parcus
parcus, sparing, frugal, thrifty, economical, niggardly, stingy, penurious, parsimonious
- I Lit.
- α Absol.: detrusisti me ad senem parcissimum, Plaut. Aul. 2, 5, 9 (335): patre parco ac tenaci, Cic. Cael. 15, 36: optimus colonus, parcissimus, modestissimus, frugalissimus, id. de Or. 2, 71, 287: parcumque genus patiensque laborum, Ov. M. 7, 656: parcā manu offerre aliquid, Hor. C. 3, 16, 43.—
- β With gen.: veteris non parcus aceti, Hor. S. 2, 2, 62: donandi parca juventus, id. ib. 2, 5, 79: pecuniae, Tac. H. 1, 49: pecuniae parcus ac tenax, Suet. Tib. 46.—
- B In gen., sparing, chary, moderate in any thing: operā haud fui parcus meā, Plaut. Rud. 4, 2, 14 (919): nimium parcus in largiendā civitate, Cic. Balb. 22, 50: non tam vereor, ne me in laudibus suis parcum, quam ne nimium putet, Plin. Pan. 3, 3: quam modica cultu, quam parca comitatu, id. ib. 83, 7: civium sanguinis parcus, Tac. H. 3, 75: parcissimus somni, Luc. 9, 590: parcissimus vini, Suet. Aug. 77: acies non parca fugae, Sil. 10, 30: beneficiorum parcissimus aestimator, Plin. Pan. 21, 2: parcus Deorum cultor, Hor. C. 1, 34, 1: in libidinem projecti, in cibum parci, Just. 41, 3, 13.—With inf.: parcusque lacessere Martem, Sil. 1, 680: haud parci Martem coluisse, id. 8, 464.—In gen., moderate, not rash nor self-indulgent: somnus sanitatis in homine parco, Vulg. Ecclus. 31, 24.—Comp.: parcior somni, Just. 11, 13, 2.—Sup.: parcissimus somni, Luc. 9, 590.—
- II Transf., spare, scanty, little, small, slight (poet. and in post-Aug. prose): parco sale contingere, Verg. G. 3, 403: tellus, Stat. S. 4, 5, 13: lucerna, Prop. 4 (5), 3, 60: vulnus, Sil. 16, 111: merito parcior ira meo, Ov. P. 1, 2, 98: questaque sum vento lintea parca dari, id. H. 21, 79: optima mors parca quae venit apta die, after a short time, Prop. 3, 3, 40 (Parcae quae venit acta die, id. 3, 4, 18 Müll.): et brevis somnus, Plin. Pan. 49.—Adv., in two forms, parce (class.) and parciter (ante- and post-class.).
- A Form parcē.
- 1 Sparingly, frugally, thriftily; penuriously, parsimoniously: parce parcus, Plaut. Aul. 2, 4, 35 (314): vivere parce, continenter, severe, sobrie, Cic. Off. 1, 30, 106; cf.: parce ac duriter se habere, Ter. Ad. 45: parce et duriter vitam agere, id. And. 74: nimium parce facere sumptum, id. ib. 450: frumentum parce et paulatim metiri, Caes. B. G. 7, 71: cur id tam parce tamque restricte faciant, Cic. Fin. 2, 13, 42: parce seminat, Vulg. 2 Cor. 9, 6.—Comp.: implet manum parcius, Juv. 6, 546.—
- 2 In gen., sparingly, moderately, cautiously: scripsi de te parce et timide, Cic. Fam. 6, 7, 3: parce et molliter aliquem laedere, id. ib. 1, 9, 23: gaudere, Phaedr. 4, 16: mirari, Sil. 10, 474; 15, 756; Plin. Ep. 5, 16, 3; 5, 7, 4.— Comp.: parcius dicere de laude alicujus, Cic. Mur. 13, 29: parcius ista viris tamen obicienda memento, Verg. E. 3, 7: parcius Andromachen vexavit Achaia victrix, Ov. H. 8, 13: parcius quatiunt fenestras, rarely, seldom, Hor. C. 1, 25, 1; Quint. 9, 2, 69.— Sup.: civitatem Romanam parcissime dedit, Suet. Aug. 40: ut parcissime dicam, nemo historicorum commendavit magis, Quint. 10, 1, 101.—
- B Form parcĭter, sparingly, Pompon. ap. Non. 515, 6: praelibare, Claud. Mam. praef.
frugalis, ~us
~us sibi, ad pauperes largus
pauperibus largus †juvebas [l. vivebas ] et tibi parcus
rex Henricus secundus ‥ largus in publico, ~us in privato
allegans marca quam plena sumpsit ab archa / dextra sui parca bonus est Jacobus patriarcha
tenax, ~us
in cibo modestus, in poculo ~us, in loquendo sobrius
tuque vir et pulcher sermonis parcior esse / jam poteris quam sit parcior ipsa [virago ] salis
quapropter tetigi parcis haec pauca libellis
sermonis parcior
scripsisti mihi satis ~um sermonem sed propenso, ut reor, affectu
cognovimus ‥ quam ~o victu contenti fuerint
~us cibus pastus est animae
~is victibus,of gneþumof oflytlum mettum
vestis ‥ moderata ‥ cibus sobrius et potus ~us
primogenito ‥ adhuc ~e etatis, triennio
non ~iorem honorem(v. 1
pro excambio parchi episcopi
Rogerus de Raimes ‥ pro forisfactura ~i quem fecit sine licentia regis
decimam ‥ in agris, in virgultis, in vineis, in nemoribus, in parchis, in piscariis, in pratis
Monachus Cocus tenet ‥ j acram et dimidiam ‥ et infra ~am et extra xix acras et dimidiam de terra lucrabili
de operationibus castellorum, domorum, murorum, ~orum, vivariorum ‥
ut boscus suus de G. quem prius clausit ‥ de cetero remaneat ~us et quietus sit de regardis
pro habenda carta regis quod claudere possit boscum suum de B. et ~um inde facere
frater conversus ‥ construxit molendinum aquaticum in parcho et stagnum attagiavit
ad destruend’ lupos ‥ tam infra parkos quam extra
in quadam ~a de Donamis se ‥ locaverunt
infra septum sive ~am de L.
ad meridiem delectabile ~um patet oculis tuis
~us silvaticus bestiarum
~us est ibi ferarum silvaticarum
ibi est ~us ferarum sed missus est extra manerium cum tota silva
sciatis nos concessisse ‥ ~um idem cum saltatorio
R. comes Cornubye venit in foresta de R. ‥ et cepit in ~o et extra ~um bestias ad placitum
sex damos et decem damas ad quendam parchum suum inde instaurandum
quanti ~i pro feris nutriendis ‥ imparcantur(v.
in parco porcis canonicorum
serviens hundredi quandam partem eis deliberavit de catallis illis et quedam mortua fuerunt in ~o ejusdem Rogeri
averia sua vendidit et aliquando detinuit in ~a
fregerunt ~um regis de Chikehull’ et averia burgensium Sutht’, que ipse [vicecomes ] cepit et in ~o illo posuit pro debitis que iidem burgenses regi debent, inde vi et armis abduxerunt
porcos ‥ inparkyavit in ~o suo(v.
omnimodas districciones captas per ballivos regis in ~o suo ibidem commorabuntur per tres dies
boviculus qui transit in ~o domini ad pasturam ‥ viij s.
animal ‥ in ~o detinere(v.
(mundbreche et blodwita etƿudheƿet preter ~um et forestam communi emendatione componuntur regi et thainis, id est in v mancis
habet ad custodiam castri pratum regis et ~um et curtillum preter predictam liberationem
pro feno empto ad bestias ~i de Scrobi ‥ xliij s.
in ‥ parcho regis de Haveryng’
Parka de Wodestoke ‥ facta est de terris hominum prope habitantium per regem Henricum
ad ~um de Aukeland prope Dunelmiam sunt profecti
pro reparacione et sustentacione ~e de Falkland
pro ‥ perco de Lyversedge
cum parca quod dicitur ~um Haroldi
locum alterum quem ~um Lude nominant de manu episcopi receperunt
omne genus bladi apud manerium de ~o
ex una parte erat aqua, ex altera nemus sive ~a Viridaliae
testibus ‥ Ricardo de ~a
Ricardo de ~a
hiis testibus ‥ Galfrido de Torp, Ricardo de ~o
Martinus filius Gervasii de ~o
- 1. zuinig; karig, gierig [pater; (met: gen.) donandi; pecuniae]; ➤ -e vivere; -ā manu offerre alqd;
- 2. (poët.; postklass.) (meton.) sober, karig, krap, weinig [tellus; victus; lucerna]; ➤ lintea -a vento dare maar zelden; -o sale contingere; -e laedere maar licht; -e gaudere;
- 3. sober, matig, zich inhoudend, zich beperkend [deorum cultor; aestimator beneficiorum; (in, mbt.: gen.; in m. abl.) cibi; honorum; sanguinis civium; in laudando; in largiendo]; ➤ -e dicere zich terughoudend uiten;
- 4. sober, schaars (met woorden); zwijgzaam; ➤ Crassus erat elegantium parcissimus.
節用者。惜財。省約者。— poenae 少罰人。— comitatu 陪送之人少。Non — aceti 用醋不少。Opera haud fui parcus 用功不少。Parcum vitrum 小玻璃。Parco sale contingere 畧撒鹽。
Suggest a Translation
See an image
Parcetiamnum appellamus Septum ex cratibus, in quo de nocte oves quæ ad pascua educuntur, includi solent, quo ab luporum incursibus tutæ sint.
Qui gregem equarum in Parco furatus fuerit, etc.Lex Ripuar. tit. 82. § 2 :
Si quis peculium alienum in messe adprehensum ad Parcum minare non permiserit, etc.Editio Heroldi habet
parricum, Codex Regius
parricium, alius
parium, etc. Vita Alcuini n. 10 :
Curte sive equarum sub uno Parco omnis mundus collectus ostenditur.
Addita ex meo dono decima fœni de Parco meo quod est prope Rothomagum supra ripam Sequanæ.Alia ann. 1236. in Tabular. B. M. de Bono-nuntio Rotomag. :
Concesserunt.... octo acras prati quas ipsi in prædicto Parco nostro juxta Rothomagum possidebant et quidquid juris in toto Parco prædicto habebant.
ad Parcumduci in laudatis legibus, quæ ob forisfactum et damnum pignorantur, et in ejus, cui damnum factum est,
parcum, seu
imparcum, uti etiam appellabant, conservanda ducuntur, donec illud resarciatur. Atque ita
Parcus publicus, est area in quolibet feudo seu manerio circumseptus, in quo animalia damnum frugibus aut fructibus terræ quibuscumque facientia includuntur, donec de damno per dominum satisfiat, autTabularium Fiscamnense f. 36 :saltem cautio apud Vicecomitem per dominum interponatur de stando juri.
Nammia quæ capta fuerint in terra Abbatis, nonnisi in terra Abbatis ponentur in Parcum.Lex Burgundion. tit. 49. § 3. de Animalibus damna facientibus :
Sane si eos in re sua damnum sibi facientes invenerit, clauseritque, etc.Acta Murensis Monasterii pag. 60 :
Nemo audebat taurum vel verrem sive arietem præter eam habere, et quocunque introibant, vel exiebant in hortum vel in segetem, nullus ausus est lædere, vel includere.
Parcoincludere animalia quæ in damno sunt, quod etiam de reis hominibus usurpatum. Bracton. lib. 3. de Corona cap. 9. § 4 :
Ex eo crimine...... propter quod inducti sunt in carcerem, et Imparcati.Cap. 37. § 9 :
Juste cepit averia sua, quia illa invenit in damno suo, et secundum legem et consuetudinem regni Imparcavit illa, donec damnum suum ei esset emendatum.Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 828 :
Et prohibemus ne...... eorum oves aut animalia capiantur in namium, neque in communia pastura Imparcentur, etc.Et pag. 832 :
Per eamdem cartam suam fecit eisdem fratribus de habendo separatim super terram, et solum ipsorum fratrum in Beneford, suum proprium imparcum et messarium ad capiendum, chareandum et Imparcandum...... animalia in damnis dictorum inventa, et rationabiles damnorum estimationes inde exigendos et inconcusse percipiendos.Synodus Exoniensis ann. 1287. cap. 52 :
Quidam vero sinunt rectores decimas libere colligere et asportare, sed equos et boves suos et subjugatosin Fleta lib. 1. cap. 20. § 87.(an capiunt, et Imparcant, et decimas ipsas depascunt propriis animalibus et alienis. Averia imparcata,subjugales ?)
Bestes emparchées, in Consuetud. Britanniæ art. 418. Adde eumdem librum Fletæ lib. 2. cap. 47. § 45. cap. 48. § 2.
Se mes bestes ont esté en voz prez et vous ont fait aucun dommaige, prenez icelles bestes et les mettez en Parc ou en tect, ainsi comme accoustumé est tel cas.Rursum occurrit in aliis ejusd. an. ibid. ch. 90. Hinc
Item la droiture et le service que doivent et font la gent, que on appelle Parquiers ; c'est asavoir de garder les bestes quant elles sont prises ou dommage,... et de garder les prisonniers et de mener en la prison le roy avec les autres, selonc ce qu'il est accoustumé.
Ita quod nullus ponat tempore prædicto aliqua averia in prædicta landa ad destructionem herbagii ejusdem landæ, salvis sibi Imparcamento, et emenda Imparcamenti de alienis averiis, quæ landam prædictam intraverunt.Ita
Imparcatio, tom. 2. pag. 176.
MadoxFormul. Anglic. pag. 66 :
Et si contingat quod aliqua averia..... in prædictis duobus clausis pro defectu clausuræ aliquo tempore intraverint, et absque wardo facto, sine gravamine et Imparcatione recaciantur.
Derefald, et sub Anglo-Saxonibus exstitisse
parcosasserit. Sane Persicos Reges ejusmodi silvas muris clausas habuisse testatur in primis Zozimus lib. 3. pag. 724. ubi de Rege Persarum :
Γίνεται δὲ καὶ εἰς περίβολον, ὅν Βασιλέως θήραν ἐκάλουν, ἦν δέ τι τειχίον χωρίον ἀπειληφὸς ἐνδὸν πολὺ, δένδρεσι πεφυτευμένον παντοδαποῖς. ἐν τούτῳ θηρίων παντοίων ἐναποκλειόμενα γένη τροφῆς τε οὐκ ἠποροῦντο, διὰ τὸ καὶ ταύτην ἐπεισάγεσθαι, καὶ παρεῖχον τῷ βασιλεῖ τῷ θηρᾷν, ἡνίκα ἄν βουληθείη, ῥᾳστώνην.S. Hieronym. in cap. 13. Esaiæ :
Didicimus a quodam fratre Elamita,.... venationes Regis esse in Babylone, et omnis generis bestias murorum ejus tantum ambitu coerceri.Vide Peribolus. Petrus Cellensis de Disciplina Claustrali cap. 1 :
Regulares incluserunt in claustro, tanquam cervos et capreas in clauso, ut ita dicam, Parco.Chronicon Andrense :
Dum.... pro sylvestribus custodiendis Parcum facere vellet.Romualdus Salernitanus in Chronico MS. ann. 1149.
Parchum:
Quosdam autem montes et nemora, quæ sunt circa Panormum, muro fecit lapideo concludi, et Parcum deliciosum satis et amœnum diversis arboribus insitum et plantatum construi jussit, et in eo damas, capreolos, porcos silvestres jussit includi.Silvester Giraldus lib. 1. Itiner Cambr. cap. 5 :
Silvis et Parcis urbs illustrata.Matth. Westmonast. ann. 1246 :
Eodem anno conditæ sunt leges cum rigoris incremento super his qui furtive damna faciunt in alienis Parcis et vivariis.Thomas Walsinghamus ann. 1343 :
Henricus quondam Lincolniensis Episcopus... apud prædium suum de Tynghurst, Parcum fecerat, et suorum terras contiguas ipsis junctis eidem parco adjecerat, et sepibus ac fossatis incluserat, etc.
Eis similiter dedit, et in perpetuum in defenso suo concessit..... et Parco ad usum furni sui et calefactionis suæ, nemus mortuum.Comment. Franc. Carpesanni apud Marten. tom. 5. Ampliss. Collect. col. 1417 :
Cingebantur regia castra, ut prætulimus, munimentis validissimis, et alicubi perennibus rivis, sed qua eadem castra in Septentrionem respiciebant, etiam muro perpetuo, qui septa ferarum, theriotrophion Græci, populares dicunt Parcum.
Parcoseu septo ex cratibus oves per noctem includere, quo terra earum fimo impinguatur, nostris,
Parquer, in Consuetud. municipal. Arvern.
Parger. Charta Radulfi Abb. de Viconia ann. 1206. in Chartular. S. Quintini in insula :
Si Parcaverit, duplo de nostris quam de suis Parcabit.
Sergenteriæspecies.
Item(lego) Theobaldo qui custodit Parcum, centum sol. Paris.
ParkerLittletoni sect. 378. officium vero,
Parkarship.
Si duo Parcarii inter se batiderint, aut scandalum commiserint, etc.
porcarii.
Si quis Forestarius, Parcarius, aut Warennarius in bailliva sua malefactores aliquos invenerit vagantes ad damnum ibidem faciendum, etc.Monasticum Anglicanum tom. 1. pag. 960 :
Excepto servitio Ricardi Parcarii etVide tom. 2. pag. 23. et infra in Putura.hæredum suorum, de una virgata terræ, quam tenet in Henton ; quod servitium pertinebit in perpetuum ad prædictos Monachos et Fratres, sive prædictus Ricardus defendat prædictam virgulam terræ per custodiam parci, vel per servitium Militare, etc.
Devoir le Parcinter vassallorum servitia recensetur in Excerpto recognitionis D.
de la Trimouillefactæ Comiti Andegav. :
S'ensuivent ceux qui doivent le Parc, pour garder les bêtes, quand elles sont prises par mes sergens et forestiers, en domageant mes bois et mes forests, lesquels me sont sujets à plesser mesdites garennes : Primo P. pour sa maison me doit la garde desdites bestes, etc.
Quieti sint... de operationibus castellorum et murorum et fossatorum et Parcorum et Pontium, etc.Th.
Blountin Nomolex. Anglic. :
Gulielmus Conquestor liberam fecit ecclesiam de Bello de opere Parcorum.
parcorumdomini, vel pro jure
parcumconstruendi, a vassallis exigitur, nostris
Et hanc terram concessi... solutam et quietam de langabulo, et Parcagio, et omnibus aliis rebus, etc.Idem videtur quod
Et quietudinem Parcationis meæ, quam habebam apud Wikingiam eis clamo quietam et perpetuam.
De octo Parcatis prati juxta Longare.Modus f. prati cratibus et palis interclusus,
percatis.
Parquet, eadem notione, occurrit in Charta ann. 1385. ex Reg. 128. Chartoph. reg. ch. 51 :
Un tenement, contenant dix acres de terre et demie et dix Parquez.
Parcierenghæ salices, Quæ
parciscontexendis sunt aptæ, ut videtur. Statuta Perus. fol. 53 :
Bannum idem intelligatur de salicibus Parcierenghis. De salicibus vero ligatoriis, si quis inciderit vel exportaverit, etc.
Vidit in visu in illis convallibus montium supra ecclesiam beati Facundini duas cellas eremiticas proximas inter se, quas vallis modica dividebat... Beatus Facundinus in cella partis dextræ intravit, et in ea permansit : de qua cella tantus splendor radiabat, quod ad instar luminis solis totum Parcum decoro lumine illustrabat.
- SPAR-, sparing, frugal, thrifty, economical, niggardly, stingy, penurious, parsimonious: colonus parcissimus: parcumque genus patiensque laborum, O.: cui deus obtulit Parcā quod satis est manu, H.: veteris non parcus aceti, H.: donandi, H.: dies, i. e. of poverty, Pr.—Sparing, chary, moderate: in largiendā civitate: Deorum cultor, H.: verba, moderate, O.—Spare, scanty, little, small, slight: parco sale contingere, V.: merito parcior ira meo, O.
-
…discordias, simultates cum hostibus exercebant, cives cum civibus de virtute certabant. In suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. Duabus his artibus, audacia in bello, ubi pax evenerat, aequitate ,…
Sallust, Catilina
-
…atque ita, ut maiore studio, iustiore de causa, magis ex animo rogare nihil possim, ut Albinio parcas, praedia Laberiana ne attingas. Magna me adfeceris non modo laetitia, sed etiam quodam modo gloria, si…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…tibi gratius opportuniusque acciderit ; nam quod praeclare facere non poteram, primum erat non attingere, secundum beneficium quam parcissime facere. sed tamen ego quidem me sustinui ; multa minui, multa sustuli, complura ne posui quidem .…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…vociferarentur et quaererent, quid ille patri suo responderet, cur ademptum sibi equum diceret, cum optimus colonus, parcissimus, modestissimus, frugalissimus esset, me istorum inquit nihil credere. Conliguntur a Graecis, alia non nulla ,…
Cicero, de Oratore
-
…diligentia requirenda in numero navium et in discriptione aequabili sumptus dimidium eius quo Pompeius erat usus imperavit ; num potuit parcius discripsit autem pecuniam ad Pompei rationem, quae fuit accommodata L. Sullae discriptioni. qui cum ; in…
Cicero, pro Flacco
-
…a genealogis antiquis sic nominantur, Amor Dolus modus Labor Invidentia Fatum Senectus Mors Tenebrae Miseria Querella Gratia Fraus Pertinacia Parcae Hesperides Somnia ; quos omnis Erebo et Nocte natos ferunt. aut igitur haec monstra probanda sunt aut prima illa…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…Q. CICERO TIRONI SVO S. P. D. mirificam mi verberationem cessationis epistula dedisti ; nam quae parcius frater perscripserat verecundia videlicet et properatione, ea tu sine adsentatione ut erant ad me scripsisti, et maxime de…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…ergo ille tenuis orator, modo sit elegans, nec in faciendis verbis erit audax et in transferendis verecundus et parcus et in priscis in reliquisque ornamentis et verborum et sententiarum demissior ; ea translatione fortasse crebrior, qua frequentissime sermo…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…caret, tamen non est summum bonum, accessione utuntur non ita probabili, nec tamen, cur id tam parce tamque restricte faciant, intellego. quasi enim emendum eis sit, quod addant ad virtutem, primum vilissimas res…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…qui multa deos venerati sint contra eius salutem sed ut eodem revertar, causa haec fuit timoris scripsi de te parce medius fidius et timide non revocans me ipse sed paene refugiens. genus autem hoc scripturae non modo liberum sed…
Cicero, Epistulae ad Familiares