par
par, equal; suitable
we do not all need love equally
not even the immortal gods are able to be equal to these affairs
it is fit to be taught even be an enemy
- I Lit.: par est, quod in omnes aequabile est, Cic. Inv. 2, 22, 67: par et aequalis ratio, id. Or. 36, 123: aequo et pari jure cum civibus vivere, id. Off. 1, 34, 124: vita beata ... par et similis deorum, id. N. D. 2, 61, 153: est finitimus oratori poëta ac paene par, id. de Or. 1, 16, 70: pari atque eādem in laude aliquem ponere, id. Mur. 9, 21: intelleges de hoc judicium meum et horum par et unum fuisse, id. Sull. 2, 5: pares in amore atque aequales, id. Lael. 9, 32: libertate esse parem ceteris, id. Phil. 1, 14, 34: verbum Latinum (voluptas) par Graeco (ἡδονή) et idem valens, id. Fin. 2, 4, 12: pares ejusdem generis munitiones, of equal size, Caes. B. G. 7, 74: similia omnia magis visa hominibus, quam paria, Liv. 45, 43: pares similesque (affectus), Sen. Ira, 1, 19 et saep.: quod in re pari valet, valeat in hac, quae par est ... valeat aequitas, quae paribus in causis paria jura desiderat, Cic. Top. 4, 23: si ingenia omnia paria esse non possunt: jura certe paria debent esse eorum inter se, qui sunt cives in eādem re publicā, id. Rep. 1, 32, 49: necesse est eam esse naturam, ut omnia omnibus paribus paria respondeant, id. N. D. 1, 19, 50; id. Fam. 5, 2, 3: equites Ariovisti pari intervallo constiterunt, Caes. B. G. 1, 43: hi (equites), dum pari certamine res geri potuit, etc., i. e. horsemen against horsemen, id. B. C. 1, 51.— Poet., with a respective gen. or inf.: aetatis mentisque pares, Sil. 4, 370: et cantare pares et respondere parati, Verg. E. 7, 5.—
- β The thing with which the comparison is made is most freq. added in the dat.: quem ego parem summis Peripateticis judico, Cic. Div. 1, 3, 5: in his omnibus par iis, quos antea commemoravi, id. Clu. 38, 107: omni illi et virtute et laude par, id. Planc. 11, 27: isti par in belligerando, id. Font. 12, 26: par anseribus, as large as, Juv. 5, 114: prodigio par, i. e. extremely rare, id. 4, 97.—In sup.: QVOIVS FORMA VIRTVTEI PARISVMA FVIT, Epit. of the Scipios, Inscr. Orell. 550: parissumi estis hibus, Plaut. Curc. 4, 2, 20 (506).—Adverb. (colloq. and very rare): feceris par tuis ceteris factis, Plaut. Trin. 2, 2, 3 (278).—
- γ With gen. (with this case par is treated as a substantive; rare but class.), an equal, counterpart, etc.: ei erat hospes, par illius, Siculus, etc., his counterpart, Plaut. Rud. prol. 49: cujus paucos pares haec civitas tulit, Cic. Pis. 4, 8: quem metuis par hujus erat, Luc. 10, 382: ubique eum parem sui invenies, Front. Ep. ad Amic. 1, 6: vestrae fortitudinis, Phaedr. 4, 15, 6.—
- δ With abl. (rare): scalas pares moenium altitudine, Sall. H. Fragm. ap. Arus. Mess. p. 253 Lindem.: in quā par facies nobilitate suā, Ov. F. 6, 804.—
- ε With cum (class.): non praecipuam, sed parem cum ceteris fortunae condicionem subire, Cic. Rep. 1, 4, 7: ut enim cetera paria Tuberoni cum Varo fuissent, etc., id. Lig. 9, 27: quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, Sall. J. 14, 9 (cited ap. Arus. Mess. p. 253 Lindem.; but in Cic. Phil. 1, 14, 34, read parem ceteris). —
- ζ With inter se (class.): sunt omnes pares inter se, Cic. Par. 1, 2, 11; id. de Or. 1, 55, 236.—
- η With et, atque (ac) (class.): cum par habetur honos summis et infimis, Cic. Rep. 1, 34, 53: omnia fuisse in Themistocle paria et Coriolano, id. Brut. 11, 43: tametsi haudquaquam par gloria sequatur scriptorem et auctorem rerum, Sall. C. 3, 2: quos postea in parem juris libertatisque condicionem atque ipsi erant, receperunt, Caes. B. G. 1, 28; so with atque, id. ib. 5, 13, 2: si parem sapientiam hic habet ac formam, Plaut. Mil. 4, 6, 36 (1251): neque mihi par ratio cum Lucilio est ac tecum fuit, Cic. N. D. 3, 1, 3: in quo offensae minimum, gratia par, ac si prope adessemus, Sall. J. 102, 7.—
- θ The object of comparison is sometimes not expressed: cui repugno, quoad possum, sed adhuc pares non sumus, i.e. not equal to the task, able, Cic. Att. 12, 15: pari proelio, indecisive, Nep. Them. 3, 3: pares validaeque miscentur, Tac. G. 20: cum paria esse coeperunt, Plin. Ep. 4, 14, 6: si periculum par et ardor certaminis eos irritaret, Liv. 24, 39, 6.—
- B In partic.
- 1 Equal to, a match for any one in any respect: quibus ne di quidem immortales pares esse possint, Caes. B. G. 4, 7 fin.: qui pares esse nostro exercitu (dat.) non potuerint, id. ib. 1, 40, 7; cf.: ille, quod neque se parem armis existimabat, et, etc., Sall. J. 20, 5: non sumus pares, not on an equality, Juv. 3, 104: exime hunc mihi scrupulum, cui par esse non possum, Plin. Ep. 3, 17, 2: habebo, Q. Fabi, parem, quem das, Hannibalem, an opponent, adversary, Liv. 28, 44: inter pares aemulatio, Tac. A. 2, 47: ope Palladis Tydiden Superis parem, Hor. C. 1, 6, 15.—
- 2 Equal in station or age, of the same rank, of the same age (syn. aequalis): ut coëat par Jungaturque pari, Hor. Ep. 1, 5, 25: si qua voles apte nubere, nube pari, Ov. H. 9, 32; Petr. 25, 5.—Prov.: pares vetere proverbio cum paribus facillime congregantur, i. e. birds of a feather flock together, Cic. Sen. 3, 7.—
- 3 Par est, it is fit, meet, suitable, proper, right.
- α With a subject-clause (class.; syn.: oportet, aequum, justum est): amorin me an rei opsequi potius par sit, Plaut. Trin. 2, 1, 6 (228): posterius istaec te magis par agere'st, id. Pers. 5, 2, 21 (797): canem esse hanc par fuit, id. Curc. 1, 2, 17 (112): par est primum ipsum esse virum bonum, tum, etc., Cic. Lael. 22, 82: sic par est agere cum civibus, id. Off. 2, 23, 83: dubitans, quid me facere par sit, id. Att. 9, 9, 2: quicquid erit, quod me scire par sit, id. ib. 15, 17, 2: quibus (ornamentis) fretum ad consulatūs petitionem aggredi par est, id. Mur. 7, 15; id. Rab. Perd. 11, 31; cf.: ex quo intellegi par est, eos qui, etc., id. Leg. 2, 5, 11. —
- β Ut par est (erat, etc.; class.): ita, ut constantibus hominibus par erat, Cic. Div. 2, 55, 114: ut par fuit, id. Verr. 2, 5, 4, § 10. —*
- γ With ut: non par videtur neque sit consentaneum ... ut, etc., Plaut. Bacch. 1, 2, 31 (139).—
- 4 Par pari respondere, or par pro pari referre, to return like for like, of a'repartee: par pari respondet, Plaut. Truc. 5, 47 (939); id. Merc. 3, 4, 44 (631); id. Pers. 2, 2, 11 (193); cf.: paria paribus respondimus, Cic. Att. 6, 1, 23: ut sit unde par pari respondeatur, id. ib. 16, 7, 6: par pro pari referto, quod eam mordeat, Ter. Eun. 445 Fleck., Umpfenb., cited ap. Cic. Fam. 1, 9, 19 (Bentl. ex conject. par, pari; cf. Krebs, Antibarb. p. 281, ed. 5).—
- 5 Paria facere, to equalize or balance a thing with any thing, to settle, pay (post-Aug.): cum rationibus domini paria facere, to pay. Col. 1, 8, 13; 11, 1, 24. —
- β Trop.: cum aliter beneficium detur, aliter reddatur, paria facere difficile est, to return like for like, to repay with the same coin, Sen. Ben. 3, 9, 2: denique debet poenas: non est quod cum illo paria faciamus, repay him, id. Ira, 3, 25, 1: nihil differamus, cotidie cum vitā paria faciamus, settle our accounts with life, id. Ep. 101, 7; Plin. 2, 86, 88, § 202; so, parem rationem facere, Sen. Ep. 19, 10.—
- 6 Ludere par impar, to play at even and odd, Hor. S. 2, 3, 248: August. ap. Suet. Aug. 71 fin.—
- 7 Ex pari, adverb., in an equal manner, on an equal footing (post-Aug.): sapiens cum diis ex pari vivit, Sen. Ep. 59, 14.
- II Transf., subst.
- A pār, păris, m., a companion, comrade, mate, spouse: plebs venit, et adcumbit cum pare quisque suo, Ov. F. 3, 526: jungi cum pare suā, id. ib. 3, 193: edicere est ausus cum illo suo pari, quem omnibus vitiis superare cupiebat, ut, etc., Cic. Pis. 8, 18.—Esp., a table companion, = ὁμόκλινος: atque ibi opulentus tibi par forte obvenerit, Plaut. Trin. 2, 4, 68 (469) Brix ad loc.: cedo parem quem pepigi, id. Pers. 5, 1, 15 (767) (v. also I. A. γ. supra).—
- B pār, păris, n., a pair: gladiatorum par nobilissimum, Cic. Opt. Gen. Or. 6, 17: ecce tibi geminum in scelere par, id. Phil. 11, 1, 2: par nobile fratrum, Hor. S. 2, 3, 243: par columbarum, Ov. M. 13, 833: par mularum, Gai. Inst. 3, 212: par oculorum, Suet. Rhet. 5: tria aut quatuor paria amicorum, Cic. Lael. 4, 15: scyphorum paria complura, id. Verr. 2, 2, 19, § 47: paria (gladiatorum) ordinaria et postulaticia, Sen. Ep. 7, 3: pocula oleaginea paria duo, Lab. Dig. 32, 1, 30.Hence, adv.: părĭter, equally, in an equal degree, in like manner, as well.
- A In gen.: dispartiantur patris bona pariter, Afran. ap. Non. 375, 1: ut nostra in amicos benevolentia illorum erga nos benevolentiae pariter aequaliterque respondeat, Cic. Lael. 16, 56: laetamur amicorum laetitiā aeque atque nostrā, et pariter dolemus angoribus, id. Fin. 1, 20, 65: caritate non pariter omnes egemus, id. Off. 2, 8, 30: ut pariter extrema terminentur, id. Or. 12, 38; Phaedr. 5, 2, 10: et gustandi et pariter tangendi magna judicia sunt, Cic. N. D. 2, 58, 146: nulla pro sociā obtinet, pariter omnes viles sunt, Sall. J. 80, 7; Quint. 9, 3, 102: cuncta pariter Romanis adversa, Tac. A. 1, 64: tantumdem est; feriunt pariter, all the same, nevertheless, Juv. 3, 298.—
- β With cum: Siculi mecum pariter moleste ferent, Cic. Verr. 2, 5, 67, § 173: pariter nobiscum progredi, Auct. Her. 3, 1, 1; Verg. A. 1, 572.—
- γ With ut, atque (ac): is ex se hunc reliquit filium pariter moratum, ut pater avusque hujus fuit, Plaut. Aul. prol. 21: pariter hoc fit, atque ut alia facta sunt, id. Am. 4, 1, 11 (1019): vultu pariter atque animo varius, Sall. J. 113, 3: pariter ac si hostis adesset, id. ib. 46, 6.—
- δ With et ... et: pariterque et ad se tuendum et ad hostem petendum, Liv. 31, 35: pariter et habitus et nomina edocebuntur, Quint. 1, 1, 25; Ov. M. 11, 556.—
- ε With dat. (in late poets, and once in Liv.): pariter ultimae (gentes) propinquis, imperio parerent, the remotest as well as the nearest, Liv. 38, 16; Stat. Th. 5, 121; Claud. Rapt. Pros. 1, 166.—*
- ζ With qualis: pariter suades, qualis es, Plaut. Rud. 3, 6, 37 (875). —
- B In partic.
- 1 Like simul, of equality in time or in association, at the same time, together: nam plura castella Pompeius pariter, distinendae manūs causā, tentaverat, at the same time, together, Caes. B. C. 3, 52: pariter decurrere, Liv. 22, 4, 6: ut pariter et socii rem inciperent, id. 3, 22, 6; 10, 5, 7; 26, 48 fin.; cf.: plura simul invadimus, si aut tam infirma sunt, ut pariter impelli possint, aut, etc., Quint. 5, 13, 11; so, pariter multos invadere, id. 5, 7, 5: pariter ire, id. 1, 1, 14; 1, 12, 4; Tac. H. 4, 56; Plin. 26, 8, 40, § 66.—
- β With cum (so commonly in Cic.): conchyliis omnibus contingere, ut cum lunā pariter crescant pariterque decrescant, Cic. Div. 2, 14, 33; cf. id. de Or. 3, 3, 10: studia doctrinae pariter cum aetate crescunt, id. Sen. 14, 50: pariter cum vitā sensus amittitur, id. Tusc. 1, 11, 24: equites pariter cum occasu solis expeditos educit, Sall. J. 68, 2; 77, 1; 106, 5: pariter cum collegā, Liv. 10, 21, 14; 27, 17, 6.—
- γ With et, atque, que: inventionem et dispositionem pariter exercent, Quint. 10, 5, 14; 1, 1, 25: quibus mens pariter atque oratio insurgat, id. 12, 2, 28: seriis jocisque pariter accommodato, id. 6, 3, 110.—
- δ With dat. (poet.), Stat. Th. 5, 122: pariterque favillis Durescit glacies, Claud. Rapt. Pros. 1, 165.—
- 2 In order to give greater vivacity to the expression, reduplicated: pariter ... pariter, as soon as (poet. and in post-Aug prose): hanc pariter vidit, pariter Calydo nius heros Optavit, Ov. M. 8, 324; Plin. Ep. 8, 23 fin.—
- 3 In like manner, likewise, also: pariterque oppidani agere, Sall. J. 60, 1: postquam pariter nymphas incedere vidit, Ov. M. 2, 445.
cum praedictis pedibus parem divisionis non servat regulam ‥
arsis et thesis paribus temporum legibus concordant
invenimus nos undiqueversum pari tempestate praeclusos
mons Olivarum altitudine monti Sion par est
aranea pro eo quod sex aut octo pedes, quos semper habet pares, gerit multipes dicitur ‥ habet autem aliquos pedes longiores et quosdam breviores
credencium hereticis ‥ gravius peccant literati quam illiterati, quia literati ceteris paribus possunt facilius cognoscere veritatem
hec ab omnibus possunt ceteris paribus exerceri
tunc pari lance limpida / librae torpebat trutina(
legimus enim in numerorum subtilissima ratione alios numeros esse pares, alios inpares
numerorum parium, qui excepta unitate alias mensuras recipiunt, alii sunt perfecti, alii inperfecti, alii plus quam perfecti
par numerus est qui in duo equa dividitur
numerus par est qui in duas partes equales dividi potest ut ij, iiij, vj, viij
quintus modus imperfectus sumitur hoc modo: omnes longe in pari numero
sambucus ‥ / est mihi par foliis
par, similis
ergo et locus naturalis eis par aut idem
qui illud acetum erga hominem vel mulierem gestat in pectore par est Judeo offerenti acetum Christo et ejus penam in cruce complenti
quod ‥ pari modo Clemens vel Theophilus ‥ explanaverunt
par color accipitri, sed dispar causa volandi
in his principalibus formis ratio par est
porro in ratione sacrorum par est et anime et corporis causa
membra sanctorum ‥ quos pares meritis receperat caelum
nullos esse pares pateris tibi, nec michi par es / nec tibi sum similis
par labor ambarum, dispar fortuna duarum
[sacerdotes me ] pari praecepto et simili sententia compulerunt ut ‥
pari ductus devotione mentis reliquit uxorem
par opus ambobus vitae sed et exitus unus
annuit ‥ / ‥ / ni pietate pari conservent jussa magistri
est quibis unus apex, gloria parque polo
non minus raptus quam electus, pari clericorum ac civium voto attrahitur, presentatur, dein presbyter consecratur
in exercendis litibus vim parem obtinent instrumenta cum testibus
hec ex caritate, quia ex ea processerunt, par est interpretari
pari ‥ integritatis tiara a Christo coronabantur
proviso ‥ quod eadem Elizabeth pari sexu et etate in bona et competenti consanguinitatis linea maritata sit
sunt quidem in superiori mandibula xvj dentes sc. quatuor quadrupli atque pares et duo canini et novem molares
nervorum autem a cerebro exeuntium sex sunt paria
mirum de hoc alite, quod circa ecclesiam ‥ parem non admittebat
hae duae carucatae non sunt in numero alicujus hund’ neque habent pares in Lincolescyra
ix paria terre que Anglice dicuntursifte quarum [sic ] v pertinent ad dominum abbatem
non potuit de pari contendere, qui modico stipatus agmine quadruplo congressus exercitui, sorte se dedit ancipiti
omnes ecclesie conventuales in Eboracensi provincia constitute domino pape scribunt a paribus in hunc modum
cum in presentia vestra ambo de pari stare ‥ potuerimus
archiepiscopus, quasi cum rege a pari contendens
scholaris quicumque secularis vel religiosus, quos ‥ ad paria judicamus
Trinitatis quodam modo differentiam per trium inparium se, paribus intermissis, sequentium censeo naturam discutiendam
si par ‥ imparis vel impar paris quantitate †extuberescat [l. exuberat ], nunquam impar, sed semper par provenit
reges et proceres docui temerare premendo / foedera atque pares pariter propriosque propinquos
non expedit homini ut agat cum Deo quemadmodum par cum pari
cum sis [Maria ] expers paris
vir ‥ areptus fuit a parilus’ [MS: paribus ], ut dicebatur, et deinceps a lumbis ejus et deorsum sic claudus effectus est
precipio ut ille ‥ ita teneat bene ‥ et libere sicuti sui pares viz. milites abbatie tenent
noverit universitas vestra me [sc. rectorem ] in negocio meo super communa pasture ‥ versus ‥ abbatem Glaston’ expediendo Ricardum parem meum constituisse procuratorem
quando pratum falcatum fuerit, ipse et pares sui habebunt xviij d.
si aliud opus injungitur, debent operari quousque pares eorum perfecerint opus suum in orreo
redditus ‥ in equinoctio: ‥ Robertus de Sandwico et pares ‥ Adam Reyvere et pares de terra Godeboy
si burgensis rectatus fuerit de pare suo de sanguinis effusione(
rex majori et juratis, c paribus et universis civibus Baione, salutem
burgenses et mercatores Leycestr’ attachiati pares sunt et participes et de eadem communitate
pares et communarios(v.
cives et pares civitatis Norwici
per majorem et pares suos necnon communitatem ejusdem civitatis [Wyntonie ]
Petrus Wintoniensis episcopus dixit quod non sunt pares in Anglia sicut in regno Francorum
paribus, comitibus, baronibus aliisque nobilibus(
semper tali modo inter predictos gradus et eorum loca, quod nullus sedeat nisi inter suos pares
nullus solus de paribus Parliamenti recedere potest nec debet de Parliamento nisi optenta inde licentia de rege et omnibus suis paribus
iniquum erat tantum eciam parem [v. l. par ] regni ‥ tantam ‥ jacturam incurrere
abbates et priores, pares regni, et ecclesiarum cathedralium priores
mortes dominorum parium regni et exilia
tenuerant enim parliamentum secum apud Scone, in quo ad modum Francie xij pares ordinaverant
meruit ‥ in episcopum Lingonensem, quod multum desideraverat, ut unus ex paribus esset Francie, incathedrari
tanquam paribus Francie et ‥ regis Anglie
regem Francie et pares curie(v.
paribus, prelatis, et aliis nobilibus ‥ regni Francie scripsit
duodecim pares Galliarum
in Anglia constituti sunt xij pares
elegerunt ‥ Scoti duodecim pares, quatuor viz. episcopos, quatuor comites, et quatuor barones
debet ‥ monere ceteros nobiles et magnates de parliamento una cum notorio testimonio dictorum duodecim parium suorum
xij pares Tabule Rotunde de Francia Saracenos in Hispaniam devicerunt
ostende nobis Karolum magnum regem, et nos tibi reperiemus omnes duodecim ejus pares, et hiis multo meliores
Willelmus de Perci advocat pares suos in testimonium
sacerdos ‥ si accusatio sit ‥ triplex ‥ cum aliis duobus sibi paribus ipse tertius se purget ‥ diaconus regularis vite ‥ assumat duos suos pares et cum illis ipse tertius se purget(
thainus ‥ adlegiet se cum xj parium suorum et cum uno regis thaino(
si par parem accuset vel major minorem vel minor majorem(
posuit se super visnetum et super pares suos
comites et barones non amercientur nisi per pares suos
nullus liber homo capiatur vel imprisonetur ‥ nisi per legale judicium parium suorum vel per legem terrae
ego sum miles et non debeo judicari nisi per meos pares
quod par per parem judicabitur ‥ baro per baronem
accedebant laudibus etiam comites Haraldus et Elgarus, par insigne fortitudinis, non ita religionis
iiij paria sandalia bona
duo paria botarum(v. 2
unum par calcarum(v.
j par bacinorum(v.
j par forficum(v.
in ij pir’ rotarum, j pir’ timonum factis ij s. vj d.
unum parem calcarum deauratorum
unum par lineorum(v.
j par cerotecarum(v.
stabat ‥ unum par molarum ad vendendum extra capellam in alta strata
per liberacionem tactam ‥ preposito ecclesie collegiate Sancte Trinitatis prope Edinburgh, pro uno pare organorum ad dictum collegium
in j par’ anulis ad rotas carectarum de novo faciend’(
in ‥ iij pir’ de tract’, ‥ ij pir’ debaz emptis ij s. x d.
dedit j par deorgues
reparabit unam grangiam de uno pare desiles
mandamus vobis quod omnia hernesia que J. W. ‥ fieri fecit ad opus comitis Marchie ‥ viz. ‥ quatuor paria debraciers integra ‥
item iij paria deaundyryns
sol’ ‥ carpentario ‥ pro operacione decem parium dedorstothez infra ten’ predict’ xv s
venit tandem nuntius archiepiscopi ad episcopum, presentans ei ex parte illius duodecim paria litterarum
solvit ‥ j par barillorum plen’ vini
de j pari culcellorum(v.
de uno pari decretorum(v.
unum par corporalium et velum quadragesimale deficiunt
unum par vestimentorum debile
unam par precum degete cum cruce argenti deaurata
par matutinarum(v.
lego ‥ eidem collegio unum par Institucionum secundo folio textus ’magno labore’ et glose ’extra dinicionem’
par Decretalium(v.
decem paria armorum integra
pro ‥ duobus paribus briggandarum, 1462 pro uno pari brigandinarum(v.
j par debeedes
duo paria de bedis de auro
duo paria cultellorum, unum parvum par de(paternosteres auri
lego ‥ vj s. viij d. cum uno pare dequartilletts
I adj., ¶ 1 égal, pareil [sous le rapport des dimensions, de la quantité, de la valeur, etc.]: sint pares in amore et æquales Cic. Læl. 32, que dans lʼaffection ils aillent de pair et à égalité [même degré, même qualité dʼaffection] ; pari intervallo Cæs. G. 1, 43, 3, à un intervalle égal ; pari certamine Cæs. C. 1, 51, 5, dans un combat de même nature [cavaliers contre cavaliers] || [avec dat.] égal à, par alicui, égal à qqn : Cic. Clu. 107 ; Br. 143 ; Div. 1, 5, etc.; verbum Latinum par Græco Cic. Fin. 2, 13, mot latin équivalent du mot grec || [avec gén.] alicujus Cic. Pis. 8, égal de qqn || [avec abl., rare] : scalæ pares mœnium altitudine Sall. H. 4, 14, échelles de longueur égale à la hauteur des remparts, cf. Ov. F. 6, 804 || [avec cum ] : parem cum ceteris fortunæ condicionem subire Cic. Rep. 1, 7, subir un sort égal à celui des autres hommes, cf. Cic. Lig. 27 ; Br. 215 ; Sall. J. 14, 9 || [avec inter se ] : pares inter se Cic. Par. 11, égaux entre eux, cf. Cic. de Or. 1, 236, etc. || [avec ac ou atque ] : Cic. Rab. perd. 14 ; Nat. 3, 3 ; Cæs. G. 1, 28, 5 ; 5, 13, 2 ; C. 3, 101, 5 ; Nep. Hann. 7, 5 ; par ac si Sall. J. 102, 7 ; Tac. Ann. 12, 60, le même que si || [avec et ] : Cic. Rep. 1, 53 ; Br. 43 ¶ 2 apparié, semblable : pares cum paribus congregantur Cic. CM 7, qui se ressemble sʼassemble, cf. Hor. Ep. 1, 5, 25 ¶ 3 égal, à hauteur de, de même force : sese unis Suebis concedere, quibus ne dii quidem immortales pares esse possint Cæs. G. 4, 7, 5, ils ne sʼeffacent que devant les Suèves, que les dieux immortels eux-mêmes ne peuvent égaler ; Latine dicendo cuivis erat par Cic. Br. 128, il ne le cédait à personne pour la pureté du langage ; par alicui consilio Cic. Font. 24, au niveau de qqn pour la prudence ; [av. inf.] cantare pares Virg. B. 7, 5, dʼégale force dans le chant || ut par sis in utriusque orationis facultate Cic. Off. 1, 1, pour que tu sois dʼégale force dans les deux langues ¶ 4 par est, il est approprié, convenable : ut par fuit Cic. Verr. 2, 5, 10, ainsi quʼil convenait ; sic par est agere cum civibus Cic. Off. 2, 83, voilà comme il convient dʼagir avec ses concitoyens, cf. Cic. Læl. 82 ; etc. ¶ 5 par numerus Cic. Ac. 2, 32, nombre pair.
II pris substt , ¶ 1 m. , f. , a) compagnon (compagne), pair, le semblable de qqn : Cic. Pis. 18 || = époux, épouse : Ov. F. 3, 193 ; 3, 526 ; b) lʼantagoniste quʼon appariait à un combattant dans les combats de gladiateurs : Liv. 28, 2, 8 ¶ 2 n. , a) paire, couple : gladiatorum par Cic. Opt. 17, un couple de gladiateurs, cf. Cic. Phil. 11, 2 ; Hor. S. 2, 3, 243 ; Ov. M. 13, 833 ; tria paria amicorum Cic. Læl. 15, trois couples dʼamis, cf. Cic. Verr. 2, 2, 47 ; b) chose égale : par pari respondet Pl. Truc. 939, lʼun vaut lʼautre ; paria paribus respondimus Cic. Att. 6, 1, 22, jʼai répondu du même au même [des choses de même valeur] ; par pro pari referre Ter. Eun. 445, rendre la pareille ; sit unde par pari respondeatur Cic. Att. 16, 7, 6, quʼil y ait de quoi payer une somme égale à la somme due ; ludere par impar Hor. S. 2, 3, 248, jouer à pair ou impair || paria facere Sen. Ben. 3, 9, 2, faire la balance entre deux comptes ; paria facere cum aliquo Sen. Ep. 101, 7, régler un compte avec qqn [cf. parem rationem facere cum aliquo Sen. Ep. 19, 10, balancer un compte avec qqn, être quitte] || ex pari Sen. Ep. 59, 14, de pair, sur le pied dʼégalité ; c) [rhét.] paria (ἰσόκωλα ou πάρισα), membres de phrase de même longueur : paria paribus adjuncta Cic. Or. 175, membres de phrase de même longueur placés côte à côte (parallèlement) ; sive paria paribus redduntur Cic. Or. 164, soit que des membres égaux soient placés en réplique lʼun de lʼautre (comme pendants, symétriquement), cf. Cic. Or. 38 ; [sing. même sens, rare] : Cic. Or. 220.
➳ nom. f. paris Atta 14 || abl. pari, mais pare dans le cas du subst. II 1, α || superl. parisumus CIL 1, 7 ; parissumus Pl. Curc. 506.
- 1. gelijk, (m. ac; atque; et; pron. relat.) gelijk, dezelfde . . . als: (a) (in omvang, aantal enz. meetbaar) gelijk, even groot [spatium; intervallum; hora; turris]; (b) (in vorm) gelijkvormig, uniform; gelijksoortig, lijkend, dergelijk [mundus; res; arma]; ➤ pari modo, ratione op dezelfde wijze, evenzo; par et aequalis, par et aequus volkomen gelijk; (c) (in hoogte) even hoog, tegenoverliggend [alae op één lijn; frons]; (d) (in kracht of belang) even sterk, gelijkwaardig, opgewassen (als, aan, tegen: dat.) [animus; consul; oratio; poena; (in: abl.) armis; eloquentiā]; ➤ alci parem esse standhouden tegen iem., zich meten met iem.; pari proelio discedere na een onbeslist gevecht uiteengaan; (e) (v. personen) (in kwaliteit of leeftijd) vergelijkbaar, overeenkomstig (met, in: abl.) [auctor; scelere; animo, fortunā, corpore]; (f) (v. abstracta) gelijkwaardig, vergelijkbaar, met hetzelfde effect [fortuna; officium; casus; clades];
- 2. (v. getallen) even [numerus];
- 3. passend, billijk, redelijk; ➤ par est (m. aci.) het is gepast, redelijk dat; II. subst.
- 1. m en f (a) de gelijke; ➤ sprw.: pares cum paribus facillime congregantur soort zoekt soort; (b) kameraad, makker, ihb. leeftijdgenoot [opulentus disgenoot]; (Ov.) echtgenoot, echtgenote; (c) tegenstander; ➤ parem aspernari qui se offeret;
- 2. n sg. en plur. (a) het gelijke; ➤ par pari, pro pari referre, paria paribus respondere met gelijke munt betalen; par pari respondet het één is evenveel waard als het ander; paria facere de rekening vereffenen; paria pessimis audere de slechtsten proberen te evenaren; par impar ludere even of oneven spelen; sprw.: nisi paria non pugnant waar er twee vechten, hebben twee schuld; m. gen.: paria horum dezelfde gebeurtenissen als deze; (b) het paar [consulum; nobile fratrum; gladiatorum; oculorum]; paar, koppel (ihb. v. vogels) [columbarum; aquilarum].
相似者。同等。合式。相宜者。— sustinendo muneri 可當任。— pari referre vel respondere 一還一報。照應。投報。— est 理所當然。Ludere — impar 耍偶奇。Cum — non esset armis (abl*.) 因兵不可敵。Omnia in me paria et te 爾我無不同。
Suggest a Translation
See an image
Nam qui de pretio Paris sui de tali necessitate liberatus fuerit, in tali conjugio debet permanere, et non separari.Charta Henrici Imperat. ann. 1012. pro Monast. Florin. :
Item servus ecclesiæ qui Parem suam non habet, etc.
Sponsa datur justo sobria Parque Pari.
Et docuit jungi cum Pare quemque sua.
Isi qu'il prend moi à Per et à moiller.
A mouyller la prins et à Per.
Passim ibi. Vide Compar.Avoir la puet à Per et à moillier.
Bon Par, Gall.
MS. :Atant se assient au souper N'orent lors compaignon ne Per.
Ibidem :Chescun a honte de fuir, Et chescun vout le champ tenir, A son Per chescun se vante Tuit ensement de lour puissance.
Chevaliers y a bons, et maniers de jouster, Ne doutent nulles, se il sont Per à Per.
Parentea notione usurpat MS. :
Si com en champ font champion Quant Parenz sont dui compaignon.
Parigaldixit eodem significatu
A moi volez joster à pié, Vostre pris en ert abaissié ; Mais laissiez moi quoi mon cheval, Et quant nos serons Parigal, Se poez avoir le meillor, Tornera vos à grant henor.
Est enim ille, ubi est, consertus Apostolis ac Prophetis, et quod pace Sanctorum omnium dixerim, in illo justorum grege nulli secundus.Fortunatus lib. 2. de Vita S. Martini :
Vita MS. S. Arnulfi Crespiensis, de S. Martino :Compar Apostolicis meritis æquanda Prophetis.
Sanctissimus, et nulli post ApostolosAdde Odonem Cluniac. in tract. cui titulus,secundus.
Quod B. Martinus Par dicitur Apostolis, et Petrum Dam. Exstat in Biblioth. Vallis S. Martini Lovaniens. Liber Adami Abbatis,
adversus eos, qui reprehendunt Ecclesias, in quibus cantatur, Martine Par Apostolis, etc.
S. Solus Apostolis in omni actione sua pene consimilis.Et in hymno de eodem :
Vita consimilis vixit Apostolis.
une paire de lettres. Ita unicam Epistolam vocabant, quod complicata quasi binas efficere videatur. Matth. Paris :
Ubi Falcasius cecidit in misericordiam Regis de plusquam triginta Paribus literarum, etc.Radevicus lib. 3. de Gest. Frider. cap. 10 :
Multa Paria litterarum apud eos reperta sunt.Chronicon Belgicum pag. 222 :
Misit.... duo Paria literarum, etc.
Super hujusmodi vero responsione conscribi fecit idem Episcopus tria Paria literarum.Computus ann. 1202. apud D.
Brusselde Usu feud. tom. 2. pag.
De Templo, per 11. Paria litterarum
l. Tria Paria caligarum ferri, duo Paria camberiarum ferri, in Charta ann. 1294.
Pro 11. Paribus robarum, in Computo mox laudato pag.
Duo Pares de cepo, in Charta ann. 1260. Charta ann. 1213 :
Ubi Par unus erat balancearum, de cetero duo Paria habeantur.
Par mularum, in leg. 22. D. ad legem Aquil.
Poculorum Paria duo, in leg. 3. D. de leg. 3.
Duo Paria boum, apud Monachum Sangallensem lib. 2. cap. 21. Leo Ost. lib. 3. cap. 57. (al. 58.) :
Alia candelabra argentea cum malis crystallinis Parium unum. Bazili de argento Parium unum.Occurrit ibi pluries et cap. ult.
pariagioseu associatione possidetur. Charta ann. 1157. inter Probat. tom. 2. Annal. Præmonst. col. 648 :
Intra easdem quatuor metas erat quædam Par terræ Odonis Rufi, quam... prædictæ ecclesiæ dedit.Vide infra Paria 4.
Proventus qui ex ipsis(terris) omnibus annis obveniunt...... ad valorem quinquaginta Parium bladorum, partim siliginis et partim avenæ, se extendere dignoscuntur.
Quindecim arpenta pratorum, quæ vocantur les Praiaus, ad duo Paria herbarum.
Confiteor conduxisse a vobis... unum molendinum cum domo, positum influmine de Bocone, cum duabus Pariis macinarum.
Factum est autem, ut Australdus Comes, et Galemanius itemque Comes, cum Paribus eorum, ad propria reverterentur.Mox :
Contra quem Adalardus Comes Cavalonensis, et Australdus idemque Comes, cum Paribus eorum, contra eum venientes, etc.
Mancionem Comitem consobrinum suum partibus Narbonæ cum reliquis Comitibus transmisit.Itaque per
Paresalii Comites designantur.
Taliter per suam præceptionem ad ipsa loca sanctorum visus est concessisse, et hoc ad præsens Pares ipsius Monasterii possedisse.Alia Grodegangi Episcopi Metensis apud Meurissium pag. 167 :
Ego Grodegangus una cum voluntate illustrissimi Pipini inclyti Francorum Regis avunculi mei, et cum consensu omnium Parium nostrorum Episcoporum, Abbatum, Presbyterorum, Diaconorum, Subdiaconorum, vel omni clero, seu et hominibus S. Stephani Metensis Ecclesiæ, cogitavi casum humanæ fragilitatis, etc.Charta Theodorici Regis Franc. in Actis Episcopor. Cenom. pag. 186 :
Et, ut diximus, ex nostra indulgentia sæpedictus Berarius, aut Pares Ecclesiæ suæ Cenomanicæ, vel monasteria sua, de omnibus villis vel curtis suis, vel qui per ipsam Ecclesiam sperare videntur... hoc debeant possidere, etc.Epistola Nicolai PP. ad Henricum Archiep. Turonensem, apud Baron. ann. 866. n. 45 :
Ad quorum venerandum Conventum Wlphadum quoqueHariulfus lib. 4. cap. 21. de Hugone Comite Pontivi :(Episcopum) cum jam præsignatis Paribus suis vos astare procul dubio volumus, etc.
Ob hoc reliquis Paribus suis Hugo Abbatensis fortior factus est, etc.Curia Generalis Catalaniæ ann. 1291 :
Si aliquis reptabit aliquem Militem, et dabit Parem vel contrasimilem, quod non possit ipsum dare, nisi sit Miles, vel filius Militis pro suo genere.Agitur de duello. Vide Crescere. Ita
Paressese invicem appellant filii Ludovici Pii Imperatoris, in Conventu ad Marsnam ann. 851. cap. 2. 3. in Synodo apud Vermeriam ann. 853. cap. 9. in Capitul. Caroli C. tit. 14. cap. 1, tit. 16. cap. 10. tit. 18. cap. 4. tit. 19. tit. 26. cap. 2. tit. 32. cap. 1. 14. in Epistola Episcopor. ad Ludovicum Regem cap. 12. in Edicto Pistensi cap. 30. in Conventu Furonensi ann. 879. cap. 1. in Annalibus Francor. Bertinian. ann. 851. etc.
Et dixit eis, ut venirent comitantes ipsum usque Orbiacum et ipse ibi cum suis Comparibus Bosone scilicet et Berengario... occurreret eis.Ita apud Baldricum Noviomensem lib. 3. cap. 75.
Comparessunt
Pares, feudales, et in Legibus Henrici I. Regis Angl. cap. 34. Vide Coæquales.
tenuræsibi invicem
paressint, unique domino subsint : a quibus solis judicari
Pares. A paritate igitur conditionis et dignitatis appellatio ista profluxit : unde, qui aliis
Pares, dicuntur
Æquales, in Speculo Saxonico lib. 2. art. 12. § 2 :
Bannitus, id est, dignus officio Scabinorum, licite quemlibet sententiare potest : ipse autem a nullo, ubi vitam, honorem, aut hæreditatem attigerit ; sed duntaxat a suis Æqualibus sententias aut eorum increpationes patitur.
Evenburdich.
Unusquisque per Pares suos judicandus est, et ejusdem provinciæ : peregrina vero judicia modis omnibus submovemus.Jacobinus de S. Georgio in Tract. de Feud. cap. 29. num. 9 :
Pares Curiæ seu Curtis dicuntur convassalli, qui jurarunt fidelitatem eidem Domino pro aliis feudis, quæ tenent ab eo. Sed si essent vassalli, qui non præstitissent sacramentum fidelitatis eidem domino, non dicerentur esse de Paribus Curiæ. Et est advertendum, quod isti Pares Curiæ, qui habent cognoscere de causa feudali, debent esse illius qualitatis, cujus sunt vasalli litigantes ; et ideo, si vassallus litigans cum Domino est Comes vel Baro, certe Pares Curiæ, qui habent cognoscere de causa feudali, debent esse Comites vel Barones.Proinde jure exploditur virorum doctissimorum sententia, qui
Paresa
Patriciis Francicis, de quibus suo loco, deducunt, ut Budæi ad leg. ult. de Senatoribus, Turnebi lib. 15. Adv. cap. 16. Paschasii in Disquisitionibus Francicis lib. 2. cap. 9. Pithœi ad Consuetud. Trecens. art. 1. Chopini lib. 3. de Doman. tit. 7. num. 3. Loiselli in rebus Bellovac. cap. 5. et aliorum.
Pareseadem ratione dicti ecclesiarum et monasteriorum convassali. Bulla Innocentii II. PP. ann. 1142. apud Miræum tom. 2. pag. 1163 :
In quibus hæc propriis duximus exprimenda vocabulis ; videlicet, justitiam civitatisBulla Alexandri III. PP. apud Mabill. Diplom. pag. 265 :(Cameracensis) monetam,... cambas et mansionarios ; omnes Pares et casatos, etc.
Idem Gerardus in Curia Noviomensis episcopi parebit judicio per Pares suos homines ipsius Episcopi.Charta Ludovici Pii apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 138. ubi de monachis Anisolæ :
Sed quia vos et Pares vestri hoc mihi celastis, et per fraudem et malum ingenium facere suasistis, etc.
Sepulturam ecclesiæ vestræ liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremæ voluntati, et præcipue militum ejusdem loci, qui Pares dicuntur, qui antiquitus apud vos sepulturam habuerint,... nullus obsistat. Duodecim Pares comitatus Cameracensis,quorum jura et prærogativæ declarantur in Recognit. feud. ex Tabul. eccl. Camerac.
Paresvero appellati videntur ii potissimum qui majores
tenurasa domino feudali sub ratione
homagiitenebant ; quamquam enim convassalli omnes primum
Paresnuncupati fuerint, quod ejusdem essent conditionis, ad eos tamen exinde vox illa mansit, qui a servitiis exemti, hominio tantum obnoxii erant. De iis accipienda quæ sequuntur.
Ego Eustachius de la Leutillie notum facio quod ego et heres meusEadem habentur in Charta ann. 1244. ex eodem Tabul.lizanchiam et stagium unius anni annuatim Vicedomino et heredi suo cum uxoribus nostris apud Pinconium ut Par integer ad custus nostros debemus.
Ego Manasserus miles dominus de Blangiaco... notum facio quod ego et heredes mei stagium septem menses Vicedomino in quolibet anno et heredi suo cum uxore nostra apud Pinconium ad custus nostros debemus et quod ego sum Semipar ejusdem. Robertus de Ribemonte est Par et dimidium,in Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2172.
par saisie de leurs fiefs, et par establissement de gardes, ut est apud Bellomanerium cap. 65. Nam ut habent Assisiæ Hierosolymitanæ MSS. cap. 36 :
Se ainsi n'estoit, le Seignour ne poroit court tenir, tele come il doit, ne les gens avoir leur raison, se le seignor ne pouvoit ses homes destraindre, si com il est ci dessus dit, à faire les esgards ou connoissances, qui sont mises sur eaux à faire.Vide Consuetudinem Solensem tit. 2. art. 3.
Nus por service qu'il ait, n'est escusés de faire jugement en la court la û il le doit fere d'ouvrage ; mès s'il a aucun loial ensoine, envoier i pot home qui selon son estat pot representer sa personne.
Cum vos per Litteras vestras, nobis in Ducatu nostro prædicto ut intelleximus dederitis in mandatis, quod die Dominica, a die Paschæ proximo jam præterito in tres septimanas (ad quem diem curiam vestram Parisius de Paribus Franciæ vultis habere munitam pro facienda justitia Comiti Flandriæ...) ibidem personaliter intersimus, ac nos pluribus arduis et inevitabilibus negotiis nos et statum regni nostri tangentibus occupati ad diem prædictum Parisius nequeamus personaliter interesse ad allegandum causas absentiæ nostræ et ad proponendum coram vobis et curia vestra ea quæ pro nobis proponenda fuerint in præmissis, dilectos clericos nostros, magistros Thomam de Cobham S. Th. Doctorem, Walterum de Thorp utriusque juris professorem, Canonicos in Ecclesia S. Pauli London. et Henricum de Cantuaria ac quemlibet eorum in solidum nostros Procuratores constituimus per præsentes, ratum et gratum habituri quicquid per prædictos Procuratores nostros, aut duos, vel unum eorum, nomine nostro factum fuerit, in præmissis.
Parium, ex parte Domini, quo ad agenda judicia conveniant, in Regesto Parlamenti Parisiensis continente Acta juridica in Robertum Atrebatensem fol. 91. in hæc verba :
A toutes les journées quiDeinde hæc verba subduntur ;furent assignées à Mons. Robert d'Artois, et à faire tout le procez fait contre lui, furent ajournez les Pairs de France en la forme et maniere qui ensuit. Philippe par la grace de Dieu Roi de France, à tel... Per de France, salut et dilection. Comme nous à la requeste de nostre Procureur ayons fait adjourner notre feal Robert d'Artois Comte de Biaumont et Per de France à la quinzaine, du jour de Feste S. Andrieu prochaine venant 14. jour du mois de Decembre à Paris pardevant nous, ou pardevant nostre Court souffisamment garnie de Pers et d'autres si comme il appertient, pour respondre à certains articles criminels et civils, qui touchent et povent touchier le fait de son corps et de sa personne, et de la Parrie que il tient, et pour faire audit Procureur, et audit Comte, droit et justice, si comme raison donra. Pour ce nous adjournons vous qui estes Per de France à ladite journée et audit lieu, pour faire és choses dessusdites et appartenances d'icelui ce qui appartient à faire à ladite journée, tant comme il vous puet touchier selon ce que raison sera. Et neantmoins nous vous mandons que vous nous rescrivez sous votre seel le jour et l'heure que vous aurez les lettres receües. Donné à tel lieu, etc.
Supposé que les adjournemens ne fussent ainsi faits, n'y a force, quar jà ne sera trouvé que le Roy soit astraint à certaine forme de adjourner ses Pers, puis que la cause li touche, c'est assavoir son office ; quar il ne sont mie appellez Pers, parce que il soient Pers à lui, mais Pers sont entre eux ensemble. La forme des presentations et des adjournemens. Ph. par la grace de Dieu Rois de France, à tel Bailly, etc. Salut : Nous te envoions unes lettres ouvertes, par lesquelles nous adjournons nostre amé et feal tel Per de France à tel jour, etc. à Paris pour certaine cause, si comme il est plus plainement contenu audit adjournement. Si te mandons, et si mestier est commettons que tu en ta personne, ou par personne convenable presentes et bailles audit tel Per, nosdites lettres et adjournement, et li requier de par nous, que il nous certifie du lieu et du temps que il aura receu ledit ajournement, et de ce que tu auras de ce fait, nous rescri fealement sous ton seel à ladite journée. Donné, etc.Ubi præterea observandum,
Pares Franciæ adjornari solum per Regem, et non per alium judicem, quia non sunt subjecti Baillivis, nec Senescallis, nec de ipsorum ressorto,ut est in stylo Curiæ Parlam. part. 1. cap. 3. Adde cap. 30.
Paresratio ; ac primo quidem, undecimo scilicet ineunte sæculo,
Par Paremcitabat, ut patet ex litteris Odonis Comitis qui a Richardo II. in jus vocatus fuerat, apud D.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 337 :
Pauca tibi, DomineSæculo sequenti idemne observatum fuerit incertum est, cum ejusmodi submonitionis nulla occurrat mentio in Aresto Ludovici Junioris ann. 1153. contra Ducem Burgundiæ : qua ratione vero id sequioribus sæculis peractum fuerit, vide in Submonere. Iis addam quod ex veteri Instrumento ann. 1377. refert(Regem Robertum alloquitur) dicere volo, si audire digneris. Comes Ricardus tuus fidelis monuit me venire ad justitiam aut ad concordiam, de querelis quas habebas contra me.
D. Brusselibid. pag. 341 :
Chacun doit avoir connoissance de la maniere dont l'en use en France quand on fait adjornerRegest. Parlam. ann. 1373 :un Per de France, soit en cas personel, ou réel. Més il semble que on l'ait oublié endroit le Roi de Navarre : car là on le deust faire adjourner par deux paires de lettres, dont les unes sont à adresse du Roi à li, en disans apres la narration faite ; Nous vous adjournons, etc. ; et les autres, adressées au Bailli prochain du lieu où le cas est échu, pour presenter les lettres precedentes audit Roi de Navarre : l'on commet maintenant à chacun Bailli, qu'il adjourne le Roi de Navarre ou son Procureur, non mie encore en Parlement où toutes ses causes doivent aler, mais devant un Bailli ; et fait-on procés contre lui par vertu de tels adjournemens, et donne l'en arrests, sentences et jugemens, tous ainsi comme l'en feroit contre une privée personne.
Et si n'a pas fait l'adjournement par deux paires de lettres qui est necessaire de faire aux Pairs par les Ordonnance et stile de la Cour, etc.
Pariumjudices tulerant, appellabatur ; quod tandem abrogatum voluit Philippus VI. Edicto ann. 1344. apud de
Laurieretom. 2. Ordinat. Reg. Fr. pag. 214 :
Cum transactis temporibus, fuerit ex stilo curiæ nostræ observatum, ut si quis a sententia alicujus Paris Franciæ... et judicibus suis, ad nos, seu curiam nostram appellabat, oportebat, ut non solum judicem,... sed etiam Parem... faceret adjornari... Ordinamus, ac etiam statuimus, ut in dictis casibus sufficiat... ipsis appellantibus, si ipsos judices, qui sententiam protulerunt,... et a quibus extitit appellatum adjornari faciant, in loco ubi lata fuerit sententia... Et quia ex observatione antiqua consuevit fieri, ut nos literas nostras Paribus Franciæ mittere debeamus, per quas ipsos adjornamus, et alias literas, quibus baillivis vel judicibus mandatur, ut literas nostras Paribus debeant prasentare, volumus ut literæ prædictæ solum ad eorum judicem, vel ad locum ubi lata fuerat sententia... præsententur absque alia solemnitate servanda.Vide Stylum antiq. Parlam. part. 1. cap. 4.
Brusseltom. 1. de Usu feud. pag. 340.
Pariumautem judicia in ipsos
Pareset convassallos exercebantur ; adeo ut si aliqua oriretur controversia inter ipsos Pares, dirimi non posset nisi in conventu, et judicio
pariumsuorum, domino ipso feudali præside. Otto Frisingensis lib. 1. de Gestis Friderici cap. 31. de Hungaris :
Nulla sententia a Principe, sicut apud nos moris est, per Pares suos exposcitur,... sola sed Principis voluntas apud omnes pro ratione habetur.Odo Comes Campaniæ apud Fulbertum Ep. 96 :
Nec sibi competere dicebat, ut me ad tale judicium exhiberet sine conventu Parium suorum.
Ipse Comes illuc ibit, et Regem Henricum per fidem juvabit,... nec dimittet, quin eat, donec Rex Franciæ judicari faciat Comitem Robertum, quod non debeat juvare amicum suum Regem Angliæ, cujus feodum tenet ; et hoc per Pares suos qui eum jure judicare debent.Litteræ A. Remensis Archiep. ann. 1216. in Chartular. Campaniæ :
Nos et alii Pares regni Franciæcum domino rege decrevimus, et judicavimus, quod, etc.
Et lib. 9. pag. 224 :Accedant igitur prius ad me, judicioque Steut nostro, faciam quicquid jus jusserit illis, Consilioque illos Parium tractabo suorum.
Matth. Paris ann. 1226 :Quamvis pactus erat Regi Paribusque quod æqua Mente ferat quicquid super his Rex imperet illi.
Adjiciunt etiam quod nullus de regno Francorum debuit ab aliquo jure suo spoliari, nisi per judicium 12. Parium.Adam Episcopus Herefordensis ab Edwardo II. Rege Angliæ proditionis accusatus, negavit
se Episcopum ad tam ardua responsurum, nec debere absque domini Cantuariensis Archiepiscopi, post summum Pontificem sui directi judicis, cujus etiam erat suffraganeus, auctoritate, et aliorum Parium suorum Episcoporum conniventia vel consensu :apud Thomam Walsinghamum pag. 119. Vide eumdem pag. 309. Gesta S. Ludovici pag. 365 :
Et idcirco dominus Rex dominum de Cauciaco fecit ad curiam evocari super tali facinore responsurum, qui in Regis præsentia constitutus, dixit se de responsione cogi non debere, volens et petens per Pares Franciæ, si posset, secundum consuetudinem Baroniæ judicari.In Regesto 31. Chartophylacii regii fol. 119. habetur Charta Margaretæ Comitissæ Flandriæ et Hannoniæ, data Parisiis mense Martio ann. 1244. in hæc verba :
Ego Comitissa et Fernandus Comes olim maritus meus, obligaveramus eisdem... quæ conventiones coram Paribus, et etiam coram nobis recitatæ sunt,... et cum nos peteremus quod prius me et Thomam ad suum reciperet homagium, et postea parati eramus nos Comes et Comitissa facere et adimplere formam et conventiones prædictas, si jus nostrorum Parium hoc dictaret ; tandem dictus Rex nobis obtulit nobis jus facere dici super præmissis per Pares, et nos concessimus quod ab eisdem Paribus judicium super his dicetur. Pares autem, videlicet venerab. Patres Anselmus Landunensis, Robertus Lingonensis, et Nicolaus Noviomensis Episcopi, secedentes in partem, tractatu et deliberatione habita diligenti, reddiderunt nobis jus in hunc modum, etc.Diploma Erectionis Ducatus Ebroïcensis mens. Januar. ann. 1316. hæc verba præfert :
Sedatis discriminibus, quæ quidem discrimina in ipso regno, prout antiquorum testatur opinio, priscis temporibus per Pares Franciæ, et eorum consilium consuevere sedari.Charta Theoderici Abbatis S. Maximini Trevirensis apud Nicol. Zyllesium, de
Scaremannissive servientibus :
Nullique advocato vel domino debent obedire, nisi nobis, nec alicujus nisi Parium suorum judicio subjacere.Infra :
Tandem ad ultimum post legitimas inducias eum ad rationem posui, et justo judicio suorum Parium beneficium, quod ex me tenebat, fere ei aufferre debui, etc.Vide Leges Longob. lib. 3. tit. 8. § 4.
parisconditionis hominibus voluisse judicari, abunde colligitur. Ita legimus in Chron. Alex. ann. 3. Leonis Imp. Isocasium Philosophum et Quæstorem delatum apud eumdem imperatorem quod paganus esset, exauctoratum,
Pariumcausas dijudicandi in parlamento Parisiensi, quod in eo Pares sedeant, unde
Curia Franciæappellatur, ut videre est in
Parlamentum. Arest. ann. 1357. in vol. 4. arestor. parlam. Paris. :
Præpositus noster aut procurator in baillivia Silvanectensi fecerat ad judicium evocari quendam decanum christianitatis aut curatum Belvacensis diœcesis, super eo quod idem decanus aut curatus, sub umbra dicti episcopi, ceperat aut sibi attribuere nisus fuerat bona mobilia cujusdam personæ defunctæ, pro eo quod dicebat ipsam intestatam decessisse ; et quia dictus episcopus advocaverat factum, fuerat causa ad parlamentum remissa, pro eo quod idem episcopus, qui est Par Franciæ, non tenetur invitus extra parlamentum litigare.
Pariumautem consessu judicia ab iis in dominum non exercebantur : quippe, ut est in processu contra Robertum Atrebatensem supra laudato,
Il ne sont mie appellez Pers, pource qu'il soient Pers à lui, mais Pers sont entre eux ensemble.Si vero
Pariumaliquis cum domino controversiam haberet, dirimebatur ea ab ejus Ballivo, seu justitiæ dominicæ Præposito, a quo licebat appellare ad superiorem dominum. Philippus Bellomanerius in Consuetudine Bellovac. MS. cap. 1 :
Li homme ne doivent pas jugier lor Seigneur : mais il doivent jugier l'un l'autre, et les querelles du commun peuple. Et se cil qui a affere contre le Signeur, requiert que drois li soit fes, li Ballis par conseil de son Signeur li doit fere ce qu'il cuide que soit resons : et s'il se deuil de ce que li Baillis li fet, il doit monstrer le grief au Comte.
submoneretper duos alios Pares quo juri staret, rectumque faceret Pari de eo conquerenti. Id pluribus docemus infra in Submonere.
Deux Barons pleins de hardemant A envoié le Roi pour li, Qu'il ne mette pas en oubli Qu'à court viengne et ne laist pas.
Paresduntaxat per
Paresseu convassallos ad judicium subeundum submonebantur, sed et actiones cæteræ omnes juridicæ per
Paresperagebantur : adeo ut si testes audiendi essent adversus
Parem, ii Pares esse etiam deberent, id est convassalli, ut habetur in jure feudali Saxonum cap. 25. § 1. et 2. Ita si
Parcapiendus et
arestandusesset, id fieri debebat per
Pares, vel per
Milites: quod colligitur ex iis quæ narrat Nangius in S. Ludovico pag. 365. eumdem Regem
Dominum de Couciaco non per Pares, nec per Milites, sed per clientes aulicos fecisse capi, et in domo sua Parisiis, quæ Lupera dicitur, custodiæ reservari :quia scilicet cum
Paresset Regni Franciæ ratione terræ de Couciaco quæ nude a corona Franciæ pendebat, controversia tamen quæ tunc
Paribussuis poterant judicari. Id abunde probat vetus Chron. ex Chartophylacio regio ad ann. 1259. ubi de contentione inter Archiepiscopum Remensem et Abbatem S. Remigii super
gardaseu custodia ejusdem Monast. :
L'Archevesque qui est Pair de France, et doit estre jugé par ses Pairs. Ce jugement n'est pas fait par ses Pairs, si ne veut pas qu'il lui grieve... et les Messieurs le conseillerent, et dirent à lui que le jugement estoit bon et raisonnable ; car la querelle dont le jugement estoit fait, n'étoit mie de la Pairie, et pour ce convenoitil qu'il fust remis.
Paresstatutum atque usu confirmatum, ut nullus ex iis quidquam alienare posset, nisi judicio
Pariumet Domini consensu prius requisito. Id probant plures Chartæ ex Tabulario S. Bartholomæi Betun. et præcipue Charta Roberti de Maresko Militis an. 1215. f. 54 :
Ego Robertus de Maresko Miles... notum facio quod Theobaldus de Foulkieres et filius ejus Johannes primogenitus vendiderunt per legem et judicium Parium suorum et curiæ meæ, etc.Charta Balduini Comit. ann. 1198. apud Miræum tom. 1. pag. 723 :
Cum terra infra nemus, in manum viri nobilis domini sui Eustacii de Ruez, a quo ea in feodo tenebat, reportavit, sub testimonio quamplurimum suorum ipsius Eustacii fidelium hominum... et a Paribus suis, domini sui Eustacii hominibus, adjudicari fecit, ut ea legitima donatione in proprietatem ecclesiæ S. Dionysii in Brokeroia devenirent. Eustacius vero... sub testimonio Parium suorum, quia hæc prænominata de feodo paritatis suæ et stagii Montensis a me tenebat, ipsa in manum meam libere reportavit.Vide Consuet. Hannon. cap. 28. Atque hæc minime confundenda cum iis quæ infra dicentur de
pareriisseu qui in
pariagiumpossident.
Je Engerrans de Rainvilers.... ai vendu bien et loiaument au dien et au capitre de l'églyse S. Ouffrant en Abbeville... les coses que j'avoie ou reclamer pooie à Rainvilers.... Cheste devant dite vente j'ai fait par poverté et pour le soustenanche de moi, de me femme et de nos enfants. Lequele poverté fu sousffisamment prouvée an le court noble homme conte de Pontieu,... présent les Pers et les hommes de Pontieu ; chest asavoir le visconte du Pont de Remi, mesire Willaume de Cauroy, mesire Jehans de Aischeri, mesire Jehans de Laviers, mesire Jehans de le Bouvake et pluseurs autres hommes liges le conte de Pontieu.
Paressint vassalli qui a domino feudali nude pendent ratione
tenuræ, atque ita etiam vulgo appellati sint
Barones: inde vox utraque eadem notione passim usurpata legitur pro majoris dignitatis vasallis, qui vel in consilium adhibentur a domino aut Rege, vel cum eo Parium lites dijudicant. Chronicon Andernense pag. 823 :
Ut tam supradictorum Comitum progenies, quam Barones omnes, qui Pares castelliArestum contra Episcopum Catalaunensem ann. 1267 :(Guinensis) vocantur, juxta votum et deliberationem suam ibidem sepeliantur.
Proposuit pars alia quod de hoc tenebatur in hac Curia respondere dictus Episcopus, cum sit Baro et Par Franciæ, et homo ligius dominiIn pacto quod initum est inter Regem Philippum Magnum, et Joannam filiam Regis Ludovici Hutini 17. Martii ann. 1317. cessere eidem Joannæ pro juribus suis paternis, 15000. ll. terræ, in Comitatibus Inculismensi et Moritanensi,Regis.
pour les tenir en Pairie et Baronnie, la noblesse de Pairie et Baronnie non mise en pris, et qu'avenant le decez dudit Roy sans enfans masles, les Comtez de Champagne et de Brie lui appartiendroient, qu'elle tiendroit en Pairie et Baronnie si noblement comme autrefois ont esté tenuës.In Epistola Philippi Augusti ad Papam Honorium III. de emendatione seu satisfactione eidem Regi facta a Manasse Episcopo Aurelianensi Meleduni coram Paribus, quod perperam quædam effutiisset contra judicium redditum a Paribus et Baronibus Franciæ in controversia de Comitatu Campaniæ, quem sibi Erardus Briennensis asserebat, promiscue habentur
Baroneset
Pares:
Contra judicium Baronum Franciæ, ad quos pertinet hujusmodi judicia facere, locutus est. Super qua temeritate in præsentia nostra et Parium prædictorum per recordationem eorumdem publice convictus, id ipsum nobis et Paribus emendavit. Actum Paris. 1217. mense Aprili.In Tabul. Campan. fol. 21. exstat Charta S. Ludov. Regis Franc. data Compendii ann. 1233. mense Decemb. cujus initium ita concipitur :
Ludovicus D. G. Fr. Rex dilectis suis Decano et Capitulo Laudunensi salutem et dilect. Quod Episcopus Belvacensis in Baronia et in feodum homagii ligii de nobis teneat quod habet apud Belvacum, et quod Par sit ex eo Franciæ, vos credimus non latere, etc. Principesdicuntur in Charta Communiæ Incrensis ann. 1158 :
Si dominus implacitaverit aliquem hominem de communia, si ille justitiam ejus intrare voluerit, aut emendare illi faciet, aut solo se purgabit sacramento, et sine bello. Hæc est enim placitandi consuetudo quæ dicta est de domino, erit tam Principibus, quos Pares vocant, quam cæteris Militibus. Et si aliqua dissensio forte oriatur inter dominum et communiam, de qua aliquod judicium fieri debeat, per Pares illius Castelli, et etiam Juratos debet exerceri.Sed et scribit Marionus oratione 9. apud Armoricos Barones Parium vice fungi. Ita passim Poetæ vernaculi veteres Pares Baronum vocabulo donant.
Les Loix communes d'Angleterre:
Chronicon Bertrandi Guesclini MS. :Barons nous appellons les Piers del realme.
MS. :Et les Lions ce sont les Barons et li Per.
Alio loco :La feauté des Chevaliers à pris Et des Borgeois et des Pers del païs.
Infra :N'il n'est encore pas de vos deseuré, Ne jugement n'a oi de ses Pers, Parcoi doiés ensi son fié clamer ; Gardés, beau sires, que vos n'i mespreniés, Envers vostre home lige que vos savés.
MS. :A Reims ira à vos, se vos volés. A Estampes ô à Paris delés, Drois vos fera volontiers et de grés, Conjugeront et li Conte et li Per.
Trestuit se taisent, Duc, et Demaine, et Per.
Il assembla tous ses Barons, Qu'il fit Pers par division.
UbiForment l'aimoient li Baron et li Per.
Per, pro Barone usurpatur. Vide Duchesnium in Hist. Monmorenciaca lib. 1. cap. 5.
PariumFranciæ jura et privilegia eadem ferme erant quæ Baronum et Comitum, quorum precipuum fuit, ut homines Comitatuum suorum in exercitum ducerent iisque præficerentur. :
Eslisez douze Pers qui soient compagnon, Qui menent vos batailles par grant devotion.
Assez de mal me fist vostre oncle Ganclons, Qui trahit en Espagne li douze Compagnons.
Parium Franciæjudiciis interesse, et cum iis considere ac judicare, in lite mota inter Joannam Comitissam Flandriæ, et Joannem de Nigella ; quæ controversia ita dirempta est judicio ac Aresto Parlamenti ann. 1224. in hæc verba :
Præterea cum Pares Franciæ dicerent, quod Cancellarius, Buticularius, Camerarius, Constabularius Franciæ, Ministeriales hospitii domini Regis non debebant cum eis interesse cum Paribus ad judicandum Pares ; et dicti Ministeriales hospitii domini Regis e contrario dicerent se debere ad usus et consuetudines observatas interesse cum Paribus ad judicandum Pares : judicatum fuit in Curia domini Regis, quod Ministeriales prædicti de hospitio domini Regis debent interesse cum Paribus Franciæ ad judicandum Pares. Et tunc prædicti Ministeriales judicaverunt Comitissam Flandriæ cum Paribus Franciæ. Apud Parisios anno Domini 1224.Exstat illud Arestum Latine apud Belforestum in Annalibus Franciæ, Chopinum lib. 3. de Doman. tit. 7. num. 8. Duchesnium in Hist. Monmorenciaca, et Gallice in lib. 1. Memorialium Cameræ Computor. Parisiens. f. 42. Vide in hanc rem Budæum ad 1. ult. de Senatorib. Tillium tom. 2. pag. 13. 30. et Chopin. lib. 3. de Doman. loco laudato.
Parunicus judicium edere non posset, sed requirebatur ut ad minus essent duo, Domino non computato, ut habet Bellomanerius cap. 61. et 67. At Petrus de Fontanis cap. 21. quatuor Pares ad edendum judicium dominicum necessarios fuisse ait :
Tu me demandes kans homes il convient as jugemens rendre : certes quatre il sont suffisans, etc.Infra :
Encore convient il à jugement faire quatre homes à tout le mains, nekedent il convient deus houmes souffisans à faire la semonce, et deux houmes à recort faire, de contre recort ne puet on rien faire.Ita varii fuere in feudis mores et diversæ consuetudines.
Pariumrequirebatur, ut legitime
Paraccusari et judicari posset. Charta Philippi V. Reg. Franc. ann. 1317. apud Leibnit. in Cod. Diplomat. pag. 98 :
Item et pro eo quod de consuetudine generali regni Franciæ notaria, rationabili et legitime præscripta et pacifice observata a tanto tempore, de cujus contrario memoria non existit, nullum crimen potest contra personam alicujus de Paribus dicti regni criminaliter intentari, nisi alii Compares sui saltem pro majori parte ad hoc præsentes sint vel sufficienter evocati.
Paremhaberet,
Pariumnumerum ad edendum judicium, non ideo justitiam suam amittebat, sed a domino superiore mutuo accipiebat, suis impensis, aliquot ex ejus hominibus seu vassallis, qui judicia ederent. Quod si vero adeo esset pauper, ut eos mutuari haud posset : vel si dominus mutuo dare renueret ; tum actori et reo licebat justitiam domini superioris convenire, et in ea litigare, ut est apud eumdem Bellomanerium cap. 62. et 67. Ad priorem casum spectant quæ habet Statutum de Rachetis Velocassini Francici, mensis Maii ann. 1235. ubi fructus vivariorum et warennarum appretiari debere dicuntur
per duos Milites juratos homines domini si habuerit, et si non habuerit, requiret eos a domino capitali.
Pariumnumero munire : Practici nostri dicunt,
il estoit tenu de garnir sa Cour de Pairs: ita ut si deessent ii, aut per legitimam excusationem adesse non possent, alios ejusdem dignitatis ac conditionis submittere deberet, qui jus dicerent. Ad hunc morem spectant, quæ in Inventario Chartophylacii regii, titulo
Flandres, scrinio 3. sacco 2. charta 22. leguntur :
Au different d'entre le Roy Louys Hutin et Robert Comte de Flandres l'an 1314. les Pairs de France assemblez, sçavoir l'Archevesques de Reims, les Evesques de Langres, de Laon, et de Beauvais, Charles Conte de Valois et d'Anjou, et Mahaut Comtesse d'Artois, firent sçavoir qu'au jour assigné ils tiendront Cour avec douze autres personnes ou Prelats et autres grands et hauts hommes, c'est à sçavoir, l'Archevesque de Roüen, les Evesques de S. Brieuc et de S. Malo, Philippes fils du Roy Comte de la Marche, Guy comte de S. Paul, Gaucher de Chastillon Comte de Portian, Louys fils aisné du Comte de Clermont Seigneur de Bourbonnois, Jean de Clermont Seigneur de Charolois, B. Seigneur de Mareuil, et Miles Seigneur de Noyers, esleus et mis à ce faire par le Roy, lequel fit dire en l'assemblée qu'il ne pouvoit avoir plus de Pairs, parce que le Duc de Guienne qui est le Roy d'Angleterre, s'en estoit excusé pour la guerre qu'il avoit en Escosse, le Duc de Bretagne qui est Pair y fust une journée et puis s'excusa de mesme, le Duc de Bourgogne et l'Evesque de Noyon estoient morts, l'Evesque de Chaalons Pair estoit detenu prisonnier, et que le Comte de Flandres n'estoit comparu à la journée, etc.
Pares, ut Curia idoneo
Pariumnumero munita censeretur, nihil hac de re definitum reperio ; videtur pro ratione rerum pertractandarum major vel minor numerus requisitus, qui ad edendum judicium utrum satis esset, pronuntiabant ipsimet
Pares. Arestum Parlamenti ann. 1322. in Regesto Curiæ Parlam. :
Cum Dux Burgundiæ.... requireret quod nos ante omnia Curiam nostram Paribus faceremus muniri ; et quod cum ad Pares Franciæ pertineret, ut dicebat, facere jus utrum prædicta Curia Paribus muniri deberet, vel non, quod nos judicium hujusmodi faciendum ad Pares remitteremus eosdem... per arrestum nostræ Curiæ dictum fuit,... quod Curia nostra est sufficienter quoad premissa munita.
Cum dux Burgundiæ diceret se habere facere plures petitiones tangentes suam perreyam, requirens quod ipsa curia Paribus muniretur : dicens etiam illud, utrum curia deberet muniri, debere per Pares terminariet judicari. Dictum fuit quod requesta ipsius de curia munienda Paribus, non fieret ad unum nec alium finem.
Pariumjudiciis non modo intererat dominus, vel ejus Baillivus ; sed etiam in rebus arduis eorum consilium expetebat, ita ut
Consiliariorumdomini feudalis vicem fungerentur. Galbertus in Vita Caroli Comitis Flandr. cap. 1 :
Carolus Comes consilium cum nobilibus et Paribus suæ terræ subiit, quid super hoc ageret.
Pariumsuorum consensu ; inconsulti quippe servitium militare ei detrectare potuissent.
Li Seigneur ne jugent pas en lor cort, més lor home jugent, ut habet Bellomanerius cap. 67. ubi subdit, in locis, ubi cum Paribus suis considet, ejusmodi judiciis interesse non posse, si litem vel controversiam habeat cum aliquo e
Paribus. Exstat Notitia judicati in Tabulario S. Albini Andegav. in quo Comes coram adest non tamen judicat :
Præcepit Comes Judicibus, (i. Paribus) ut sententiam recti de hoc, quod audierant, proferrent. Judicaverunt igitur Adelhardus de Castro Guntherio et Gaufridus Crassus de Chimilliaco, quod, etc.Et sub finem :
Hoc judicaverunt Adelhardus de Castro Guntherio, et Gaufridus Crassus de Albiniaco, coram Comite Gaufredo in Camera sua Andecavis. Hoc viderunt et audierunt de parte Heudonis Gadino de Blazone, etc. de parte Monachorum, etc.
....... Vassallus agendam Forte movet litem : non tu, sed curia judex Audiat et certo determinet ordine causam.
Et el liu là û on juge par homes, li Baillis est tenus en le présence des homes à prendre les paroles de cix qui plédent, et doit demander as parties s'il volent oir droit selons lor paroles, et teles raisons qu'ils ont dites ; et s'il dient oil, li Baillis doit contraindre les homes qu'il façent le jugement. Et s'il ne plest au Bailli et as homes, li Baillis n'est pas tenus au jugement fere, ne au prononcier le jugement, se il n'est ainsi que li Baillis soit home de fief au Seigneur, à qui il est Baillis, car en tel cas conviendroit il qu'il fust Pers avec les autres.
Parium Franciæejusmodi olim fuit sacramentum, quod in Parlamento edebant in primo quem inibant, judiciorum consessu :
C'est le serment des Pers de France. Vous jurez par vostre foy et serement et sur les saintes Evangiles, que vous serez bon, loyal, feal et obeïssant au Roy de France notre Sire qui cy est, et à ses hoirs et successeurs : son corps, ses membres, son heritage, les droiz et nobleces de la Couronne de France et de sa souveraineté garderez et deffenderez envers tous et contre tous qui peuvent vivre ne morir, et loyal et bon conseil li donrez toutes les fois qu'il vous en requerra, et tendrez secret son conseil, et toutes choses qui sont à tenir secretes pour le bien de luy et de son Royaume.Immutatum postea, atque hisce verbis conceptum Parium Franciæ sacramentum :
Vous jurez et promettez bien et fidellement conseiller et servir le Roy en ses tres-hauts, tres-grands, et importans affaires, et seant en ladite Cour,Hodie, ut ab amplissimo et doctissimo Parlamentigarder les Ordonnances, rendre la justice au pauvre comme au riche, et tenir les deliberations clauses et secretes, et vous comporter comme un digne et vertueux Pair de France, vivre et mourir en l'obeissance du Roy. Ce fait le Pair prend son espée, et monte aux hauts sieges et assiste à l'audience.
comme un vertueux Pair de France, hæc verba,
et Officier de la Couronne.
Pares Franciæhomagium ligium regi præstare tenebantur. Homag. Joan. ducis Brit. ann. 1403. ex Cod. reg. 8542. 3 :
Arnaldus de Corbeia miles, cancellarius Franciæ, exposuit alta et intelligibili voce verbis Gallicis subsequentia : In effectu, domine dux Britanniæ, homagium quod fecisti domino regi hic existenti, intelligit ipse dominus rex quod dictum homagium sit ligium, quoniam omnia homagia, quæ sibi faciunt et præstant vassalli sui, et maxime Pares Franciæ, de quibus estis unus, sunt ligia.Arest. ann. 1267. in Reg.
Olimparlam. Paris. :
Dictus episcopus(Catalaunensis) cum sit baro et Par Franciæ et homo ligius domini regis, etc.
Parisdignitate.
PariumFranciæ dignitas, quæ sint eorum jura et prærogativæ, paucis declarant Litteræ erectionis Comit. Matiscon. in
Pariatumann. 1359. in Bibl. Sebus. pag. 157. cent. 1. ch. 72 :
Nos igitur antiquas memoriæ dignas progenitorum nostrorum Regum Francorum ordinationes ad memoriam revocantes, qui ad conservationem honoris Coronæ Franciæ, ac consilium et juvamen reipublicæ, in eodem regno duodecim Pares, qui regni Franciæ in arduis consiliis et judiciis assisterent, et in factis armorum strenue, ad tutamentum regni et reipublicæ, Regem ipsum paritate fideli inter collaterales suos splendidius comitarent, consideratione provida statuerunt, inter quos Comes Tholosanus unus esse solebat, cujus successio ad coronam Franciæ jure hæreditario pervenisse noscitur... alium æque vel magis idoneum .... subrogare volentes, etc.
PariumEcclesiasticorum hæc erat prærogativa, ut retrofeuda sua in manum mortuam transferre possent, quod aliis episcopis non licebat. Parlam. Pentecost. ann. 1290. in Reg. S. Justi Cam. Comput. Paris. fol. 40. v°. col. 2 :
Ordinatum fuit per consilia domini regis, præsente ipso dom. rege, in parlamento, quod archiepiscopus Remensis et episcopi Pares Franciæ admortizare non poterant suum domanium nec feoda sua, quæ ab ipsis tenentur immediate, sed sua retrofeoda poterant admortizare. Alii vero episcopi, qui non sunt Pares, nec domanium suum, nec feoda, nec retrofeoda poterunt admortizare.Vide Admortizatio.
Paresratione
tenuræ, id est, propter ea quæ possidebant feuda, judiciis dominicis interesse poterant, contra quam juri civili, l. Cum prætor. D. de Judic. l. 1. D. de Postul. Vide Cujacium lib. 13. observ. cap. 23. Charta ann. 1220. in Tabular. S. Bertini :
Præsentibus, et ad hoc vocatis hominibus meis Paribus, videlicet D. Willelmo de Brule Milite, Joanne Clerico, Hugone Clavel de Hovem, Sara Esblousarde, et filius ejus Majorissa, qui Pares a me et domino suo propter hoc adjurati judicaverunt, etc.Mathildis Comitissa Atrebatensis
Par Franciæjudicio interfuit
Et audict jour vueillans avoir nostre Cour garnie, si comme il appartiendra de vous qui estes Pair, et des autres Pairs de France, Nous vous mandons, etc.
tanquam Par Regni, Coronam regni cum cæteris Paribus dicitur sustentasse, de quo aliqui indignati fuerant, inquit Continuator Chronici Willelmi de Nangiaco ann. 1316. Vide Ceremoniale Francicum tom. 1. pag. 145. Ad sustentationem autem coronæ regiæ spectat insignis locus Radulphi de Diceto pag. 608. de Henrico II. Rege Angliæ, qui in Coronatione Philippi Augusti Regis Franciæ, Remis
diadema capiti novi Regis impositum, ne Rex infra minorem adhuc constitutus ætatem gravaretur sub onere, manibus propriis sustentavit, rejecta chlamyde paratior ad obsequium. Illud innuens quod si tempore procedente Francis necessitas incubuerit, securi debeant ejus implorare subsidium, a quo tale receperint sub ipsa sui Regis consecratione suffragium.Coronationi autem Philippi Regis interfuit Henricus, tanquam Dux Normanniæ et
Par Franciæ. Quinetiam Blancham Reginam Franciæ, S. Ludovici IX. Regis matrem, judiciis præsedisse in Curia Domini Regis, cum Baronibus
qui debent et possunt de jure in Curia domini Regis judicare, observatum a nobis ex Tabulario Lehunensi in Notis ad Joinvillam pag. 54. Apud Ughellum tom. 1. parte 2. pag. 346. exstat placitum anni 1078. quod sic concipitur :
Dum in Dei nomine in judicio resideret D. Mathilda Dux et Marchionissa intus casa.... residentibus cum ea Lamberto et Ubaldo, etc.Jam vero quibus feminis judicandi officium competat, pluribus explicat Petrus Faber lib. 3. Semestr. cap. 14. Extr.
Paribus, etsi judiciis dominicis cum
Paribusinteresse jus fuerit, non tamen
Pariumuxores
Pariummaritorum juribus ac privilegiis gaudent. Exstat Arestum Parlamenti Parisiensis 17. Martii ann. 1628. quo Francisca de Bonnis, Caroli a Crequiaco Campisauri et Lesdiguierarum Ducis, ac Paris Franciæ, relicta, libello supplice oblato, quo ei liceret Saltus Comitem ad idem Parlamentum evocare, ut quæ contra ipsam in Parlamento Aquensi acta fuerant rescinderentur, petitionis suæ repulsam est passa.
Paresessent, et ita haberentur : non tamen semper omnes judicum loco habebantur, et in Parium consessu considebant. Nam cum in magnis Baroniis complures essent vassalli, atque adeo magno interdum a se invicem divisi terrarum intervallo, ita ut una omnes ad dominica placita vix convenire potuissent : tum etiam ne tantus vassallorum numerus judiciis plus officeret, quam prodesset, plerique e majoribus istis Dominis ac Baronibus quosdam e suis vassallis selegere, quibus Parium nomen, titulum, ac dignitatem concesserunt, qui una cum iis jus dicerent cæteris Paribus suis ac convassallis. Hinc legimus certum ac definitum fuisse ferme semper in majoribus Baroniis Parium numerum, ut haud ita pridem
Scotos tum elegisse sibi 12. Pares, 4. videlicet Episcopos 4. Comites, et 4. Barones, quorum consilio cuncta regni negotia sancirentur.Addit Henricus de Knyghton,
ad modum Franciæ 12. Pares, tum ordinavisse Scotos. Idem etiam numerus obtinuit apud Anglos, ut auctor est Stanfordius in Placitis coronæ lib. 3. cap. 1 :
Et nota que le nomber des Pieres queux sont à trier ascun Seignour, est 12. à ouster quants le Roy plerra, mes nenny dedeins, ou desous le nomber de 12.Le Roman
de la VioletteMS. :
Seignor, se dist li Dus, taisiez, Jugement et loi luy vuil faire, Sans jugement nel vueil defaire. A tant a les Pers apelez, Seignor, ce dist li Dus, alez, Au jugement si dites voir, Car je ni vueil pechié avoir, A tant s'en sont li Per torné, Douze sont moult bien atorné, D'une part sont à conseil trait, Maint bel mot ont dit et retrait, Mais en la fin sont esgardé, Et se sont ensemble accordé, Que seur les deus se metteront, Et ce que li deus en diront, Sera tenu pour plainement.
Pares Franciæ, quando ad duodenarium numerum redacti fuerint non omnino constat inter scriptores. Sane in confesso esset debet ab ipsa feudorum origine vassallorum Coronæ Francicæ controversias a Paribus suis fuisse judicatas. Id perspicue ostendit Fulbertus Carnotensis loco supra laudato, et Matthæus Paris, quo loco meminit capitalis judicii lati in Joannem Regem Angliæ a
Paribus Francicis, Philippo Augusto regnante. Sed eo res processit, inquit Chopinus, opinione multorum, ut absolutus fuerit suis numeris
Pariumduodecim-viratus Ludovico VII. vel Philippo II. filio regnantibus : quæ quidem sententia est etiam Antonii Colardi in Commentariis MSS. Rerum Remensium, quos contexuit usque ad annum 1584. Is enim sub ann. 1179 :
Ludovicus VII. Rex Franciæ formulam Regum Franciæ, Remis inaugurandorum, simulque instituit Pares Franciæ, qui coronando Regi adstarent, eisque titulos attribuit : unde Guillelmus Archiepiscopus, primus omnium Par Franciæ dictus, ex Comite Remensi Dux nominatus fuit, etc.Sed hæc tamen serius accidisse constat : nam in Philippi Augusti, Ludovici filii Coronatione anno 1179. nondum erat Parium Franciæ definitus numerus. Narrat quippe Rogerus Hovedenus Willelmum Archiepiscopum Remensem eumdem Regem unxisse Remis,
ministrantibus ei in illo officio Willelmo Turonensi, et Bituricensi, et Senonensi Archiepiscopis, et fere omnibus Episcopis regni :Henricum vero regem Angliæ de jure Ducatus Normanniæ coronam auream qua coronandus erat Philippus, et Comitem Flandriæ Philippum gladium regni
alios vero Duces, Comites, et Barones præivisse, et secutos, diversos diversis deputatos obsequiis.Rigordus eamdem coronationem peractam ait
astante Henrico Rege Angliæ, et ex una parte coronam super caput Regis Franciæ ex debita subjectione humiliter portante, cum omnibus Archiepiscopis, Episcopis, cæterisque regni Principibus, etc.Ex quibus patet cæteros Episcopos, qui pro
Franciæ Paribushabentur, ea quæ hodie non executos ministeria in ea solemnitate. Proinde haud improbanda forte eorum sententia, qui
PariumFrancicorum duodecim-viratum definitum fuisse tradunt a S. Ludovico Rege : quos inter est Joannes a Leidis lib. 22. Chronic. cap. 7 :
Itaque sanctus Ludovicus Rex Franciæ ordinavit in Regno Franciæ 12. Pares Franciæ, constituens inde Collegium seu Capitulum, qui haberent ardua regni negotia tractare, scilicet 6. Duces, et 6. Comites : et de Ducibus sunt 3. Episcopi ; et de Comitibus sunt etiam 3. Episcopi.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 646.
Parium Franciæ, status ac fixus fuerat numerus : cum enim Raimundo Comiti Tolosano abjudicatus fuisset Comitatus propter hæresim, Romæ, in Concilio Generali, is vicissim
obtulit se facturum erga Regem Francorum et Ecclesiam Romanam, quidquid facere deberet pro hæreditate sua. Tunc cum peteret pars adversa, ut subiret judicium duodecim Parium Galliæ, respondit Reimundus : Recipiat Rex homagium meum, et paratus sum subire : quia forte non haberent me pro Pari, si secus fieret.Idem scriptor eodem anno :
Adjiciunt etiam quod nullus de regno Francorum debuit ab aliquo jure suo spoliari, nisi per judicium duodecim Parium.Agit hoc loco de Comitibus Flandrensi et Bononiensi, qui in prælio Bovinensi capti fuerant. Denique anno 1257. eumdem duodenarium Franciæ Parium catalogum hisce verbis exequitur :
Rex Francorum... Magnates suos animat et confortat, præcipue eos, quos duodecim Pares Franciæ consuevimus appellare. Et quia prætactum est de Alemannorum primatibus, ad quos Regis spectat electio, non reor a materia alienum, si nomina Francorum nobilium, præcipue ad quos negotia regni spectant ardua, præsenti inseramus paginæ, cum succincta tamen brevitate. Archiepiscopus Remensis, qui Regem Francorum cœlesti consecrat chrismate, quapropter Rex Francorum Regum censetur dignissimus, est omnium Franciæ Parium primus, et excellentissimus ; Episcopus Noviomensis, qui est Comes Palatinus. Episc. Belvacensis, qui est Comes Palatinus. Episcopus Catalaunensis. Episcopus Lingonensis, qui etsi pauper sit, dignus tamen habetur. Episc. Laudunensis, qui Dux est et Comes, ratione S. Remigii, ad quem devoluta fuit illa præclara hæreditas. Dux Normanniæ, primus inter laicos et dignissimus ; Rex Angliæ est de jure Normanniæ sanguinis derivatione geniali, Rex ex conquestu.... Dux Aquitaniæ, Dux Burgundiæ, Comes Flandrensis, Comes Campaniæ, Comes Tolosæ, qui dicitur Comes S. Ægidii.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 133.
Au temps ancien n'avoit que 12. Pairs en France,six Lays, et six Clers, dont ne se remuent les Clers, c'est à sçavoir les Pairs Ducs, l'Archevesque de Rheims, l'Evesque de Laon, l'Evesque de Langres. Les Clers Comtes, l'Evesque de Beauvais, l'Evesque de Chaalons, l'Evesque de Noyon. Les Pairs Lays, les Ducs, le Duc de Bourgoigne, le Duc de Normandie, le Duc d'Aquitaine. Les Comtes, le Comte de Tolose, le Comte de Flandres, le Comte de Champagne. Les Pairs anciens sont mis si comme il doivent seoir en jugement en la presence du Roy, et doivent li Pairs Lays seoir à la dextre, et li Pairs Clers et Prelats à la senestre du Roy.
audiente rege et judicium approbante.
Littera homagii ligii facti domino regi Ludovico XI. per Philippum ducem Burgundiæ,.... ratione ducatus Burgundiæ, parreriæ et decanatus Parium, comitatus Flandriæ, etc.
Pariatustitulus quibusdam præterea majoribus prædiis attributus est ex privilegio Regum speciali ; sic Philippus IV. Comitem Andegavensem
Parisdignitate illustravit ann. 1297. ut videre est in Charta ejusd. Regis apud Marten. tom. 1. Anecdot. col. 1301 :
Considerantes etiam quodUbi quæ de antiquitate duodecim-viratusxii. Parium, qui in prædicto regno nostro antiquitus esse solebant, est adeo numerus diminutus, quod antiquus ejusdem regni status ex diminutione ejusmodi deformatus multipliciter videbatur...... Comitem ipsum(Andegavensem) de gratiæ nostræ abundantia et plenitudine regiæ potestatis, præfati regni nostri creamus et promovemus in Parem, et paritatis hujusmodi dignitatem Andegaviæ Comitatui annexantes, præsentium tenore statuimus, ut tam in se quam successoribus ejusdem Comitis Andegavensis, qui pro tempore fuerint, Par ejusdem regni perpetuis temporibus habeatur, omniumque Paritatis ejusdem, quemadmodum diligens et fidelis noster Dux Burgundiæ compar ejus, jure et prærogativa lætetur.
Pariumhabet, utrum ad tempora S. Ludovici referri debeant, judicet Lector. Recentiores reliquos
Paresomittimus, ne actum agere videamur.
Comes Blesensis dicit, quod est par de Viromandia, et sic usi sunt ejus antecessores, ut dicit ;nec debent ire in alium exercitum quam regis.
de Laurierein Gloss. Jur. Gall. ex Stylo antiq. Parlam. part. 2. cap. 2 :
Littera per quam rex concedit domino Ludovico primogenito suo, quod possit tenere in Perreriam omnes terras, quas ex dono dicti domini regis habet et possidet in regno. De anno 1410.
Pares. Charta Communiæ Belvacensis anno 1182.
Tredecim Pares in Communia eligentur, etc.Vide Sugerium Epist. 76.
Pares Communiæ de Pontisara, in Tabular. Domus Dei Pontisar. ad annum 1261.
Pariumurbis Baionensis,
Pariumearumdem civitatum, ex quibus eligi solebant 12.
Scabini, et 12.
Consultores, post Ordericum Vitalem pag. 1066.
Paresdicuntur, qui
Majorisofficio functi sunt, quod exacta dignitate, in
Pariumnumero haberi soleant, et in rebus publicis Majoris Assessores sint. Ii autem
juramentorumlites et controversias dijudicant. Nam ut est in Legibus Henrici I. Regis Angl. cap. 31 :
Unusquisque per Pares suos judicandus est, et ejusdem provinciæ ; peregrina vero judicia modis omnibus submoventur.
Nos bien amez le maire, eschevins, conseillers, Pers et bourgeois de nostre ville de la Rochelle, etc.
Parium. Charta Ægidii
de SorcyEpisc. Tullens. Histor. Tullens. pag. 140 :
Constituimus in Communitate decem Paregia et in quolibet Paregio unum Parem, qui cum scabino erit in judicio et consilio, assistetque Majori pro bono pacis.
Pairie. Aresta oct. Nat. B. M. ann. 1259. 1. Reg. f. 96 :
Archiepiscopus(Remensis) ..... petiit in hac causa judicari per Pares suos, cum in hac causa dependeat magna pars dignitatis et Pariæ suæ vel jus.
Comitatum Ebroicensem Pariam Franciæ perpetuo fecimus... eosdem Comitem et Comitatum Parium et Pariarum Franciæ consortio aggregantes.
Parrie, in Lit. ann. 1371. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 435.
Simili modo Richanus de Spina,Charta erectionis Baroniæ Borbon. in Ducatum ann. 1327 :dominus in parte de Monte-Jayo confessus fuit, tenere majus dominium seu directum loci de Monte-Alto et Pareriam, quam dictus Richanus habet apud Sorberios in Rosanegio.
Quod ipseLiber Archidiaconi in Archivis Eccles. Camerac : fol. 14. ad ann. 1336 :(Dux Borbonesii) ratione Ducatus supradicti,... dictos Ducatum et Comitatum Marchiæ in Parreriam et ut Parreriam Franciæ teneat.
Præfatus baillivus Camerac. sicut suo incumbebat officio, requisivit dominum Ingergerium, dominum de Ambasio et dominam Mariam de Flandria ejus uxorem, tunc ibidem præsentes, ut ipsa domina Maria de Pareria de Rumiliaco et terra S. Supplicii et aliis ejus Pareriæ pertinentiis... et ipse dominus de Ambasio ejus maritus tanquam ballus..... ipsi homagia et debita juramenta facerent et præstarent adhibitis solemnitatibus consuetis ; qua requisitione facta, dicta domina Maria junctis manibus in manibus dicti bailliviHomagium Johannis Ducis Britanniæ præstitum Karolo Regi ann. 1366. ex Archivis castri Nannet. :1°. de Paria de Rumelli et de S. Supplicio et aliis ejusdem Pariæ pertinentiis.... et ipse dominus de Ambasio... dicta homagia... præstiterunt.
Ego Dux Britanniæ ad causam Ducatus Britanniæ et Pareriæ Franciæ vobis facio homagium ut mei antecessores Duces Britanniæ illud facere consueverunt antecessoribus vestris.Vide Paragium.
Paria. Litteræ Johannis Reg. Franc. ann. 1363. apud Miræum tom. 1. pag. 118 :
Novimus insuper coronam stabiliri regiæ Majestatis, dum personæ præclari generis, moribus utique et honestate vernantes, dignitatibus inclytis præferuntur.... His et aliis justis considerationibus excitati..... Ducatum Burgundiæ in Pariatu, et quidquid juris, possessionis et proprietatis habemus.... dicto filio nostroVide Patriatus.(Philippo Audaci) concessimus.
Cum Ducatus et Perria prædicti immediate moveant et teneantur a nobis ratione nostræ coronæ ex causa Perriæ, ressortiant immediate ad nostrum Parlamentum Franciæ.
particeps. Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 572. de Gerboredo Castro in Bellovacis :
Moris enim est illius Castri, ut ibidem duo Pares domini sint.Tabularium Abbatiæ de Rota fol. 108 :
Hoc quoque factum tali pacto, ut Abbas teneat totum feodum de Matthæo et Mauricio : et Reginaldus et frater ejus reddant Abbati et Ecclesiæ 12. nummos de servitio unoquoque anno, et servitia dominorum reddant in manu Abbatis, et de labore boum quæ fecerint in extranea terra sint Pares ipsi et Abbas.Tabularium S. Hilarii Pictavensis anno 864 :
Eo tenore eaque ratione, ut quamdiu insimul vixerimus, simulque teneamus et possideamus, et qui Pari suo supervixerit, censum dare faciat.
Ut nullus contra Parem suum de istis convenientiis se remutare non posset ; quod qui hoc facere præsumpserit, partem suam a Pare suo amittat.Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2172 :
Isti sunt Pares RabodimontisTabul. Vosiense fol. 31 :..... Robertus Ribemonte est Par et dimidium...... Guido de Moi est Par et debet estagium, etc.
Gausberti nepos hujus comandiæ particeps et Par dominus.... fecit guirpitionem de ea.
Item tenet a domino ipse Gononus et Johannes Morelli ejus nepos et eorum Parerii quedam nemora et quosdam essartos.Ibid. :
Et inde percipiunt tachiam Bucheti et eorum Parerii.Declaratio Guelisii de Aurolio in Comment. ad Histor. Dalphin. pag. 24 :
Dictas poypiam, domum et seignoriam nomine suo et suorum Pareriorum, condominorum de Royreno tradidit et reddidit. Pairiers,in Comput. ann. 1268. ex Bibl. reg. :
De mon segneur Challe de Rochefort ; et ses Pairiers, etc.Charta ann. 1307. in Archivis S. Victoris Massil. :
Pro parte contingente suos Parerios de taschis ipsis annis singulis solvere.Alia ann. 1387. ex Schedis Pr.
de Mazaugues:
Sicut alii eorum Parerii et condomini locorum.Adde Hist. Dalphin. tom. 1. pag. 32. 89. tom. 2. pag. 530. et tom. 3. Ordinat. Reg. pag. 102.
Si homines diversorum Pareriorum se coheredum in uno castro pelagiam faciant sive rixam inter se, etc.
participesdicuntur. Alia anno 1245. ibidem :
Notum sit cunctis, quod Enricus de Castanhaco pro se et pro aliis dominis de Castanhaco Parieriis suis, etc. Pariarius,in Historia Episcoporum Lodovensium pag. 228. Chronicon Vosiense utitur etiam voce,
Particeps:
Hanc fidelitatem juraverunt Vicecomiti, et ipse illis, ipsique inter se, sicut legitimi Participes.Charta
Pariagiiann. 1160. apud Chopinum lib. 3. de Sacra Polit. tit. 3. § 8 :
Notum.... quod Abbas de Bona valle et ejusdem totus Monasterii Conventus nos æquiliverunt, et Participes constitueruni in villam suam, quæ vocatur Laureium, etc.Atque hoc dominii
participiumet societas
appariatio, nostris
associationedomini : unde
associationesetiam dicuntur in 1. Regesto Parlamenti ann. 1260. fol. 109. et seqq. Charta R. Abbatis Monasterii Caroffensis anno 1308. ex 2. Regesto Philippi Pulcri num. 11 :
Communionem, communicationem, associationem, Pariagium, cessionem, etc.
Non faciemus, seu recipiemus permutationes, seu escambia, nec etiam Pariagia aliqua, in terris, castris, villis sive castellaniis eorumdem, seu in pertinentiis eorumdem in quibus habent altam justitiam.Eadem occurrunt in Litteris Philippi VI. ann. 1338. ibid. tom. 2. pag. 128.
Volvitur, inquit Chopinus lib. 2. de Doman. tit. 8. artic. 7. in Regestis Curiæ Parisiensis,
litera de Pariagio Abbatis. Quo loco, et lib. 3. de sacra Polit. tit. 3. art. 8. et 9. complura ejusmodi Pariagiorum profert exempla, quorum quidem ea potissimum erat conditio, ut inet Conventus Sarlatensis facta a Domino Rege
appariationemseu in
Pariagiumadscripti, partem prædii sibi concessam alienare nullo modo possent : quæ expresse legitur in Charta Roberti Abbatis S. Laurentii de Longobecco anno 1192. qua Regem Philippum Augustum in omnibus sui Monasterii bonis associat, quæ habetur in 31. Regesto Chartophylacii Regii fol. 56 :
Dominus autem Rex concedit nobis quod id extra manum suam nunquam mittet, sed semper adhærebit coronæ, et medietatem suam nunquam capiet per se divisim, sed semper de communi. Præpositus autem qui ibi erit, faciet fidelitatem Regi, et nobis, et Dominus Rex cum universis rebus nostris quæ in sua sunt potestate, in custodia sua suscipit et defensat, in quantum de jure poterit.Exstat ibidem Charta alia ann. 1290. fol. 57. qua Abbas S. Martini de Raucurte Regem eumdem associat in prædio
Wasguemoulins, cum hacce conditione :
Quia vero in memorata villa nos benigne et libere eum collegimus, ne ex dono quod ei fecimus, damnum nobis eveniat per malum donum, concessit nobis ut in verbo regio* Grantaine, quod nec dictam villam, nec aliquid quod ad illam pertineat, a proprietate sua alienabit, neque ipse neque successores sui Reges Franc. extra manum suam mittent.In Charta ann. 1279. quæ legitur in Hist. Episcoporum Cadurcensium num. 154 :
Bernardus de Pertica Domicellus dicitur vicarius Pariagii de Cadurco.Adde num. 143. 160. 177. Sammarthanos in Episcopis Wapincensibus n. 26.
Pariage.
Pariagium, Dominii societas. Charta ann. 1220. tom. 2. Macer. Insulæ Barb. pag. 531 :
Nullam faciat munitionem novam nec in monte, nec in planitie, nec Pareriam acquirat in aliquo castrorum istorum.Litteræ ann. 1333. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 241 :
Mandamus, vice et nomine dicti D. Dalphini quatenus, dictas partes et Parerias acquisitas a prænominatis Henrico et heredibus Dom. de Barreto..... expedias et deliberes dicto D. Guillelmo, et sibi homagia, fidelitates, et recognitiones, fieri facias, per homines dictarum Pareriarum, ita quod de illis Pareriis cum earum pertinentiis utatur et gaudeat pleno jure.Homagium Humberto Dalphino præstitum ann. 1234. ibid. tom. 1. pag. 212 :
Confitens se debere homagium ligium dicto domino tanquam domino de Turre, pro parte et Pareria quam habet apud Turrim et in mandamento ejusdem.
Et dono tibi centum mancusos per unum quemque mensem de ipsa Paria quæ datur mihi de Saragesa, in tali videlicet ratione ut postquam, Deo dante, potuerimus acrescere prænominatam Pariam de Serita tantum ut centum mancusi addantur.
Episcopum Lodovensem, ut Pariarium Castri de S. Privato, præter ea quæ ad ipsum spectabant, tanquam ad majorem dominum, et dominum supremum, et dominum feudi, habuisse in jurisdictione dicti Castri decem hebdomadas :quibus scilicet in solidum pro
Pariagiisexempla. Habetur enim Charta anno 1167. qua Richardum Ruthenorum Comitem habere sex menses in turri de Montebruno agnovit et confessus est Gaucelinus Episc. Lodovensis : ut vicissim Richardus quoque agnovit Gaucelinum sex alios menses habere in eadem turri. In alia anno 1243. Bertrandus Maffredi et Gaucelinus frater recognoverunt Guillelmo Episc. Lodovensi se tenere in feudum ab ejus Ecclesia in municipio de Villacunio tres menses et dies decem dominii, et totum Castrum, etc. In alia denique ann. 1246. continente quamdam permutationem, Episcopus Lodovensis accepit a Guillelmo de Lodova quatuor menses, scilicet, Januarium, Aprilem, Maium et decembrem quos idem de Lodova habebat in turri superiori de Montebruno.
- 1 PAR-, equal: vita beata . . . par et similis deorum: est finitimus oratori poëta ac paene par: pares in amore et aequales: pares eiusdem generis munitiones, of equal size, Cs.: similia magis quam paria, L.: peccata, equally criminal, H.: ingenia iura: hi (equites), dum pari certamine res geri potuit, etc., i. e. horsemen against horsemen, Cs.: cui repugno, quoad possum, sed adhuc pares non sumus, i. e. not equal to the task: pari proelio, indecisive, N.: pares validaeque miscentur, Ta.: cantare pares, peers in song, V.: quem ego parem summis Peripateticis iudico: isti par in bello gerendo: anseribus, as large as, Iu.: prodigio par, i. e. extremely rare, Iu.: Responsura par fama labori, meet, H.: effugit imago, Par levibus ventis, like, V.: cuius paucos pares haec civitas tulit, equals: vestrae fortitudinis, Ph.: In quā par facies nobilitate suā, O.: par cum ceteris fortunae condicio: quem tu parem cum liberis tuis fecisti, S.: artīs constituere inter se parīs: cum par habetur honos summis et infimis: haudquaquam par gloria sequatur scriptorem et auctorem rerum, S.: quos in parem iuris condicionem atque ipsi erant, receperunt, Cs.: neque mihi par ratio cum Lucilio est ac tecum fuit: in quo offensae minimum, gratia par, ac si prope adessemus, S.—Equal, a match: quibus ne di quidem immortales pares esse possint, Cs.: quod neque se parem armis existimabat, S.: Non sumus pares, not on an equality, Iu.: habebo parem, quem das, Hannibalem, an adversary, L.: sequitur parem, i. e. with equal speed, O.—Equal, well-matched, suitable: rebus ipsis par et aequalis oratio, adequate: ut coëat par Iungaturque pari, kindred spirits, H.: Siqua voles apte nubere, nube pari, O.—Prov.: pares cum paribus facillime congregantur, i. e. birds of a feather flock together.—In phrases with esse, fit, meet, suitable, proper, right: ita, ut constantibus hominibus par erat: par est ipsum esse virum bonum: sic par est agere cum civibus: dubitans, quid me facere par sit.—Repeated with respondeo or refero, like for like, tit for tat: par pari ut respondeas, T.: paria paribus respondimus: Par pro pari referto, give as good as you get, T.—In the phrase, Ludere par impar, to play“even and odd,” H.—As substm. and fa companion, fellow, comrade, mate, spouse: adcumbit cum pare quisque suo, O.: edicere est ausus cum illo suo pari, ut, etc.: paribus conludere, H.—As substn., a pair, couple: par illud simile, Piso et Gabinius: par nobile fratrum, H.: columbarum, O.: tria paria amicorum.
-
…ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit ; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur .…
Sallust, Catilina
-
…et fissile robur scinditur, advolvunt ingentis montibus ornos. Nec non Aeneas opera inter talia primus hortatur socios, paribusque accingitur armis. Atque haec ipse suo tristi cum corde volutat, aspectans silvam inmensam, et sic voce precatur…
Vergil, Aeneid
-
…lumina voltu ingreditur, linquens antrum, caecosque volutat eventus animo secum. Cui fidus Achates it comes, et paribus curis vestigia figit. Multa inter sese vario sermone serebant, quem socium exanimem vates, quod corpus humandum diceret…
Vergil, Aeneid
-
…licet ; et qui fecere et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere primum, quod facta dictis…
Sallust, Catilina
-
…Phaedriam Commissatum intromittamus tu, Pamphilam Cantatum provocemus. Si laudabit haec Illius formam, tu huius contra. Denique Par pro pari referto, quod eam mordeat. Siquidem me amaret, tum istuc prodesset, Gnatho. Quando illud…
Terence, Eunuchus