commeatus
commeatus, a going to and fro, passing back and forth; supplies, provisions
escorts watch over our convoys
we cut off our enemies from their supplies
- A going to and fro, passing freely, going at will: in eo conclavid ego perfodi parietem, Quā conmeatus clam esset hinc huc mulieri, Plaut. Mil. 2, 1, 65 (143); cf.: commeatum vocis exercent fauces, Pall. 1, 3.—
- II Meton.
- A A place through which one can pass back and forth, a thoroughfare, passage (rare; cf.: abitus, aditus, circuitus, etc.): nimis beat, quod conmeatus transtinet trans parietem, Plaut. Mil. 2, 5, 58 (468): per hortum utroque conmeatus continet, id. Stich. 3, 1, 44 (445); Dig. 43, 8, 2, § 25.—
- B A leave of absence from one’s station for a definite time, a furlough: commeare, ultro citro ire: unde commeatus dari dicitur, id est tempus, quo ire, redire quis posset, Fest. p. 277, 27 Müll.: dare commeatum totius aestatis, Cic. Verr. 2, 5, 25, § 62: petere, Vell. 2, 11, 2; Suet. Tib. 10; id. Ner. 35; id. Galb. 6; id. Claud. 23: sumere, Liv. 3, 46, 10: dare, id. 3, 46, 9; Suet. Calig. 29: accipere, Plin. Ep. 3, 4, 2: in commeatu esse, to be on furlough, Liv. 33, 29, 4: commeatu abesse, Suet. Tib. 72; Dig. 4, 6, 35, § 9: in iis stativis satis liberi commeatus erant, Liv. 1, 57, 4: (legiones) promiscuis militum commeatibus infirmaverat, Tac. A. 15, 10; cf. id. H. 1, 46: cum miles ad commeatus diem non adfuit, on the day when the furlough expired, Quint. 7, 4, 14; cf. Auct. Her. 1, 14, 24: commeatūs spatium excedere, Dig. 49, 16, 14: ultra commeatum abesse, ib. 50, 1, 2, § 6.—Transf.: cras igitur (sc. proficiscar), nisi quid a te commeatus, Cic. Att. 13, 41 fin. dub. (al. commeat); v. Orell. N. cr.: longum mihi commeatum dederat mala valetudo, rest, Sen. Ep. 54, 1: servitus assidua... sine intervallo, sine commeatu, id. Q. N. 3, praef. § 16.—
- C A train, a convoy, caravan, a company carried, a transportation, trip, passage: Londinium copiā negotiatorum et commeatuum maxime celebre, Tac. A. 14, 33; 13, 39; Suet. Ner. 20: duobus commeatibus exercitum reportare instituit, Caes. B. G. 5, 23: secundum commeatum in Africam mittit ad Caesarem, Auct. B. Afr. 34: commeatibus per municipia ac colonias dispositis, supplies of provisions, relays of horses, etc., Suet. Tib. 38: cerneres canes... per omnem nostrum commeatum morsibus ambulare, Ap. Met. 8, 17, 15.—
- D Provisions, supplies (very freq., esp. in the histt., in sing. and plur.): interclude inimicis commeatum; tibi muni viam, Quā cibatus commeatusque ad te et legiones tuas Tuto possit pervenire, Plaut. Mil. 2, 2, 70 (225) sq.; cf.: importare in coloniam, id. Ep. 3, 2, 7 (343): ex omnibus provinciis commeatu et publico et privato prohibebamur, Cic. Imp. Pomp. 17, 53: ne foro quidem et commeatu juvare populum Romanum, id. Verr. 2, 5, 21, § 52: commeatu nostros prohibere, Caes. B. G. 2, 9 fin.: neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse, id. ib. 1, 34; Quint. 8, 6, 26: maritimi, Liv. 5, 54, 4: ex montibus invecti, id. 9, 13, 10: advecti, id. 9, 32, 2: convecto, id. 2, 14, 3 al.; Suet. Calig. 43: magni commeatus frumenti Romam subvecti, Liv. 28, 4, 7.—
- 2 Freq. opp. frumentum, the remaining supplies of war: ad Vesontionem rei frumentariae commeatūsque causā moratur, Caes. B. G. 1, 39: uti frumento commeatuque Caesarem intercluderet, id. ib. 1, 48; 3, 6; 3, 23 fin.; cf. Plaut. Mil. 2, 2, 70 (225) supra.—*
- E Transf.: commeatus argentarius, gain acquired by money transactions, Plaut. Ps. 1, 5, 9 (423).
†~os [l. ~us ],sondae
civitas Lyxibona ‥, opulentissima totius Africae et magne partis Europe ~ibus
paternitati [tue debemus ] dilectionis et obsecutionis frequentissime ~um
ut ‥ essent ‥ ~us et commercia in utriusque regionibus communia et pacifica
quibusdam comeatuum prefectis a rege dictis, que ad omnem hominis victum spectant in castra ‥ devehi ‥ facit
- 1. het komen en gaan; verkeer, vrije doorgang;
- 2. konvooi;
- 3. bevoorrading, ihb. proviand, oorlogsbehoeften; ➤ hostem commeatu intercludere; commeatūs inopia; ~ frumenti; frumentum ac ~ en de overige proviand;
- 4. zending, transport, goederen;
- 5. verlof, respijt; ➤ commeatum sumere; alci commeatum dare.
Si quis Presbyter ab Episcopo degradatus... aliquid de suo officio sine Commeatu facere præsumpserit.Adde Concilium Compendiense ann. 757. can. 3. 13. 16. Chrodegangum Metensem in Regula Canonicorum cap. 15. Editionis vero Labbei cap. 5. ejusd. Chartam ann. 763, apud Meurissium pag. 167. Utuntur etiam Latini Scriptores veteres.
Domina soror, jam in magna dignatione es, tanta ut postulem visionem, et ostendatur tibi, an passio sit, an Commeatus.Apud Palladium in Lausiacis cap. 86. Melania Evagrio letaliter ægrotanti impetrat a Deo
persuaderent illi, ut sibi vivendi peteret a Domino Commeatum. Marius Mercator l. Subnotat. cap. 7.
Si autem Deus vitæ Commeatum dederit, et ad retractandos hos optimos libros tuos :... tempus indulserit, etc.Paulinus Nolanus Ep. 16.
Denique si dominus Commeatum donaverit, ut ad eum usitato solenniter nobis tempore recurramus, etc.
Præstante mihi ac tibi Commeatum dierum Christo.Et Ep. 13. ad Pammachium num. 8 :
Quia spirantis adhuc filii Commeatum poterat impetrare.
Sic sum repentina corporis ægritudine correptus, ut febrium violenta nimietas Commeatum mihi vitæ præsentis auferret, nisi verus animarum corporumque medicus... dignaretur medicinæ suæ largiri subsidium.
Canonicis honor fuerit, si Commeatum in Refectorio, somnum in dormitorio capessentes, Monasterium teneant in Castitate juxta Regulæ suæ rationem, et ut justum est.
De mercato per hebdomadamxl. solidos, de Commeatu per hebdomadamxx. solidos.
- commeo, a going to and fro, passing back and forth: duobus commeatibus exercitum reportare, i. e. in two trips, Cs.—A leave of absence, furlough: totius aestatis: sumere, L.: in commeatu esse, to be on furlough, L.: liberi commeatūs erant, L.—A train, convoy, supply - train: magni, Cs.— Provisions, supplies, stores, a market: maximi, Cs.: commeatu et publico et privato prohiberi: spe amplior, S.: commeatu nostros prohibere, Cs.: ex montibus invecti, L.: conmeatibus paratis, S.: frumenti, L.: rei frumentariae commeatūsque causā moratur, supplies of war, baggage, Cs.
-
…horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Quae res et latus ullum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. ; Caesar ; certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores…
Julius Caesar, Gallic War
-
…decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. Si vincimus, omnia nobis tuta erunt commeatus abunde, municipia atque coloniae patebunt ; si metu cesserimus, eadem illa advorsa fient, neque locus neque amicus…
Sallust, Catilina
-
…persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…locum tela iaciebantur ; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia…
Julius Caesar, Civil War