constituo
constituo, to put, place, set, station
they placed the man before Manilius’ feet
to fix the price for grain
with these things decided
- I In gen.
- A Prop.: hominem ante pedes Q. Manilii constituunt, Cic. Clu. 13, 38: vobis (dīs) candentem taurum ante aras, Verg. A. 5, 237: impedimenta, Liv. 44, 36, 6: reliquias praedonum contractas in urbibus, Vell. 2, 32 fin.: unum aliquem lectorem, Quint. 2, 5, 6: velut in aliquā sublimi speculā constitutus, Lact. 2, 2, 18.—
- B Trop.: cum hujus vobis adulescentiam proposueritis, constituitote vobis ante oculos etiam hujus miseri senectutem, Cic. Cael. 32, 79.—
- II Esp.,
- A Milit. t. t.
- 1 To station or post troops somewhere, to draw up, set in order: legionem Caesar passibus CC. ab eo tumulo constituit, Caes. B. G. 1, 43: legiones pro castris in acie, id. ib. 2, 8 fin.; 4, 35: aciem ordinesque intra silvas, id. ib. 2, 19: octo cohortes in fronte, Sall. C. 59, 2: quod reliquum peditum erat, obliquo constituerunt colle, Liv. 28, 33, 8 al.: naves ad latus apertum hostium, Caes. B. G. 4, 25; cf.: naves aperto ac plano litore, id. ib. 4, 23 fin.: naves nisi in alto, id. ib. 4, 24: subsidiarias (naves) in secundo ordine, Auct. B. Alex. 14, 3: classem apud Salamina exadversum Athenas, Nep. Them. 3, 4; cf. id. Alcib. 8, 1: praesidia in Rutenis provincialibus, Caes. B. G. 7, 7.—Rarely of a single person: se constituere, to station or post one's self: dum se Gallus iterum eodem pacto constituere studet, Quadrig. ap. Gell. 9, 13, 17.—
- 2 In contrast with a march, to cause to halt: paulisper agmen constituit, Sall. J. 49, 5; so, agmen, Liv. 35, 28, 8; 38, 25, 12: signa paulisper novitate rei, id. 33, 10, 3; so, signa, id. 34, 20, 4.—And trop.: si constituitur aliquando (narratio) ac non istā brevitate percurritur, Cic. de Or. 2, 80, 328.—
- B With the access. idea of preparation, to set up, erect, establish, found, build, construct, prepare, make, create, constitute (class. and very freq.).
- 1 Lit.: genus humanum, quorum omnia causā constituisse deos, Lucr. 2, 175: aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit, Caes. B. G. 7, 17: turres, id. ib. 2, 12: turrim, id. ib. 2, 30: castella ad extremas fossas, id. ib. 2, 8: vineas ac testudines, Nep. Milt. 7, 2: locis certis horrea, Caes. B. C. 3, 42: inane sepulcrum, Ov. M. 6, 568: feralis cupressos, Verg. A. 6, 216: ingentem quercum in tumulo, id. ib. 11, 6: pyras curvo in litore, id. ib. 11, 185: quattuor aras ad alta delubra dearum, id. G. 4, 542; Suet. Aug. 59 fin.: aedem in foro geminis fratribus, id. Caes. 10: castra Romae, id. Tib. 37 et saep.: oppidum, to found, Caes. B. C. 1, 15; Nep. Cim. 2, 2; so, nova moenia, Verg. A. 12, 194; cf.: moenia in Aside terrā, Ov. M. 9, 449: domicilium sibi Magnesiae, Nep. Them. 10, 2: triplex Piraeei portus constitutus est, id. ib. 6, 1: hiberna omnium legionum in Belgis, Caes. B. G. 3, 38: di primum homines humo excitatos celsos et erectos constituerunt, Cic. N. D. 2, 56, 140.—
- 2 Trop., to bring about, effect, establish, appoint, etc., freq. of judicial determinations, etc.: videte, per deos immortalis, quod jus nobis, quam condicionem vobismet ipsis, quam denique civitati legem constituere velitis, to establish, Cic. Caecin. 14, 40: jus melius Sullanis praediis quam paternis, id. Agr. 3, 3, 10: judicium, id. Part. Or. 28, 99: judicium de pecuniis repetundis, id. Div. in Caecil. 4, 11: judicium capitis in se, id. Verr. 2, 5, 54, § 141: controversiam, id. de Or. 1, 31, 143: quaestionem, Quint. 3, 11, 17; 4, 2, 10: ratiocinationem, id. 5, 14, 12: in hac accusatione comparandā constituendāque laborare, Cic. Verr. 2, 1, 1, § 2; and of persons, to designate, appoint, select, put forward, etc.: accusatorem, id. Div. in Caecil. 3, 10; Quint. 3, 10, 3 (cf.: comparare accusatorem, Cic. Clu. 67, 191): testis, Cic. Verr. 1, 18, 55: tutores pupillis, Dig. 2, 1, 1 et saep.: nuper apud C. Orchivium collegam meum locus ab judicibus Fausto Sullae de pecuniis residuis non est constitutus, no trial of him was permitted, Cic. Clu. 34, 94: reum statim fecit, utique ei locus primus constitueretur impetravit, id. ib. 20, 56: fidem, id. Part. Or. 9, 31; cf. id. Sen. 18, 62: concordiam, id. Att. 8, 11, D, 1: si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem, id. Fin. 2, 24, 78: amicitiam tecum, Q. Cic. Pet. Cons. 7, 27 (cf. id. ib. § 25: amicitiae permultae comparantur): libertatem, Cic. Fl. 11, 25: victoriam, id. Rosc. Am. 6, 16: pacem (opp. bellum gerere), id. ib. 8, 22: quantum mali sibi ac liberis suis, id. Verr. 2, 1, 25, § 65.—
- C With the access. idea of ordering, contriving, to establish, fix, appoint, settle, order, manage; to confirm, regulate, arrange, dispose.
- 1 Lit.: Ti. et C. Gracchos plebem in agris publicis constituisse, to have established, Cic. Agr. 2, 5, 10; cf. id. ib. 2, 31, 83: ibi futuros Helvetios, ubi eos Caesar constituisset, should assign them a permanent abode, Caes. B. G. 1, 13: reges in civitate, Cic. Agr. 2, 6, 15; cf. id. Off. 2, 12, 41: Commium regem ibi, Caes. B. G. 4, 21: decemviralem potestatem in omnibus urbibus, Nep. Lys. 2, 1; cf. Cic. Agr. 2, 7, 17: curatores legibus agrariis, id. ib.; cf.: publice patronum huic causae, id. Mur. 2, 4: regnum alicui, Nep. Chabr. 2, 1 al.: composita et constituta res publica, Cic. Leg. 3, 18, 42; cf.: bene morata et bene constituta civitas, id. Brut. 2, 7; so id. Agr. 2, 5, 10 fin.: civitates, to organize, id. de Or. 1, 9, 35: quis tibi concesserit ... reliquas utilitates in constituendis civitatibus ... a disertis ornateque dicentibus esse constitutas, id. ib. 1, 9, 36: Chersoneso tali modo constituto, Nep. Milt. 2, 4: res summā aequitate, id. ib. 2, 2; cf.: rem nummariam, Cic. Off. 3, 20, 80: rem familiarem, id. Phil. 11, 2, 4.—
- 2 Trop.: ineuntis aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentiā est, Cic. Off. 1, 34, 122; cf.: majores vestri majestatis constituendae gratiā bis Aventinum occupavere, Sall. J. 31, 17; Cic. Fam. 15, 4, 6: jam perfectis constitutisque viribus, Quint. 10, 1, 57.— Pass. impers.: non tam sinistre constitutum est, ut non, etc., i. e. we are not so badly off as not, etc., Plin. Pan. 45, 5.—Of persons: Athenaeum in maximā apud regem auctoritate gratiāque, Cic. Fam. 15, 4, 6: aliquem sibi quaestoris in loco, id. Verr. 2, 1, 30, § 77: in potestate aliquem, Lact. Epit. 55, 6: constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur, Aug. Cont. adv. Leg. 1, 45 al.—
- D With the access. idea of limiting, fixing, allotting, to fix, appoint something (for or to something), to settle, agree upon, define, determine.
- 1 Lit.: propter dissensionem placuerat dividi thesauros finesque imperii singulis constitui, Sall. J. 12, 1: summum pretium, Cic. Att. 12, 31, 2; cf.: pretium frumento, id. Verr. 2, 3, 73, § 171: certam pecuniam proconsulibus, Suet. Aug. 36; id. Ner. 10: propria loca senatoribus, id. Claud. 21: diem nuptiis, Plaut. Trin. 2, 4, 180 (581); cf.: nuptias in hunc diem, Ter. And. 269: diem concilio, Caes. B. G. 1, 30: diem colloquio, id. ib. 1, 47: posterum diem pugnae, id. ib. 3, 23 fin.: negotio proximum diem, Sall. J. 93, 8: certum tempus ei rei, Caes. B. C. 3, 19: grandiorem aetatem ad consulatum, Cic. Phil. 5, 17, 47: tempus in posterum diem locumque, Liv. 38, 25, 2: postquam ad constitutam non venerat diem, id. 27, 16, 16: locus, tempus constitutum est, Ter. Eun. 541: modum credendi, Cic. Rab. Post. 3, 5: de numero pastorum alii angustius, alii laxius constituunt: ego in octogenas hirtas oves singulos pastores constitui, Atticus in centenas, Varr. R. R. 2, 10, 10.—
- b T. t. of the lang. of business, to accord, agree with one in a thing, to appoint, fix, to concert, agree upon, assent to (cf. Gron. Obss. p. 14 sq.); constr. aliquid cum aliquo, alicui, inter se, or with acc. only, or absol.
- α Cum aliquo: ubiea dies, quam constituerat cum legatis venit, Caes. B. G. 1, 8: pactam et constitutam esse cum Manlio diem, Cic. Cat. 1, 9, 24: constitui cum quodam hospite, Me esse illum conventuram, Ter. Hec. 195: constitui cum hominibus, quo die mihi Messanae praesto essent, Cic. Verr. 2, 2, 27, § 65: cum aliquo, ut, etc., Aug. ap. Suet. Calig. 8; cf. under P. a., B. 2.—
- β Alicui: L. Cincio HS. XXCD. constitui me curaturum Idibus Febr., Cic. Att. 1, 7 init.; id. Off. 1, 10, 32: ubi nocturnae Numa constituebat amicae, Juv. 3, 12; cf.: sane, inquit, vellem non constituissem, in Tusculanum me hodie venturum esse, Laelio, id. de Or. 1, 62, 265.—
- γ With acc. only or absol.: vadimonia constituta, Cic. Sen. 7, 21: de pecuniā constitutā, Dig. 13, tit. 5; Ter. Heaut. 726: (Vaccenses) compositis inter se rebus in diem tertiam constituunt, Sall. J. 66, 2: sic constituunt, sic condicunt, Tac. G. 11; Juv. 6, 487.—Pass. impers.: Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare, Cic. Clu. 13, 37.—
- 2 Trop.: constituendi sunt qui sint in amicitiā fines deligendi, Cic. Lael. 16, 56: si forte quaereretur quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator: qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adjungerem, etc. (for which, soon after, definire), id. de Or. 1, 48, 210; cf. C. 1. supra, and Quint. 12, 1, 1: nondum satis constitui molestiaene plus an voluptatis attulerit mihi Trebatius noster, Cic. Fam. 11, 27, 1: ut constitueret, honestum esse aliquid quod, etc., id. Off. 2, 3, 9: bona possessa non esse constitui, id. Quint. 29, 89: de hoc Antigonus cum solus constituere non auderet, ad consilium retulit, Nep. Eum. 12, 1.—
- E With the access. idea of resolving, to determine to do something, to take a resolution, to resolve, decide, determine.
- α With inf.: si quis mare Neptunum Cereremque vocare Constituit fruges, Lucr. 2, 656: cohortes duas in Nantuatibus collocare, Caes. B. G. 3, 1: bellum cum Germanis gerere, id. ib. 4, 6: Romanorum adventum exspectare atque ibi decertare, id. ib. 4, 19: desciscere a rege, Nep. Dat. 5, 5.—
- β With acc. and inf.: audio constitutum esse Pompeio et ejus consilio in Siciliam me mittere, Cic. Att. 7, 7, 4. —
- γ With interrog.-clause: quantum pecuniae quaeque civitas daret, Aristides delectus est, qui constitueret, Nep. Arist. 3, 1. —
- δ With ut: rus uti irem, jam heri constitueram, Plaut. Ps. 1, 5, 136 (550): constitueram, ut pridie Idus Aquini manerem, Cic. Att. 16, 10, 1: constituimus inter nos ut ambulationem conficeremus, id. Fin. 5, 1, 1: Lentulus cum ceteris constituerant, uti, etc., Sall. C. 43, 1.
- —Hence, constĭtūtus, a, um, P. a.
- A Adj. (acc. to B.), constituted, arranged, disposed: bene constitutum corpus, Cic. Tusc. 2, 6, 17: viri sapientes et bene naturā constituti, id. Sest. 65, 137: quotus quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac vitā constitutus, ut ratio postulat, id. Tusc. 2, 4, 11: qui integri sunt et sani et bene constituti de rebus domesticis, id. Sest. 45, 97.—
- 2 (Acc. to C.) Fixed, established: cursus siderum, Quint. 1, 10, 46: discrimina (opp. fortuita), id. 5, 10, 42: jam confirmatae constitutaeque vocis, id. 11, 3, 29.—
- B Subst.: constĭtūtum, i, n.
- 1 (Acc. to B.) An institution, ordinance, law (mostly postclass.), Cod. Th. 1, 11, 5; 12, 41, 1.—
- b Trop.: cum videas ordinem rerum et naturam per constituta procedere, according to established laws, Sen. Q. N. 3, 16, 2.—
- 2 (Acc. to D. 1. b.) An agreement, appointment, accommodation; a compact (in good prose): ante rem quaeruntur, quae talia sunt, apparatus, conloquia, locus, constitutum, convivium, Cic. Top. 12, 52; so absol., id. Att. 11, 16, 2; id. Cael. 8, 20: rescripsit constitutum se cum eo habere, id. Att. 12, 23, 3: constitutum factum esse cum servis, ut venirent, etc., id. Cael. 25, 61; and humorously: si quod constitutum cum podagra habes, fac ut in alium diem differas, id. Fam. 7, 4; so, ad constitutum venire, Varr. R. R. 2, 5, 1; Cic. Caecin. 12, 33: se proripuit, Suet. Oth. 6; and without a verb, Cic. Att. 12, 1, 1; Flor. 2, 6, 16 (but in Vell. 2, 110, 1, the better read. is consili).
II) im weitern Sinne: 1) eine bestimmte Stelle anweisend irgendwo hinsetzen, einsetzen, a) jmd. anweisen, wo seinen Wohnsitz zu nehmen, ibi futuros Helvetios, ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset, Caes.: reliquias praedonum contractas in urbibus remotoque mari loco in certa sede c., feste Wohnsitze geben, Vell. – als milit. t. t., jmdm. wo seine Stellung anweisen, ihn wohin stellen, legen, neque se praesidium, ubi constitutus esset, tenere posse, Caes.: praesidia in Tolosatibus circumque Narbonem, Caes. – b) jmd. in etw. als Besitztum einsetzen, einweisen (Ggstz. exturbare, expellere), plebem in agris publicis, Cic.: si Campanus ager dividatur, exturbari et expelli plebem ex agris, non constitui et collocari, eingewiesen u. angesiedelt, Cic. – c) jmd. in einen Posten, ein Amt einsetzen, setzen, ihn anstellen, auch m. in u. Abl., regem, Cic.: praefectos, Caes.: unum aliquem lectorem, Quint.: princeps (Fürst) divinitus constitutus, Plin. pan. – reges in civitate, Cic.: alqm sibi quaestoris in loco, Cic.: alqm in hoc munere, Q. Cic.: alqm supra bibliothecam, Vitr. – m. dopp. Acc., a quo regem et se et filium suum constitutos esse, Cic.: Commium regem ibi, Caes.: Cavarinum apud eos regem, Caes.: im Passiv m. dopp. Nom., rex (als K.) constituitur Arbactus, Iustin.: Alcibiades dux classi constituitur, Iustin. – d) bei jmd. in ein Verhältnis einsetzen, m. in u. Abl. des Verhältnisses, Athenaeum in maxima apud regem auctoritate gratiaque, veranlassen, daß der König dem Ath. wieder sein ganzes Vertrauen schenkt u. vollen Einfluß gestattet, Cic. ep. 15, 4, 6.
2) errichtend, gründend, veranstaltend aufstellen, a) lebl. Objj., mit Adv., od. m. Praepp., od. m. Genet. od. Abl. loc.; od. m. Dat. (wem zu Ehren? wem zum Nutzen?), α) ein Bauwerk u. dgl. aufstellen, errichten, eine Stadt, Örtlichkeit u. dgl. anlegen, herrich ten, turres, Caes.: vineas ac testudines, Nep.: triplicem Piraei portum, Nep.: templa arasque, Suet.: aedem Iovis Feretrii, Nep.: laterarias (Ziegelhütten) ac domum, Plin.: urbem, Nep. u.a. (s. Ruhnken Vell. 1, 2, 6): oppidum, Caes.: oppidum c. suāque pecuniā exaedificare, Caes.: publice statuas, Quint.: effingere et constituere (herrichten) nidos, Cic.: asylum, Lact.: tectum antiquitus constitutum, Nep.: c. aream, Col.: c. crucem, s. crux. – c. castella ad extremas fossas, Caes.: pyras curvo in litore, Verg.: tropaea in Pyrenaeis iugis, Sall. fr. – alci publice in foro statuam, Nep.: aedem in foro geminis fratribus, Suet.: horrea certis locis, Caes.: domi suae quintanam, Suet.: domi suae sacellum Automatias, Nep.: domos Athenis, Plin.: in Getis Graias domos, Ov. – domicilium sibi Magnesiae, Nep. – als milit. t. t., Romae castra (aufschlagen), Suet.: u. so hiberna omnium legionum in Belgis, Caes. – als mathem. t. t., in data linea triangula aequis lateribus c., errichten (konstruieren), Quint. 1, 10, 3. – β) eine Anstalt u. vgl. errichten, einrichten, einsetzen, ludos illic quinquennales, Suet.: nova portoria, Vell.: vectigal in monte Antilibano, Cic.: aerarium interfectoribus Caesaris, Nep.: collegia antiquitus constituta, Suet. – u. als publiz. t. t., eine Machtstellung errichten, schaffen, einsetzen, decemviralem potestatem in omnibus urbibus, Nep.: magistratus per singulas civitates, Iustin.: senatum centum senatorum, Iustin.: novi generis imperia in (gegen) alqm, Caes.: quae (potestates, imperia, curationes) constituuntur ad populi fructum aliquem aut commodum, Cic. – γ) ein Reich errichten, bilden, ex multis gentibus nationibusque unum regnum populumque, Iustin. 8, 6, 2. – δ) eine Vornahme anstellen, auctionem, Cic.: sermonem, Varr. LL.: sponsalia, ICt. – als gerichtl. t. t., c. actionem (eine Klage), Cic.: actionem adversus ingratos, Val. Max. – crimen in alqo, Klage gegen jmd. erheben, Cic.: reperietis idcirco haec in uno homine pecunioso tot constituta, ut etc., gegen diesen einen g. M. so viele Maßregeln ergriffen, Cic. – c. quaestionem (Untersuchung), Cic. u. Quint. – ε) Zustände zustande bringen, begründen, feststellen, amicitiam (Ggstz. tollere, v. Nutzen), Cic.: amicitiam cum alqo, Q. Cic.: concordiam, Cic.: pacem, Cic.: pacem his legibus, Nep.: victoriam, Cic.: magnam sibi auctoritatem pugnā illā navali, Nep.: videte, quod ius nobis, quam condicionem vobismet ipsis, quam denique civitati legem constituere (einführen) velitis, Cic. – ζ) zur Nachachtung aufstellen, documentum more militari, Auct. b. Afr.: maximum exemplum iustitiae in hostem, Cic. – b) leb. Objj.: α) übh. schaffend hinstellen, m. dopp. Acc., di primum homines humo excitatos celsos et erectos constituerunt, Cic. de nat. deor. 2, 140. – β) als milit. t. t., eine Legion usw. er richten, bilden, tres legiones, Caes. – m. ex u. Abl., legio septima constituta ex veteranis, Cic.
3) eine feste Stellung (Halt, Verfassung, Stimmung usw.) gebend, eine feste Haltung geben, in eine gute Verfassung (Stimmung) versetzen, eine feste Einrichtung geben, disponieren (stimmen), regulieren (ordnen), fest bestimmen, befestigen (stählen), sicher begründen, konsolidieren, a) den Körper usw., is cui corpus bene constitutum sit, dessen Körper sich in guter Verfassung od. Stimmung (griech. σαρκὸς εὐσταθὲς κατάστημα od. σαρκὸς εὐστάθεια) befindet, Cic. – iam confirmata et constituta vox, Quint.: iam perfectis constitutisque viribus, Quint. – b) Geist u. Gemüt (Charakter), exordium est principium orationis, per quod animus auditoris constituitur (gestimmt wird) ad audiendum, Cornif. rhet.: animus bene constitutus, Cic. – übtr. auf die Pers., viri sapientes et bene naturā constituti, Cic. Sest. 137: quotus quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac vitā constitutus, ut ratio postulat, dessen Denk- u. Handlungsweise in einer solchen Verfassung ist, wie usw., Cic. Tusc. 2, 11. – c) Zustände, senectus, quae fundamentis adulescentiae constituta est, das durch den in der Iugend gelegten Grund einen festen Halt bekommen hat, Cic.: ineuntis aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentiā est, muß in der Klugheit der Greise Halt u. Leitung suchen, Cic. – d) menschliche Verhältnisse, Angelegenheiten, Einrichtungen, α) einzelne Verhältnisse usw., rem familiarem, Cic.: rem nummariam de communi sententia, Cic. – übtr. auf die Pers., qui integri sunt et sani et bene constituti de rebus domesticis, deren Hauswesen sich in guter Verfassung befindet, gute Haushalter, gute Hausväter, Cic. Sest. 97. – Passiv unpers., non tam sinistre constitutum est, ut non etc., es steht nicht so schlimm mit uns, daß wir nicht usw., Plin. pan. 45, 5. – β) das Staatswesen usw., rem publicam c., componere et c., Cic.: bene morata et bene constituta civitas, Cic.: c. plures rei publicae partes, Cic.: c. civitatem, Suet., civitates, Cic.: res summā aequitate, Nep. – eae res, quas ipse Athenis constituerat, seine Einrichtungen zu Athen, Nep.: c. Chersonesum, Nep.: c. alci regnum, Nep.
4) bestimmend feststellen, festsetzen, bestimmen, a) übh. abgrenzend, α) lebl. Objj., feststellen, festsetzen, ansetzen, bestimmen, anordnen, anberaumen, u. im Einverständnis mit einem andern = verabreden, übereinkommen, zusagen, im üblen Sinne = abkarten, m. Acc., c. iter ad Cirtam oppidum, Sall. (u. so ex itinere proposito et constituto reverti, Cic.): c. locum, Ter.: tempus, diem, Cic., Caes. u.a.: constitutā die causae dictionis (an dem bestimmten Tage der Verteidigung), Caes.: c. Olympiada, Cic.: primam Olympiada, Vell. – c. vadimonium (gerichtl. t. t.), Cic. – u. (im Bilde) fines, qui sint in amicitia, Cic.: modum credendi, Cic.: mercedem funeris, Cic.: summum pretium, Cic.: certa pretia, Cic. – poenas capitis, Cic. – m. Dat. (wem? für wen? wozu?), diem concilio, Caes.: diem nuptiis, Plaut.: proximum diem ei negotio, Sall.: posterum diem pugnae, Caes.: pretium frumento, Cic.: aera (Sold) militibus, Liv.: singulis fines imperii, Sall.: certos mihi fines terminosque constituam, extra quos egredi non possim, Cic.: gravissimum ei rei supplicium cum cruciatu, Caes.: poenam alci, Cic. u. Quint.: capitis poenam iis, qui non paruerint, Caes. – m. ad u. Akk., grandiorem aetatem ad consulatum, Cic.: certam pecuniam proconsulibus ad mulos et tabernacula, Suet. – m. in u. Akk. der Zeit, in posterum diem tempus locumque, Liv.: nuptias in hunc diem, Ter. – m. cum u. Abl. od. (s. unten mit ut) inter se, diem cum alqo c., pacisci et c., Caes. u. Cic.: colloquium cum rege, Liv. – m. in (gegen) u. Akk. der Pers., in impios et consceleratos poenas certissimas, Cic. – m. folg. indir. Fragesatz, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit, Caes.: quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit, Caes.: quantum quaeque civitas daret Aristides delectus est qui constitueret, Nep.: constitui cum hominibus, quo die mihi Messanae praesto essent, Cic. – m. folg. Acc. u. Infin., nam constitui cum quodam hospite me esse illum conventuram, Ter.: et is hodie venturum ad me constituit domum, Ter.: vellem non constituissem in Tusculanum me hodie venturum esse L. Aelio, Cic.: si constitueris cuipiam te advocatum in rem praesentem esse venturum, Cic. – m. folg. ut u. Konj., Lentulus cum ceteris... constituerant, ut L. Bestia... quereretur de actionibus Ciceronis, Cic.: constituimus inter nos, ut ambulationem conficeremus in Academia, Cic. – m. de (über) u. Abl., de numero pastorum alii angustius, alii laxius constituere solent; ego in (auf) octogenas hirtas oves singulos pastores constitui, Atticus in centenas, Varr. r. r. 2, 10, 10 Keil. – absol. m. Dat. (wem?), hic ubi nocturnae Numa constituebat amicae, ein Stelldichein zu geben pflegte, Iuven. 3, 16. – absol. m. in u. Akk., in diem tertium constituunt, Sall. Iug. 66, 2. – ganz absol., sic constituunt (setzen sie die Zeit fest), sic condicunt, Tac. Germ. 11, 2. – Passiv unpers., Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare, Cic. Clu. 37. – β) leb. Wesen, zu einem Zwecke bestimmen, bestellen, stellen, accusatorem, Cic.: testes, Cic.: iudices de alqa re, Cic.: publice patronum huic causae, Cic.: curatores legibus agrariis, Cic.: tutores pupillis, ICt.: debitorem sibi, ICt.: m. dopp. Akk., alqm reum pro se, ICt. – b) erklärend, urteilend, entscheidend feststellen, α) übh., m. folg. Acc. u. Infin. = die Erklärung abgeben, den Satz aufstel len, consuetudo... eo deducta est, ut et constitueret, honestum esse aliquid, quod utile non esset, et utile, quod non honestum, Cic.: bona possessa non esse constitui, Cic. – m. folg. indir. Fragesatz = sich ein festes Urteil bilden, sich entscheiden, nondum satis constitui, molestiaene plus an voluptatis attulerit Trebatius noster, Cic.: constituere apud se debet, utrum contra tabulas bonorum possessionem petat, an vero legatum persequatur? Ulp. dig. – β) als jurist. t. t., αα) gesetzlich feststellen, disceptationem (Streitpunkt), Cic.: controversiam (Streitpunkt), Cic. – bes. iudicium, für zu Recht bestehend erklären (durch ein Gesetz, ein Edikt od. durch Bestellung eines Richters von seiten des Prätors), Cic.: u. iudicium de rebus repetundis, Cic.: iudicium capitis in alqm, Cic.: iudicio damni iniuriā (über Ersatz des widerrechtlich erlittenen Schadens) constituto, Cic. – nuper apud (vor dem Richterstuhl) C. Orchivium collegam meum locus ab iudicibus Fausto Sullae de pecuniis residuis non est constitutus, wurde von den R. gegen F. S. wegen der r. G. nicht auf Prozeß erkannt, Cic. Clu. 94. – u. v. Gesetz, ius melius Sullanis praediis quam paternis, zuerkennen, Cic. agr. 3, 10. – ββ) gesetzlich entscheiden, einen Beschluß fassen, verordnen, v. Richter, litem, Petr. 18, 5: quid ageres? quid constitueres? Ps. Quint. decl. 3, 14. – absol. m. de u. Abl., de certo, de perspicuo iure, Cic.: alio modo aut de religiono aut de re publica, Cic.: de hoc (verst. Eumene) Antigonus cum solus constituere non auderet, ad consilium rettulit, Nep. – m. folg. ut u. Konj., ut debeatur, Plin. pan. 40, 5. – c) beschließend festsetzen, beschließen, sich entschließen, den Entschluß fassen, α) übh.: m. Acc., haec ex re et ex tempore constitues, Cic.: nihil ante de profectione constituam, quam etc., Cic. – m. folg. Infin., bellum cum Germanis gerere, Caes.: desciscere a rege, Nep.: cum mihi deliberatum ac constitutum sit, ita gerere consulatum, ut etc., Cic. – m. folg. ut u. Konj., constitueram, ut V. Idus Aquini manerem, Cic. – β) v. Senat, m. folg. indir. Fragesatz, ut celeriter quod opus esset constitueretur, Rutil. Lup. 1, 17: u. so ibid. 2, 17. – ➳ Archaist. Plusquampers. constitiveram, Plaut. Pseud. 549 R. u. Fl. (Götz u. Lorenz besser mecum statueram).
- 1. plaatsen, neerzetten, neerleggen, opstellen (m. in m. abl.) [impedimenta; arma in templo];
- 2. vaststellen, vastleggen, bepalen, afspreken, overeenkomen [diem concilio; tempus agendae rei; tempus in posterum diem locumque];
- 3. besluiten, een besluit nemen, tot een besluit komen (bij gelijk subj.: meestal inf.; bij ongelijk subj.: ut of aci.);
- 4. oprichten, bouwen, aanleggen [turres; castella; quercum in tumulo; oppidum; portum];
- 5. (troepen) opstellen [legiones pro castris; aciem ordinesque];
- 6. stationeren, opslaan, plaatsen [hiberna in Belgis];
- 7. inrichten, organiseren, op orde brengen [rem publicam; rem familiarem];
- 8. halt laten houden [agmen];
- 9. vestigen, een vaste woonplaats geven [plebem in agris publicis];
- 10. in een ambt, functie aanstellen [imperatorem; curatores legibus agrariis];
- 11. beslissen [de iure];
- 12. wettelijk vaststellen [controversiam geschilpunt];
- 13. stichten, instellen, invoeren, tot stand brengen, grondvesten, oprichten [amicitiam; pacem; imperium];
- 14. in gang zetten, uitvoeren, ondernemen, houden [auctionem; quaestionem een onderzoek];
- 15. voor anker laten gaan [naves]; / p. adj. cōnstitūtus, a, um vastgesteld, bepaald; ➤ die constituto op de vastgestelde dag.
安置。 打稿。立。定。排。約定。— domos 造屋。 — aciem juxta silvam 近林排陣。— eum in munere 分發彼作官。— rem nummariam 定錢價。— rem familiarem 定家規。— pecuniam debitam 定限還債之日。— sibi genus vitae degendae 揀事業。— actionem 定訟規。— quaestionem 始稽訪犯。
Suggest a Translation
See an image
- com-+statuo, to put, place, set, station: eo (Helvetios), fix their abode,Cs.: impedimenta, put away,L.: hominem ante pedes: vobis taurum ante aras, V.—To place, station, post, array, form, draw up: legionem passibus CC ab eo tumulo, Cs.: cohortes in fronte, S.: aperto litore navīs, Cs.: legiones contra hostem, Cs.: exercitum contra vos: exadversum Athenas apud Salamina classem, N.—To halt, cause to halt, stop: agmen paulisper, S.: novitate rei signa, L.—To form, constitute: legiones, Cs.: legio constituta ex veteranis. — To erect, set up, build, construct, fix, found: turrīs duas, Cs.: oppidum, Cs.: vineas ac testudines, N.: locis certis horrea, Cs.: moenia in terrā, O.: domicilium sibi Magnesiae, N.—Fig., to put, set, place: vobis ante oculos senectutem. — To prepare, make, establish, effect, constitute: amicitiam: accusationem: victoriam: ius nobis, civitati legem: iudicium de pecuniis repetundis: iudicium capitis in se.—To designate, select, assign, appoint: accusatorem: testīs: locus ab iudicibus Fausto non est constitutus, i. e. a trial: alqm apud eos regem, Cs.: legibus agrariis curatores: patronum causae: constitutus imperator belli gerundi.—To establish, set in order, organize, manage, administer, regulate, arrange, dispose: legiones, Cs.: civitates: maiestatis constituendae gratiā, S.: mores civitatis. L.: his constitutis rebus, after making these arrangements, Cs.: regnum ei, N.— To fix, appoint, determine, define, decide, decree: ad constitutam non venire diem, L.: tempus constitutumst, T.: finīs imperi singulis, S.: pretium frumento: conloquio diem, Cs.: tempus ei rei, Cs.: in hunc (diem) constitutae nuptiae, T.: tempus in posterum diem, L.: grandiorem aetatem ad consulatum: bona possessa non esse constitui: constituendi sunt qui sint in amicitiā fines.—To appoint, fix by agreement, settle, agree upon, concert: vadimonia constituta: tempore ac loco constituto, S.: die constitutā, on the day appointed, Cs.: venturum ad me domum, T.: (diem) cum legatis, Cs.: pactam et constitutam esse cum Manlio diem: cum quodam hospite Me esse, etc., T.: cum hominibus quo die praesto essent: amicae, make an appointment, Iu.: sic constituunt, such is their custom, Ta.: introire, S.: in diem tertium constituunt, S.: quid agi placeat inter se, Cs.—To determine, take a resolution, resolve: ut ante constituerat, Cs.: his constitutis rebus, having formed this resolution, Cs.: bellum cum Germanis gerere, Cs.: desciscere a rege, N.: Quaerere, V.: constitutum esse Pompeio me mittere: quid vectigalis Britannia penderet, Cs.: ut Aquini manerem: ut arbitri darentur, Cs.: optimum esse reverti, Cs.—To decide, arbitrate, judge, decree: de controversiis, Cs.: de hoc solus, N.: sententiis dictis, constituunt ut, etc., Cs.
-
…; quo ex genere iste est Manlius cui nunc Catilina succedit. hi sunt homines ex eis coloniis quas Sulla constituit ; quas ego universas civium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni qui se…
Cicero, in Catilinam
-
…etiam aquilam illam argenteam quam tibi ac tuis omnibus confido perniciosam ac funestam futuram, cui domi tuae sacrarium sceleratum constitutum fuit, sciam esse praemissam tu ut illa carere diutius possis quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius…
Cicero, in Catilinam
-
…fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorem progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium ferrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes…
Julius Caesar, Gallic War
-
…omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de…
Julius Caesar, Gallic War
-
…diei Caesar praesidium utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur ; ipse triplici instructa…
Julius Caesar, Gallic War
-
…suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…voluntate liceret sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio…
Julius Caesar, Gallic War