~ud honoris, ab omnium hominum inquietudine liber et quietus
quod faciatis omnes illos qui habent ~ita baroniarum suarum in Normannia transire ad partes cismarinas(
idem comes assignavit filie sue priori natu ~ud honoris sui cum esneseya
W. ‥ dicit quod [A. ] non debet dotem habere sicut ipsa petit, quia terra illa est ~ud baronie. ‥ et T. et A. dicunt quod manerium illud non est ~ud baronie, immo defendit se per feodum j militis per se
castrum illud est ~ud honoris comitis Devonie in Devonia et hac ratione non potest nec debet uxor vestra illud in dotem habere
esto quod vir non haberet nisi unicum manerium, sive illud fuerit ~ut baronie vel non, uxori non assignabitur in tertia parte aliquid de capitali mesuagio
est predictus burgus cum membris ~ud baronie sue
ita ‥ quod ‥ primogenitus vel postgenitus eleccionem habeat ‥, nisi mesuagium illud sit ~ut comitatus vel baronie, sicut castrum vel aliud edificium propter jus gladii quod dividi non debet
sustineatis ‥ priorem ipsos [lx s. ] habere ad exoneracionem partis ‥ reddituum, dum tamen ~ud feudi non existat
Robertus coquus tenet ~ut manerii
in ~ite manerii erant in dominio xij carucae
sicut tenent Leom[inistriam ], quod est ~ut ejusdem manerii
homines de D. et de C. ibant ‥ ad operationem manerii de B., quod est ~ud maneriorum de D. et de C.
consensum dedit filio carissimo omnis boni ~ut accipere
Christus ‥ in ~ite et exemplo totius humanae naturae
hoc unum ei votum et desiderii ~ut extiterat
chiliarchi, qui in ~ite sunt mille militum
suscitavit novo regi Ricardo inimicos, in ~ite videlicet archiepiscopum Treverensem
negocium illud in ~ite dominum episcopum ‥ tangebat
adeant eum praepositus regis et praepositus episcopi et praepositus etiam domini cujus in ~ite terra est(
O. S. r.c. de vij m. argenti ut teneat in ~ite de rege feodum j militis
archiepiscopi et episcopi et universe persone regni qui de rege tenent in ~ite habent possessiones suas de domino rege sicut baroniam et inde respondent justitiis et ministris regis
asserit ‥ rex ‥ quod nullus ‥, ut vulgariter loquar, de rege tenens in ~ite castellum, villam vel predium citra conscientiam regis est excommunicandus ab aliquo
quatenus de comite in ~ite, ut vulgo loquitur, teneret, homo ipse comitis effectus
W. ‥ intimaverat regi quod ipse deberet de eo tenere in ~ite baroniam suam, quam de R. comite Leicestrie tenebat
mandamus vobis quod dilecto et fideli nostro A. de C. faciatis homagium de feodo de S. Severia quod de nobis hactenus tenuistis in ~ite
quod ‥ reddatis ‥ capitali justiciario foreste nostre omnes exitus foreste ad nos pertinentes ‥ exceptis illis de quibus respondere debetis in ~ite ad scaccarium nostrum
si ballivi liberorum hundredorum in balliva sua non responderint ad returnum suum, [vicecomes ] intret in hundreda et distringat in ~ite
tenet terram suam ‥ de honore de Peverel ‥, de quo honore ballivus noster ad hoc assignatus nobis respondet in ~ite ‥ de ‥ exitibus ejusdem honoris
qui nobis in ~ite respondebunt sicut prius consueverunt(
qui de regia dignitate tenuit in ~ite
omnia tenementa et redditus in civitate [London’ ] tenentur de domino rege in ~ite ut liberum burgagium ad feodi firmam
terram ‥ que de nobis [sc. rege Scotorum ] tenebatur in ~ite
quamquidem terram ‥ teneo de abbate in ~ite
terre ‥ de ecclesia cathedrali de A. per servitium feodifirme tente in ~ite
novam a ~ite (quod dici solet) ad pedes ‥ contexat historian
nobiles et vulgus, juvenesque senesque, et universum denique regnum a ~ite usque ad caudam unanimiter consenserunt
➳ orth. kaput Vel. Gramm. 7, 53, 7 ; CIL 14, 2112, 1, 10, etc. ; capud CIL 7, 897 || abl. capiti Virg. En. 7, 668 ; Catul. 68, 124.
- 1. hoofd, kop; ➤ capite demisso met gebogen hoofd; capite aperto blootshoofds; capite operto met bedekt hoofd; sprw.: nec caput nec pedes habere kop noch staart hebben; per caputque pedesque hals over kop; supra caput esse iem. op de nek zitten;
- 2. mens;
- 3. (v. dieren) stuk; ➤ bina capita boum;
- 4. het leven; ➤ capitis periculum levensgevaar; poena capitis doodstraf; capitis accusare van een halsmisdrijf beschuldigen; capitis of capite damnare ter dood veroordelen; capitis absolvere vrijspreken van een halsmisdrijf;
- 5. hoofd(persoon), initiatiefnemer; ➤ ~ scelerum; ~ coniurationis raddraaier; capita rerum leiders v.d. staat;
- 6. hoofdstad, belangrijkste plaats; ➤ Thebae ~ totius Graeciae de belangrijkste stad; Roma ~ Latii est; ~ belli middelpunt;
- 7. hoofdzaak, hoofdpunt, hoofdinhoud; ➤ ~ cenae hoofdgerecht; quod ~ est wat de hoofdzaak is; ~ rerum voornaamste punt;
- 8. hoofdstuk, passage;
- 9. uiterste, begin of eind [pontis bruggenhoofd]; (v. rivieren) bron of monding; (metaf.) bron = oorsprong, oorzaak [miseriarum];
- 10. status als vrij burger; ➤ capitis causa of iudicium proces over de burgerlijke eer; capite deminuere van zijn burgerrechten beroven;
- 11. kapitaal, hoofdsom.
頭。首。總。一章。首人。牲命。— et usurae 本利。— coenae 席上之首味。— concitatorum 作亂人之領袖。— regni 京都。京城。Caput fluminis 河源。河入海口。Caput liberum facere ei 以其檡放。Capita epistolae 書中之款。Carum caput 汝可爱者。Sextantibus collatis in capita 每人出二兩銀。Capitis diminutio 失位。變爲卑人。Capitis minor 斷爲卑人者。Capite censi (plur.) 貧窮民。Capita exigere 催丁銀。Nec caput nec pedes 無首尾之事。Agitur de capite 此干性命。Capitum triginta milia 三萬兵。Capitis vacui esse 係輕{}者。挑達。 Capite vel capitis damnatus 被斷死罪者。Capita rerum 畧言。大槪。In capite Hispaniae 于呂宋邊界。
Suggest a Translation
See an image
jugumetiam dictum : quæ appellationes passim occurrunt in Cod. Theod. et Justin. Unde
Capitatio, et
jugatio, quæ possessionibus et
capitibuspræstabatur, interdum et
Septem millia Capitum remisisti, quartam partem amplius partem nostrorum censuum.Sidonius Carm. 13. ad Majorian. :
Atque itaLæstrigonas nos esse puta : monstrumque tributum ; Hic Capita, ut vivam, tu mihi tolle tria.
Caputusurpari apud Ammian. lib. 16. et 17. contendit Jacob. Gotofredus, quem consule ad leg. 2. Cod. Theod. de Censu.
Dimidium Caput debet sex quarterios frumenti.Ibidem :
Redditus quem recipit a Capitibus est redditus avenæ, et sunt ibiIbidem :lxvi. Capita, et debet quodlibet Caput unum modium avenæ.
Notandum est, quodubi, si bene intelligo, Caput, modus agri est, in quo seminantur treslii. Capita, et dimidium Caput solvunt istud frumentum, sive ejus pretium, et continet quodlibet Caput integrum tres raserias frumenti de mensura villæ de Eska :
raseriæfrumenti.
Sindones 2. coopertorium super altare unum, lecta strata numero 10. in æramentis Capita 20. in ferramentis Capita 30. etc.sed præcipue ea vox usurpatur in armentis ac gregibus. Idem Gregorius lib. 10. Epist. 12 :
In peculio Capita 15. armenti Capita 2. ferramenta numero 5.Lib. 10. Ep. 42 :
Decem equarum Capita.Lex Aleman. tit. 79. § 2 :
Legitimus pastor ovium si 80. Capita in grege habet domini sui, etc. Capita animalium,in Lege Wisigoth. lib. 8. tit. 3. § 12. tit. 4. § 10. 26. tit. 5. § 7. in Charta Romualdi Ducis Benevent. tom. 8. Ughelli pag. 607. 611.
Ovium Capita tanta, in Formulis. Gualdo in Vita S. Anscheri Archiepiscopi Hamburg. cap. 86 :
Rursus ab integro decimam animalia quinto, Omne caput decimum manibus tradebat egentum.
Chefs de vache, de brebis, de porcs,in Consuet. S. Severi tit. 10. art. 6. Hinc
Caputpro ipso animali, in leg. 6. Cod. Theod. de Curios. (6, 29.) Antiq. Fuld. lib. 3. trad. 35 :
Jumentum, quod vulgo dicitur Caput optimum, sive vestimentumVide leg. 1. § ult. et leg. 3. D. de rei vindic. (6, 1.) l. 13. D. de pignorib. (20, 1.) et Vegetium de Mulomedic. pag. 10.quod melius haberet, in usus Fratrum cederet.
xvj. Chefs d'aumaille, in Lit. remiss. ann. 1382. ex Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 107.
Trois Chefs de poulaille, in aliis ejusd. ann. ex Reg. 120. ch. 248. Ita et pannus certis ulnis constans,
Caputnuncupatur, in Leud. minor. Carcasson. Mss. :
Item pro Capite de fustani, j. den.Galli diceremus,
une piece de futaine.
Ut nullus judex publicus, vel quælibet judiciaria potestas, aliquam sibi vindicet potestatem in supradictorum hominibus Monasteriorum, litis videlicet et colonis, vel eos aliquis capitis banno ob Capitis Furtum, vel quocumque banno constringat.Quæ totidem verbis habentur ibidem pag. 151. 155. et 156. ubi
Furtum Capitisvidetur idem quod Capitale appellatur in Pœnitentiali Haltigarii Cameracensis Episcopi cap. 4 :
Si quis Clericus Furtum fecerit Capitale, id est, quadrupedum, vel casam ruperit..... 7. annos pœniteat.Liber Pœnitentialis Gregorii II. PP. cap. 9 :
Si quis Furtum Capitale commiserit, id est, aurum, argentum, quadrupedes, vel domos effregerit, etc.Alius Pœnitent. MS. :
Si tu Furtum Capitale commisisti, id est, quadrupedum, vel domos effregisti, etc.Alius denique Pœnitential. perinde MS. :
Si quis Furtum Capitale commiserit, id est, quadrupedia abegerit, etc.
Necnon et alias divales jussiones relevantes Annonæ Capita patrimoniorum Siciliæ et Calabriæ non pauca.Idem in Conone :
Relevavit per sacram jussionem suam ducenta Annonæ Capita, quæ Patrimonii custodes Brutiis et Lucaniæ annue persolvebant.Nov. Theodosii de Fiscalib. :
Mauri vero Sitifenses... totius annonæ nomine 5. millia solidorum, et 50. Capitum in Annonis Ducis consueto tempore annua functione dependebant.
Chefdicimus. Monachus Sangall. lib. 2. de Carolo Magno cap. 4 :
Interrogavit, qua pœna dignus esset, qui Caput Francorum in manus hostium tradidisset.
Ibi tertiam partem pœnitentiæ illi dimittimus, et Ecclesiam usque ad Caput Anni ei reddimus, et pacem, et capillos incidere habeat ; et si mors in Capite Anni evenerit, vel infra annum ex parte nostra absolutus maneat.
Et si tunc non fuerit redempta, id est ad Caput quindecim annorum, maneat in monachia sempiterna ;hoc est, expletis quindecim annis. Et col. 73 :
Usque ad Caput sex Annorum,hoc est, post sex annos.
CapoItali usurpant. Chron. Estense ad ann. 1337. apud Murator. tom. 15. Script. Ital. col. 401 :
Non dignabatis aperireNos dicimus,(literas) neque videre, vel responsum mihi facere, nisi in Capite iv. dierum.
au bout de
quatre jours. Unde
Vicus sine Capite, sive sine buto, in Ch. ann. 1422. Vide Capucium prati in Caputium 1.
Cum suis Caputaquis et suis piscatoriis, etc.Occurrit rursum col. 867. et 886. Vide supra Capdaqua.
Silvis, garricis, molinis, molinariis, aquis, Caput aquis, aquarum ductibus vel reductibus, etc.
pro magnitudine capitis et congerie capillorum.
Chef de Bourg. in Consuetud. Pictav. art. 4 :
Où ledit Seigneur ait ville, bourg, ou Chef de bourg.Adde Consuetud. Santonens. art. 6.
Chief de chambre, in Lit. remiss. ann. 1431. ex Reg. 175. Chartoph. reg. ch. 94 :
Pierre Daisne, dit Bastard, Chief de chambre de Baudoin de Sains, dit Trousselet, chevalier, etc.
Guirpimus atque donamus... S. Victori Martyri... quidquid in honore nostro et ditione prædicti Cœnobii Abbati et Monachis quoquomodo a quibuscunque personis, ubi acquisierunt, vel in futurum similiter acquirere poterunt, propter sola Capita Castrorum nostrorum, etc.Will. de Podio Laurentii cap. 37 :
Comes recuperavit castrum Saracenum, obsessa et conclusa munitione in Capite Castri.Infra :
Cæteri autem qui erant in Capite Castri Saraceni inclusi, etc.Charta ann. 1306. in Regesto Philippi Pulcri Regis Franc. ann. 1299. num. 165. Tabularii Regii, pro Vicecomitatu Lautricensi :
Et alias proprietates quascumque, quæ seu quas idem Bertrandus habet, tenet, et possidet in villa et Capite seu fortalitia castri prædicti de Lautreco, etc.
Robertus de Corci tenet in Constantino Kynevillam quæ est de Baronia de Corci, unde ipse respondet per Petrum de Tilleio, in cujus Baronia Caput Baroniæ est.
Decanus, Denis militibus præpositus. Veget. l. 2. cap. 8. 13.
Caput mansi, Gall.
de Tannayann. 1352. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 60. art. 10. Transact. ann. 1516. art. 25. ex schedis D.
Chaixadvoc. Aquens. :
Quælibet persona de dicto loco Albarni Caput domus faciens in præsenti loco.Et art. 28 :
Quælibet persona faciens Caput domus seu hospitii, teneatur et sit astricta facere jornalia sex.Sed et puellæ, quibus familiæ cura incumbit, eodem nomine donantur, in Lit. ann. 1355. tom. 3. earumdem Ordinat. pag. 24. Vide mox Caput suum portare.
Les religieux cloistrés ne paieront riens ; mais seulement paieront les Chiefs des églises.
Adhuc etiam dono ipsam turrim cum ipsas casas de castro... et ante casas Caput Ecclesiæ cum ipso allodio, etc.Vide Capsum.
Capitio, seu ea Ecclesiæ parte, ubi altare erigitur.
Post mortem vero Ademari, Lampaia uxor ejus dedit ad altare S. Mariæ in hoc loco constitutum, quod Caput Ecclesiæ dicebatur ab antiquis.Vide Capitium 2.
Caput Afræpag. 512. et 514. Vide Capsum et Caput regionis Romæ.(sic leg. putem, pro et Caput S. Joannis,Africæ)
Si servi per concilium rusticanorum manu armata in vicum intraverint, et quicunque homo liber sub regni nostri ditione positus cum illis consiliatus in Capite fuerit, animæ suæ incurrat periculum, etc.Infra :
Et si liber homo in Capite non fuerit, ille prior servus qui eos conduxit, moriatur.
Si quis fream alienam sine voluntate mundualdi ejus movere de casa, ubi ipsa habitat, præsumpserit, et alibi adduxerit, componat ille qui in Caput est pro illicita præsumptione ad mundualdum una solidoslxxx.
Capitaine du Guet. Curia Generalis Catalaniæ in villa Montissoni ann. 1363 :
Sancimus quod si Vicarius Barcinonensis pro eligendo Capita Excubiarum... pecuniam acceperit, etc.
Communia autem novum ac pessimum nomen sic se habet, Capite Censi omnes solitum servitutis debitum semel in anno solvant, etc.Charta Communiæ Bruerarium ann. 1186 :
Statutum est etiam, ut homines Capite Censi dominis suis censum capitis sui tantum persolvant.
De hominibus Capite Censis Abbas et Ecclesia S. Remigii plenariam obtineant justitiam... quicumque de prædictis hominibus Capite Censis voluerit solvere capitagium suum Ecclesiæ S. Remigii... Porro quidquid tam in hominibus Capite Censis, quam, etc. alienatum est et distractum.Vide suo loco
Capite-Census, Capitales Homines, et Consule Juris-Consultos.
Invento igitur salutaris remedii consilio, puerum Capitis sui Deditione, tantæ animadversionis iram placare suadent.
Far capo, eodem sensu, usurpant. Mirac. S. Rosæ tom. 2. Sept. pag. 457. col. 2 :
Quibus precibus factis, illico morbus ille Caputfecit ac principium, prout vulgariter dicitur.
Statuimus quod omnis homo qui vendet bladum in civitate ista, det sextaragium, nisi in hac civitate faciat focum suum et Caput suum. Avoir maison et tenir feu,in Consuet. Burbon. cap. 36. Vide Caput suum portare.
Et habet Caputfine fluvium Fauri, et ipsa arcata de ipso molendino, pedefine terra quæ ipsis donatariis remansit.Alia ibidem ann. 1065 :
Habent fines a Capitefine casa longa, et fine pesco Dolati Joannis Boni, pedefine Albertono, de uno laterefine fossato sicco, ab altero laterefine, terra, etc.Vide Capus 3.
Duas sartagines, grazillam, et Capud foci.
Hæc omnia facta fuerunt bene et legitime per dictos Joan. Beduin et Johan. de Dulleto nostros concanonicos, qui ex parte ecclesiæ nostræ erant Capita fundorum dictæ domus et gardini.
Transmisso amne Ligere, per partes Galliarum seminando fidei semina, carpebat iter, usque dum Caput Germaniæ penetraret, id est, Reni fluenta.
Nos lieuxtenans, ou Chefs de guerre, ou autres officiers, etc.Inquisit. ann. 1378. ex Tabul. Cartus. B. M. de Parco :
Paravant que le feu Vicontein Stat. milit. ann. 1351. tom. 4. earumd. Ordinat. pag. 68. art. 3. Vide supra Caporalis.(Louis de Beaumont) fust oncques Chief de guerre, etc. Chiefs des batailles,
Non juvarem contra comitissam et comitem supradictos, nisi ipsi guerriarent in Capite et pro guerra sua propria.Alia Guill. de Asperom. ann. 1221. ibid. fol. 87. v°. :
Si pro propria causa sua et in suo Capite guerram moveret.Id est,
in propria persona, ut habent alia eadem de re instrumenta. Vide Hostis.
Eis etiam dedit quidquid habebat apud Vadon-ville, exceptis Capitibus hominum in festo S. Remigii solvendis.Vide Capitale 5.
εἴσβασις τῶν ἁγίων νηστείων,Græcis, in quam exstant Sermones Germani Patr. CP. et Leonis Imp. apud Gregorium in lib. Sacrament. :
Feria 4. Caput jejunii, ad Collectam : Concede nobis, Domine, præsidia militiæ Christianæ sanctis inchoareConcil. Meldense ann. 845. cap. 76 :jejuniis, ut contra spiritales nequitias pugnaturi continentiæ muniamur auxiliis.
Post quartam feriam, quæ Caput jejunii nominatur.Amalarius lib. 1. de Eccl. Offic. cap. 7 :
Unde et quarta feria, qua jejunium hoc inchoamus, Caput jejunii appellari consuevit.Vide Micrologum cap. 49. et Canones Saxonicos Edgari Regis de Modo imponendi pœnitentiam cap. 3. Edictum Pistense Caroli Calvi cap. 33. tom. 3. Historic. Franc. pag. 186. etc. denique Filesacum lib. de Quadragesima Christiana cap. 12. Id alii nominis quatuor diebus jejunii, qui primam Dominicam Quadragesimæ præcedunt, tribuunt. Vide Missalem S. Ambrosii.
Cumque omnes tum voce, tum Capitum inflexione hunc se velleNos dicimus,(Abbatem) respondissent, etc.
Opiner du bonnet.
insidiisseu excubiis præest, Gall.
Dictus bajulus cum uxore Capitis insidiorum dictæ villæVide Caput excubiarum et Insidiæ.(Montispessulani) et cum nonnullis aliis mulieribus curiæ dicti bajuli non juratis nec in talibus expertis se informavit.
Wulfesheofoddicitur, is qui proscriptus est,
utlagatus, et exlex, a
die utlagationis suæ: illius enim qui proscriptus est, caput cuivis, perinde ac lupi exponitur amputandum, si in provinciam redeat. Contractius vero hanc vocem Saxonicam alii efferunt, vulfves heved et vulveshead a vulf, Lupus et heofod, Caput. Bractonus lib. 3. tit. 2. cap. 13. § 3 :
Forisfacit utlagatus omnia quæ pacis sunt, quia a tempore quo utlagatus est Caput gerit Lupinum. Itaque ab omnibus interfici poterit, et impune, maxime si se defenderit, vel fugerit, ita quod difficilis sit ejus captio.Vide eumdem eodem lib. cap. 11. § 5. Fletam lib. 1. cap. 27. § 12. 13. librum cui titulus
Mireor, cap. 4. et Knyghtonum pag. 2356. Meminit Procopius lib. 3. de Bello Gothico, quorumdam Pisidiæ populorum, qui
Teste loeue, eadem notione, in Poem. Ms. Alex. part. 2. ubi de sene qui, Troja destructa, tamquam a patria proscriptus vagabatur :
En ramposnant li dit : Vielhart, Teste loeue, Vostre mort avez hui toute jour pourceue.
Chemierpro
Chef mez, in Consuetud. Pictavensi art. 30. 49. 95. 125. et Santonensi art. 22. 30. 107. Primogenitus, cui competit caput mansi. Tabularium Ecclesiæ Ambianensis :
Sunt etiam in eadem villa septem Mansiones, quorum unusquisque debet in cum vero Caput Mansi obierit, debet 7. sol. pro revelatione.festo beati Firmini singulis annis duodecim denarios ;
Chevel Manage, in veteri Consuet. Norman. part. 1 :
El Chevel Manage ne poent les seurs rien reclamer, se il n'i a manages autretant come de freres. Chef mez,in Consuet.
de Desurein Agro Bononiensi art. 3.
Cuiemez, in Ruensi art. 33.
Chef mois, in Normannica tit. de Decretis art. 562.
Chef d'heritage, ibid. art. 356.
Lieu Chevel, quasi locus capitalis, in Consuet. Vicecomitatus Bajocensis art. 4. In aliis
Chef lieu, ut in Pontivensi art. 82. 83. Cabillonensi art. 168. Claromontensi art. 14. 37.
Domus Capitanea, in Historia Episcoporum Autissiodorensium cap. 58 :
Remisit eis manum mortuam, talliam Martii, ex qua dabantur per annum in Martio de singulis Domibus Capitaneis quinque solidi.In Gallia Narbonensi metrocomias
Capcastelsappellari auctor est Ph. Berterius Diatr. 1. cap. 6. Hugo Flaviniac. in Chron. Virdun. ann. 1097 :
De Capite Mansi 2. sextarios avenæ.Tabular. Eccles. Cadurcensis :
Ipse alode meus de Albussio qui est in pago Caturcino in vocabulo Poio Annono, cum ipso Caput Manso, cum terras et vineas, etc.Infra :
Et iste Caput Mansi, ubi ego permaneo, etc.Tabularium Conchense in Ruthenis Ch. 122 :
Illo Caput Manso ubi Sigbrandus visus fuit manere, etc.Passim in hoc Tabulario. Vitalis Episcopus Oscensis et Observantiæ Regni Arag. pag. 23. de Infantionibus :
Habent privilegium quod possunt emere a Peyteriis et villanis, et non tenebuntur peytare, si etiam emerint Caput Mansi ;scilicet ex Foro Oscensi Jacobi I. Regis Arag. ann. 1247. qui habetur in Foris Arag. lib. 7. fol. 132. Edit. 1624. Michael
del Molinoin Repertorium Fororum Arag. :
Caput Mansum quid velit dicere, et quid significet de Foro, vide in Foro unico, tit. de Expeditione Infantionum lib. 7. fol. 39. et vide in Observant. 2. tit. de Privileg. Militum fol. 26... Dixerunt quidam antiqui Foristæ, quod Caput Mansum vult dicere jus primogenituræ, vel ipsa primogenitura, quæ vulgariter dicitur Majorazgo. Alii dixerunt quod Caput Mansum vult dicere tota hæreditas in universum, etc.Fori Oscæ ann. 1247. fol. 36 :
Ita tamen quod in hujusmodi emptione Principis dominium non defraudetur, quod vulgariter dicitur Caput Mansum.
Cedo... de meo jure hæreditatis, hoc est, medietatem, eundem Caput Mansum cum octo deneriatis de vinea, etc. Hunc Capmansum Deo et S. Petro offero.Idem n. 141 :
Nulli inter istas fines dividit distantia, licet culta aut inculta ibi terra maneat, nisi solæ mansiones quæ fiunt in Capite, Caput Mansum, ubi Burgus visus est manere, etc.Occurrit etiam in veteri Charta apud Dominicum de Prærogat. allod. pag. 213. 214.
Item alia vice vidit et duxit Petrum Raimundi de S. Papulo hereticum ad Campmasium suum, ubi comedit cum eo, etc.Pag. 58 :
Item in domo seu Campmasio suo Yspanorum, etc.Pag. 81 :
In domo et Campmasio Johannis, etc.Occurrit pag. 53. 54. 112. 139. et 194.
Dedit totum S. Petro Vosiensiquod habebat in mansum de la Genesta, et in Capmanso omnes fevales suos et jutziam.
Quæ bartæ et Capmansium remanent infra et usque ad fornil de la Gautz. Chefau,in Lit. remiss. ann. 1389. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 21 :
Ledit Guilhon venoit comme devant ou Chefau de laditte Katherine et de sondit mary.Ubi paulo supra legitur :
Devant l'ostel de sondit mary et d'elle.
Capmasuras duas, et in Pineto manso uno optimo, et in Montanaco manso uno, etc.Homag. Aquit. ex Reg. Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 37. r°. :
Dominus de Benqueto juratus dixit se tenere a dom. rege... militiam seu Capmasuram de Podio Bardos.
Ipsas castellanias cum omnibus redditibus, censibus, exitibus, et cum servitiis, et Capmasis, bordis, et bordariis, affariis et tenementis, etc.Et infra :
in dictis castris et castellaniis, villis et affariis, et tenementis, et masis, et Capmasis, bordis et bordariis.
Duo Cabmasi, qui sunt in ipsa villa... hos mansos donamus, etc.
Specialiter in territoriis, castris seu locis, villis, Capmaziis de Vazareto, d'Estusano, etc.
Dono ad ipsum locum ipsam hereditatem.. duas Caput mansuras, etc.
Et in Lensiaco Caput Mansionile, ubi Odolricus visus fuit manere.N. 34 :
In villa quæ dicitur Capre, Capmansionile cum ipsa vinea Deo et S. Petro offerimus.N. 53 :
Et in ipso loco Caput Mansionile, ubi Martinus visus est manere.N. 145 :
In primis Capmansionile meum indominicatum, quem pater meus mihi dimisit, cum orto, cum vineis, etc.
Campmansionilem nostrum indominicatum cum ipso orto.
Ego Pontius Episcopus et fratres mei Willelmus et Fulco donatores sumus Deo et S. Victori de his, quæ nobis jure hæreditario dimissa sunt, unum Mansum Cabalem in villa de Tricis, etc.
Vectores... recipiant precium suum, videlicet quilibet vectorum 8. Capita Martarorum et unum par maparum, vel loco maparum 3. Capita Martarorum.
Besthaupt. Vide Melius Catallum in Catallum. Chart. ann. 1191. ap. Guden. in Cod. Diplom. tom. 1. pag. 307 :
In morte cujuslibet trium prenotatorum Melius Caput animalis Ecclesiæ S. Johannis solveretur.Alia Charta ann. 1270. ibid. vol. 3. pag. 757. Antiq. Fuldens. lib. 3. tradit.
Jumentum quod vulgo dicitur Caput Optimum.
les Chefs, apud Vegetium lib. 3. cap. 3.
Καὶ προεβάλετο στρατηγὸν καὶ κεφαλὴν ἀυτῶν,etc.
Καὶ ἐποίον κεφαλὴν εἰς αὐτοὺς, καὶ ἔλεγον τὴν μὲν κεφαλὴν στρατηγὸν καὶ τὴν φάλαγγα στρατηγίαν.Leo in Tact. cap. 3. § 6 :
Πρώτη κεφαλὴ, ὁ στρατηγός. Κεφαλάδες,Græcis recentioribus, Scylitzæ, Codino, Achmeti, et aliis.
Capitis Militum, seu urbis Capitanei, qui aliis
Magister Militumdicitur. Exstat Inscriptio ann. 1392. supra Ecclesiæ Tiburtinæ portam, quæ dicitur facta tempore
Capomilitiatus Nicolai Brunelii. Exstat integra apud Waddingum ann. 1256.
Chef de metier. Instrum. ann. 1228. ex Parvo Chartul. S. Victor. Massil. :
Congregato Concilio Communis Massiliæ ad sonum campanæ, ut moris est, in palatio communis, in quo Dominus Potestas, Major et sanior pars Consiliariorum et Capitum ministeriorum, etc.Passim occurrit in Statutis ejusdem Massiliæ. Vide Ministerium.
Necnon CasaseubertasVide Caput molis.(cedo) ... cum suo Caput-mobile et risclauso, puteis, fontibus, aquis, etc.
Venditor sum de ipsos molendinos, qui sunt ad Adventuras, cum ipsis Caputmodulis, cum piscatoriis et adjacenciis earum, cum pratis, aquis, aquarumve ductibus et reductibus earum, et molinis, et cum ipsis Caput-modulis.
exclusa. Chartul. Fidemiense :
Caput molendini, si dirutum fuerit, quæque familia focum tenens in villa operarium sufficientem una die, si opus fuerit, sub monitione majoris ad illud reparandum mittere tenetur.Eadem sic leguntur in Ch. Gallica ann. 1254. ibid. fol. 3 :
Quant li Quevès du muelin est disrous, cascune maisnie feu tenans en le ville i doit envoier à le semonse del maire ung ovrier souffisant, sans machon, et sans carpentier, pour aidier à refaire et selon chou ke bonne gent nos en ont conseilliet. Nos disons ke Quevès du meulin dure très l'un chorun jusques à l'autre, si comme il siet sor un suel de l'un vantele à l'autre et xv. piés de masseles deseure le suel d'une part et d'autre, et pour chou que l'iawe est forte.Vide Capitium molendini in Capitium 2.
Et ipsos molendinos qui sunt in rivulo Venudupei, cum illorum Capud Molis, necnon et villares, etc.
Multa in Monasterii utilitatem fecit novus Abbas(Farfensis) tum prædiis ex censibus augendis, tum instaurandis ædificiis, in quibus Caput Monasterii, quod per annos quadraginta octo incolis destitutum fuerat, denuo ædificasse dicitur.
Retenir de quoi servir le Fief. Tabularium Monast. Dolensis :
Concedimus etiam, ut quicumque ex nostris casatis, vel feodatis, partem aliquam sui fisci, sive casamenti, quod a nobis habet, dare voluerit,Charta Ludovici Regis Franc. ann. 1139 :hoc agere possit, ita tamen ut non totum feodum det, sed Partem Retineat Capitis. Act. ann. 1092.
Quicumque autem Militibus Templi de feodo nostro aliquid dare voluerit, præter civitatem, aut castellum, nos illud volumus et concedimus, ita quod inde servitium nostrum non perdamus.Alia ex Tabulario S. Crucis Talemondensis fol. 3 :
De possessione sua dare vel vendere non prohibeatur... tantillo interdicto, ut dominus suus inde suum non perdat servitium.Vide Servitium.
Eodem anno potestas Mutinæ misit multa Capita partium ad confinia, Cremonam, et etiam alibi.
ac Principes ex provincia Lemovicensi, etc. in Concilio Lemovicensi ann. 1031. Sess. 1.
Cuneus dicitur multitudo peditum, quæ juncta cum acie primo angustior, deinde latior procedit,... quam rem milites nominant Caput Porcinum.Vide Ammianum lib. 17. Agathiam lib. 2. et ex eo Suidam.
Pincerna insuper et Marescallus tam de comestione, quam aliis donariis remunerantur similiter, excepto quod Capita Porcorum aptata non habent, neque claretum.
Duodecim denarios et unum denarium bonæ monetæ dicti homines...... tenebuntur solvere et reddere eidem thesaurario....... quolibet anno, in die nativitatis B. M. V. in ecclesia B. M. Laudunensis ad clipeum, ubi ab antiquo solvi consueverunt capitagia de dicto thesauro, videlicet quilibet homo et quælibet femina Capud suum portans duodecim denarios Paris. monetæ, vel æquivalentis, et unum denarium bonæ monetæ, nomine et ratione capitagii sui, et in recompensatione mortuarum manuum et forismaritagiorum prædictorum.Vide supra Caput facere.
Unus de illis duobus presbiteris... erat adeo proprii Capitis, quod nolebat alicui in aliquo obedire.
Ante Pontificem Conservatores, Capita regionum et alii Magistratus ac Nobiles urbis præibunt.
De elemosinis autem et dimissionibus quas obituri facient, hoc ordine procurabit(presbyter) ut, adhibitis sibi testibus legitimis, parrochianum commoneat primo quid ipsis monachis, ut pote in Capite sanctuarii constitutis, pro animæ suæ remedio demittat.
infra Ballivam suam de mille garbis sagittarum et 500. duodenis cordarum pro sagittis, et duobus milibus Capitibus pro sagittis.
Les conductiers après leur institution et qu'ilz seront arrivez en leurs compaignies, les départiront en quatre escadres égales, et sur les trois d'icelles commettront trois Chiefs d'escadre.Vide Scara 3.
Addebatur missos a Jovino milites adventare, quos Capita Scholarum ordo castrensis appellat.
Scholasticidicitur. In veteri Notitia Hincmari Archiep. Remens. apud Sirmondum in notis ad Capit. Caroli C. memoratur
Sigloardus Presbyter vel Caput scholæ sanctæ Remensis Ecclesiæ.
Constituerunt illic Priorem... Geraldum de Uglas cum Monachis his Ebrardo, etc. Felice, quem constituerunt sacristam esse, et cellerarium, Benedictum, qui caput Scholam regeret, anno 1029. Gausfredo Abbate... Aicmaro Caput ScholæMonasterii Gellonensis.
Archidiaconi, Abbates. Præpositi, Capischoli, Canonici, etc.
Capiscolisin Annal. Benedict. tom. 2. pag. 404.
Capiscoliusapud Martenium tom. 4. Anecd. col. 606.
Le Lievre, in Hist. Viennensi cap. 26. occurrit
Scholasticus sive Capiscolus. In Charta Duranni Episcopi Arvernensis in Biblioth. Clun. pag. 535. subscribit
Bernardus Capiscolus. Vide Odonem Gesseum in Hist. Podiensi lib. 1. cap. 23. lib. 2. cap. 21. Joseph. Scaliger. lib. 2. Epist. 185. Jacob. Petitum post Pœnitentiale Theodori pag. 628. etc. Leges Partitæ seu Alfonsinæ, 1. part. tit. 6. 1. 5. ubi de Cantoribus :
E algunas Eglesias Cathedrales son en que y a Cabescoles, que han este mesmo officio que los Chantres, e Cabiscol tanto quiere dezir como cabdillo de el coro, para levantar los cantos.Vide suo loco.
Ademarus Cabiscolus S. Donati, etc. Et tom. 2. pag. 26. col. 2 :
Convenerunt in Capitulo R. in Christo Pater D. Guill. Dei gratia Archiep... Humbertus Cabiscolus, etc.Gassendus in Notitia Ecclesiæ Diniensis pag. 69. hæc habet de Præcentore : Prætereo autem quod
Præcentorvocetur vulgo
Caput Scholæ; idque confirmari ex eo potest, quod in actis Joannis Filioli legerim,
Joannem Tassilem contulisse Scholas, ut procuratorem Præcentoris ad quem pertineret illarum collatio.
Choraules, in Synodo Helenensi ann. 1027.
Inde reversus(Willelmus) in monasterium(Luciacum) ... factus primum divini officii assiduus custos, ac Scholæ Capitalis illius loci.
Capiscolia, in Charta ann. 1029. apud Stephanotium Antiquit. Occitan. MSS. part. 2. pag. 486.
Tunc procedit PontifexEadem verba habentur præterea infra.(sacra facturus) et antequam veniat ad Scholam, dividuntur cereostata quatuor ad dextram, et tria ad sinistram, et pertransit Pontifex in Caput Scholæ, et in gradu superiore, primo adorat sancta, etc.
Symmachus Caput Senati.Inscriptio statuæ aureæ eidem Symmacho erectæ :
Qui primus in Senatu sententiam rogari solitus.Liber Pontificalis in Symmacho PP. :
Festus Caput Senatus et Exconsul.Vita SS. Faustini et Jovitæ Mart. num. 4 :
Parentes eorum Caput Senatus in hac civitate fuerunt.Passio S. Caloceri Martyris num. 2 :
Quod pater ipsorum Caput Senatus in eadem civitate fuerit, respondit.Chartam Leonis IX. PP. ann. 1049. subscribit
Faustinus Caput Senatus et consul, apud Cælestinum et Ughellum in Episcopis Bergomensibus.
Brientius etiam filius Urvoii, rerum omnium istarum Caput Senior, ibi affuit, qui hæc omnia... concessit.
Quidquid acquisierint de suis terris... debet habere firmitatem, si cum sigillo suo factum fuerit, reddito tamen Capite Solido, et accaptamento, et aliis redditibus dominis quibus contingunt.Quod vero
Caput solidumhic vocatur,
Capsooset
Capsools, dicitur in Foris Beneharnensib. tit. 1. et alibi passim, ubi vox hæc sumitur pro
laudimio: in Consuetudine Vasatensi jungitur cum
venta:
Capsools, vel
Capsouls et vendas. Sed quod Gallandus ait, formatum id vocabuli, quasi præstatio sit a domino
capi solita, ex supra allato loco refellitur : unde probabilius est
Capsoolsidem valere quod
Chef sol; ita ut sit
solidusex pretio rei venditæ, qui domino
capitaliexsolvitur seu pars pretii, verbi gratia quintus, tertius decimus aut vicesimus solidus, ad quam proportionem exsolvuntur vulgo laudimia.
Quoniam secundum consuetudinem... quando plures cognati germani alicujus defuncti ad successionem illius admittebuntur, tales cognati germani ex suo Capite et per Capita, et non in stirpes seu per repræsentationem, succedebant... Dominus de S. Georgio, quia solus exstabat, pro uno Capite dumtaxat, prænominati vero Domini de Buolio, de Mermenda, et de Calvamonte, quia tres erant, pro tribus Capitibus sive portionibus... eidem Johannæ Daulphine succedere debebant, apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 394.
Et omnes domus Tenentes Caput ad plateam, pro Communi æstimatæ fuerunt, ut pro Communi emerentur.Vide alia notione
de Mazaugues:
Immediate et in Capite a nobis nostrisque teneant.Vide Tenere.
Avoir la tête foible, Debilioris esse capitis. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 346. v°. :
Dominus Hugo de facili inebriabatur, et habebat Caput tenerum contra vinum.
Quilibet massarius et Capita terrarum, villarum et locorum districtus Mutinæ,... teneantur comparere coram judice.
Item aliud Tersonum(tersorium) de lino habens in quolibet Capite duas barras de cotone albo.
Venir a chef, rem perficere.
Seu est Caput Viæ per quam ingreditur ad dictum ortum.
Mittantur nuncii per vicarios et officiales nostros,... quod portent bustiam cum signo Vicarii seu Capitis Vicariæ, vel Subvicariæ.
In Ypapanti 10. sol. de Capite Villæ. In Pascha 8. pulli, etc.Fleta lib. 1. cap. 24. § 4 :
Nullus extraneus in forinsecum Capitis Villæ, aut in suburbio hospitetur. Chef de bourg,in Consuetudine Santonensi art. 6. et Burdegal. art. 46.
- CAP-, the head: Capillus circum caput Reiectus, T.: caput obnubito, L.: capitis nives, H.: capite operto: aperire: velare, L.: abscindere cervicibus: capite demisso: attollere, O.: extollere, to become bold: breve (equi), H.: coronatum (bovis), Tb.: per caput pedesque ire, heels over head, Ct.: dux cum exercitu supra caput est, i. e. is ready to fall upon us, S.: capita conferre, to lay heads together, i. e. to confer in secret, L.: caput aut collum petere, strike at the vital parts: haec alias inter caput extulit urbes, towers, i. e. excels, V.: aliena negotia Per caput saliunt, run through the head, i. e. the mind, H.: capitis labor, mental exertion, H.— Meton., the head, top, summit, point, end, extremity: iocur sine capite (of a sacrifice), L.: in extis, O.: tignorum, Cs.: cornu duxit, donec curvata coirent capita, the ends, V.— The origin, source, spring, head(of a river), L.: caput unde erumpit Enipeus, V.: celsis caput urbibus exit, my source springs among great cities, V.—The mouth, embouchure(rare): multis capitibus in Oceanum influit, Cs.—Of plants: diducere terram ad capita, the roots, V.: papavera demisere caput, the heads, V.: capitum iugatio, branches(of the vine). — Of mountains, the summit: capita aspera montis, V.— Of persons, a head, person: ridiculum caput!T.: carum, V.: duo haec capita taeterrima: ignota, L.: di capiti ipsius reservent, for himself, V.: capiti cane talia Dardanio rebusque tuis, i. e. for Aeneas and yourself, V.: Perfidum, H.: de sacrando cum bonis capite alcuius, L.: ut caput Iovi sacraretur, L.—With numerals: capitum Helvetiorum milia CCLXIII, souls, Cs.: nullum caput Proserpina fugit, H.: in capita, to each person, L.; cf. sus Triginta capitum fetūs enixa, V.—Fig., life, physical life: Capitis periculum adire, to risk life, T.: caput obiectare periclis, V.: capitis poena, capital punishment, Cs.: certamen capitis et famae: ut capite dimices tuo, L.: caput offerre pro patriā: patrium tibi crede caput (i. e. patris vitam), O.: accusatus capitis absolvitur, of a capital crime, N.: Sthenium capite damnare.—Civil life, personality, civil rights, liberty and citizenship: capitis causae, involving citizenship: iudicium capitis: capitis deminutio, loss of civil rights, Cs.—Poet.: capitis minor, H.—Of persons, a leader, chief, guide: concitandorum Graecorum: capita nominis Latini, heads, chiefs, L.: ut se Suevorum caput credant, chief tribe, Ta.: capita coniurationis securi percussi, L.: illic est huic rei caput, author, contriver, T.: ab illo fonte et capite Socrate: corpori valido caput deerat, leader, L.: ipsum Expugnare caput, the great man himself, H.—A head, chief, capital: Thebae totius Graeciae, first city, N.: Roma, orbis terrarum, L.: castellum eius regionis, principal place, L.: Romam caput Latio esse, L.: ius nigrum, cenae caput, principal dish: fundus, vestrae pecuniae, chief source of income: caput esse artis, decere, the note, characteristic: ad consilium de re p. dandum caput est nosse rem p., first qualification: caput litterarum cum alquo, reason for corresponding: Epicuri, chief dogma: caput belli et summa, V.—In writings, a division, paragraph, chapter: legis: caput Annianum de hereditatibus, passage in the will of A.— Of money, the principal sum, capital, stock: quibus ille de capite dempsisset, reduced their debts: de capite deducite alqd, L.: Quinas hic capiti mercedes exsecet, extort sixty per centum, H.
-
…, et item separatim, ; quot ; pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII ; ex his qui…
Julius Caesar, Gallic War
-
…iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universam Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. ; Crasso, quem cum legione una…
Julius Caesar, Gallic War
-
…a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Cynthia prima suis miserum me cepit ocellis, contactum nullis ante cupidinibus. tum mihi constantis deiecit lumina fastus et caput impositis pressit Amor pedibus, donec me docuit castas odisse puellas improbus, et nullo vivere consilio. et mihi…
Propertius, Elegies
-
…sit, et mersis fer opem, mitissima, rebus. Mota dea est sortemque dedit Discedite templo et velate caput cinctasque resolvite vestes ossaque post tergum magnae iactate parentis. Obstipuere diu, rumpitque silentia voce Pyrrha prior iussisque deae…
Ovid, Metamorphoses
-
…et visent longas Capitolia pompas postibus Augustis eadem fidissima custos ante fores stabis mediamque tuebere quercum, utque meum intonsis caput est iuvenale capillis, tu quoque perpetuos semper gere frondis honores. Finierat Paean factis modo laurea ramis adnuit utque…
Ovid, Metamorphoses
-
…minus assiduis Edonis fessa choreis qualis in herboso concidit Apidano talis visa mihi mollem spirare quietem Cynthia non certis nixa caput manibus, ebria cum multo traherem vestigia Baccho, et quaterent sera nocte facem pueri. hanc ego, nondum…
Propertius, Elegies
-
…stirpe creatus, ede notam tanti generis meque adsere caelo. Dixit et inplicuit materno bracchia collo perque suum Meropisque caput taedasque sororum traderet oravit veri sibi signa parentis. Ambiguum, Clymene, precibus Phaethontis an ira mota magis dicti…
Ovid, Metamorphoses
-
…est iuvenale capillis, tu quoque perpetuos semper gere frondis honores. Finierat Paean factis modo laurea ramis adnuit utque caput visa est agitasse cacumen. Est nemus Haemoniae, praerupta quod undique claudit silva vocant Tempe. Per quae Peneus…
Ovid, Metamorphoses
-
…Coniuravere nobilissumi cives patriam incendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est. Vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis Misereamini censeo deliquere homines adulescentuli…
Sallust, Catilina
CAPUT(from the sense of head, literal or metaphorical, including under the latter the meaning of source, beginning) comes to signify: (1) A single person or thing as distinct from an aggregate (Inst. 3.16, 6; Dig. 6, 1,1, 3). Hence perhaps its use to express a chapter of a law (Dig. 9, 2, 2, pr.) and a territorial unit for the purpose of land taxation under the later empire (Cod. 10, 2). (2) A human being (Caes. Bell. Gall. 4.15): e. g. as a subject of the poll-tax (Dig. 50, 4, 18, 8: cf. Livy (Liv. 3.24, 10.47-Z2): and in this sense even slaves may be included, as in the phrase noxalis actio caput sequitur (Inst. 4.8, 5). But there is a tendency to restrict the term to citizens of some substance : thus the lowest century of Servius Tullius comprised the proletarii and capite censi; of whom the latter, having little or no property, were barely rated as so many head of citizens (Gell. 16.10; Cic. de Rep. 2.2. 2). (3) A human being regarded as capable of legal rights (=persona, Dig. 37, .11, 11, 2). (4) That capacity or those legal rights themselves.
The rights enjoyed in the aggregate by any free person under the protection of Roman law are denoted generally by the terms caput or status. The Romans themselves habitually regarded them as referable to three momenta or capacities--freedom, citizenship, and membership of a Roman familia. The free man, as such, whether civis or peregrinus, possessed some legal rights: the civis possessed more, even in the domain of private law; but there were many, especially rights of guardianship and inheritance, which he enjoyed only as belonging to a specific familia. Properly speaking, the slave, not being free, nullum habet caput: he has no persona (Nov. Theod. 17.2): he is ἀπρόσωπος (Theoph. 3.17, pr.). But a free man always had a caput, and this he might lose: so that, according as the caput which he lost was that of freedom, citizenship or familia, he was said to suffer capitis minutio or deminutio, maxima, media or minor, or minima (Hor. Carm. 3.5, 42; Auson. Idyll. 11.65; Boethius ad Cic. Top. 2.4). It is hardly necessary to add that loss of civitas involved loss of familia, and loss of libertas involved both.
Capitis deminutio maxima occurred when a free man, whether ingenuus or libertinus, became a slave (Gaius, 1.160; Ulp. Reg. 11.11), as he might (1) by being taken captive by an enemy of the Roman state, though he might recover his civil rights by returning to his country. [POSTLIMINIUM] (2) By being sold as a slave by a person thereunto entitled: especially by the state for evading public burdens (e. g. by not entering his name in the census), or for attempting to escape military service (Cic. pro Caec. 34, § 99; Ulp. Reg. 11.11). Similarly the creditors of an insolvent debtor might sell him trans Tiberim, into foreign slavery, under the execution procedure known as Manus injectio (Gell. 20.1); and a libertus convicted of gross ingratitude towards his patron might on the latter's application be sold as a slave by the praetor (Dig. 25, 3, 6, 1), and later the patron might resume his rights over him as dominus (Cod. 6, 7, 2: cf. Sueton. Claud. 25; Tac. Ann. 13.26, 27). (3) If a free man over twenty years of age collusively allowed himself to be sold as a slave in order, after proving his freedom, to participate in the purchase-money, he forfeited his freedom (Inst. 1.3, 4; Dig. 40, 12, 23, pr.). (4) A free woman who cohabited with a slave, after notice given to her by the latter's owner, became a slave herself by a senatus consult of Claudius (Ulp. Reg. 11.11: cf. Tac. Ann. 12.23; Suet. Vesp. 11). (5) Condemnation on a criminal charge to hard labour in the mines made the convict a servus poenae (Paul. Sent. rec. 3.6, 29).
Capitis deminutio media or minor occurred (1) when a civis Romanus accepted citizenship in another state (e. g. a civitas peregrina or colonia Latina), no civis of which could also be a full citizen of Rome; and also when a libertus civis returned to his own country with the intention of resuming citizenship there (Cic. pro Balbo, 11, 12; pro Caec. 33, 34; de Orat. 1.40;--Boeth. ad Top. 2.4). (2) As a result of condemnation to loss of citizenship for crime. Originally this was effected by aquae et ignis interdictio (Livy (Liv. 25.4), but under the empire it took the form of deportatio in insulam or banishment (Cic. pro Caec. 33, 34; Dio Cass., 56.27; Gaius, 1.161).
Capitis deminutio minima is defined by Gaius (1.162) as a status commutatio: according to Paulus (Dig. 4, 5, 11) it occurs cum familia tantum mutatur; or, as Ulpian says (Reg. 11, 13), when civitate et libertate salva status duntaxat hominis mutatur. Thus it signifies the leaving by the capite deminutus of his agnatic family, and it took place (1) when a person sui iuris became alieni iuris by adrogation, legitimation, or by subjection to the manus of a husband; (2) when a person already alieni iuris entered a new family--as when a filius familias was sold in mancipium or given in adoption, or when a person adrogated or legitimated had children in his own potestas; (3) when a person alieni iuris became sui iuris by emancipation.
A different view as to capitis deminutio minima is maintained by Savigny (System, vol. ii.), who holds that its essence lies in a civil degradation analogous to that which ensued on the two higher kinds of deminutio, so that (according to him) the only instances of it are adrogation and subjection to manus and mancipium. But this is in conflict with a great weight of textual authority, and is strongly combated by many of Savigny's most eminent successors.
Legal proceedings. which affected either libertas or civitas are said to be capital: Capitalia (judicia) dicimus, quae ultimo supplicio adficiunt, vel aquae et ignis interdictione, vel deportatione, vel metallo: cetera, si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario .... non capitalia (Inst. 4.18, 2). Elsewhere the term is rather confined to the punishment of death: capita puniri, plecti, luere (Cod. 48, 19, 11, 4, &c.).
[J.B.M]CAPUT[FENUS]
A word which from the sense of “head,” literal or metaphorical (including under the latter the meaning of “source,” “beginning”), comes to signify: (1) A single person or thing as distinct from an aggregate (Inst. iii. 16, 6; Dig. 6, 1, 1, 3). Hence perhaps its use to express a “chapter” of a law (Dig. 9, 2, 2, pr.) and a territorial unit for the purpose of land taxation under the later Empire (Cod. 10, 2).
(2) A human being (Caes. B. G. iv. 15), e. g. as a subject of the poll-tax (Dig. 50, 4, 18, 8); and in this sense even slaves may be included, as in the phrase noxalis actio caput sequitur (Inst. iv. 8, 5). But there is a tendency to restrict the term to citizens of some substance; thus the lowest century of Servius Tullius comprised the proletarii and capite censi; of whom the latter, having little or no property, were barely rated as so many head of citizens (Gell. xvi. 10; Cic. de Rep. ii. 22).
(3) A human being regarded as capable of legal rights (= persona).
(4) That capacity or those legal rights themselves.
The principal of a debt. See fenus.