donare

1 donare [CL] 1 to present (with). b (pass.) to be gifted, endowed (fig.). [Agnes] peplis ~atur dominicis Aldh. VirgP 45; multis ab ea muneribus ~atus patriam remissus est Bede HE V 15; Haroldus ‥ filie ‥ desponsione et totius patrimonii amplitudine ~atus W. Malm. GR II 228; s1119 etc. (v. cingulum 2); Liv. Hen. V 6a (v. corona 7a).  b qui fuit ‥ donatus mente sagaci Aldh. VirgV 1129. 2 to give, grant, pay (partly fig.); b (absol. or impers. pass.); c (theol.). d (w. sententiam) to pass sentence. e (pr. ppl. as sb.) donor. f (p. ppl. as sb. n.) gift. victoria ‥ Dei nutu ~ata est Gildas EB 2; 697 decrevi dare aliquid omnia mihi ~anti CS 97; substantiis ‥ pro Deo ~atis Eddi 24 (v. defraudare a); cuncta quae sibi a regibus ‥ ~abantur Bede HE III 5; †823 (12c) hanc libertatem ‥ aecclesiae ~abi [i. e. ~avi] CS 395; 859 hanc casam ‥ ~abo sibi abendum [sic] et possidendum CS 497; absque firma ~ante [sic] DB I 86v (v. absque 1c); cuilibet ‥ potest quis quandam partem sui liberi tenementi ~are in remunerationem servicii vel loco religioso in elemosinam, ita quod, si donationem ipsam saisina fuerit secuta, perpetuo remanebit illi cui ~ata fuerit terra illa et heredibus suis, si jure hereditario fuerit eis concessa Glanv. VII 1; D. Bec. 2197 (v. dator a); ~ari non poterit res que possideri non potest, sicut res sacra vel religiosa vel quasi Bracton 14.  b ~are potest omnis qui a lege vel jure non prohibetur Bracton 11b (cf. ib. 12b: ~ari potest tam servo quam libero).  c Alcuin Dogm. 36C (v. donabilis); Ad. Eyns. Hug. IV 9 p. 47 (v. conjugare 1c); Wycl. Dom. Div. 208 (v. donabilitas).  d ut, si in nos et ipsos sententiam dare presumpseritis, et ipsi non minus audacter in vos ‥ sententiam ~ent Gir. RG I 6.  e 1315 (v. donatarius).  f 855 (11c) gesta est hujus libertatis †~atum [v. l. ~atio] CS 487; Ælf. Gl. (v. dare 1g). 3 (w. pers. obj.) to give: a (villein); b (woman in marriage). c (refl.) to devote (oneself). d to restore (to health). e (p. ppl. as sb. m.) oblate. a Glanv. V 5 (v. dominus 1b).  b s1189 rex Francie petiit A. sororem suam, quam rex Anglie in custodia habuit, ~ari Ricardo comiti Pictavensi in uxorem G. Hen. II II 66.  c hoc opus offero legendum parvulis / quando post seria se donant ludulis Walt. Wimb. Palpo 156.  d juvenculus ‥ in vesaniam versus ‥ ad eum deductus ‥ incolomitati pristinae ~atur Aldh. VirgP 37; nihil in pede quod ‥ doleret inveniens, sensit se per B. Edwardum perfecte sanitati ~atum Ailr. Ed. Conf. 790A.  e 1199 quod ‥ monachi [de Cadomo], ~ati, pastores et homines eorum habeant predictas ‥ libertates RChart 6b; 1338 Johanni B. ~ato ibidem pro robis et necessariis suis Hosp. in Eng. 44; 1375 omnibus ‥ fratribus, sororibus, et ~atis ‥ in dicta bajulia constitutis ‥ precipimus ‥ ut vobis tamquam eorum ‥ preceptori ‥ obediant (Bulla Magistri Hospitalis S. Joh.) Cl 214 m. 20. 4 to grant, permit; b (w. ut or inf.). Domino ~ante ‥ victi sunt Bede HE IV 16 p. 242; 838 gratia Dei ~ante CS 421; tua gratia ~ante Rit. Durh. 117; [Fernham] TRE et modo se defendit pro xx hidis. tamen sunt numero xxx hidae; sed rex E. ita ~avit causa Wichingarum, quia super mare (Hants) DB I 40v.  b si mihi divina gratia ‥ ~averit ut ‥ vivere queam Bede HE IV 26 p. 271; cui propitius ~asti verba tua scientiae ‥ haurire Ib. V 24; huic familiae ‥ ~a salutem adquirere Egb. Pont. 87; 749 (12c) Æ. rex ‥ famulis Dei ‥ libertatem in fructibus silvarum agrorumque habere ~avit CS 178; ~a mihi ut ab hac ‥ molestia ‥ citius liberer Alex. Cant. Mir. 41 (I) p. 239; figura arboris ‥ videtur suas frondes effundere, sub quibus ‥ animalium sculptiles texture ~antur exsurgere R. Cold. Cuthb. 42; post transitum vite nostre terrene / frui donet eterno munere Ledrede Carm. 30. 20. 5 to condone, forgive. Petro ‥ abjuratio sua, ‥ Paulo ‥ immanitas sua, ‥ M. Magdalene peccata sua, et multis aliis multa quae sciuntur jam ~ata crimina sua Eadmer Beat. 8.

2 donare , (sb.) gift (to church). Cf. donarium 2. hic [quartus pastor] cellam multis donaribus auxit Æthelwulf Abb. 432.