decus
decus, grace, glory, honor, dignity, splendor, beauty
to support the dignity and honor of the state
he is an ornament to the Roman realm
- I In gen.
- α With gen.: hostium spolia, decora atque ornamenta fanorum, Cic. Verr. 2, 4, 44; cf.: senator populi Romani, splendor ordinis, decus atque ornamentum judiciorum, id. Caecin. 10, 28; so, too, decus ornamentumque senectutis, id. de Or. 1, 45, 199; id. Prov. Cons. 11, 28: ut hominis decus ingenium, sic ingenii ipsius lumen est eloquentia, id. Brut. 15, 59; cf. id. Phil. 2, 22, 54: ad decus et ad laudem civitatis, id. N. D. 1, 4; cf. id. Brut. 97; cf. also id. Fin. 1, 10 fin.; id. Ac. 1, 9, 33: dignitatem et decus sustinere, id. Off. 1, 34, 124 et saep.: O decus Phoebi et dapibus supremi Grata testudo Jovis, Hor. Od. 1, 32, 13: lucidum caeli, id. Carm. Sec. 2: equitum Maecenas, id. Od. 3, 16, 20; cf. id. ib. 1, 1, 2 and id. ib. 2, 17, 4: electos juvenes simul et decus innuptarum, the ornaments, i. e. the most beautiful of the maidens, Cat. 64, 78 al.: castique decus servare pudoris, Ov. M. 13, 480: oris, i. e. beauty, id. ib. 3, 422: decus Asteriae = Asteria decens or pulchra, Verg. Cul. 15.—
- β Absol.: haec omnia, quae habent speciem gloriae contemne ...; verum decus in virtute positum est, Cic. Fam. 10, 12 fin.: divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt! Sall. C. 20, 14; cf. id. ib. 58, 8; id. J. 3 fin.: regium, id. ib. 72, 2; cf. regale, Ov. M. 9, 690: decus enitet ore, Verg. A. 4, 150: superimpositum capiti, Liv. 1, 34: (columnas) scenis decora alta futuris, Verg. A. 1, 429: muliebre, i. e. chastity, Liv. 1, 58: immemores decoris liventia pectora tundunt, i. e. of their bodily charms, Ov. M. 8, 536: imperatori nobilitas, quae antea decori, invidiae esse, Sall. J. 73, 4: vitis ut arboribus decori est, ut vitibus uvae, Verg. E. 5, 32: Pilumno quos ipsa decus dedit, id. A. 12, 83.—
- II Transf.
- α A deed of honor: tanti decoris testis, Tac. A. 15, 50.—Esp., plur., decora, honorable achievements, valiant deeds: cum multa referret sua familiaeque decora, Liv. 3, 12, 2: militiae decora, id. 2, 23, 4: belli, id. 6, 20, 7 (cf.: dedecora militiae, id. 3, 51, 12): Lacedaemonii vetera, Macedones praesentia decora intuebantur, Curt. 6, 1, 8.—
- β Renowned ancestors: inter nobiles, et longa decora praeferentes, novitas mea enituit? Tac. A. 14, 53; id. Hist. 1, 15.—
- III Esp., moral dignity, virtue, honor: cum quod decus antiqui summum bonum esse dixerunt, hic solum bonum dicat, etc., Cic. Leg. 1, 21, 55 (for which, shortly before, solum bonum esse quod honestum esset): quos (sc. Epicureos) nisi redarguimus, omnis virtus, omne decus, omnis vera laus deserenda est, id. Fin. 2, 14, 44; so with honestas, id. Fin. 2, 17, 56; cf. ib. 2, 11, 35; id. Off. 1, 5 fin.: sed ei (sc. Semproniae) cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit, Sall. C. 25, 3; 54, 5.
percipit inde decus reginae et sceptra sub astris(
hoc primum ~us Turchil armis Cnutonis auxit
sint in amore tuo decus et decor ecclesialis
sic in quoddam innocentie non ignobile ~us sub novi baptismatis sacramento reflorescebat
tantum temporis nostri ~us transitorie perire presens historia non permittit
ille ~us et decor milicie, dux illustris
habitatoribus ville nostre de Valencia ‥ infra ~os seu terminos ‥ bastide concedimus libertates ‥
quicquid est infra ~os predictos ex parte Alti Villaris remaneat de jurisdiccione ‥ Alti Villaris
extra ~os ‥ ville dominus rex habet totam jurisdiccionem
ubi [luna ] tertia est, multiplica iij per iiij; fiunt xij. partire per decem; decies asse ~us, et remanent duo puncti, id est sex partes
- 1. sieraad, versiering; glans;
- 2. decoratie, ornament; ➤ decora templorum;
- 3. roem, eer, huldiging, onderscheiding [regale]; ➤ ~ et ornamentum triumphi; nec minimum decus meruerunt (Hor.); civitatis dignitatem et decus sustinere (Cic.);
- 4. (meton.) heldendaad, eervolle daad [belli];
- 5. deugd, het moreel goede;
- 6. waardigheid; ➤ contra decus regium;
- 7. (poët.) schoonheid [oris];
- 8. (metaf., v. personen) (a) sieraad, trots; ➤ Pompeius imperii ~; decus ordinis, ~ atque ornamentum iudiciorum; dulce ~ meum; lecta decora uitverkoren mensen; (b) (Tac.) plur. roemrijke voorouders.
- DEC-, grace, glory, honor, dignity, splendor, beauty: eius decus sustinere: verum decus in virtute positum est: regium, S.: muliebre, chastity, L.: casti pudoris, O.: sine decore perfugere, in dishonor, S.: decus enitet ore, V.: Inmemores decoris pectora tundunt, beauty, O.— An ornament, glory, boast, decoration, adornment, honor: decora fanorum: senator decus iudiciorum: senectutis: equitum Maecenas, H.: super positum capiti, L.: Pilumno quos ipsa decus dedit, V.: imperatori decori esse, S.: Vitis arboribus decori est, V.—Moral dignity, worth, virtue, honor: virtutis: publicum, of the state, Ta.: civitatis: Oblitus decoris sui, V.: Virtus, fama, decus Divitiis parent, H.—Plur, deeds of honor, honorable achievements, exploits: cum multa referret sua decora, L.: militiae decora, L.: nunc vestra decora recensete, Ta.— Glorious ancestors: longa decora praeferentes, Ta.
-
…Quapropter vos moneo, uti forti atque parato animo sitis et, cum proelium inibitis, memineritis vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. Si vincimus, omnia nobis tuta erunt commeatus…
Sallust, Catilina
-
…forma mei pars est extrema furoris ; sunt maiora, quibus, Basse, perire iuvat ingenuus color et multis decus artibus, et quae gaudia sub tacita ducere veste libet. quo magis et nostros contendis solvere amores, hoc…
Propertius, Elegies
-
…quicumque sacer, qualis ubique, lapis. non ullo gravius temptatur Cynthia damno quam sibi cum rapto cessat amore decus praecipue nostro. maneat sic semper, adoro, nec quicquam ex illa quod querar inveniam Invide, tu tandem…
Propertius, Elegies
-
…praeter miseram animam Quin igitur expergiscimini En illa, illa, quam saepe optastis, libertas, praeterea divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt ; fortuna omnia ea victoribus praemia posuit. Res, tempus, pericula ,…
Sallust, Catilina
-
…, quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit ; pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres ; lubido sic accensa, ut saepius…
Sallust, Catilina
-
…et tenuis Coa veste movere sinus, aut quid Orontea crinis perfundere murra, teque peregrinis vendere muneribus, naturaeque decus mercato perdere cultu, nec sinere in propriis membra nitere bonis crede mihi, non ulla tuae est medicina figurae…
Propertius, Elegies
-
…sibi magnum imperium, exercitum, bellum novum exoptabat, ubi virtus enitescere posset. At Catoni studium modestiae, decoris, sed maxume severitatis erat ; non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute ,…
Sallust, Catilina
-
…neque honesta tam expetunt quam devitant turpia. Quis enim honorem, quis gloriam, quis laudem, quis ullum decus tam umquam expetivit, quam ignominiam infamiam contumeliam dedecus fugit Quarum rerum dolor est gravis testis genus hominum ad honestatem…
M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
-
…. adulescentem incensum cupiditate verissimae gloriae, cupientem sibi aliquid consili dari quod ad laudem sempiternam valeret, cohortantur ad decus. non deest oratio ; ego quid possum tamen nescio quid e quercu exsculpseram quod videretur simile simulacri. in…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…auctoritatem minimam habet, maximam vim, populus cum illis facit. quos nisi redarguimus, omnis virtus, omne decus, omnis vera laus deserenda est. ita ceterorum sententiis semotis relinquitur non mihi cum Torquato, sed virtuti cum…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum