commentarius
commentarius, a notebook, notes, memorandum
- I Orig. a note-book, sketch-book, memorandum: diurni, a journal, Suet. Aug. 64.—
- II As the title of a book on any subject, but esp. historical, which is only sketched down or written without care (mostly in plur.), a sketch, a paper, memoirs, a commentary, etc., Cic. Fam. 5, 12, 10; Liv. 42, 6, 3; Quint. 2, 11, 7; 3, 8, 58; 3, 8, 67; 8, 2, 12; 10, 7, 30 al.; Tac. A. 6, 47; Suet. Tib. 61 et saep. Thus the two works of Caesar upon the Gallic and civil wars are called Commentarii, commentaries, Cic. Brut. 75, 262; Hirt. and Asin. Pollio ap. Suet. Caes. 56.—Of a single book: superiore commentario, i.e. in the Seventh Book, Hirt. B. G. 8, 30; cf. Gai Inst. 2, 23; 2, 145.—
- B Esp.
- 1 A commentary, exposition, brief explanation, annotation: commentarium in Vergilium, Gell. 2, 6, 1; cf. id. 1, 12; 1, 21.—
- 2 In law, a brief, Cic. Verr. 2, 5, 21, § 54.—
- 3 The day-book of an accounting officer, Inscr. Grut. 592, 4; Inscr. Orell. 2904.—
- 4 A collection of examples or citations, Quint. 1, 8, 19.—
- 5 A pupil’s notes of a lecture or lesson, Quint. 3, 6, 59.
ut Vergilium disticon fecisse ~ia declarant
quadrifaria evangelicae relationis dicta misticis catholicorum patrum ~iis exposita
~ios super illa [Proverbia ] eum [sc. Bedam ] condidisse audivimus
dicente ‥ in ~io B. Hieronymo
~ium Boethii [(super ] Aristotelis Predicamenta
~ii Divi Thomae Aquinatis, S. Bonaventurae et aliorum
in hoc sanctorum brevi †commentatio
~ius omnium bacchalaureorum, magistrorum atque doctorum singulis annis per precones conficiatur, eo ordine ac numeratione qua literario honore insigniti sunt ‥, qui quidem ~ius singulis annis revisatur
- 1. (notitie)boekje; dagboek;
- 2. verslag, aantekening;
- 3. plur. openbare verslagen, kronieken [rerum urbanarum];
- 4. verhandeling, uiteenzetting, commentaar;
- 5. (jur. t.t.) protocol.
- commentor, a notebook, notes, memorandum: recita commentarium: quod de apparatibus belli fecerat, L.—Plur, memoirs, records: quos scripsit (Caesar) rerum suarum, i. e. the works upon the Gallic and civil wars: rex volvens commentarios Numae, L.
-
…Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse ; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…immunia, ut populi Romani tanta mercede nihil sapere disceres. num etiam hoc, homo audacissime, ex Caesaris commentariis sed dicam alio loco et de Leontino agro et de Campano, quos iste agros ereptos rei publicae turpissimis possessoribus…
Cicero, Philippicae
-
…Fabri cium, quia sit ad Pyrrhum de captivis recuperandis missus orator ; Ti. Coruncanium, quod ex pontificum commentariis longe plurimum ingenio valuisse videatur ; M. Curium, quod is tribunus plebis interrege Appio Caeco diserto homine comitia…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…triginta annis vixisse Panaetium, posteaquam illos libros edidisset. Quen locum miror a Posidonio breviter esse tactum in quibusdam commentariis, praesertim cum scribat nullum esse locum in tota philosophia tam necessarium. Minime vero assentior iis, qui negant…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…dedicandi, quod ipsi pontifices semper non solum ad suas caerimonias sed etiam ad populi iussa adcommodaverunt, habetis in commentariis vestris C. Cassium censorem de signo Concordiae dedicando ad pontificum conlegium rettulisse, eique M. Aemilium pontificem maximum…
Cicero, de Domo sua
-
…. Cratandrina Dav. Davisius vel Dur. Durand Ern. Durand Ern. Ernesti Fab. Petrus Faber Arvernus commentarii ad Acad. I et Luc ., repetiti a Dav. Gerlach Nonius Goe. Goerenz Gr. Gruterus…
M. Tullius Cicero, Academica
-
…esse videatur facile existimabis. quae enim Caesar numquam neque fecisset neque passus esset, ea nunc ex falsis eius commentariis proferuntur. ego autem Antonio facillimum me praebui. etenim ille, quoniam semel induxit animum sibi licere quod vellet…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…senatus rescinduntur, quoniam ingressi in spem rei publicae recuperandae sumus, imago nulla liberae civitatis relinquetur. neque solum commentariis commenticiis chirographisque venalibus innumerabilis pecunia congesta in illam domum est, cum, quae vendebat Antonius, ea se ex…
Cicero, Philippicae
-
…ac me designatum audieris, ut tibi curae sit quod ad pantheras attinet rogo. syngrapham Sittianam tibi commendo. commentarium rerum urbanarum primum dedi L. Castrinio Paeto, secundum ei qui has litteras tibi dedit. Scr. Romae…
Cicero, Epistulae ad Familiares
COMMENTARIUSCOMMENTARII(ὑπομνήματα), properly notes or note-books. Hence the word acquires a variety of meanings, of which the most important are the following:--
1. Commentarii domestici,or family memorials, the records of events interesting to the members of particular families. Possibly these are the veteres or antiqui commentarii, to which Cicero refers in Brut. 15, 60; 18, 72: they may have contained, but they were not limited to, the funeral panegyrics to which Cicero (Cic. Brut. 16, 62) and Livy (Liv. 8.40) ascribe much of the falsification of early Roman history.
2. The memoirs drawn up by public men as to events in which they had taken part. Thus Cicero wrote a commentarius in Greek on his consulship (ad Att. 1.19, 10; 2.1, 1), and Caesar commentarii on his Gallic and Civil Wars.
3. Memoranda were kept by different departments of the public service, the officials in charge of them being known as a commentariis. These are frequently mentioned in inscriptions.
4. In towns a register was kept of the official acts of the municipal authorities. We have interesting extracts from the commentarii of Caere in an inscription in the Museum at Naples (Wilmanns, 2083).
5. The unofficial record of recent events at Rome, sent by Caelius to Cicero in Cilicia, is called by him commentarii rerum urbanarum(Cic. ad Fam. 8.2, 2).
6. The record of the daily occurrences at court was kept in commentarii diurni (Suet. Aug. 64), a kind of private diary, which must be distinguished from the formal acta, and also from
7. Commentarii principis --the register of his official decisions (Plin. Ep. 10.106), and of accusations brought before him (Tac. Ann. 13.43; Suet. Calig. 15). In Suet. Dom. 20, praeter commentarios et acta Ti. Caesaris nihil lectitabat, it is probable that commentarii refers to private memoirs written by that emperor (Mommsen, Röm. Staatsr. ii.2 869, note 1).
8. Tacitus once (Ann. 15.74) speaks of commentarii senatus, by which he can hardly mean anything but the acta senatus (q. v.).
9. The commentarii of the pontiffs, the augurs, and the XVviri are often mentioned. These were records of their decrees, and are to be distinguished on the one hand from their acta or minutes of their meetings, and on the other from the books (libri) which contained the ritual, and the annales maximi or chronicle of public events. (Cf. Cic. de Domo, 53, 136; de Div. 2.18, 42; Brut. 14, 55; Plin. Nat.18.14.)
10. Varro cites more than once commentarii magistratuum, of the nature of which we know practically nothing (Madvig, Verf. und Verw. 1.324).
[A.S.W]