numerus

oppida omnia, numero ad duodecim, incendunt
they burn all the towns, about twelve in number

numerus , ī, m.: a number, 1.193; multitude, 2.424; order, 3.446; in music or poetry, measure, number, 6.646; pl., numbers, measures; melody, tune.

nŭmĕrus, i, m. [Gr. νέμω, to distribute; cf.: numa, nemus, nummus], a number.

• I Lit.
• • A In gen.: illi octo cursus septem efficiunt distinctos intervallis sonos: qui numerus rerum omnium fere nodus est, Cic. Rep. 6, 18, 18; cf. Macr. Somn. Scip. 1, 6: duo hi numeri, Cic. Rep. 6, 12, 12: consummare perfectissimum numerum, quem novem novies multiplicata componunt, Sen. Ep. 58: numerumque referri Jussit, that their number should be counted, Verg. E. 6, 85; cf.: numerus argenteorum facilior usui est, the counting, reckoning. Tac. G. 5 fin.: sed neque quam multae species, nec nomina quae sint Est numerus; neque enim numero conprendere refert, cannot be counted, Verg. G. 2, 104: eorumque nummorum vis et potestas non in numero erat, sed in pondere, Gai. Inst. 1, 122.—
  • B In partic.
  • • 1 A certain collective quantity, a body, number of persons or things: tunc deinceps proximi cujusque collegii ... in sortem coicerentur, quoad is numerus effectus esset, quem ad numerum in provincias mitti oporteret, S. C. ap. Cic. Fam. 8, 8, 8: haec in Aeduorum finibus recensebantur numerusque inibatur, Caes. B. G. 7, 76; Liv. 38, 22: eum clavum, quia rarae per ea tempora litterae erant, notam numeri annorum fuisse ferunt, Liv. 7, 3: Pompilius ad pristinum numerum duo augures addidit, Cic. Rep. 2, 14, 26: haec enim sunt tria numero, in number, altogether, id. de Or. 2, 28, 121: classis mille numero navium, id. Verr. 2, 1, 18, § 48: oppida sua omnia, numero ad duodecim, incendunt, Caes. B. G. 1, 5: ad duorum milium numero ex Pompeianis cecidisse reperiebamus, id. B. C. 3, 53: reliqui omnes, numero quadraginta, interfecti, Sall.. J. 53, 4; cf. id. ib. 93, 8: cum magnus piratarum numerus deesset, Cic. Verr. 2, 5, 28, § 72: ad eorum numerum, to the full number of them, id. ib. 2, 5, 28, § 73; id. Q. Fr. 2, 13; Caes. B. G. 5, 20: si naves suum numerum haberent, Cic. Verr. 2, 5, 51, § 133: supra numerum, superfluous, Suet. Ner. 15; id. Claud. 25: magnus numerus frumenti, a great quantity, Cic. Verr. 2, 2, 72, § 176; cf. id. Planc. 26, 64; Caes. B. C. 2, 18: vini, Cic. Phil. 2, 28, 66; so without an adj., like the Engl. number, for a great number: est (in eādem provinciā) numerus civium Romanorum atque hominum honestissimorum, id. Font. 5, 13 (1, 3): plures numero tuti, Tac. A. 14, 49 fin.: sed illos Defendit numerus, Juv. 2, 46; cf. Verg. E. 7, 52: latet in numero virtus, Sil. 1, 323.—
    • 2 In plur.: numeri, the mathematics, astronomy: ut a sacerdotibus barbaris numeros et caelestia acciperet, Cic. Fin. 5, 29, 87: Thales hoc etiam numeris inquirit et astris, Sid. 15, 79: numerisque sequentibus astra, Stat. Th. 4, 411. —Rarely in sing., Claud. Cons. Mall. 130.—
    • 3 In milit. lang., a division of the army, a troop, band (post-Aug.): sparsi per provinciam numeri, Tac. Agr. 18; cf.: plena urbs exercitu insolito: multi ad hoc numeri e Germaniā ac Britanniā, id. H. 1, 6: nondum distributi in numeros erant, Plin. Ep. 10, 29 (38), 2: revocare ad officium numeros, Suet. Vesp. 6: militares numeri, cohorts, Amm.14, 7, 19: in numeris esse, to be enrolled, Dig. 29, 1, 43; cf. ib. 29, 1, 38; Claud. Epith. Pall. et Celer. 86; Inscr. Grut. 1096. —
    • 4 Like the Gr. ἀριθμός, a mere number, opp. to quality, worth: nos numerus sumus et fruges consumere nati, we are mere numbers, ciphers, Hor. Ep. 1, 2, 27; cf. Juv. 2, 46 supra.—
    • 5 In gram., a number (singular, plural, dual), Varr. L. L. 9, § 65 sq. Müll.; Quint. 1, 4, 27; 1, 5, 42; 47; 1, 6, 25 et saep. —
  • C Transf., poet., dice (marked with numbers): seu ludet numerosque manu jactabit eburnos, Ov. A. A. 2, 203: et modo tres jactet numeros, id. ib. 3, 355; cf. Suet. Tib. 14, 2.—
• II Trop., number, rank, place, position, estimation, relation, class, category (cf.: nomen, locus, in loco, in vicem): me adscribe talem (i. e. talium) in numerum, Cic. Phil. 2, 13, 33: in illo antiquorum hominum numero reponi, id. Verr. 2, 3, 90, § 210: in deorum numero haberi, id. N. D. 3, 19, 48: reponere, id. ib. 3, 3, 21: referre, id. ib. 3, 1, 12: numero beatorum aliquem eximere, Hor. C. 2, 2, 18: si quo in numero illud, quod per similitudinem affertur, et quo in loco illud, cujus causā affertur, haberi conveniat, ostendetur, Cic. Inv. 2, 50, 151; id. Verr. 2, 2, 54, § 134: ex hoc numero hunc esse, id. Arch. 7, 16: parentis numero alicui esse, id. Div. in Caecil. 19, 61 sq.: in hostium numero habere aliquem, Caes. B. G. 1, 28: ducere in numero hostium, id. ib. 6, 32: hujus originis apud veteres numerus erat exilis, Amm.23, 6, 35: in numero esse, to be of the number of, to be reckoned among, to be any thing, Lucr. 5, 180: Q. Aelius Tubero fuit illo tempore nullo in oratorum numero, Cic. Brut. 31, 117: sine actione summus orator esse in numero nullo potest, id. de Or. 3, 56, 213: quo sunt in numero Curiosolites, etc., Caes. B. G. 7, 75, 4; 3, 7, 2; Nep. Att. 1, 4: quo in numero ego sum, Cic. Fam. 13, 23, 1; Caes. B. C. 2, 44, 3; 3, 53, 2: qui in eo numero fuisset, Cic. Phil. 2, 11, 25; id. Fl. 4, 9; id. Fam. 7, 6, 1: quo in numero hi quoque fuerunt, Liv. 39, 36 fin.— Without in: ut civium numero simus, Liv. 4, 4, 12; 7, 30, 19; 30, 42, 9; 4, 56, 11; 36, 35, 9: aliquem hostium numero habere, Caes. B. G. 6, 6, 3; id. B. C. 3, 82, 3; id. B. G. 6, 21, 2: qui hostium numero non sunt, Cic. Phil. 13, 5, 11; id. Brut. 20, 78: aliquo numero esse, to be of some repute, id. Fam. 1, 10; Caes. B. G. 6, 13, 1; cf. Cic. Or. 62, 208; id. de Or. 3, 9, 33: Bambalio quidam, homo nullo numero, of no account, Cic. Phil. 3, 6, 16: numerum aliquem obtinere, id. Brut. 47, 175.—
• • B A part of a whole, member, category: omnes numeros virtutis continet, Cic. Fin. 3, 7, 24: varium et elegans omni fere numero poëma, id. Ac. 1, 3, 9: mundus perfectus expletusque omnibus suis numeris atque partibus, id. N. D. 2, 13, 37: animalia imperfecta suisque Trunca vident numeris, Ov. M. 1, 427; 7, 126: quid omnibus numeris praestantius? Quint. 10, 1, 91: liber numeris omnibus absolutus, Plin. Ep. 9, 38; cf. of the days of the month: luna alternis mensibus XXX. implebit numeros, alternis vero detrahet singulos, Plin. 18, 32, 75, § 325.—Hence, omnium numerorum esse, to be complete, perfect, Petr. 68: puer omnium numerūm, id. ib. 63. And, on the contrary: deesse numeris suis, to be deficient, Ov. Am. 3, 8, 11.—
  • C Order: quaecumque in foliis descripsit carmina virgo, Digerit in numerum, Verg. A. 3, 446.—
  • D An office, duty, part: ad numeros exige quidque suos, Ov. R. Am. 372: Veneri numeros eripere suos, id. H. 4, 88; id. Am. 3, 7, 18; cf. id. ib. 3, 7, 26: verae numeros modosque ediscere vitae, Hor. Ep. 2, 2, 143.—
  • E Musical measure, time, rhythm, harmony, numbers: in numerum exsultant, Lucr. 2, 631: in musicis numeri, et voces et modi, etc., Cic. de Or. 1, 42, 187; Quint. 9, 4, 126: histrio si paulum se movet extra numerum, Cic. Par. 3, 2, 26; Quint. 12, 2, 12: sit igitur hoc cognitum, in solutis etiam verbis inesse numeros, Cic. Or. 56, 190: Isocrates verbis solutis numeros primus adjunxit, id. ib. 52, 174: in solutā oratione ... modum tamen et numerum quendam oportere servari, id. Brut. 8, 32: multum interest, utrum numerosa sit, id est similis numerorum, an plane e numeris constet oratio, id. Or. 65, 220: redigere omnes fere in quadrum numerumque sententias, id. ib. 61, 208.—Hence, quamvis nil extra numerum fecisse modumque Curas, nothing out of measure, improper, Hor. Ep. 1, 18, 59.—
  • • 2 A measure, number, in poetry: nam cum sint numeri plures, iambum et trochaeum frequentem segregat ab oratore Aristoteles, Cic. de Or. 3, 47, 182; id. Or. 64, 215: numeris nectere verba, Ov. P. 4, 2, 30; 4, 2, 5: numeros memini, si verba tenerem, i. e. the tune, Verg. E. 9, 45: numerisque fertur Lege solutis, Hor. C. 4, 2, 11.—
    • 3 A verse, in gen. (poet.): arma gravi numero violentaque bella parabam Edere, i. e. verses in heroic metre, Ov. Am. 1, 1, 1: impares, i. e. elegiac verses, id. ib. 3, 1, 37.
• —Hence, nŭmĕrō (abl.), adverb., lit., measured according to number or time, i. e. precisely, exactly, just (only ante-class.; freq. in Plautus; not found in Ter. or Lucr.).
• • A Just, precisely, at the right time, on the instant: numero mihi in mentem fuit. Plaut. Am. 1, 1, 25 (177): neminem vidi, qui numero sciret, quod scitu est opus, Naev. ap. Fest. p. 170 Müll.—
  • B Quickly, rapidly, soon: numero significat cito, Non. 352, 16 sq.: (apes) si quando displicatae sunt, cymbalis et plausibus numero reducunt in locum unum, Varr. R. R. 3, 16, 7. —With nimis: perfalsum et abs te creditum numero nimis, too quickly, too soon, Afran. ap. Paul. ex Fest. p. 170 Müll.: numquam nimis numero quemquam vidi facere, quam facto est opus, Turp. ap. Non. 352, 20.—
  • • 2 In a bad sense, too quickly, too hastily, too soon: Menaechme, numero huc advenis ad prandium: Nunc opsonatu redeo, Plaut. Men. 2, 2, 13 (285): numero dicis, id. Cas. 3, 5, 28 (648); id. Mil. 5, 1, 6 (1399): o Apella, o Zeuxis pictor, Cur numero estis mortui, hinc exemplum ut pingeretis? why have you died too soon? id. Poen. 5, 4, 102 (1275); Afran. ap. Non. 352, 26; id. ap. Paul. ex Fest. l. l.

numerus, ī, m. (aus *nomesos; vgl. νέμω, νομή), die Zahl, I) eig. u. meton.: A) eig.: 1) im allg., die Zahl als Bezeichnung der Vielheit, numerus minimus, Liv.: numero comprehendere res, zählen, Verg.: numerum subducere, Catull.: numerum inire, eine Zählung vornehmen, Caes.: so auch inire numerum interfectorum, copiarum, Liv. u. Curt.: numerum subtiliter exsequi, genau angeben, Liv.: neque quam multae species nec nomina quae sint, est numerus, kann gezählt werden, Verg.: tum deinceps proximi cuiusque collegii... in sortem coicerentur, quoad is numerus effectus esset, quem ad numerum in provincias mitti oporteret, SC. bei Cael. in Cic. ep. 8, 8. § 8. – 2) insbes.: a) eine bestimmte Zahl, Anzahl, Reihe, piratarum, Cic.: supplevere ceteri numerum, Liv.: navis habet suum numerum, seine gehörige Ladung, Anzahl an Mannschaft, Cic.: ad numerum esse, mitti, in der gehörigen Zahl, vollständig, Cic.: alios in numerum (um die Zahl voll zu machen) relinquere, Sen.: haec sunt tria numero, an der Zahl, im ganzen, in Summa, Cic.: so auch numero quadraginta, Sall.: quingenti numero, Tac.: pauci numero, Tac.: multi numero, Apul. – referre in deorum numero, unter der Zahl der G. anführen, Cic. (hingegen referre in deorum numerum = unter die Zahl der Götter versetzen, Suet.): so auch in deorum numero habere, Cic.: haberi in numero disertorum, Cic., in septem sapientum numero, Nep.: ducere in numero hostium, Caes.: sidera in numero deorum reponere, Cic.: qui est eo numero, qui habiti sunt etc., Cic.: hunc ad tuum (= tuorum) numerum ascribito, Cic.: ascribe me talem (i.e. talium) in numerum, Cic. – b) (wie ἀριθμός) eine unbestimmte Anzahl, Menge, Vorrat, Masse, ein Haufen, hominum, Cic.: copiarum, Nep.: maximus numerus vini, Vorrat, Menge, Cic.: innumerabilis frumenti numerus, Cic.: nec fuit in numero (sc. hominum), hat nie gelebt, Lucr. – c) als milit. t. t. der Kaiserzeit = eine Abteilung Soldaten u. Truppenabteilung, eine Schar (Kohorte, Turme), multi numeri militum, Ulp. dig.: distribuere in numeros, Plin. ep.: sparsi per provinciam numeri, Tac.: militaris tribunus fuit et multos egit numeros, Capit. – d) (wie ἀριθμός) die bloße Zahl, im Ggstz. zum eigentlichen Wesen, Werte, nos numerus sumus, sind eine bloße Zahl, eine bloße Null, Hor. ep. 1, 2, 27. – e) als gramm. t. t., der Numerus (Singular, Dual, Plural), Varro LL., Quint. u. spät. Gramm. – B) meton., Plur. numeri = 1) die mit Zahlen bezeichneten Würfel, numeros manu iactabit eburnos, Ov. art. am. 2, 203: tres iactet numeros, ibid.3, 355. – 2) ein Verzeichnis, Register, griech. κατάλογος, a) der Soldaten, die Rolle, Musterrolle, Liste, nomen in numeros referre, Plin. ep.: in numeris esse, ICt.: amputare numeros legionum auxiliorumque, die Kopfzahl, Stärke der Legionen und Hilfstruppen, Tac.: dah. Er. extra numerum es mihi (du kommst bei mir nicht in Betracht [s. no. II, 3], u. im militär. Sinne = bist mir überzählig). Pe. idem istuc aliis adscriptivis ad legionem fieri solet, Plaut. Men. 183. – b) der Zivil- u. Militärbeamten, das Verzeichnis, die Matrikel, Cod. Iust. 12, 7, 2. – 3) die Mathematik, Astrologie, Cic. u.a. – poet. auch im Sing., Claud. cons. Mall. 130. – II) übtr.: 1) übh. der Teil eines Ganzen, animalia trunca suis numeris, Ov.: elegans omni numero (in jeder Beziehung) poëma, Cic.: officium omnes numeros habet, ist vollkommen, Cic.: expletus omnibus suis numeris et partibus, Cic. od., numeris omnibus absolutus, Plin. ep., vollständig nach allen seinen Teilen, vollkommen: u. so omnibus oratoriis numeris absolutus, in jeder rednerischen Hinsicht, Quint.: quid omnibus numeris (in allen Stücken, in jeder Hinsicht) praestantius? Quint. – 2) der Teil eines gleichmäßig geteilten Ganzen, ein bestimmter, abgemessener Teil, a) eines Monats, luna alternis mensibus XXX implebit numeros, alternis vero detrahet singulos, Zeitabschnitte, Tage, Plin. 18, 325. – b) eines musikalischen Stückes, die Takte, Cic.: dah. die Musik, die Töne, Melodie, Verg. u. Ov.: numeri poëtici, Ggstz. prosa oratio, Colum. poët. – c) des Tanzes od. der Bewegung des Körpers, der Takt, in numerum exsultant, Lucr.: tris tantum ad numeros Satyri moveare Bathylli, Pers.: histrio si paulum se movit extra numerum, etwas aus dem Takte kam, Cic.: so extra numerum procedere, Lucr.: übtr., nil extra numerum fecisse modumque, Taktloses (Unschickliches), Hor. ep. 1, 18, 59: haec tibi laudatio procedat in numerum, nach dem Takte = in gehöriger Weise, nach Wunsch, Cic. Verr. 4, 20. – d) Plur. numeri, die taktmäßigen, regelmäßigen Bewegungen der Athleten bei ihren Wettkämpfen, etwa die Wendungen, Gänge, Quint.: verb. numeri nexusque, Sen.; vgl. Frotscher Quint. 10, 1, 4. – e) in einem Gedichte, ein Versglied, Versfuß, numeri ac modi, Cic.: dah. poet., numeri graves, heroische Verse, Ov.: numeri impares, elegische Verse, Ov. – f) in der Rede, die Abgemessenheit, der Rhythmus, die Harmonie, der Wohlklang, oratorius (Ggstz. poëticus), Cic.: membra numeris vincire, an Rhythmen binden, Cic. – 3) die Reihe, der Rang, Platz, die Stelle, Geltung, in aliquo numero et honore esse, Caes.: nullo in oratorum numero, kein Redner von Bedeutung, Cic.: obtinere aliquem numerum, Cic.: alqm numero aliquo putare, achten, schätzen, Cic.: hunc in numerum non repono, dieser kommt nicht in Betracht, Cic.: extra numerum es mihi, im Doppelsinne, s. oben no. I, B, 2, a. – dah. numero od. in numero, anstatt, wie, als, missis legatorum numero centurionibus, in der Eigenschaft von Gesandten, als Gesandte, Caes.: parentis numero esse, Cic.: in deorum numero venerandus, Cic. – 4) numerus od. numeri, die Ordnung, Regel, ad numeros quidque suos exigere, Ov.: in numerum od. numero, regelmäßig, Verg. – 5) die Pflicht, das Amt, numeros principis implere, Auct. cons. ad Liv.: Veneri numeros suos eripere, Ov. – 6) ein wohl berechneter Beweggrund, compulit autem ad hoc consilium non solum consensus senatus, quamquam hic maxime, verum et alii quidem minores sed tamen numeri, Plin. ep. 3, 4, 5. – ➳ Zsgz: Genet. Plur. numerûm, Petron. 63, 3.

numerus [CL] 1 (math.) sum of units, number; b (abl. sg. w. cardinal numeral); c (w. adj. of distributive numeral). d (~us par, impar) even, odd number. e (~us aureus, terminarius) golden number. f (~us perfectus) perfect number. g (~us diminutus) fraction, number larger than its aliquot parts. h (w. var. math. terms). ~us est multitudo ex unitatibus composita Adel. Elem. VII def. 2; inveni nihil aliud esse ~um, nisi quod ex unitatibus componitur Rob. Angl. (I) Alg. 66; unitas ‥ est rei in se indivisio et ab aliis divisio, ~us autem unitatum collectio Kilwardby OS 271; Augustinus ‥ docens quod ~os locales precedunt temporales in silencio existentes Id. SP f. 27vb; ~us est collectio unitatum ad invicem Mens. & Disc. (Anon. IV) 64.  b papa cum clero suo, ~o decem et novem W. Malm. GR IV 352; ut collecte fuerunt trecente viginti quattuor ~o presentatur G. Mon. I 11; hic accipitur ‘singulare’ non pro omni illo quod est unum ~o ‥ sed accipitur pro re que est una ~o et non est signum naturale vel voluntarium Ockham Quodl. 72.  c quis victoribus solum et in tricentenario ~o ‥ benedixit? Gildas EB 69; quod septinarius ~us nonnumquam Spiritus Paracleti gratiam praefiguraverit ‥ Aldh. Met. 2 p. 64; quadragenarii ‥ ~i dimidium est viginti Bede Acts 946; clerici ‥ vix ad quaternarium ~um assurgere poterant W. Malm. GP I 44; cur ibi senarius ~us, hic septenarius? Ailr. Spec. Car. I 19. 523.  d ~o Deus inpare gaudet Abbo QG 22 (48); ~i infiniti, omnem tamen parem esse vel imparem definivit J. Sal. Met. 839A; impar numerus Neckam DS X 156 (v. numeralis 2a); queritur utrum tempus sit ~us par vel impar Bacon VIII 39.  e majus inconveniens accidit ex primatione designata per aureum ~um in kalendaria Bacon Tert. 281; terminarius ~us qui est in kalendis Januarii Ib. VI 55; istud kalendarium ‥ habet sibi suppositas duas tabulas parvas ostendentes aureum ~um et litteram dominicalem pro omni tempore ‥ SB 5.  f centesimus significat virginitatem quia iste ~us perfectus est Ailr. Serm. 39. 4; perfectus ~us est cujus partes multiplicative reddunt summam equalem toti, ut senarius, quia unitas et binarius et ternarius senarium perficiunt Neckam NR II 173; ~us ‥ perfectus est cujus radix est ternarius ad quem equaliter descendere potest per tres partes equales Hothby Cant. Mens. L 51.  g natura enim ~i hoc exigit, ut quemadmodum in numeris integris multiplicatur, ita etiam in ~is diminutis, hoc est in fractionibus Rob. Angl. (I) Alg. 98; diminutus [sc. ~us] est, cujus partes multiplicative reddunt summam minorem toto, ut octonarius Neckam NR II 173 (v. diminuere 3d).  h nullus ~us est infinitus; quia non sequitur ‘infinitus ~us partium proporcionalium est in isto continuo; igitur infinitus ~us est in isto continuo’ Kilvington Soph. 42m; omnis namque ~us perfectus, sphericus, circularis, cubicus, quadratus Bradw. CD 120C. 2 number as abstract concept. sciendum quod ~us duplex: realis que est unitas et multitudo vocalis que est ipsa forma diversa vel terminacio vocis per quam cognoscitur utrum ad unum vel ad plures pertineat ipsa diccio Bacon XV 172. 3 number, numeral; b (gram. & phil.); c (~us singularis, pluralis). in civitate Lincolia erant ‥ novies centum et lxx mansiones hospitate. hic ~us Anglice computatur j centum pro cxx (Lincs) DB I 336ra; sciendum quod totius ~i fundamentum est unitas et denarius Thurkill Abac. f. 55; omnis ‥ ~us cujus principium non est prima unitas falsus est ~us T. Chobham Serm. 10. 45rb; ultra denarium ~us non est sed solum ~i replicacio Gros. Cess. Leg. III iv 4.  b si genus aut numerus vel casus ab ordine cedat Aldh. VirgV 2840; per accidentia vero ut per qualitates, genera, casus, ~os, et figuras J. Sal. Met. 848B; ~us ‥ vocalis Bacon XV 172 (v. numerus 2); circa loca ‥ sex notentur sc. quantitas, figura, qualitas, ~us, ordo, et distancia intercepta Bradw. AM 6.  c tam singulari quam plurali ~o Aldh. PR 118 p. 162; novissimae syllabae ‥ longae sunt, quia producit eas ~us pluralis Bede AM 104; notandum quod sapientem singulari ~o stultos describit plurali Id. Prov. 939; ~i nominum sunt duo, singularis ut hic sapiens, pluralis ut hi sapientes. sunt etiam numero communia, ut nubes, dies, res Bonif. AG 480; ideo ut sit differentia singularis et pluralis ~i Abbo QG 17 (39); an pluralis ~us pro singulari positus est? Andr. S. Vict. Dan. 61; ~us ergo dupliciter singularis et pluralis apud Latinos invenitur Ps.-Gros. Gram. 40; item nomina et verba pluralis ~i hanc vocalem E habencia in ultimis sillabis requirunt hanc litteram Z, verbi gracia,amez, enseignez Orthog. Gall. S~6. 4 (w. gen. pl. sb.) numerical sum of a quantity of persons or things, total; b (as sb. n.). secundum ~um sex dierum plasmationis Adae Theod. Laterc. 4; crescente ~o fidelium Bede HE II 20 p. 126; 762 ~us xij gregum in istis tribus partibus singulariter in unoquoque teneatur Ch. Roff. 4; Romulus ut augeret civium ~um statuisset omnium reorum refugium W. Malm. GR II 172; ordo modi est ~us punctorum ante pausationem Mens. & Disc. (Anon. IV) 23; dicimus autem ~um formarum substancialium qui resultat ex unitatibus essencialibus Siccav. PN 96; J. de G. dividit semibreves ulteriores ‥ et quilibet ~us istorum unam brevem valet Hauboys 262.  b 824 scito ut in eis multorum agrorum ~a congregentur CS 381; 849 (11c) post ~a dierum illorum CS 455 (1). 5 (w. adj.) quantity, amount. b extent. tam brevis ~us habentur ‥ quos solos veros filios habet [ecclesia] Gildas EB 26; c693 (8c) competenti ~o (v. competere 2b); Bancor, in quo tantus fertur fuisse ~us monachorum Bede HE II 2 p. 84; xenia ‥ inestimabilis ‥ pretii et ~i W. Malm. GR I 95; 1313 testamentum ‥ per testes legitimos in ~o magno probatum Reg. Cant. 1343.  b pius Osuualdus numero non territus ullo Alcuin SS Ebor 241; vulnus ‥ si ‥ ejus ~us non fuerit multus, vocatur scissura Gad. 122. 1 (v. contusio). 6 total sum, amount; b (of money). fuit autem cum Domino Moyses quadraginta diebus et noctibus ut hoc ~o temporis disceret quod illi ‥ decalogum ‥ possent implere Bede Tab. 398; 1373 jactent quod averia possunt sustentari infra camp’ de G. et ponent quolibet ten’ ad certum ~um ita quod illum ~um nullus excedat Hal. Durh. 118; 13‥ sciendum quod quando quarterium frumenti venditur pro xij d. et aliud quarterium frumenti venditur pro xviij d. minoratur ~us ponderis de vj d. crescentibus de xlv s. iiij d. (Assisa panis) EHR XIV 504; 1464 summa tam xliij ‥ ~us totalis clix Feod. Durh. 208.  b breve regis obtinebat ut quietus esset ab hiis que de terra ipsius pro essartis exigebantur, apposito ~o qui de hiis exurgebat Dial. Scac. I 11E. 7 group of persons. illud quod de Judaeorum, in quorum ~o etiam Judas erat, abjectione generaliter positum erat Bede Acts 944; e numero quorum Vuilfridus ‥ / ‥ alebat oves Frith. 487; a957 precibus sanctorum eorum ~o merear conjungi in caelis CS 936; primus de ~o patrum suorum sacris sacrilegis renuntiaret W. Malm. GR I 9; 1564 scholares ‥ nullius collegii aut aule ~o accensi (v. 2 accensus). 8 (mil.): a numerical strength. b unit, corps. ~o confisi, effuse in bellum ruunt W. Malm. GR I 47; nec ille pro ~o militum, quo tumebat, moram pugne fecit Ib. III 233; fortius invaluit ~o hostium, fortitudine tyrannorum J. Ford Serm. 85. 3.  b Hugonem ‥ inter militares ~os sibi serviturum redegerat W. Malm. GR III 262. 9 reckoning, counting. b method of reckoning. quis modus aut numerus vel certe calculus index / explanare valet virtutes illius Aldh. VirgV 855; foris rapum est et extra ~um hidarum (Suss) DB I 28rb; de illis ‥ quos gladius peremit non est ~us W. Malm. GP I 62; immensitatis sue scientia et sapientia cujus ~us aut finis non est J. Sal. Met. 881A; jejunium ~i est ut cum quidam semel tantum comedit in dies quidam bis Beleth RDO 11. 25.  b ex predictis mansionibus ‥ sunt modo wastae cc Anglico ~o, i. ccxl; et eodem ~o septies centum et lx sunt modo hospitatae (Lincs) DB I 336rb. 10 (~o, ad ~um): a by tale, by counting (money). b by counting (as dist. from testing by assay or weight). a hoc quod rex habet valet vij libras et x solidos ~o (Hants) DB I 39ra; tempore regis E. valebat l libras et post et modo lx libras. tamen redd[it] ad ~um quater xx libras DB I 44va; 1230 de c et lxv li. et j m. ~o et firma comitatus Pipe 110; 1257 reddendo ‥ x libras ~o CS 47.  b reddit lxx li. pensatas ‥ et vij li. et xxvj d. ad ~um (Kent) DB I 2va; reddebat x libras ad ~um. modo reddit xvj libras de albo argento (Bucks) DB I 143ra; annotantur ea que regum munificentia contulit ecclesiis ‥ quibusdam blanca quibusdam ~o Dial. Scac. I 5S; 1203 silva ‥ reddit ‥ per annum xxxviij libras de albo argento ‥ tempore regis Edwardi reddebat xviij libras ad ~um Ambrosden II 165; 1224 videatur si debeant de firma civitatis sue c li. bl[ancorum] vel ~o KR Mem m. 14; 1225 loquendum de firma comitatus Ebor’ utrum sit alba vel ~o Ib. m. 4d.. 11 number as providing order, measure; b (sub ~o); c (w. ref. to Sap. xi 21). ~us in quo intelliguntur signa futura et sollemnitates divinae Ps.-Bede Collect. 117; in ejusmodi hominum sorte et ~o versaretur J. Ford Serm. 115. 3; astrologie ~is comprehensis, defectus solis et lune etiam predicere potuit W. Burley Vit. Phil. 8.  b innumeros [globos] sub numero consignasti, / quibus et situs debitus adaptatur J. Howd. Cant. 55; in toto clxxx milia et iij m. et ij c. preter pedites qui sub ~o non cadebant Eul. Hist. II 335; 1363 aulam collegiatam, sub certo studencium ~o ‥ fundavimus Lit. Cant. II 446.  c omnia in pondere et mensura et ~o constituens Bede Prov. 987; omnia studeant agere in ~o et pondere et mensura J. Ford Serm. 55. 9. 12 (mus.) rhythm. quintus modus imperfectus sumitur hoc modo: omnes longe in pari ~o Garl. Mus. Mens. 5. 8; primus et secundus ‥ in tribus simul et semel sunt considerandi, sc. in modo, in ~o, in concordantia Ib. 11; fiunt ~i recordabiles, quibus anima recordatur soni jam facti R. Marston QD 387; sic igitur patet quod in anima sunt quinque genera ~orum ‥ judiciales, sensuales, progressores, recordabiles, occursores Ib. 393. 13 (in phr.): a (~o, in ~o) in number, numerically. b (in ~um) to a large number. c (~o) precisely. d (~o, dist. from merito). a portenta ‥ diabolica paene ~o Aegyptiaca vincentia Gildas EB 4; eisque semper ~o et preliari scientia prestarent W. Malm. GR II 125; Turci autem nec ~o nec armis impares Ord. Vit. IX 9 p. 529; quia in ~o visibiliter sumus, licet in rei veritate plures sint nobiscum, quam cum illis Ockham Err. Papae 958; motiva ejusdem, que sunt sex in ~o Id. Dial. 874 (recte 872) .  b 1346 ceciderunt reges duo ‥ alii eciam barones et milites in ~um ad quorum nomina non possumus adhuc devenire (Ric. de Wynkeleye Ep.) Ad. Mur. Chr. Cont. A 216.  c queritur utrum eadem sit materia ~o in omnibus. ‥ queritur utrum idem corpus ~o resurgat Quaest. Ox. 111.  d illi pauci ~o, sed multi merito W. Malm. GR IV 337; altera [occasio] nec merito minus quam ~o secunda Gir. TH intr. p. 4; propter heresim ‥ est ipso jure ‥ papatu ‥ privatus, tanquam de congregacione fidelium secundum veritatem tam merito quam ~o non existens Ockham Pol. I 123. 14 Numbers, fourth book of the Pentateuch. sicut in libro ~orum apertissime scribitur (Ceolfrith) Bede HE V 21 p. 335; legimus ‥ in libro ~orum Id. Cant. 1130; in libro ~i scriptum est Bald. Cant. Commend. Fid. 12. 9. 582; quod legitur ~orum xxj T. Chobham Serm. 13. 49rb; ut habetur decimo ~orum Bacon Tert. 28; Genesis, Exodus, Leviticus, ~us ‥ Meaux III lxxxiv. 15 die. a dice, ‥ ~us CathA. 16 (as adj., cf. CL innumerus or ME numerous, numerous,many. post alias humanitates numeras sibi preostensas et factas Ps.-Elmh. Hen. V 107.

nŭmĕrus, (6) ī, m. , ¶ 1 nombre : quoad is numerus effectus esset, quem ad numerum in provincias mitti oporteret S. C. d. Cæl. d. Cic. Fam. 8, 8, 8, jusquʼà ce que fût réalisé le nombre, sur lequel devait se régler lʼenvoi dans les provinces = jusquʼà ce que fût atteint le nombre voulu des gouverneurs de provinces ; numerus inibatur Cæs. G. 7, 76, 3, on évaluait le nombre, cf. Liv. 38, 23, 6 ; non numero hæc judicantur, sed pondere Cic. Off. 2, 79, ces choses sʼapprécient non par le nombre (la quantité), mais par la qualité || equites, quindecim milia numero Cæs. G. 7, 64, 1, les cavaliers, au nombre de quinze mille, cf. G. 1, 5, 2 ; 2, 4, 7, etc. ; totidem numero pedites Cæs. G. 1, 48, 5, le même nombre de fantassins || in hostium numero habere, ducere Cæs. G. 1, 28, 2 ; 6, 32, 1, mettre au nombre des ennemis ; ou hostium numero Cæs. G. 6, 6, 3 ; 6, 21, 2 ; in deorum numero reponere, referre Cic. Nat. 3, 21 ; 3, 12, mettre au nombre des dieux ; hostium numero esse Cic. Phil. 13, 11, être au nombre des ennemis || ex illo numero = ex illorum numero Cic. Verr. 2, 5, 101, dʼentre eux ; nonnullæ ex eo numero Cic. Verr. 2, 5, 28, plusieurs dʼentre elles ; me adscribe talem in numerum Cic. Phil. 2, 33, inscris-moi au nombre de tels personnages ; [à noter] is est eo numero, qui... habiti sunt Cic. Arch. 31, il est du nombre de ceux qui ont été regardés comme... || in numerum relinquere Sen. Clem. 1, 5, 7, laisser pour faire nombre, cf. Luc. 2, 111 || nombre fixé : naves suum numerum habent Cic. Verr. 2, 5, 133, les navires ont leur équipage au complet ; obsides ad numerum mittere Cæs. G. 5, 20, 4, envoyer des otages jusquʼà concurrence du nombre fixé ¶ 2 grande quantité : magnus pecoris atque hominum numerus Cæs. G. 6, 6, 1, une grande quantité de bétail et dʼêtres humains ; magnus numerus equitatus Cæs. G. 1, 18, 5, un fort contingent de cavalerie ; magnus numerus frumenti Cic. Verr. 2, 2, 176, une grande quantité de blé ; est in provincia numerus civium Romanorum Cic. Font. 13, il y a dans la province un bon nombre de citoyens romains || classe, catégorie : ex quo numero incipiam ? Cic. Verr. 2, 4, 3, par quelle catégorie de gens dois-je commencer ? || [au pl.] corps de troupes, divisions, détachements : nondum distributi in numeros Plin. Min. Ep. 10, 29, 2, pas encore affectés à des corps de troupes, cf. Tac. Agr. 18 ; H. 1, 6 ; in numeris esse Dig. , avoir une affectation, figurer sur les cadres || le nombre = la foule, le vulgaire : Hor. Ep. 1, 2, 27 ¶ 3 [gramm.] nombre (sing., pl., duel) : Varro L. 9, 65 ; Quint. 1, 4, 27, etc. ¶ 4 pl. numeri, les mathématiques, la science des nombres : Cic. Fin. 5, 87 ¶ 5 partie dʼun tout : animalia suis trunca numeris Ov. M. 1, 427, animaux privés dʼune partie de leurs organes, cf. M. 7, 126 ; omnes numeros virtutis continere Cic. Fin. 3, 24, renfermer la vertu complète ; omnes habere in se numeros veritatis Cic. Div. 1, 23, avoir en soi tous les caractères de la vérité ; aliquid expletum omnibus suis numeris et partibus Cic. Nat. 2, 37, qqch. de parfait dans tous ses éléments et dans toutes ses parties ; deesse numeris suis Ov. Am. 3, 7, 18, être incomplet ¶ 6 partie mesurée, déterminée dʼun tout : a) fragment de temps, jour : Plin. 18, 325 ; b) [en musique] temps frappé, mesure, cadence : se movere extra numerum Cic. Par. 26, faire un mouvement en dehors de la mesure ; in numerum exsultare Lucr. 2, 631, bondir en cadence ; c) [en poésie] pied métrique : Cic. de Or. 3, 182 ; Or. 190, 215, etc. ; numeri varie conclusi Cic. Br. 274, combinaisons métriques de formes variées ; d) [en prose] rythme, nombre : Cic. Or. 219, etc. ; sententias in quadrum numerumque redigere Cic. Or. 208, ramener les pensées à une forme symétrique et nombreuse ; e) numeri, mouvements réglés des athlètes, coups spéciaux, bottes dans les assauts dʼescrime : Quint. 10, 1, 4 ; Sen. Ben. 7, 1, 4 ¶ 7 rang, place : aliquo ou in aliquo numero esse Cic. Fam. 1, 10 ; de Or. 3, 33, compter quelque peu, cf. Cæs. G. 6, 13, 1 ; nullo in oratorum numero esse Cic. Br. 117, ne pas compter du tout au nombre des orateurs ; aliquem numerum obtinebat Cic. Br. 175, il comptait qq. peu ; in patronorum aliquem numerum pervenerat Cic. Br. 243, il avait pris une certaine place parmi les avocats || [dʼoù] numero ou in numero, en qualité de, à la place de : obsidum numero missi Cæs. G. 5, 27, 2, envoyés en qualité dʼotages, cf. Cæs. C. 2, 44, 2 ; in deorum immortalium numero venerandos Cic. Agr. 2, 95, quʼil faut les vénérer à lʼégal des dieux ¶ 8 [poét.] a) ordre : in numerum digerere Virg. En. 3, 446, disposer en ordre ; b) pl., cadence, rythme de qqn = talent propre, office propre : Ov. H. 4, 88 ; Rem. 372.

numerus , i. m.
數。多。文之中聽。詩。曲歌。單。隊兵。等級。— frumenti 麥若干。— expletus 十分。全。— eburnus 骰子。Extra numerum se movere 動無規。Numeris verba nectere 做詩。Gravi numero edere arma 以高詩載各戰。Nullo numero homo 不足介意之人。不足數之人。Parentis numero esse 當父。爲父。Numeris omnibus absolutus 十分。全。Ex suo numero legatos misit 遣向己之欽差。Adscribere ad amicorum numerum 作朋友論。當友數。

Suggest a Translation
See an image

numerus ī, m

• NEM-, a number: ad numerum quattuor milium, about, Cs.: septem sonos: qui numerus rerum omnium fere nodus est: duo ii numeri: exercitus numero hominum amplior, S.: numerumque referri Iussit, that they be counted, V.: numerus argenteorum facilior usui est, counting, Ta.: mille numero navium classis: ad duo milia numero cecidisse, Cs.: obsides ad numerum miserunt, the full number, Cs.: quantum Aut numerum lupus (curat), the count of the flock, V.— A considerable number, quantity, body, collection, class: conveniet numerus quantum debui, sum, T.: effuse euntes numerum ampliorem efficiebant, S.: si naves suum numerum haberent, complement: magnus numerus frumenti, quantity: est numerus civium Romanorum, many: sed illos Defendit numerus, Iu.: sparsi per provinciam numeri, troops, Ta.—A mere number, cipher, nobody: Nos numerus sumus, H.: ignavorum, rabble, Ta.—Plur, dice: eburni, O.: trīs iactet numeros, O.—Plur, the mathematics, astronomy: a sacerdotibus numeros accipere.—Fig., number, rank, place, position, estimation, relation, class, category: me adscribe talem in numerum: Phraaten numero beatorum Eximit virtus, H.: reductos in hostium numero habuit, Cs.: Tubero fuit nullo in oratorum numero, reckoned among: esse in numero nullo, of no repute: qui aliquo sunt numero, of some repute, Cs.: homo nullo numero: quo sunt in numero Curiosolites, etc., Cs.: quiin eo numero fuisset: ut civium numero simus, L.—A part, member, category: omnes numeros virtutis continere: mundus expletus omnibus suis numeris: deesse numeris suis, to be deficient, O.—Order: Quaecumque descripsit carmina, Digerit in numerum, V.—An office, duty, part: ad numeros exige quidque suos, O.: verae numerosque modosque ediscere vitae, H.—Musical measure, time, rhythm, harmony, numbers: in musicis numeri et voces et modi, etc.: Isocrates verbis solutis numeros primus adiunxit: numeros memini, si verba tenerem, air, V.: nil extra numerum fecisse, out of measure, i. e. improper, H.—In verse, a measure, number: cum sint numeri plures: numeris nectere verba, O.: numerisque fertur Lege solutis, H.— A verse: Arma gravi numero Edere, i. e. heroic metre, O.: impares, i. e. elegiac verses, O.

NUMERUS

NU´MERUSthe name of a body of troops in the imperial period. [EXERCITUSVol. 1. p. 793.]

Numĕrus

(1) See numeri.

(2) The name of a body-guard of the later Roman emperors.