moderatio
moderatio, a controlling, guidance, government, regulation
- A moderating, moderation in any thing; moderateness, temperateness of the weather (Ciceron.): dummodo illa praescriptio moderatioque teneatur, Cic. Cael. 18, 42: moderatio et continentia, id. Att. 6, 2, 4: animi, id. Sen. 1, 1: dicendi, in speaking, id. Agr. 2, 1, 2: moderatio modestiaque in dicendo, id. Phil. 2, 5, 10: in cibo, Cels. 3, 18: effrenati populi, a moderating, restraining, Cic. de Or. 2, 9, 35: conflagrare terras necesse est a tantis ardoribus, moderatione et temperatione sublatā, temperate state, id. N. D. 2, 36, 92.— In gen., regular arrangement, regularity: moderatio et conformatio continentiae et temperantiae, Cic. Off. 3, 25, 96.—
- II Guidance, government: mundi, Cic. N. D. 3, 35, 185: rei publicae, id. Leg. 3, 2, 5.
fideles ‥ reguntur ~one sapientiae quae eos jurgari non sinit
a sapientibus tenenda sit ~o, ut Deus timeatur omni tempore, homo pro tempore
operam adhibeas tuam ut utriusque ~one communicata editio in medium producta pulchrius elucescat
nec etas ipsius expetebat ut regnum ~oni illius cessisset
namquam ‥ Romana res publica per consortes in tantam excrevit amplitudinis gloriam sicut per unicam imperatorie ~onis potestatem
justum ‥ flagellat Deus et tam prospera quam adversa circa eum paterna ~one dispensat
decimas, domos, terras, ‥ vobis et per vos vestro monasterio auctoritate apostolica confirmamus ‥ salva in predictis decimis ~one concilii generalis(
hec sciencia non est inventa propter necessaria extrinseca sed propter necessaria intrinseca, ut viz. propter ordinem et ~onem passionum et operacionum
te feritate magis faciet moderatio clarum
magna quidem virtus est nam moderatio linguae
temperiem, ~one
infrunita, sine freno vel ~one
bella quam plurima nescias majore virtute an ~one gesserunt
excolentiores cibi anime non adimunt puritatem si cum ~one sumantur
pro ~one penitencie injuncte certis fratribus ‥ pro penitencia ‥ aliquantulum moderanda ‥
quia ‥ videbatur eisdem ‥ quod alique condiciones contente in dictis instrumentis fuerant perquam graves, petebant ‥ super his ~onem a fratribus
eidem requisicioni cum infrascriptis ~onibus, quas pro securitate nostra ‥ utiles reputamus, benigne annuentes
statutum ad hoc reducere studeant moderamen, sc. ‥ ~onem hujusmodi ‥ studeatis ‥ confirmare
concessimus ‥ cancellario et scolaribus graduatis universitatis Oxon’ quod ipsi ad sedem apostolicam pro provisionibus et expectacionibus beneficiorum habendis juxta formam ~onis inde per nos nuper facte prosequi ‥ valeant
- 1. gematigdheid, het maathouden, zelfbeheersing [animi];
- 2. juiste maat of verhouding, harmonie [dicendi; vocis articulatie];
- 3. mildheid, toegeeflijkheid [imperii; animi];
- 4. het in toom houden [effrenati populi; rei familiaris het in goede banen leiden];
- 5. het besturen, bestuur, leiding, heerschappij, regering [mundi; divina in homines goddelijke heerschappij over de mensen].
Salva Moderatione Concilii generalis,Formula non infrequens in Bullis summorum Pontificum, pro
Salvo modo, statuto, etc. Bulla Gregorii X. PP. ann. 1274. apud Rymer. tom. 2. pag. 23 :
Specialiter autem decimas, terras, domos et agros.... vobis et per vos eidem monasterio vestro auctoritate Apostolica confirmamus et præsentis scripti patrocinio communimus, salva in prædictis decimis Moderatione Concilii generalis.Eadem habentur in alia Bulla Gregorii XI. PP. ann. 1373. apud Ludewig. tom. 1. Reliq. MSS. pag. 387. Nostram interpretationem firmat Bulla Honorii IV. PP. ibid. pag. 506 :
Eis privilegia et indulgentias Apostolicæ Sedis eisdem(Cisterciensibus) concessas inviolabiliter conservetis et faciatis ab aliis conservari, salva Moderatione Concilii generalis, videlicet ut de alienis terris a tempore prædicti Concilii acquisitis et de cetero acquirendis exsolvant decimas ecclesiis, quibus ratione prediorum antea solvebantur, nisi aliter cum eis duxerint componendum.
- moderor, a controlling, guidance, government, regulation: tempestatum: omnia in unius moderatione vertentur: effrenati populi, restraint.—Moderation, temperateness, selfcontrol: (terrarum) moderatione sublatā, temperate state: dum modo illa moderatio teneatur: dicendi, in speaking: animi: imperii, L.: regis, Cu.
-
…minus ridentur illud egregium Sexti et ex tempore manus lava inquit et cena. Temporis igitur ratio et ipsius dicacitatis moderatio et temperantia et raritas dictorum distinguent oratorem a scurra, et quod nos cum causa dicimus, non ut ridiculi…
Cicero, de Oratore
-
…ut omnia, quae possint homini evenire, contemnas et pro nihilo putes. aderit temperantia, quae est eadem moderatio, a me quidem paulo ante appellata frugalitas, quae te turpiter et nequiter facere nihil patietur. quid est…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…a parentibus liberos quod non contingeret, si haec non vis et natura gignentium efficeret, sed temperatio lunae caelique moderatio. quid quod uno et eodem temporis puncto nati dissimilis et naturas et vitas et casus habent, parumne declarat…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…si haec Athenis tum cum illae non solum in Graecia sed prope cunctis gentibus enitebant accidere sunt solita, quam moderationem putatis in Phrygia aut in Mysia contionum fuisse nostras contiones illarum nationum homines plerumque perturbant ; quid, cum soli…
Cicero, pro Flacco
-
…, qui sit temperans quem Graeci σώφρονα appellant eamque virtutem σωφροσύνην vocant, quam soleo equidem tum temperantiam, tum moderationem appellare, non numquam etiam modestiam ; sed haud scio an recte ea virtus frugalitas appellari possit, quod angustius…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…enim natura tam mirabiliter temperari potest quo modo igitur iucunda vita potest esse, a qua absit prudentia, absit moderatio ex quo Sardanapalli, opulentissimi Syriae regis, error adgnoscitur, qui incidi iussit in busto Haec habeo, quae…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…cum Stoici de sapiente dicunt, nimis admirabiliter nimisque magnifice dicere videntur. Ergo hic, quisquis est, qui moderatione et constantia quietus animo est sibique ipse placatus, ut nec tabescat molestiis nec frangatur timore nec sitienter quid expetens…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…quam populum Romanum liberum cuperet, quam illa quae tulerat temporum magis necessitate quam iudicio tulisset. quanta vero is moderatione usus sit in illo tempore civitatis quod post mortem Caesaris consecutum est, quis nostrum oblivisci potest Magna haec ,…
Cicero, Philippicae
-
…veram laudem, quae deberi virtuti uni putatur ; sed tamen, quod ipsa virtus in earum rerum usu et moderatione maxime cernitur, tractanda in laudationibus etiam haec sunt naturae et fortunae bona ; in quibus est summa laus non…
Cicero, de Oratore
-
…quod aut facere dignum nobis aut simulare possim. Sullana confers ; in quibus omnia genere ipso praeclarissima fuerunt, moderatione paulo minus temperata. haec autem eius modi sunt ut obliviscar ; mei ; multoque malim quod omnibus…
Cicero, Epistulae ad Atticum