ut

sed, ut plerumque fit, maior pars meliorem vicit
but, as it frequently happens, the bigger part conquered the better ut primum loqui posse coepi, inquam ...
as soon as I began to be able to speak, I said... Romani ab aratro adduxerunt Cincinnatum, ut dictator esset
the Romans led Cincinnatus from his plough to be dictator tanta tempestas coorta est, ut nulla navis cursum tenere posset
such a great storm arose that no ship was able to hold its course

ut (utī) (utī): (relat. adv. of manner), as, just as, freq.; in oaths, so truly as, 12.206; of time, as soon as, when, 8.1, et al.; ut prīmum, as soon as, 1.306.

ut (utī) (utī): (adv., interrog.), in what manner, how? 1.466, et al.; sometimes with indic. in a dependent question, 6.855; how gladly, 8.154.

ut (utī) (utī): (conj., denoting result), so that, 6.553, et al.; purpose; in order that, that, 1.685, et al.; with subj. for inf. and acc., that, 11.269.

ut or ŭtī (old form ŭtei, C. I. L. 1, 196, 4 sq.; 1, 198, 8 et saep.), adv. and conj. [for quoti or cuti, from pronom. stem ka-, Lat. quo-, whence qui, etc., and locat. ending -ti of stem to-, whence tum, etc.].

• I As adv. of manner.
• • A Interrog. = quomodo, how, in what way or manner.
  • • 1 In independent questions (colloq.; rare in class. prose; not in Cic.): De. Quid? ut videtur mulier? Ch. Non, edepol, mala. De. Ut morata'st? Ch. Nullam vidi melius meā sententiā, Plaut. Merc. 2, 3, 56 (390) sq.: salve! ut valuisti? quid parentes mei? Valent? id. ib. 5, 2, 107 (948); id. Pers. 2, 5, 8 (309): ut vales? id. Most. 3, 2, 29 (718); Ter. Heaut. 406: ut sese in Samnio res habent? Liv. 10, 18, 11: ut valet? ut meminit nostri? Hor. Ep. 1, 3, 12; id. S. 2, 8, 1.—
    • 2 In exclamatory sentences (in all periods of the language): ut omnia in me conglomerat mala!Enn. ap. Non. p. 90, 14 (Trag. Rel. v. 408 Vahl.): ut corripuit se repente atque abiit! Hei misero mihi! Plaut. Merc. 3, 4, 76 (663): ut dissimulat malus! id. ib. 5, 4, 13 (974): ut volupe est homini si cluet victoria! id. Poen. 5, 5, 15 (1294): ut multa verba feci; ut lenta materies fuit! id. Mil. 4, 5, 4 (1203): ut scelestus nunc iste te ludos facit! id. Capt. 3, 4, 47 (579): ut saepe summa ingenia in occulto latent, id. ib. 1, 2, 61 (170); id. Rud. 1, 2, 75 (163); 2, 3, 33 (363) sq.: ut falsus animi est! Ter. Eun. 273: heia! ut elegans est! id. Heaut. 1063: fortuna ut numquam perpetua est bona! id. Hec. 406; cf. id. Phorm. 945: Gnaeus autem noster ... ut totus jacet, Cic. Att. 7, 21, 1: quae ut sustinuit! ut contempsit, ac pro nihilo putavit! id. Mil. 24, 64: qui tum dicit testimonium ex nostris hominibus, ut se ipse sustentat! ut omnia verba moderatur, ut timet ne quid cupide ... dicat! id. Fl. 5, 12: quod cum facis, ut ego tuum amorem et dolorem desidero! id. Att. 3, 11, 2: quanta studia decertantium sunt! ut illi efferuntur laetitiā cum vicerint! ut pudet victos! ut se accusari nolunt! etc., id. Fin. 5, 22, 61: ut vidi, ut perii! ut me malus abstulit error! Verg. E. 8, 41: ut melius quidquid erit pati! Hor. C. 1, 11, 3: ut tu Semper eris derisor! id. S. 2, 6, 53: o superbia magnae fortunae! ut a te nihil accipere juvat! ut omne beneficium in injuriam convertis! ut te omnia nimia delectant! ut to omnia dedecent! Sen. Ben. 2, 13, 1: ut me in supremis consolatus est! Quint. 6, prooem. 11.—
    • 3 In dependent questions.
    • • • α With indic. (ante-class. and poet.): divi hoc audite parumper ut pro Romano populo ... animam de corpore mitto, Enn. ap. Non. p. 150, 6 (Ann. v. 215 Vahl.): edoce eum uti res se habet, Plaut. Trin. 3, 3, 21 (749): hoc sis vide ut avariter merum in se ingurgitat, id. Curc. 1, 2, 33 (128): hoc vide ut dormiunt pessuli, id. ib. 1, 2, 66 (161): illud vide os ut sibi distorsit carnufex, Ter. Eun. 670: vide ut otiosus it, si dis placet, id. ib. 919: illud vide, Ut in ipso articulo oppressit, id. Ad. 229; 513: viden ut faces Splendidas quatiunt comas? Cat. 61, 77: viden ut perniciter exiluere? id. 62, 8: adspicite, innuptae secum ut meditata requirunt, id. 62, 12: aspice, venturo laetantur ut omnia saeclo! (= omnia laetantia), Verg. E. 4, 52 Forbig. ad loc.: nonne vides, croceos ut Tmolus odores, India mittit ebur, id. G. 1, 56; id. E. 5, 6; id. A. 6, 779. —
        • β With subj. (class.): nescis ut res sit, Phoenicium, Plaut. Ps. 4, 4, 1 (1038): oppido Mihi illud videri mirum, ut una illaec capra Uxoris dotem simiae ambadederit, id. Merc. 2, 1, 16 (240): nam ego vos novisse credo jam ut sit meus pater, id. Am. prol. 104: narratque ut virgo ab se integra etiam tum siet, Ter. Hec. 145: tute scis quam intimum Habeam te, et mea consilia ut tibi credam omnia, id. Eun. 128: videtis ut omnes despiciat, ut hominem prae se neminem putet, ut se solum beatum se solum potentem putet? Cic. Rosc. Am. 46, 135: videtisne ut Nestor de virtutibus suis praedicet? id. Sen. 10, 31; id. Rosc. Am. 24, 66: credo te audisse ut me circumsteterint, ut aperte jugula sua pro meo capite P. Clodio ostentarint, id. Att. 1, 16, 4: videte ut hoc iste correxerit, id. Verr. 2, 1, 45, § 115: docebat ut omni tempore totius Galliae principatum Aedui tenuissent, Caes. B. G. 1, 43: veniat in mentem, ut trepidos quondam majores vestros ... defenderimus, Liv. 23, 5, 8: aspice quo submittat humus formosa colores, Prop. 1, 2, 9: infinitum est enumerare ut Cottae detraxerit auctoritatem, ut pro Ligario se opposuerit, Quint. 6, 5, 10: vides ut altā stet nive candidum Soracte, Hor. C. 1, 9, 1: nonne vides, ut ... latus et malus Antennaeque gemant, id. ib. 1, 14, 3 Orell. ad loc.: audis ... positas ut glaciet nives Puro numine Juppiter, id. ib. 3, 10, 7; id. S. 1, 8, 42; 2, 3, 315; Verg. A. 2, 4; Tib. 2, 1, 26; Prop. 2, 34 (3, 32), 57: mirum est ut animus agitatione motuque corporis excitetur, Plin. Ep. 1, 6, 2.—
  • B Relative adverb of manner = eo modo quo, as.
  • • 1 Without demonstr. as correlatives: ut aiunt, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 101 Müll. (fr inc. l. 10 Vahl.): ego emero matri tuae Ancillam ... formā malā, ut matrem addecet familias, Plaut. Merc. 2, 3, 79 (413): apparatus sum ut videtis, id. ib. 5, 2, 10 (851): verum postremo impetravi ut volui, id. Mil. 4, 5, 5 (1204): ero ut me voles esse, id. Capt. 2, 1, 32 (226): faciam ut tu voles, id. Men. 5, 9, 90 (1149): ut vales? Tox. Ut queo, id. Pers. 1, 1, 16 (16): ut potero feram, Ter. And. 898: faciam ut mones, id. Hec. 719: Ciceronem et ut rogas amo, et ut meretur et ut debeo, Cic. Q. Fr. 3, 9, 9: cupiditates quae possunt esse in eo qui, ut ipse accusator objecit, ruri semper habitarit? id. Rosc. Am. 14, 39: ut ex propinquis ejus audio, non tu in isto artificio callidior es, quam hic in suo, id. ib. 17, 49: homo demens, ut isti putant, id. Rep. 1, 1, 1: cumulate munus hoc, ut opinio mea fert, effecero, id. ib. 1, 46, 70: non ut clim solebat, sed ut nunc fit, mimum introduxisti, id. Fam. 9, 16, 7: Labienus, ut erat ei praeceptum, ne proelium committeret nisi, etc., monte occupato nostros exspectabat, proelioque abstinebat, Caes. B. G. 1, 22: cuncta ut gesta erant exposuit, Liv. 3, 50, 4: (Postumius) fugerat in legatione, ut fama ferebat, populi judicium, id. 10, 46, 16: sed, ut plerumque fit, major pars meliorem vicit, id. 21, 4, 1: nec temere, et ut libet conlocatur argentum, sed perite servitur, Sen. Vit. Beat. 17, 2: servus, ut placet Chrysippo, perpetuus mercenarius est, id. Ben. 3, 22, 1.—Esp. parenthet., to denote that the facts accord with an assumption or supposition made in the principal sentence (= sicut): si virtus digna est gloriatione, ut est, Cic. Fin. 4, 18, 51: quorum etiamsi amplecterer virtutem, ut facio, tamen, etc., id. Phil. 10, 9, 18: quamvis fuerit acutus, ut fuit, id. Ac. 2 (Luc.), 22, 69; cf.: incumbite in causam, Quirites, ut facitis, id. Phil. 4, 5, 12: tu modo istam imbecillitatem valetudinis sustenta, ut facis, id. Fam. 7, 1, 5: satis enim erat, probatum illum esse populo Romano, ut est, id. Phil. 1, 15, 37.—
    • 2 With the correlative ita or sic: VTI LEGASSIT SVPER PECVNIA TVTELAVE SVAE REI, ITA IVS ESTO, Leg. XII. Tab. 5, fr. 3: alii, ut esse in suam rem ducunt, ita sint; ego ita ero ut me esse oportet, Plaut. Men. 5, 6, 24 (989) sq.: sic sum ut vides, id. Am. 2, 1, 57 (607): omnes posthabui mihi res, ita uti par fuit, Ter. Phorm. 908: ut viro forti ac sapienti dignum fuit, ita calumniam ejus obtrivit, Cic. Caecin. 7, 18.—In partic. with a superlative belonging to the principal sentence, attracted to the relative clause: haec ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt (= ita breviter dicta sunt ut dici potuerunt), Cic. de Or. 2, 41, 174.—So ut qui, with sup.: te enim semper sic colam et tuebor ut quem diligentissime, Cic. Fam. 12, 62 fin.; without sic or ita: causas ut honorificentissimis verbis consequi potero, complectar, id. Phil. 14, 11, 29: sed exigenda est ut optime possumus, Quint. 12, 10, 38.—And with comp.: eruditus autem sic ut nemo Thebanus magis, Nep. Epam. 2, 1; cf.: ad unguem Factus homo, non ut magis alter, amicus, Hor. S. 1, 5, 33: cocto Chium sic convenit, ut non Hoc magis ullum aliud, id. ib. 2, 8, 48.—
    • 3 Doubled ut ut, as indefinite relative, = utcumque, in whatever manner, howsoever (mostly ante-class.; only with indic.): gaudeo, ut ut erga me est merita, Plaut. Am. 5, 1, 52 (1104): age jam, utut est, etsi'st dedecori, patiar, id. Bacch. 5, 2, 85 (1204): utut est, mihi quidem profecto cum istis dictis mortuo'st, id. Ps. 1, 3, 76 (305): utut res sese habet, pergam, etc., id. Most. 3, 1, 14 (545): non potis est pietati opsisti huic, ututi res sunt ceterae, id. Ps. 1, 3, 36 (265); id. Cist. 1, 1, 110 (110): sed ut ut haec sunt, tamen hoc faciam, Ter. Phorm. 530; cf. id. ib. 468; id. Heaut. 200; id. Ad. 248; 630: ut ut est res, casus consilium nostri itineris judicabit, Cic. Att. 15, 25 B. and K. (dub.; v. Orell. ad loc.): sed ut ut est, indulge valetudini tuae, id. Fam. 16, 18, 1 dub. (al. ut est).—
    • 4 Causal, as, = prout, pro eo ut.
    • • a Introducing a general statement, in correspondence with the particular assertion of the principal clause, ut = as, considering ... that, in accordance with: atque, ut nunc sunt maledicentes homines, uxori meae mihique objectent, lenociniam facere, Plaut. Merc. 2, 3, 75 (409): ut aetas mea est, atque ut huic usus facto est, id. Men. 5, 2, 1 (753): haud scio hercle ut homo'st, an mutet animum, Ter. Phorm. 774: praesertim, ut nunc sunt mores, id. ib. 55: atque ille, ut semper fuit apertissimus, non se purgavit, sed, etc., Cic. Mur. 25, 51: permulta alia colligit Chrysippus, ut est in omni historiā curiosus, id. Tusc. 1, 45, 108: magnifice et ornate, ut erat in primis inter suos copiosus, convivium comparat, id. Verr. 2, 1, 26, § 65: Kal. Sextilibus, ut tunc principium anni agebatur, consulatum ineunt, Liv. 3, 6, 1: tribuni, ut fere semper reguntur a multitudine magis quam regunt, dedere plebi, etc., id. 3, 71, 5: transire pontem non potuerunt, ut extrema resoluta erant, etc., id. 21, 47, 3.—Ellipt.: mortales multi, ut ad ludos, convenerant (ut fit, si ludi sunt), Plaut. Men. prol. 30: Epicharmi, acuti nec insulsi hominis, ut Siculi, as was natural, he being a Sicilian, Cic. Tusc. 1, 8, 15; so, Diogenes, liberius, ut Cynicus ... inquit, id. ib. 5, 33, 92: ceterum haec, ut in secundis rebus, segniter otioseque gesta, Liv. 23, 14, 1.—
      • b Reflecting the assertion to particular circumstances, etc., ut = for, as, considering: hic Geta ut captus est servorum, non malus, Ter. Ad. 480: ut est captus hominum, Cic. Tusc. 2, 27, 65; Caes. B. G. 4, 3: Themistocles ut apud nos perantiquus, ut apud Athenienses non ita sane vetus, in regard to us, etc., Cic. Brut. 10, 41: Caelius Antipater, scriptor, ut temporibus illis, luculentus, for those times, id. ib. 26, 102: nonnihil, ut in tantis malis est profectum, considering the unfortunate state of affairs, id. Fam. 12, 2, 2: (orationis genus) ut in oratore exile, for an orator, id. Or. 3, 18, 66: multae (erant in Fabio) ut in homine Romano, litterae, id. Sen. 4, 12: consultissimus vir, ut in illā quisquam esse aetate poterat, Liv. 1, 18, 1: florentem jam ut tum res erant, id. 1, 3, 3: Apollonides orationem salutarem, ut in tali tempore, habuit, id. 24, 28, 1: Sp. Maelius, ut illis temporibus praedives, id. 4, 13, 1: insigni, ut illorum temporum habitus erat, triumpho, id. 10, 46, 2: Ardeam Rutuli habebant, gens ut in eā regione atque in eā aetate divitiis praepollens, id. 1, 57, 1: vir, ut inter Aetolos, facundus, id. 32, 33, 9: Meneclidas, satis exercitatus in dicendo, ut Thebanus scilicet, Nep. Epam. 5, 2: ad magnam deinde, ut in eā regione, urbem pervenit, Curt. 9, 1, 14: multum, ut inter Germanos, rationis ac sollertiae, Tac. G. 30. —
      • c Ut before relatives, with subj., as it is natural for persons who, like one who, since he, since they, etc.; seeing that they, etc. (not in Cic.): non demutabo ut quod certo sciam, seeing that I know it for certain, Plaut. Ps. 1, 5, 153 (567): primā luce sic ab castris proficiscuntur ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo consilium datum, Caes. B. G. 5, 31, 6: facile persuadent (Lucumoni) ut cupido honorum, et cui Tarquinii materna tantum patria esset, Liv. 1, 34, 6: inde consul, ut qui jam ad hostes perventum cerneret, explorato, etc., procedebat, id. 38, 18, 7: Philippus, ut cui de summā rerum adesset certamen, adhortandos milites ratus, etc., id. 33, 4, 11: Tarquinius ad jus regni nihil praeter vim habebat, ut qui neque populi jussu, neque auctoribus patribus regnaret, id. 1, 49, 3; 25, 23, 3: Aequorum exercitus, ut qui permultos annos imbelles egissent, sine ducibus certis, sine imperio, id. 9, 45, 10: igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, in agmen Romanum ruebant, id. 30, 6, 3; 23, 15, 4; 23, 29, 12: omnia nova offendit, ut qui solus didicerit quod inter multos faciendum est, as is natural in one who, since he, Quint. 1, 2, 19: in omni autem speciali inest generalis, ut quae sit prior, id. 3, 5, 9: ignara hujusce doctrinae loquacitas erret necesse est, ut quae vel multos vel falsos duces habeat, id. 12, 2, 20; 5, 14, 28; 11, 3, 53.—Rarely with participle: ne Volsci et Aequi ... ad urbem ut ex parte captam venirent, Liv. 3, 16, 2: gens ferox cum procul visis Romanorum signis, ut extemplo proelium initura, explicuisset aciem, etc., id. 7, 23, 6.—
      • d With perinde or pro eo, with reference to several alternatives or degrees to be determined by circumstances, as, according as, to the extent that, in the measure that, etc.: perinde ut opinio est de cujusque moribus, ita quid ab eo factum et non factum sit, existimari potest, Cic. Clu. 25, 70: in exspectatione civitas erat, perinde ut evenisset res, ita communicatos honores habitura, Liv. 7, 6, 8: pro eo ut temporis difficultas aratorumque penuria tulit, Metell. ap. Cic. Verr. 2, 3, 54, § 126.—
  • C Transf. of local relations, like Gr. ἵνα, where (very rare): in eopse astas lapide, ut praeco praedicat, Plaut. Bacch. 4, 7, 17 (815): flumen uti adque ipso divortio (aquae sunt), Lucil. 8, 18 Müll.: in extremos Indos, Litus ut longe resonante Eoā Tunditur undā, Cat. 11, 2 sqq.; 17, 10; cf. Verg. A. 5, 329; Lucr. 6, 550 Munro ad loc.
• II Conj.
• • A Introducing comparative clauses of manner, = eodem modo quo, as, like.
  • • 1 In gen.
    • • • α With sic as correlative: haec res sic est ut narro tibi, Plaut. Most. 4, 3, 40 (1032): quae si ut animis sic oculis videre possemus, nemo de divinā ratione dubitaret, Cic. N. D. 2, 39, 99: Pomponium Atticum sic amo ut alterum fratrem, id. Fam. 13, 1, 5: si sic ageres ut de eis egisti qui jam mortui sunt ... ne tu in multos Autronios incurreres, id. Brut. 72, 251: sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, justitiam cole, id. Rep. 6, 15, 15: ut dicere alia aliis magis concessum est, sic etiam facere, Quint. 11, 3, 150 (for ut ... sic, in similes, v. sic, IV. 1. a.).—
        • β With ita as correlative: ut sementem feceris, ita metes, Cic. Or. 2, 65, 261: quamobrem, ut ille solebat, ita nunc mea repetat oratio populi origines, id. Rep. 2, 1. 3: non ut injustus in pace rex ita dux belli pravus fuit, Liv. 1, 53, 1: ut haec in unum congeruntur, ita contra illa dispersa sunt, Quint. 9, 3, 39.—
        • γ With other correlatives: in balteo tracta ex caseo ad eundem modum facito ut placentum sine melle, Cato R. R. 78: encytum ad eundem modum facito uti globos, id. ib. 80: cum animi inaniter moveantur eodem modo rebus his quae nulla sint ut iis quae sint, Cic. Ac. 2 (Luc.), 15, 47: disputationem exponimus, eisdem fere verbis, ut disputatumque est, id. Tusc. 2, 3, 9: scelerum caput, ut tute es item omnis censes esse' Plaut. Rud. 4, 4, 55 (1099): ut filium bonum patri esse oportet, item ego sum patri, id. Am. 3, 4, 9 (992): fecisti item ut praedones solent, Cic. Verr. 2, 4, 9, § 21: item ut illo edicto de quo ante dixi ... edixit, etc., id. ib. 2, 1, 45, § 117; so with item, id. Or. 60, 202: is reliquit filium Pariter moratum ut pater eius fuit, Plaut. Aul. prol. 21.—With atque: nec fallaciam astutiorem ullus fecit Poëta atque ut haec est fabrefacta a nobis, Plaut. Cas. 5, 1, 7 (861).—And after aliter = than: si aliter ut dixi accidisset, Cic. Rep. 1, 4, 7.—
        • δ Without correlative: rem omnem uti acta erat cognovit, Sall. J. 71, 5: quare perge ut instituisti, Cic. Rep. 2, 11, 22: apud me, ut apud bonum judicem, argumenta plus quam testes valent, id. ib. 1, 38, 59: miscent enim illas et interponunt vitae, ut ludum jocumque inter seria, Sen. Vit. Beat. 12, 2: comitetur voluptas, et circa corpus ut umbra versetur, id. ib. 13, 5: ut in animum ejus oratio, ut sol in oculos, incurrat, Quint. 8, 2, 23.—
    • 2 In partic.
    • • a Ut ... ita or ut ... sic; co-ordinate, introducing contrasted clauses.
      • • α = cum ... tum, as ... so, as on the one hand ... so on the other, both and: ut errare potuisti, sic decipi te non potuisse, quis non videt? Cic. Fam. 10, 20, 2: ut Poeni ad moenia urbis Romanae nullo prohibente se pervenisse in gloriā ponebant, ita pigebat irriti incepti, Liv. 26, 37, 6: Dolabellam ut Tarsenses ita Laodiceni ultra arcessierunt, Cic. Fam. 12, 13, 4: fert sortem suam quisque ut in ceteris rebus ita in amicitiis, Sen. Ben. 2, 28, 3.—
        • β Concessive, = etsi ... tamen, although ... yet: consul, ut fortasse vere, sic parum utiliter in praesens certamen, respondit, etc., Liv. 4, 6, 2: Saguntini, ut a proeliis quietem habuerant per aliquot dies, ita non cessaverant ab opere, id. 21, 11, 5: ut quies certaminum erat, ita ab apparatu operum nihil cessatum, id. 21, 8, 1: haec omnia ut invitis, ita non adversantibus patriciis transacta, id. 3, 55, 15: in agrum Nolanum exercitum traducit, ut non hostiliter statim, ita ... nihil praetermissurus, id. 23, 14, 6; 23, 34, 12: uti longe a luxuriā, ita famae propior, Tac. Agr. 6: ut multo infirmior, ita aliquatenus lucidior, Quint. 10, 1, 74: ut est utilis saepe ... ita obstabit melioribus, id. 12, 2, 12: quod, ut optimum est, ita longe quidem, sed sequitur tamen, id. 5, 12, 9; cf. id. 10, 1, 62.—With certe in place of ita: ut non demens, crudelis certe videtur, Quint. 9, 2, 91.—
      • b Ita ... ut; in oaths or strong asseverations: ita me di amabunt ut ego hunc ausculto lubens, Plaut. Aul. 3, 5, 22 (496): ita me di ament ut ego nunc non tam meāpte causā Laetor quam illius, Ter. Heaut. 686: ita me di amabunt, ut nunc Menedemi vicem Miseret me, id. ib. 749: ita vivo ut maximos sumptus facio, Cic. Att. 5, 15, 2.—So with sic: sic me di amabunt ut me tuarum miseritum'st fortunarum, Ter. Heaut. 463.—
      • c In exemplifications.
      • • α In gen., as for example, for instance: nam aut ipsa cognitio rei perquiritur, ut: virtus suam ne, etc., aut agendi consilium exquiritur, ut: sitne sapienti, etc., Cic. de Or. 3, 29, 112: sunt bestiae in quibus inest aliquid simile virtutis, ut in leonibus, ut in canibus, in equis, etc., id. Fin. 5, 14, 38: in libero populo, ut Rhodi, ut Athenis, nemo est civium qui, etc., id. Rep. 1, 31, 47: qui rem publicam constituissent, ut Cretum Minos, Lacedaemoniorum Lycurgus, etc., id. ib. 2, 1, 2; id. Ac. 2 (Luc.), 24, 76; id. Inv. 2, 52, 157: est aliquid quod dominus praestare servo debeat, ut cibaria, ut vestiarium, Sen. Ben. 3, 21, 2: est etiam amarum quiddam ... et aere, ut illud Crassi Ego te consulem putem? etc., Quint. 8, 3, 89; 4, 3, 12.—Where several instances are adduced, if each of them singly is made prominent, ut is repeated with each; if they are taken in a group, ut occurs but once, e. g. quod erant, qui aut in re publicā, propter sapientiam florerent, ut Themistocles, ut Pericles, ut Theramenes, aut, qui .. sapientiae doctores essent, ut Gorgias, Thrasymachus, Isocrates, etc., Cic. de Or. 3, 16, 59.—
        • β Ut si, if for instance; for example, if, etc.; with subj.: ut si accusetur is qui P. Sulpicium se fateatur occidisse, Auct. Her. 1, 15, 25: ut si quis hoc velit ostendere, eum qui parentem necarit, etc., Cic. Inv. 2, 15, 48: ut si qui docilem faciat auditorem, etc., id. ib. 1, 18, 26: ut si qui in foro cantet, id. Off. 1, 40, 145: ut si quis ei quem urgeat fames venenum ponat, Liv. 6, 40, 12; cf. Auct. Her. 2, 26, 4; 2, 27, 43; 3, 2, 2; Cic. Inv. 1, 49, 92: ut si obsessi de faciendā ad hostem deditione deliberent, Quint. 3, 8, 23: ut si des arma timidis et imbellibus, id. 12, 5, 2; 5, 10, 34; 2, 4, 18; 9, 2, 79 et saep.—So with cum: ut cum marem feminamque filios dicimus, Quint. 9, 3, 63; 1, 6, 22; 3, 8, 30; 9, 1, 3.—
      • d Before an appositive noun, as, the same as, like: qui canem et felem ut deos colunt, Cic. Leg. 1, 11, 32: ut militiae Africanum ut deum coleret Laelius, id. Rep. 1, 12, 18: suam vitam ut legem praefert suis civibus, id. ib. 1, 34, 52: habuit (ei) honorem ut proditori, non ut amico fidem, id. Verr. 2, 1, 15, § 38: Hannibalem, non ut prudentem tantum virum, sed ut vatem omnium quae tum evenirent admirari, Liv. 36, 15, 2: (Dionysium) dimisi a me ut magistrum Ciceronum non lubenter; ut hominem ingratum non invitus, in his capacity of, Cic. Att. 8, 10: qui ante captas Syracusas non desciverant ... ut socii fideles accepti, quos metus post captas Syracusas dediderat, ut victi a victore leges acceperunt, Liv. 25, 40, 4: qui et ipsum, ut ambiguae fidei virum, suspectum jam pridem habebat, id. 24, 45, 12: Cicero ea quae nunc eveniunt cecinit ut vates, Nep. Att. 16: et ipsam (virtutem) ut deos, et professores ejus ut antistites colite, Sen. Vit. Beat. 26, 7: hunc ut deum homines intuebuntur, Quint. 12, 10, 65: id ut crimen ingens expavescendum est, id. 9, 3, 35.—
      • e Ut si = quasi, velut si, tamquam si, as if, just as if: mater coepit studiose ... educere ita uti si esset filia, Ter. Eun. 117: Rufio tuus ita desiderabatur ut si esset unus e nobis, Cic. Fam. 7, 20, 1: ejus negotium sic velim suscipias ut si esset res mea, id. ib. 2, 14, 1: ita se gerant in istis Asiaticis itineribus ut si iter Appiā viā faceres, id. Q. Fr. 1, 1, 6: qui aliis nocent ut in alios liberales sint, in eādem sunt injustitiā ut si in suam rem aliena convertant, id. Off. 1, 14, 42; id. Opt. Gen. 4, 10: similes sunt ut si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, like men who should say, Cic. Sen. 6, 17: similiter facere eos ... ut si nautae certarent, etc., they act like sailors who, etc., id. Off. 1, 25, 87.—
      • f Ut quisque ... ita (sic), with superlatives (= eo magis ... quo magis, with indefinite subjects): ut quisque est vir optimus, ita difficillime alios improbos suspicatur, the better a man is, the more difficult it is for him to, etc., Cic. Q. Fr. 1, 1, 4, § 12: ut quaeque res est turpissima, sic maxime et maturissime vindicanda est, id. Caecin. 2, 7: ut quisque (morbus) est difficillimus, ita medicus nobilissimus quaeritur, id. Clu. 21, 57: ut quisque te maxime cognatione ... attingebat, ita maxime manus tua putabatur, id. Verr. 2, 2, 10, § 27; id. Off. 1, 16, 50; 1, 19, 64: nam ut quaeque forma perfectissima ita capacissima est, Quint. 1, 10, 40.—This construction is variously modified,
      • • α With ita understood: facillime ad res injustas impellitur ut quisque altissimo animo est, Cic. Off. 1, 19, 65. —
        • β With virtual superlatives: ut quisque in fugā postremus ita in periculo princeps erat, Cic. Verr. 2, 5, 34, § 90: ut quisque optime institutus est, esse omnino nolit in vitā, si, etc., id. Fin. 5, 20, 57.—
        • γ The superlatives omitted in either clause: ut quisque aetate antecedit, ita sententiae principatum tenet, Cic. Sen. 18, 64: ut quisque aetate et honore antecedebat, ita sententiam dixit, id. Verr. 2, 4, 64, § 143: pro se quisque, ut in quoque erat auctoritatis plurimum, ad populum loquebatur, id. ib. 2, 1, 27, § 68: ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae objectus, Liv. 9, 6, 1: ut quisque maxime laboraret locus, aut ipse occurrebat, aut aliquos mittebat, id. 34, 38, 6.—And with tum = ita: nec prodesse tantum, sed etiam amari potest, tum ... ut quisque erit Ciceroni simillimus, in proportion to his resemblance, Quint. 2, 5, 20.—
        • δ With a comparative in one of the terms: major autem (societas est) ut quisque proxime accederet, Cic. Lael. 5, 19.—
        • ε Without superlative, as, according as: de captivis, ut quisque liber aut servus esset, suae fortunae a quoque sumptum supplicium est, Liv. 3, 18, 10 (for ut quisque ... ita, in temporal clauses, v. B. 3. γ infra).—
  • B Introducing a temporal clause, the principal predicate being an immediate sequence; orig. = quo tempore.
  • • 1 With perf. indic.
    • • a In gen., as soon as: principio ut illo advenimus ... continuo Amphitruo delegit viros, etc., Plaut. Am. 1, 1, 49 (201): ut hinc te intro ire jussi, opportune hic fit mi obviam, Ter. And. 590: ut abii abs te fit forte obviam Mihi Phormio, id. Phorm. 617: ut modo argentum tibi dedimus apud forum, recta domum Sumus profecti, id. ib. 859; id. Hec. 365; 752; id. Eun. 782: qui ut peroravit, surrexit Clodius, Cic. Q. Fr. 2, 3, 2: eumque ut salutavit, amicissime apprehendit, id. Rep. 1, 11, 7: qui ut huc venit ... hominesque Romanos bellicis studiis ut vidit incensos, existimavit, etc., id. ib. 2, 13, 25; cf. id. Verr. 2, 4, 22, § 48; id. Phil. 9, 4, 9; id. Brut. 8, 30: ut vero aquam ingressi sunt ... tum utique egressis rigere omnibus corpora, Liv. 21, 54, 9: ut haec dicta in senatu sunt, dilectus edicitur, id. 3, 10, 9; 23, 34, 6; 24, 44, 10.—
      • b In oblique discourse: Ariovistum, ut semel Gallorum copias vicerit, superbe et crudeliter imperare, Caes. B. G. 1, 31.—
      • c With primum, when first, as soon as ever: atque ego, ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso inquam, etc., Cic. Rep. 6, 15, 15: Siculi, ut primum videre volgari morbos, in suas quisque urbes dilapsi sunt, Liv. 25, 26, 13: ut primum lingua coepit esse in quaestu, curam morum qui diserti habebantur reliquerunt, Quint. prooem. 13.—
      • d Rarely of coincidence in time: nam ut dudum adcurrimus ad Alcesimarchum ... tum mi puto prae timore hic excidisse Cistellam, Plaut. Cist. 4, 2, 46 (716).—
      • e Ut = ex quo tempore. since: ut Brundusio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae, Cic. Att. 1, 15, 2.—
    • 2 With imperf. indic.
    • • • α In gen.: Fabii oratio fuit qualis biennio ante; deinde, ut vincebatur consensu, versa ad P. Decium collegam poscendum, Liv. 10, 22, 2: deinde ut nullā vi perculsos sustinere poterat, Quid ultra moror, inquit, etc., id. 10, 28, 20: Marcellus, ut tanta vis ingruebat mali, traduxerat in urbem suos, id. 25, 26, 15: ut vero ... exurebatur amoenissimus Italiae ager, villaeque passim incendiis fumabant ... tum prope de integro seditione accensi, id. 22, 14, 1.— And with perf. and imperf. in co-ordinate clauses: consules, ut ventum ad Cannas est, et in conspectu Poenum habebant, Liv. 22, 44, 1: ut in extrema juga ventum, et hostes sub oculis erant, id. 22, 14, 3: ut Poenus apparuit in collibus, et pauci ... adferebant, etc., id. 24, 1, 6.—
        • β Of repeated past actions, whenever: ut quaeque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, Caes. B. G. 3, 4.—
    • 3 With plupf.
    • • • α = postquam (rare): ut hinc forte ea ad obstetricem erat missa, Ter. Ad. 618: ut ad mare nostrae cohortes excubuerant, accessere subito primā luce Pompejani, Caes. B. C. 3, 63.—
        • β In epistolary style = the Engl. perf.: litteras scripsi ... statim ut tuas legeram (= litteras nunc scribo, ut tuas legi), Cic. Att. 2, 12, 4: ut Athenas a. d. VII. Kal. Quinct. veneram, exspectabam ibi jam quartum diem Pomptinium (= ut veni, exspecto), id. ib. 5, 10, 1.—
        • γ Of repeated past actions, whenever: ut cujusque sors exciderat ... alacer arma capiebat, Liv. 21, 42, 3 dub.: ut quisque istius animum offenderat, in lautumias statim coniciebatur, Cic. Verr. 2, 5, 55, § 143: ut quidque ego apprehenderam, statim accusator extorquebat e manibus, id. Clu. 19, 52: ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt, Caes. B. G. 7, 81; cf.: ut quisque arma ceperat ... inordinati in proelium ruunt, Liv. 23, 27, 5.—With ita as correl.: ut enim quisque contra voluntatem ejus dixerat, ita in eum judicium de professione jugerum postulabatur, Cic. Verr. 2, 3, 15, § 39.—
    • 4 With fut. perf., or, in oblique discourse, plupf. subj.: neque, ut quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos debemus, Cic. Or. 2, 34, 146: traditum esse ut quando aqua Albana abundasset, tum ... victoriam de Veientibus dari, Liv. 5, 15, 11 (for ut after simul, v. simul, VI.).—
  • C Introducing substantive clauses, that; always with subj. (cf. ut as interrog. adverb in dependent clauses, I. A. 3. supra).
  • • 1 In object clauses.
    • • a In clauses which, if independent, would take the imperative mood, often rendered by the Engl. infinitive.
      • • α After verbs denoting to wish, request, pray, demand, or invite: malim istuc aliis ita videatur quam uti tu, soror, te collaudes, Plaut. Poen. 5, 4, 18 (1191): equidem mallem ut ires, Cic. Att. 1, 16, 8: equidem vellem ut pedes haberent (res tuae), id. Fam. 7, 31, 2: volo uti mihi respondeas num quis, etc., id. Vatin. 7, 17: precor (deos) ut his infinitis nostris malis contenti sint, id. Q. Fr. 1, 3, 9: postulo ut ne quid praejudicati afferatis, id. Clu. 2, 5: petebant uti equites praemitterent, Caes. B. G. 4, 11: tibi instat Hortensius ut eas in consilium, Cic. Quint. 10, 34: hoc ut aliquando fieret, instabat, Sen. Clem. 2, 1, 2: illum Dolabellae dixisse (= eum rogasse) ut ad me scriberet (= me rogaret), ut in Italiam quam primum venirem, Cic. Att. 11, 7, 2: cupio ut quod nunc natura et impetus est, fiat judicium, Sen. Clem. 2, 2, 2: senectutem ut adipiscantur omnes optant, Cic. Lael. 2, 4: exigo a me, non ut optimis par sim, sed ut malis melior, Sen. Vit. Beat. 17, 3.—With ut ne = ne: Trebatio mandavi, ut, si quid te eum velles ad me mittere, ne recusaret, Cic. Fam. 4, 1, 2; Tac. H. 4, 58 fin.—Also without verb, like utinam, to express a wish; esp. in imprecations (ante-class.): ut te cum tua Monstratione magnus perdat Juppiter, Ter. Ad. 714: ut illum di deaeque perdant, id. Eun. 301; id. Heaut. 810.—
        • β After verbs expressing or implying advice, suggestion, or exhortation: ego vos hortari tantum possum ut, etc., Cic. Lael. 5, 17: quod suades ut ad Quinctium scribam, etc., id. Att. 11, 16, 4: tibi auctor sum ut eum tibi ordinem reconcilies, id. Fam. 1, 9, 26: censeo ut iter reliquum conficere pergas, I propose, id. Or. 2, 71, 200; Caes. B. C. 1, 2; Liv. 30, 40, 4: dixeram a principio ut sileremus, I had advised, Cic. Brut. 42, 157: Pompejum monebat ut meam domum metueret, id. Sest. 64, 133: equidem suasi ut Romam pergeret, id. Att. 16, 8, 2: M. Messalae et ipsi Attico dixit ut sine curā essent, exhorted, id. ib. 16, 16, A, 5.—
        • γ After verbs expressing resolution or agreement to do something: rus ut irem jam heri constitiveram, Plaut. Ps. 1, 5, 136 (550): decrevistis ut de praemiis militum primo quoque tempore referretur, Cic. Phil. 5, 2, 4: constitueram ut pridie Idus Aquini manerem, id. Att. 16, 10, 1: statuunt ut decem millia hominum in oppidum submittantur, Caes. B. G. 7, 21: Hasdrubal paciscitur cum Celtiberorum principibus ut copias inde abducant, Liv. 25, 33, 3: illos induxisse in animum, ut superbo quondam regi, tum infesto exuli proderent (patriam), id. 2, 5, 7; 27, 9, 9; 42, 25, 11: ut ne plebi cum patribus essent conubia sanxerunt, Cic. Rep. 2, 27, 63: servitia urbem ut incenderent conjurarunt, Liv. 4, 45, 1.—
        • δ After verbs of command or prohibition: imperat Laelio ut per collis circumducat equites, Liv. 28, 33, 11: illud praecipiendum fuit ut ... diligentiam adhiberemus, Cic. Lael. 16, 60: M. Aemilio senatus negotium dat ut Patavinorum seditionem comprimeret, Liv. 41, 27, 3: consul edicere est ausus ut senatus ad vestitum rediret, Cic. Pis. 8, 18: jubet sententiam ut dicant suam, Plaut. Am. 1, 1, 50 (202): hic tibi in mentem non venit jubere ut haec quoque referret, Cic. Verr. 2, 4, 12, § 28.—With ne: iis praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum legatos dimitteret, quam ipse esset remissus, Nep. Them. 7, 3.—
        • ε Verbs expressing permission: atque ille legem mihi de XII. tabulis recitavit quae permittit ut furem noctu liceat occidere, Cic. Tull. 20, 47: concedo tibi ut ea praetereas quae, etc., id. Rosc. Am. 19, 54: dabis mihi hanc veniam ut eorum ... auctoritatem Graecis anteponam, id. de Or. 1, 6, 23: ille tibi potestatem facturus est ut eligas utrum velis, id. Div. in Caecil. 14, 45: illud natura non patitur ut aliorum spoliis nostras facultates augeamus, id. Off. 3, 5, 22.—
      • b In dependent clauses implying an aim or end.
      • • α After verbs denoting direction and inclination of the mind, care, purpose, intention, or striving: ut plurimis prosimus enitimur, Cic. Ac. 2 (Luc.), 2, 6: facilior erit ut albam esse nivem probet quam erat Anaxagoras, he will be more inclined, disposed, id. ib. 2, 36, 117: ne ille longe aberit ut argumento credat philosophorum, far remote from believing = not inclined, id. ib. 2, 47, 144: qui sibi hoc sumpsit ut conrigat mores aliorum, quis huic ignoscat si, who undertakes to correct, id. Verr. 2, 3, 1, § 2: navem idoneam ut habeas diligenter videbis, care, id. Fam. 16, 1, 2: ille intellexit id agi atque id parari ut filiae suae vis afferretur, id. Verr. 2, 1, 26, § 67: pater potuit animum inducere ut naturam ipsam vinceret, id. Rosc. Am. 19, 53: cum senatus temptaret ut ipse gereret sine rege rem publicam, id. Rep. 2, 12, 23: equidem ut honore dignus essem, maxime semper laboravi, id. Planc. 20, 50: omni contentione pugnatum est ut lis haec capitis existimaretur, id. Clu. 41, 116: omnis spes ad id versa ut totis viribus terra adgrederentur, Liv. 24, 34, 12: omnis cura solet in hoc versari, semper ut boni aliquid efficiam dicendo, Cic. de Or. 2, 75, 306: se miliens morituros potius quam ut tantum dedecoris admitti patiantur, Liv. 4, 2, 8; 2, 34, 11.—
        • β Verbs of effecting: nec potui tamen Propitiam Venerem facere uti esset mihi, Plaut. Poen. 2, 6 (454): prior pars orationis tuae faciebat ut mori cuperem, Cic. Tusc. 1, 47, 112: caritas annonae faciebat ut istuc ... tempore magnum videretur, id. Verr. 2, 3, 92, § 215: sol efficit ut omnia floreant, id. N. D. 2, 15, 41: potest praestare ut ea causa melior esse videatur, id. Or. 1, 10, 44: non committam ut tibi ipse insanire videar, id. Fam. 5, 5, 3: di prohibeant, judices, ut hoc praesidium sectorum existimetur, id. Rosc. Am. 52, 151: effecisti ut viverem et morerer ingratus, Sen. Ben. 2, 25, 1: quibus nihil aliud actum est quam ut pudor hominibus peccandi demeretur, id. Vit. Beat. 26, 6.—
        • γ Verbs of obtaining: Dumnorix a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, Caes. B. G. 1, 9: quid assequitur, nisi hoc ut arent qui ... in agris remanserunt, what does he gain, Cic. Verr. 2, 3, 55, § 128: facile tenuit ut (Chalcidis) portae sibi aperirentur, Liv. 35, 51, 6: vicerunt tribuni ut legem perferrent, id. 4, 25, 13.—
        • δ Verbs of inducing and compelling: nec ut omnia quae praescripta sunt defendamus necessitate ullā cogimur, Cic. Ac. 2 (Luc.), 3, 8: civitati persuasit ut de finibus suis exirent, Caes. B. G. 1, 2: exspectatione promissi tui moveor ut admoneam te, Cic. Fam. 9, 8, 1: Parhedrum excita ut hortum ipse conducat, id. ib. 16, 18, 2: ille adduci non potest ut ... ne lucem quoque hanc eripere cupiat, etc., id. Rosc. Am. 52, 150: impellit alios avaritia, alios iracundia ut levem auditionem pro re compertā habeant, Caes. B. G. 7, 42: ut de clementia scriberem, Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit, Sen. Clem. 2, 1, 1.—
        • ε After verbs implying duty, right, rule, condition, or possibility: cum mihi ne ut dubitem quidem relinquatur, not even the possibility of doubt, Cic. Ac. 2 (Luc.), 38, 119: obsides inter se dent, Sequani ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii ut sine maleficio transeant, Caes. B. G. 1, 9: se ita a majoribus didicisse ut magis virtute quam dolo contenderent, id. ib. 1, 13: mea lenitas hoc exspectavit ut id quod latebat erumperet, Cic. Cat. 2, 12, 27: (natura) nobis insculpsit in mentibus, ut eos (deos) aeternos et beatos haberemus, id. N. D. 1, 17, 45: hoc mihi Metellus non eripuit, hoc etiam addidit ut quererer hoc sociis imperari, he gave the additional right, id. Verr. 2, 2, 68, § 164: ut vero conloqui cum Orpheo, Musaeo, Homero liceat, quanti tandem aestimatis? the privilege of conversing, id. Tusc. 1, 41, 98: respondet Socrates sese meruisse ut amplissimis honoribus decoraretur, id. Or. 1, 54, 272: meruit ut suspendatur, Sen. Ep. 7, 5: quia enim non sum dignus prae te ut figam palum in parietem, Plaut. Mil. 4, 4, 4 (1140).—So after dignus, Liv. 24, 16, 19; Quint. 8, 5, 12.—
      • c After verbs of fearing, where ut implies a wish contrary to the fear; that not: rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere se dicebant, Caes. B. G. 1, 39: vereor ut satis diligenter actum sit in senatu de litteris meis, Cic. Att. 6, 4, 2: verebar ut redderentur, id. Fam. 12, 19, 1: sin homo amens diripiendam urbem daturus est, vereor ut Dolabella ipse satis nobis prodesse possit, id. ib. 14, 14, 1: veretur Hiempsal ut foedus satis firmum sit, id. Leg. 2, 22, 58: timeo ut sustineas, id. Fam. 14, 2, 3: o puer, ut sis vitalis, metuo, et majorum ne quis amicus Frigore te feriat, Hor. S. 2, 1, 60.— So sometimes after video, with weakened force: vide ut sit, nearly = perhaps it is not (cf. Roby, Gr. 2, p. 280): considerabitis, vestri similes feminae sintne Romae; si enim non sunt, videndum est, ut honeste vos esse possitis, Cic. Fam. 14, 14, 1.—Very rarely ut stands for ne after verbs of fearing: quia nihil minus, quam ut egredi obsessi moenibus auderent, timeri poterat, Liv. 28, 22, 12 Weissenb. ad loc.: ut ferulā caedas meritum ... non vereor, Hor. S. 1, 3, 120 Jan. and Orell. ad loc. —
      • d In interrogative clauses represented as untrue, rejecting a supposition or thought with indignation (nearly = fierine potest ut): me ut quisquam norit, nisi ille qui praebet cibum? Plaut. Pers. 1, 3, 52 (132): te ut ulla res frangat, tu ut umquam te corrigas? Cic. Cat. 1, 9, 22: egone ut te interpellem? id. Tusc. 2, 18, 42: pater ut in judicio capitis obesse filio debeat? id. Planc. 13, 31: egone ut prolis meae fundam cruorem? Sen. Med. 927.—
    • 2 In subject clauses, with impersonal predicates.
    • • a With a predicate adjective.
      • • α With the idea of rule, duty, etc.: id arbitror Adprime in vitā utile esse, ut ne quid nimis, Ter. And. 61: reliquum est ut de Catuli sententiā dicendum videatur, Cic. Imp. Pomp. 20, 59: praeclarum est et verum ut eos qui nobis carissimi esse debeant, aeque ac nosmet ipsos amemus, id. Tusc. 3, 29, 73: ergo hoc sit primum ut demonstremus quem imitetur, id. de Or. 2, 22, 90: proximum est ut doceam, etc., id. N. D. 2, 29, 73: extremum est ut te orem, etc., id. Fam. 4, 13, 7: ei (Dionysio) ne integrum quidem erat ut ad justitiam remigraret, permission, id. Tusc. 5, 21, 62. —With predicates, aequum est, par (anteclass. and rare): aequom videtur tibi ut ego alienum quod est Meum esse dicam? Plaut. Rud. 4, 7, 4 (1230): non par videtur ... praesente ibus una paedagogus ut siet, id. Bacch. 1, 2, 31 (139).—
        • β In clauses expressing result and consequence: magnificum illud etiam et gloriosum ut Graecis de philosophia litteris non egeant, illud, that result of my labors, Cic. Div. 2, 2, 5: consentaneum est huic naturae ut sapiens velit gerere et administrare rem publicam, id. Fin. 3, 20, 68. —
        • γ In clauses represented as real, true, false, certain, or probable (where the acc. and inf. might be used): concedetur verum esse ut bonos boni diligant, Cic. Lael. 14, 50: sin autem illa veriora ut idem interitus animorum et corporum, etc., id. ib. 4, 14; cf.: concedant ut hi viri boni fuerin (= concedant vere factum esse ut, etc.), id. ib. 5, 18: si verum est ut populus Romanus omnis gentes virtute superarit, etc., Nep. Hann. 1, 1: de ipso Roscio potest illud quidem esse falsum ut circumligatus fuerit, angui, Cic. Div. 2, 31, 66: non est verisimile ut Chrysogonus horum litteras adamarit aut humanitatem, id. Rosc. Am. 41, 121: deos verisimile est ut alios indulgentius tractent propter parentis, alios propter futuram posterorum indolem, Sen. Ben. 4, 32, 1; so, rarum est ut, Quint. 3, 19, 3: quid tam inusitatum quam ut, etc., Cic. Imp. Pomp. 21, 62.—And after potius: multi ex plebe spe amissā potius quam ut cruciarentur ... se in Tiberim praecipitaverunt, Liv. 4, 12, 11.—
      • b With predicate nouns.
      • • α Expressing the idea of a verb which would require an object clause, with ut: quoniam ut aliter facias non est copia, Plaut. Merc. 5, 4, 30 (991): Romano in hostico morandi causa erat ut hostem ad certamen eliceret, Liv. 6, 31, 7: vetus est lex amicitiae ut idem amici semper velint, Cic. Planc. 2, 5: consensus fuit senatus ut mature proficisceremur (= decretum est a senatu), id. Fam. 3, 3, 1: fuit hoc sive meum, sive rei publicae fatum ut in me unum omnis illa inclinatio temporum incumberet, ordained by fate, id. Balb. 26, 58: tempus est ut eamus ad forum, Plaut. Mil. 1, 1, 72 (72): dicasque tempus maximum esse ut eat, id. ib. 4, 3, 9 (1102): primum est officium ut homo se conservet in naturae statu, Cic. Fin. 3, 6, 20: ejus culturae hoc munus est ut efficiat, etc., id. ib. 4, 14, 38: caput illud est ut Lyconem recipias in necessitudinem tuam, duty, id. Fam. 13, 19, 3; so, caput est ut, etc., id. de Or. 1, 19, 87: fuit hoc quoddam inter Scipionem et Laelium jus ut Scipio Laelium observaret parentis loco, id. Rep. 1, 12, 18: mea ratio in dicendo haec esse solet ut boni quod habeat id amplectar, id. de Or. 2, 72, 292; so, ratio est ut, id. Verr. 1, 11, 34: est mos hominum ut nolint eundem pluribus excellere, id. Brut. 21, 84: est hoc Gallicae consuetudinis ut, etc., Caes. B. G. 4, 5.—
        • β Expressing result and consequence: est hoc commune vitium in magnis liberisque civitatibus ut invidia gloriae comes sit, Nep. Chabr. 3, 3.—
      • c With impersonal verbs.
      • • α Including the idea of a verb requiring an object clause, with ut: convenit, victi utri sint eo proelio, urbem, agrum ... seque uti dederent, Plaut. Am. 1, 1, 71 (223): mihi cum Dejotaro convenit ut ille in meis castris esset, Cic. Att. 6, 1, 14: placitum est ut in aprico loco considerent, id. Rep. 1, 12, 18: postea mihi placuit ut, etc., id. Or. 1, 34, 155: ad Appii Claudii senectutem accedebat etiam ut caecus esset, id. Sen. 6, 16.—So after fit, it happens: fit ut naturā ipsā ad ornatius dicendi genus incitemur, Cic. Or. 2, 83, 338: potest fieri ut res verbosior haec fuerit, illa verior, it may be that, id. Att. 8, 3, 6; id. Ac. 2 (Luc.), 11, 36; id. Verr. 2, 2, 77, § 190.— So with accidit, evenit, contigit: accidit ... ut illo itinere veniret Lampsacum, Cic. Verr. 2, 1, 24, § 63; so id. Imp. Pomp. 9, 25: sed tamen hoc evenit ut in vulgus insipientium opinio valeat, id. Tusc. 2, 26, 63: utinam Caesari contigisset ut esset optimo cuique carissimus, id. Phil. 5, 18, 49.—
        • β Denoting consequence: ex quo efficitur ut quidquid honestum sit, idem sit utile, Cic. Off. 2, 3, 10: sequitur ut dicamus quae beneficia danda sint et quemadmodum, Sen. Ben. 1, 11, 1: sequitur ut causa ponatur, Cic. Or. 2, 81, 331.—
        • γ Est, in the meaning fit, or causa est: est ut plerique philosophi nulla tradant praecepta dicendi, it is a fact that, Cic. Or. 2, 36, 152: non est igitur ut mirandum sit ea praesentiri, there is no reason for wondering, id. Div. 1, 56, 128: quando fuit ut quod licet non liceret? id. Cael. 20, 48; so, in eo est ut, prope est ut, to be on the point of, to be near to: jam in eo rem fore ut Romani aut hostes aut domini habendi sint, Liv. 8, 27, 3: cum jam in eo esset ut comprehenderetur, Nep. Paus. 5, 1; id. Milt. 7, 3: jam prope erat ut ne consulum quidem majestas coërceret iras hominum, Liv. 2, 23, 14: prope est ut lamentationem exigat, Sen. Clem. 2, 6, 4.— Here belongs the circumlocution of the periphrastic future by futurum esse or fore, with ut; generally in the inf.: arbitrabar fore ut lex de pecuniis repetundis tolleretur, Cic. Verr. 1, 14, 41.—Very rarely in the indic.: futurum est ut sapiam, Sen. Ep. 117, 29.—
    • 3 In attributive clauses, dependent on nouns not belonging to the predicate.
    • • a With the idea of resolve, etc.: vicit sententia ut mitterentur coloni, Liv. 9, 26, 4: sententiam dixit (= censuit) ut judicum comitia haberentur, Cic. Q. Fr. 2, 1, 2; id. Fam. 4, 4, 5; id. Tusc. 5, 41, 119; id. Leg. 3, 15, 33.—
      • b Of agreement: fide acceptā ut remitterent eum, Liv. 24, 48, 8. —
      • c Of law, rule, etc.: praetores rogationem promulgarunt ut omnes regiae stirpis interficerentur, Liv. 24, 25, 10: senatus consultum factum est ut M. Fulvius litteras extemplo ad consulem mitteret, id. 35, 24, 2: haec ei est proposita condicio ut aut juste accusaret aut acerbe moreretur, Cic. Clu. 14, 42: Suevi in eam se consuetudinem induxerunt ut locis frigidissimis lavarentur in fluminibus, Caes. B. G. 4, 1.—
      • d Of duty: jusjurandum poscit ut quod esse ex usu Galliae intellexissent, communi consilio administrarent, Caes. B. G. 8, 6. —
      • e Of purpose, inclination, etc.: vobis dent di mentem oportet ut prohibeatis, etc., make you inclined, Liv. 6, 18, 9: causa mihi fuit huc veniendi ut quosdam hinc libros promerem, Cic. Fin. 3, 2, 8: confectio tabularum hanc habet vim (= efficit) ut quidquid fingatur aut non constet, appareat, id. Font. 2, 3.—
      • f Of effect, result, etc.: fuit ista quondam virtus ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam hostem everterent, Cic. Cat. 1, 1, 3: habet hoc virtus ut viros fortis species ejus et pulchritudo etiam in hoste posita delectet, id. Pis. 32, 81: damnatum poenam sequi oportebat ut igni cremaretur, Caes. B. G. 1, 4.—
    • 4 In clauses of manner, that, so that.
    • • a With ita, sic, adeo, tantus, talis, or tam as antecedent (v. hh. vv.; anteclass. ut qui = ut): Adeon' me fungum fuisse ut qui illi crederem? Plaut. Bacch. 2, 3, 49 (283).—
      • b With is or hic as antecedent: eos deduxi testes et eas litteras deportavi ut de istius facto dubium esse nemini possit, Cic. Verr. 2, 4, 42, § 91: ejusmodi res publica debet esse ut inimicus neque deesse nocenti possit, neque obesse innocenti (ejusmodi = talis), id. ib. 2, 3, 69, § 162: eo perducam servum ut in multa liber sit, Sen. Ben. 3, 19, 2: non eo loco res humanae sunt ut vobis tantum otii supersit, id. Vit. Beat. 27, 6: haec aequitas in tuo imperio fuit, haec praetoris dignitas ut servos Siculorum dominos esse velles, Cic. Verr. 2, 3, 38, § 87: hoc jure sunt socii ut eis ne deplorare quidem de suis incommodis liceat, id. ib. 2, 2, 27, § 65.—
      • c Without antecedents, so that: cujus aures clausae veritati sunt ut ab amico verum audire nequeat, hujus salus desperanda est, Cic. Lael. 24, 90: in virtute multi sunt ascensus, ut is maximā gloriā excellat qui virtute plurimum praestet, id. Planc. 25, 60: mons altissimus impendebat ut perpauci prohibere possent, Caes. B. G. 1, 6: accessit quod Domitius Heracleā iter fecerat, ut ipsa fortuna illum obicere Pompejo videretur, id. B. C. 3, 79: pecunia a patre exacta crudeliter, ut divenditis omnibus bonis aliquamdiu trans Tiberim veluti relegatus viveret, Liv. 3, 13, 10: fama Gallici belli pro tumultu valuit ut et dictatorem dici placeret, id. 8, 17, 6: nihilo minus ... magnas percipiendum voluptates, ut fatendum sit, etc., Sen. Vit. Beat. 12, 1.—
      • d Idiomat. with non.
      • • α Ut non, when the principal sentence is negative, without: non possunt unā in civitate multi rem ac fortunam amittere ut non plures secum in eandem trahant calamitatem, without dragging, etc., Cic. Imp. Pomp. 7, 19: flaminem Quirinalem neque mittere a sacris neque retinere possumus ut non deum aut belli deseramus curam, Liv. 24, 8, 10: non ita fracti animi civitatis erant ut non sentirent, etc., id. 45, 25, 12: nusquam oculi ejus flectentur ut non quod indignentur inveniant, Sen. Ira, 2, 7, 2: ajunt, nec honeste quemquam vivere ut non jucunde vivat, nec jucunde ut non honeste quoque, id. Vit. Beat. 6, 3: nemo in eo quod daturus es gratiam suam facere potest ut non tuam minuat, id. Ben. 2, 4, 3; cf. also: ut non conferam vitam neque existimationem tuam cum illius; neque enim est conferenda (= ut omittam conferre), Cic. Verr. 2, 4, 20, § 45.—
        • β Non ut, followed by sed quod, causal (= non quod, sed quod; rare): earum exempla tibi misi non ut deliberarem reddendaene essent, sed quod non dubito, etc., not that ... but because, Cic. Att. 14, 17, 4: haec ad te scribo non ut queas tu demere solitudinem, sed, etc., id. ib. 11, 15, 3.—Followed by sed ut: benigne accipe (beneficium): rettulisti gratiam, non ut solvisse te putes, sed ut securior debeas, Sen. Ben. 2, 35, 5; and in reversed order: quorsum haec praeterita? Quia sequitur illud, etc.; non ut eas res causam adferrent amoris, Cic. Fat. 15, 35.—Rarely nedum ut, in the sense of nedum alone, much less that, not to mention that (mostly post-class.; cf. Zumpt, Gram. § 573): ne voce quidem incommodā, nedum ut illa vis fieret, paulatim permulcendo mansuefecerant plebem, Liv. 3, 14, 6 Weissenb. ad loc.: quando enim ... fama in totam urbem penetrat? nedum ut per tot provincias innotescat, Tac. Or. 10.—
      • e Conditional or concessive.
      • • α Granting that (for argument's sake): quod ut ita sit—nihil enim pugno—quid habet ista res aut laetabile aut gloriosum? Cic. Tusc. 1, 21, 49: sed ut haec concedantur, reliqua qui tandem intellegi possunt? id. N. D. 3, 16, 41: ut tibi concedam hoc indignum esse, tu mihi concedas necesse est, etc., id. Clu. 53, 146: quae, ut essent vera, conjungi debuerunt, id. Fin. 4, 15, 40: quae natura ut uno consensu juncta sit et continens ... quid habere mundus potest cum thesauri inventione conjunctum? id. Div. 2, 14, 33: nihil est prudentiā dulcius, quam, ut cetera auferat, adfert certe senectus, id. Tusc. 1, 39, 94.—
        • β Even if, although: qui (exercitus) si pacis ... nomen audiverit, ut non referat pedem, insistet certe, Cic. Phil. 12, 3, 8: ut ea pars defensionis relinquatur, quid impediet actionem? etc., id. Ac. 2 (Luc.), 34, 108: ut quaeras omnia, quomodo Graeci ineptum appellant non reperies, id. de Or. 2, 4, 18: ut enim neminem alium nisi T. Patinam rogasset, scire potuit, illo ipso die a Milone prodi flaminem, id. Mil. 17, 46: verum ut hoc non sit, tamen praeclarum spectaculum mihi propono, id. Att. 2, 15; id. Leg. 1, 8, 23; id. Fat. 5, 9; id. Verr. 2, 3, 64, § 151; 2, 1, 45, § 117; id. Planc. 25, 62: qui, ut non omnis peritissimus sim belli, cum Romanis certe bellare didici, Liv. 36, 7, 20: neque equites armis equisque salvis tantum vim fluminis superasse verisimile est, ut jam Hispanos omnes inflati travexerint utres, id. 21, 47, 5: at enim, ut jam ita sint haec, quid ad vos, Romani? id. 34, 32, 13: ut jam Macedonia deficiat, id. 42, 12, 10: cum jam ut virtus vestra transire alio possit, fortuna certe loci hujus transferri non possit, id. 5, 54, 6; 22, 50, 2; cf.: ac jam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, Caes. B. G. 3, 9: ut desint vires tamen est laudanda voluntas, Ov. P. 3, 4, 79: ut dura videatur appellatio, tamen sola est, Quint. 3, 8, 25; 6, prooem. 15.—Ut maxime = si maxime: quaere rationem cur ita videatur: quam ut maxime inveneris ... non tu verum testem habere, sed eum non sine causā falsum testimonium dicere ostenderis, Cic. Ac. 2 (Luc.), 25, 81.—With nihilominus: quae (res) nihilominus, ut ego absim, confici poterunt, Cic. Fam. 10, 2, 2.—
        • γ Provided that: ambulatiuncula, ut tantum faciamus quantum in Tusculano fecimus, prope dimidio minoris constabit isto loco, Cic. Att. 13, 39, 2: dabo egenti, sed ut ipse non egeam; succurram perituro, sed ut ipse non peream, Sen. Ben. 2, 15, 1.—
    • 5 In clauses of purpose (final clauses; distinguished from object clauses with ut; v. C. 1., in which the verb itself contains the idea of purpose, the clause completing the idea of the verb), in order that, so that, so as to.
    • • a In gen.: quin voco, ut me audiat, nomine illam suo? Plaut. Rud. 1, 4, 17 (236): haec acta res est uti nobiles restituerentur in civitatem, Cic. Rosc. Am. 51, 149: intellego, tempus hoc vobis divinitus datum esse ut odio ... totum ordinem liberetis, id. Verr. 1, 15, 43: Caesar singulis legionibus singulos legatos praefecit uti eos testes suae quisque virtutis haberet, Caes. B. G. 1, 52.—And with ut ne, instead of ne, lest: id ut ne fiat, haec res sola est remedio, Ter. Eun. 439; v. 1. ne, I. B. 4. a.—Very rarely, ut non for ne, expressing a negative purpose: ut plura non dicam neque aliorum exemplis confirmem quantum valeat (= ut praeteream), Cic. Imp. Pomp. 15, 44; cf. d. α fin. supra.—
      • b Esp., after certain antecedents.
      • • α After id, for the purpose (ante-class.): id huc reverti uti me purgarem tibi, Plaut. Am. 3, 2, 28 (909).—
        • β After idcirco: idcirco amicitiae comparantur ut commune commodum mutuis officiis gubernetur, Cic. Rosc. Am. 38, 111: legum idcirco omnes servi sumus ut liberi esse possimus, id. Clu. 53, 146; id. Rosc. Am. 47, 137.—
        • γ After ideo and eo: non ideo Rhenum insedimus ut Italiam tueremur, sed ne quis, etc., Tac. H. 4, 73: Marionem ad te eo misi ut aut tecum ad me quam primum veniret, aut, etc., Cic. Fam. 16, 1, 1.—
        • δ After ad eam rem, ad hoc, in hoc: ad eam rem vos delecti estis ut eos condemnaretis quos sectores jugulare non potuissent? Cic. Rosc. Am. 52, 151: praebere se facilem ad hoc ut quem obligavit etiam exsolvi velit? Sen. Ben. 2, 17, 6: homo natus in hoc ut mores liberae civitatis Persica servitute mutaret, id. ib. 2, 12, 2.—
        • ε After eā mente, hac mente: navis onerarias Dolabella eā mente comparavit ut Italiam peteret, Cic. Fam. 12, 14, 1: hac mente laborem Sese ferre senes ut in otia tuta recedant Ajunt, Hor. S. 1, 1, 30.—
        • ζ After potius quam: potius ad delendam memoriam dedecoris, quam ut timorem faciat, Liv. 6, 28, 8: potius quodcumque casus ferat passuros, quam ut sprevisse Tarentinos videantur, id. 9, 14, 8.—
      • c Idiomat.
      • • α With the principal predicate, referring to the conception of the writer, understood; mostly parenthet. = the Engl. inf.: ut in pauca conferam, testamento facto mulier moritur, to be brief, etc., Cic. Caecin. 6, 17: ecquid tibi videtur, ut ad fabulas veniamus, senex ille Caecilianus minoris facere filium rusticum? to come to the drama, id. Rosc. Am. 16, 46: reliquum judicium de judicibus, et, vere ut dicam, de te futurum est, to tell the truth, id. Verr. 2, 5, 69, § 177: Murena, si nemini, ut levissime dicam, odio fuit, to say the least, id. Mur. 40, 87: ut nihil de illo tempore, nihil de calamitate rei publicae querar, hoc tibi respondeo, etc., not to complain of that time, etc., id. Caecin. 33, 95: quae cum se disposuit, et partibus suis consensit, et, ut ita dicam concinuit, summum bonum tetigit, and, so to speak, chimes in, etc., Sen. Vit. Beat. 8, 5: ecce— ut idem in singulos annos orbis volveretur —Hernici nuntiant Volscos et Aequos reficere, etc., Liv. 3, 10, 8.—
        • β Satis ut, enough to (lit. enough for the purpose of): satis esse magna incommoda accepta ut reliquos casus timerent, disasters large enough to make them afraid, Caes. B. C. 3, 10.—
        • γ Quam ut after comparatives, too much to: quod praeceptum, quia major erat quam ut ab homine videretur, idcirco adsignatum est deo, too great to come from man, Cic. Fin. 5, 16, 44: quis non intellegit, Canachi signa rigidiora esse quam ut imitentur veritatem? id. Brut. 18, 70: clarior res erat quam ut tegi ac dissimulari posset, too clear to be covered up, Liv. 26, 51, 11: potentius jam id malum apparuit quam ut minores per magistratus sedaretur, id. 25, 1, 11: est tamen aliquis minor quam ut in sinu ejus condenda sit civitas, Sen. Ben. 2, 16, 2.

ut, urspr. Form utī, arch. utei, Adv. u. Coniunct., I) Adv.: A) (wie ἵνα) als Ortsadverbium, wo, Catull. 11, 3; 17, 10. Verg. Aen. 5, 329. Ov. met. 1, 15. Vgl. Porphyr. Hor. carm. 3, 4, 29. Diom. 408, 16. Haupt Opusc. 2, 198 sq.

B) zur Bezeichnung der Art und Weise, wie ein Zustand erscheint, in welcher Weise, in welcher Art, wie, 1) zur Andeutung der Beziehung eines Zustandes auf einen anderen, wie, a) absol.: Ciceronem et ut rogas amo et ut meretur et ut debeo, Cic.: perge ut instituisti, Cic. – namentlich in Zwischensätzen, in denen man auf anderswo angedeutete Aussagen, Zeugnisse, Wahrnehmungen verweist, homo demens, ut isti putant, Cic.: gens, ut barbari credunt, sapientiā excellet, Curt.: facilius est currentem, ut aiunt, incitare, quam commovere languentem, Cic.: haec civitas Rhenum, ut supra demonst avimus, tangit, Caes. – b) mit korresp. sic, ita, item: sic sum, ut vides, Plaut.: omnia sic constitueram mihi agenda, ut tu admonebas, Cic.: ut optasti, ita est, Cic.: ita ut res sese habet, narrato, Ter.: ut tute es, item censes omnes esse? Plaut. – c) ut ut od. utut, wie immer, ut ut res haec sese habet, Plaut.: ut ut erit, rem impediri malo, Cic. ad Att. 15, 26, 4.

2) zur Angabe von Vergleichungen, a) wenn zwei Begriffe miteinander gleichgestellt werden, meistens mit einem korresp. sic, ita, item, itidem, so... wie, sic, ut avus hic tuus, ut ego, iustitiam cole, Cic.: uti initium, sic finis est, Sall.: ut ille solebat, ita nunc mea repetet oratio populi origines, Sall.: non item in oratione ut in versu numerus exstat, Sall.: ut vos hic, itidem illic apud vos meus servatur filius, Plaut. – b) wenn zwei Begriffe gleichlautend nebeneinander angeführt werden, wie... so auch, sowohl... als auch, ut cum Titanis, ita cum Gigantibus, Cic.: Dolabellam ut Tarsenses, ita Laodiceni arcessierunt, Cic.: ut credere, ita malle, Liv. – c) wenn zwei Begriffe miteinander verbunden werden, von denen der eine neben dem anderen eingeräumt wird, obgleich es nicht zu erwarten war, so wie... so, zwar... aber, Saguntini ut a proeliis quietem habuerant... ita non nocte, non die umquam cessaverant ab opere, Liv.: ut errare potuisti, sic decipi te non potuisse quis non videt? Cic. – d) in der Wendung: ut quisque mit Superl.... sic od. ita m. Superl., je mehr... desto mehr, je... desto, ut qui que est vir optimus, ita difficillime esse alios improbos suspicatur, Cic.: ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, Cic.: ut illis pulcherrimum fuit tantam vobis imperii gloriam relinquere, sic vobis turpissimum est illud tueri non posse, Cic. – mit voranstehendem ita, colendum esse ita quemque maxime, ut quisque maxime virtutibus erit ornatus, Cic. – mit fehlendem ita, ut quisque maxime perspicit, quid etc...., is prudentissimus haberi solet, Cic.: facillime ad res iniustas impellitur, ut quisque altissimo animo est, gloriae cupiditate, Cic. – mit fehlendem ita samt dem Superl., ut quaeque retro etc., Liv. 30, 10, 17. – Wenn in dem Hauptsatze kein Superl. vorhanden ist, so dient ut quisque mit dem Superl. dazu, die Gegenstände, die im Satze erwähnt werden, einzeln u. aufeinderfolgend darzustellen, corripitur flammis ut quaeque altissima (est) tellus, Ov.: ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus, Liv.: legendos Demosthenem atque Ciceronem, tum ita, ut quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus, Quint.: ut quisque aetate antecedebat (= maximus erat), ita sententiam dicebat, Cic. – Auch steht sowohl im Hauptsatz als auch im Nebensatz ein anderer Grad, maior societas est, ut quisque proxime accederet, Cic.: uti longe a luxuria, ita famae propior, Tac. – e) in der Wendung ut quis m. Compar. od. Posit., je nachdem... so, ut quis districtior accusator, velut sacrosanctus erat, Tac.: ipsa e provincia, ut quis fortunae inops, moribus turbidus, promptius ruebant, Tac. – f) in Schwüren u. Beteuerungen, so wahr, so wahr wie usw., so wahr ich wünsche, daß usw., so wahr mir Gott helfe, so usw., ita me di ament, ut ego nunc non tam meāpte causā, laetor, quam illius, Ter.: ita vivam, ut maximos sumptus facio, Cic.: si me di amabunt, ut me tuarum miseritum est fortunarum, Ter.: ita mihi atque huic sis superstes, ut ex me atque hac natus es, Ter.: ita mihi meam voluntatem comprobet, ut ego accepi, Cic.

3) zur Angabe einer erläuternden Erklärung, wie, als, Cicero ea, quae nunc usu veniunt, cecinit ut vates, Nep. – daher auch, um einen Maßstab anzugeben, nach dem ein ausgesprochenes Urteil aufgefaßt werden soll: dies geschieht a) durch ein appositionsmäßig angefügtes Substantiv od. Adjektiv, wie, als, für, laeti ut ad regem diu desideratum concessere, Liv.: horret onus ut parvo corpore maius, Hor.: homo acutus, ut Poenus, Cic.: apud me, ut bonum iudicem, argumenta plus quam testes valent, Cic. – b) durch einen selbständigen Satz, wie, wie denn, wie einmal, aiunt hominem, ut erat furiosus, respondisse, Cic.: permulta colligit Chrysippus, ut est in omni historia curiosus, Cic.: Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum etc., Caes.

4) zur Angabe eines Grundes, ausgedrückt a) durch einen relativen Satz, der nämlich, magna pars Fidenatium, ut qui coloni additi Romanis essent, Latine sciebant, Liv.: proelium, ut quod maxime umquam, pari spe utrimque commissum est, wenn irgend eins, Liv. – b) durch einen hypothetischen Satz mit si, wie wenn, als wenn, Agesilaus cum suis eo venit atque, ut si bono animo fecissent, consilium eorum, Nep.: ut si esset res mea, Cic.

5) zur Angabe eines Verhältnisses, nach dem eine Tätigkeit bemessen wird, so wie, ut potui, tuli, Cic.: ut ipse praescripserat, Nep. – bes. in Verbindung mit einem Superl., ut blandissime potest, auf das schmeichelhafteste, Cic. – u. der Superl. verstärkt durch cum, wie domus celebratur, ut cum maxime (sc. celebratur), Cic.

6) zur Angabe von Beispielen, wie, zum Beispiel, ea se sola percipere dicunt, quae tactu intimo sentiant, ut dolorem, ut voluptatem, Cic.: eādem mente res dissimillimas comprehendimus, ut colorem, saporem, calorem, Cic.

7) zur Angabe des Grades im Ausrufe (s. Brix Plaut. capt. 416), wie, ut lacrumas excutiunt mihi! Plaut.: ut ille tum humilis, ut demissus erat! ut ipse sibi displicebat! Cic.: quae postea, in eum sunt ingesta, ut sustinuit! ut contempsit ac pro nihilo putavit! Cic.

8) zur Angabe einer Frage, wie, a) einer direkten (s. Fritzsche Hor. sat. 2, 8, 1), ut vales? Komik.: ut valet? ut meminit nostri? Hor. – b) einer indirekten, videte, ut hoc iste correxerit, Cic.: credo te audisse, ut me circumsteterint, ut aperte ostentarint, Cic.

9) zur Angabe von Zeitverhältnissen, a) zur Bezeichnung eines der Haupthandlung unmittelbar vorangegangenen Ereignisses, meistens mit dem Perfect., wie, als, sobald als, ut haec audivit, Cic.: ut huc venit, Cic.: ut vidit, Cic.: m. Praes., ut me et matrem sedentes, me vero etiam legentem videt, Plin. ep. 6, 20, 5: verstärkt durch primum, ut primum loqui posse coepi, Cic.: durch subito, ut subito, wie auf einmal, Ov. – Häufig steht im Hauptsatze ein Wort wie subito, statim, das die rasche Aufeinanderfolge beider Handlungen besonders hervorhebt, ut intellectum est, quantam vim haoeret accurata oratio, tum etiam magistri dicendi multi subito exstiterunt, Cic.: me ab Appio statim diligi coeptum esse, ut simultatem deposuimus, sensi, Cic. – b) zur Bezeichnung von gleichzeitigen Handlungen, seitdem, seit (s. Nipperd. Tac. ann. 14, 53), nam viri nostri domo ut abierunt, hic tertius est annus, Plaut.: quartus decimus annus est, ex quo spei tantae admotus snm; octavus, ut imperium obtines, Tac.: vigesima nox fuit, ut cupiunt te cernere silvae, Calp.: ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae, Cic.: ut illos de re publica libros edidisti, nihil a te sane postea accepimus, Cic.: qui primus alma risit adorea, dirus per urbes Afer ut Italas equitavit, Hor.: nec quicquam ad nostras pervenit acerbius aures, ut sumus in Ponto, Ov.

II) Coniunction mit dem Konjunktiv, daß, so daß, damit, A) zur Bezeichnung einer Wirkung, u. zwar entweder 1) einer faktischen, a) nach den Ausdrücken, die den Begriff von bewirken, geschehen, erfol gen, sich ereignen, vorhanden sein, stattfinden haben, daß, sol efficit, ut omnia floreant, Cic.: fieri non potest, ut quis Romae sit, cum est Athenis, Quint.: plerisque accĭdit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant, Caes.: u. so forte e venit, ut etc., Cic.: nobis contigit, ut etc., Cic.: est, ut etc., Cic.: ex hoc nascitur, ut etc., Cic. – b) nach den Ausdrücken, die das Vorhandensein einer Eigenschaft, einer Beschaffenheit, eines Erfordernisses, übh. einer Erscheinung bezeichnen, die eine Wirkung hat, daß, mos est hominum, ut etc., Cic.: expedit omnibus, ut etc., Iustin.: mihi opus est, ut lavem, Plaut.: hic locus est, ut de moribus maiorum loquamur, Cic.: si sequitur, ut etc., Cic.: reliquum est od. restat, ut etc., Cic.: extremum est, ut te orem, Cic.: iam prope erat, ut sinistrum cornu pelleretur Romanis, Liv. – dah. steht auch ut nach den Ausdrücken certum, verum, falsum, verisimile, rectum, iustum, usitatum est u.a., Cic., Nep. u.a.

2) einer vorgestellten, a) nach den Verben wollen, wünschen, befehlen, bitten, verlangen, anraten, auftragen; beschließen, sich vornehmen; sich bestreben, sorgen; zulassen u.a., daß, equidem vellem, ut aliquando redires, Cic.: Phaëthon, ut in currum patris tolleretur, optavit, Cic.: praecipitur, ut nobismet ipsis imperemus, Cic.: quam ob rem imperabas, ut etc., Cic.: magnopere orabant, ut etc., Caes.: petunt atque orant, ut etc., Caes.: orat atque obsecrat, ut etc., Caes.: Messalae et Attico dixit, ut sine cura essent, Cic.: Voluseno mandat, ut revertatur, Caes.: constituit, ut ludi fierent, Cic.: tibi decernit, ut regem reducas, Cic.: ita censuerunt, ut P. Lentulus in custodiam traderetur, Cic.: consilium cepi, ut etc., Cic.: placuit his, ut etc., Cic.: curavi, ut bene viverem, Sen.: consulere ac prospicere debemus, ut etc., Cic.: quae (lex) permittit, ut etc., Cic.: illud natura non patitur, ut etc., Cic.: assentior, ut, quod est rectum, verum quoque sit, Cic. – b) nach den Verben fordern, ermahnen, erinnern, überreden, antreiben, zwingen, daß, tribuni plebis postulant, ut etc., Liv.: magno opere te hortor, ut etc., Cic.: haec admonui, non ut Graccho vitio darem, sed uti caveretis, ne etc., Gell.: auctor non sum, ut etc., Cic.: suasit, ut etc., Cic.: huic persuadet, uti ad hostes transeat, Caes.: impellimur naturā, ut etc., Cic.: Lentulum, ut se abdicaret praeturā, coëgistis, Cic. – c) nach den Verben fürchten, daß nicht (weil in den lat. Verben timere, metuere, vereri ein negativer Begriff enthalten ist, der auch auf den Nebensatz mit übergeht), ut sis vitalis, metuo, Hor.: timeo, ut sustineas, Cic.: vereor, ut Dolabella ipse nobis prodesse possit, Cic. – d) elliptisch für fac ut zur Anfügung eines Konzessivsatzes, gesetzt daß, angenommen daß, zugegeben daß, wenn auch (s. Madvig Cic. de fin. 2, 22, 71. Fabri Liv. 21, 47, 5), ut desint vires, tamen est laudanda voluntas, Ov.: quae ut essent vera, coniungi debuerunt, Cic.: ut quaeras omnia, ...non reperies, Cic.: verum ut hoc non sit, tamen servet rem publicam, Cic.: ut ita sit, tamen non potes hoc quasi praeclarum aliquid praedicare, Cic. – e) elliptisch zum Ausdruck des Unwillens in einer Frage, egone illam ut non amem? ego illi ut ne bene velim? Plaut.: oh! tibi ego ut credam, furcifer? Ter.: tu ut umquam te corrigas? Cic.: ut ne tegam spurco Damae latus? Hor. – f) elliptisch zum Ausdruck einer Besorgnis, daß nur, operam ut det, Plaut.: ut satis contemplata modo sis, Ter. – g) elliptisch zum Ausdruck eines Wunsches, daß doch, ut dolor pariat, quod iam diu parturit, Cic.: ut te di perduint! Ter.

B) zur Bezeichnung einer Folge, daß, so daß, 1) mit korresp. ita, sic, tam, eo, adeo, usque eo; talis, tantus, is, hic u.a.: Tarquinius sic Servium diligebat, ut is eius vulgo haberetur filius, Cic.: Siciliam Verres ita vexavit, ut etc., Cic.: non essem tam inurbanus ac paene inhumanus, ut eo gravarer, Cic.: eo rem adducam, ut etc., Cic.: paupertatem adeo facile perpessus est, ut etc., Nep.: talis est ordo actionum adhibendus, ut etc., Cic.: tantā imbueremur superstitione, ut etc., Cic.: eo erant vultu, ut etc., Cic.: Milo hoc fato natus est, ut etc., Cic.

2) ohne korrelatives Wort, arboribus consita Italia est, ut tota pomarium videatur, Varro: cuius aures clausae veritati sunt, ut ab amico verum audire nequeat, huius salus desperanda est, Cic.: ruere illa non possunt, ut haec non eodem labefacta motu concĭdant, Cic.: fuit et disertus, ut nemo Thebanus ei par esset eloquentiā, Nep.

C) zur Bezeichnung einer Absicht, daß, damit, 1) mit einem demonstrativen ideo, idcirco, ad eam rem u.a.: legum idcirco omnes servi sumus, ut liberi esse possimus, Cic.: neque hāc nos patria lege genuit aut educavit, ut nulla quasi alimenta exspectaret a nobis, Cic.

2) meistens ohne ein hinweisendes Wort, Romani ab aratro abduxerunt Cincinnatum, ut dictator esset, Cic.: haec acta res est, ut nobiles restituerentur in civitatem, Cic.: esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edas, Cornif. rhet.: constituerunt, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, Caes.

ut, uti [CL] 1 (introducing equivalent, comparator, or sim. expr., esp. correl. w. sic, talis, or sim.) as, in the way or manner that or of (also in context of simile). b (w. ref. to statement of manner or sim.) in accordance or conformity with the way that. infidelem non tam ferro, igne, machinis, ut alias gentes, quam solis minis vel judiciorum concussionibus ‥ subjugavit Gildas EB 5; sapiens ‥ permanet ut sol [cf. Sirach xxvii 12] Bede Sam. 501C; venerabilis Oda ut vernum floruit rosis Byrht. V. Osw. 403; 1088 dedi ‥ monachis omnes dignitates ‥ fossam et furcas cum aliis libertatibus uti tunc temporis tenebam de rege Cart. Blyth I 208; ut ‘convenire’ [equivoce dicitur] sic et ‘conveniens’ Balsh. AD 53; Rogerio per baculum pastoralem ut eo tempore moris erat cenobii curam ‥ commisit Ord. Vit. VIII 18 p. 381; 1205 per tale servicium ut Ricardus de W. illam tenuit Ch. Chester 296; optulerunt ducatum Aquitanie ut eum pater suus tenuit et quod spem dedit plura habendi Avesb. f. 106b; albaras est morfea alba ut lac SB 10.  b fecit ut ille suaserat Bede HE V 12; cum ‥ Christiani murum, ut proposuerant, fregissent Asser Alf. 27. 2 (introducing instance) (such) as, (also) as for example, such as. amphibracus, pars ex utraque parte brevis, ut ‘ibi’ et ‘ubi’ Osb. Glouc. Deriv. 60; in litteris inchoare possumus a comparatione, per quam dilucidatur narratio, ut si rex diceret ‥: ‘sicut in fornace flammarum apex inestuat, sic ire fervor ‥ flammescit in pectore nostro’ Garl. PP 60; duo sunt [arguendi genera] ad intellectum, ut dyalecticum et demonstrativum Bacon Tert. sup. 75; potest reperiri causa precisa de planetis splendidis, ut [v. l. et] maxime de sole et luna, Venere, Mercurio, et Jove, quare non scintillant Id. Persp. II 3. 7. 3 (introducing pred. expr., esp. of status or capacity) as (being). ut miser veni, et miserrimum me inveni Anselm (Or. 10) III 37; de rebus ecclesiasticis ut simplex ecclesie filius sincere fari dispono Ord. Vit. prol. p. 3; [Dei filius] in Bethleem ‥ in cunabulis inventus ac ut Deus adoratus est Ib. I 2 p. 8; accusabatur certis de causis, ut qui cives Theodfordenses plures occidi jussit M. Par. Maj. I 458 (cf. Fl. Worc. I 135). 4 (introducing cl. giving reason or sim.) inasmuch as, as. monstra esse in paludibus ‥ credere profanum est, ut non illuc fluant gurgites quo inmane monstrum ingreditur Lib. Monstr. I 34; rem ut erat ‥ lacrimabilis omni familiae ‥ episcopo sancto revelavit V. Cuthb. IV 3; magistros et scriptores ‥ habebat, legere ut non poterat Asser Alf. 25; ille ut erat clemens, desolato adolescenti compatiens, robur exercitus Francorum excivit Ord. Vit. I 24 p. 182; divinitus preceptum accepit, ut se cum sua sobole circumcideret, non ut ipse Deus aliquid superfluum in homine creasset, quod postea juberet abscidi, sed ut inter alias gentes hoc corporis signo electi viri soboles nosceretur M. Par. Maj. I 7 (= Flor. Hist. I 9). 5 at the time that, as, when. b (w. statim or sim.) as soon as. c from the time that, since. ut audivit ‥ extimuit multum Bede HE II 6; imperator Henricus, ut audivit ‥ suffusus ‥ lacrimis judicia Domini vera magnificavit Gosc. Edith 290; ut ‥ ulcus in corpore fratrum prospexit ‥ ad archiatrum properavit Ord. Vit. VI 9 p. 72; imperator ut veraci rumore comperit quod R. ‥ imperatorem superaverit ‥ valde timuit Ib. VII 5 p. 175; hec ‥ ut ad ‥ probabilium virorum notitiam attingissent ‥ furore succensi sunt G. Cold. Durh. 4; ut ‥ Merlinus ad regis presentiam perduceretur [M. Par. Maj. I 222: cum ‥ Merlinus ad regis presentiam perductus fuisset], exposuit ei de morte nobilium memoratorum Flor. Hist. I 245.  b Æthelwulfus rex ‥ Britanniam ‥ adiit, statimque ut ingreditur ‥ dominio Burgredi subdit Asser Alf. 7; statim ut sonitus latrorum audivit, priusquam videret, insurgens ‥ in eos Ib. 97; mox ‥ ut diis suis sollempnitates debitas peregissent ‥ residuum diei in ludis componendis perficere satagebant M. Par. Maj. I 74.  c sunt quadringenti deciesque quater simul octo / sunt anni, peperit ut pia virgo Deum, / fortes ad validos Angli venere Britannos Garl. Tri. Eccl. 17. 6 (introducing speaker's or writer's comment or sim., esp. parenth.) as. ut puto Gildas EB 1; si quid nimirum, ut vereor, supra modulum meum facio Theod. Pen. pref. p. 177; miserabiliter, ut post patuit, daemonica fraude seductus Bede HE V 13; c739 ut ait egregius apostolus (Lit. Papae) Ep. Bonif. 21; tota ‥ gens, ut dignum erat, in adventu senioris ‥ gavisa est Asser Alf. 13; venit ad eum miles ‥ petens, ut mos Christianis est, ejus benedictionis gratiam Byrht. V. Osw. 428; ut Lucas refert Ord. Vit. I 4 p. 12; ut mihi videtur Ailr. Comp. Spec. Car. 36. 644A. 7 (introducing consec. cl., esp. correl. w. ita, sic, tam, talis, tantus, or sim., also w. qualifying or limiting force) that (sts. w. indic.). si non es ‥ talis audaciae ut inter veridicas rationalis secundae a nuntiis derivationis creaturas non pertimescas libertatis aureae decenti nota inuri Gildas EB 1; gigantes ‥ tam inormis alebat magnitudo ut eis omnia maria pedum gressibus transmeabilia fuisse perhibeatur Lib. Monstr. I 54; in tantum ‥ novi doloris molestia angebatur ut sedere aut stare vel jacere nequisset Felix Guthl. 45; campus ‥ tanta ‥ flagrantia vernantium flosculorum plenus ut omnem ‥ fetorem ‥ effugaret ‥ suavitas odoris Bede HE V 12; ita quippe immortalis factus est ille ut possit non mori si non peccaret; sin autem peccaret, moreretur Id. Gen. 32B; c775 tibi ‥ terram ‥ concedo ita ut quicquid de ea agere volueris liberam per omnia in perpetuo potestatem teneas Ch. Roff. 15; in jejuniiss et orationibus et vigiliis Deo serviens ita ut etiam miraculorum signis claruit Alcuin WillP 1; regi et optimatibus honorabilis effectus est in tantum ut ei ‥ possessiunculas ‥ contulerunt Ib.; sex candelas ‥ capellanos facere jussit ut unaquaeque candela duodecim uncias pollicis ‥ in longitudine haberet Asser Alf. 104; iste ‥ regem ad hoc maxime provocavit ut clericos a monasteriis expulit et ut nostris ordinibus contulit Byrht. V. Osw. 427; c1073 tantum ‥ sanctae aecclesiae casum ‥ sentio ut tedeat me vitae meae Lanfr. Ep. 1 (1); fronti gentilis illisit, tam validis viribus ut osse penetrato cerebrum violaretur W. Malm. GP III 100; 1187 neque meliores sumus quam patres nostri ut fluctus hujus seculi deliciando siccoque pede transvadare debeamus Ep. Cant. 97; divina scriptura ‥ composita est sic: ut in quadam sui parte per verba significet hujus mundi creaturas Gros. Cess. Leg. I 9 p. 49; 1423 in tantum ‥ habemus vos ‥ recommissos ut quicquid a nobis ‥ petere decreveritis, concedere nos oportebit Amund. I 149. 8 a (w. vb. expr. causation, force, permission, or sim.) that. b (w. vb. expr. hindrance, prevention, or sim., in quot. ut non) that. a Hadrianus ‥ ut episcopus ordinaretur obtinuit Bede HE IV 1; coegerat ‥ eos inminens hiems ut ubicumque potuissent quieti manerent Ib.; si mihi divina gratia ‥ donaverit ut ‥ vivere queam Ib. IV 26 p. 271; 1269 preceptum est quod distringeretur ut veniret facturus finem CBaron 72.  b quid ‥ obstat ut non dicamus eum Gabrielem in visione ‥ vidisse Andr. S. Vict. Dan. 93. 9 (w. compar., quam ut) than that. c1075 majorem ‥ dilectionem puto quod a me nemo valet exigere quam ut velim eum tamquam me ipsum diligere Anselm (Ep. 44) III 157; notius est quam ut nostro indigeat illustrari relatu W. Malm. GR I 34; est majestatis illius essentia ‥ subtilior quam ut crasso possit corde comprehendi G. Hoyland Ascet. 274D; s1164 dum vidit in ipso habitu [monachali] caputium minoris quantitatis quam ut toti congrueret A. Tewk. Add. Thom. 30. 10 (introducing event, happening, or circumstance, w. impers. vb.) that; b (fore or futurum esse ut or sim., as subst. for fut. pass. inf.). absit ut vobis eveniat quod sequitur Gildas EB 49; 673 placuit omnibus ‥ ut ‥ semel in anno congregemur Conc. HS III 120 (= Bede HE IV 5 p. 216); unde factum est ut ipsa nocte reliquiae adlatae foris permanerent Bede HE III 11; c775 necesse est ut in presenti pietatis insistat operibus Ch. Roff. 15; quid justius quam ut ille cui datur pretium majus omni debito, si debito datur affectu, dimittat omne debitum? Anselm (CurD II 20) II 132; barbarum ‥ morem regionis esse ut qui evaserant ‥ naufragium, in terra invenirent periculum W. Malm. GR II 228; decet utique ut sicut nove res mundo cotidie accidunt, sic ad laudem Dei assidue scripto tradantur Ord. Vit. prol. p. 2; accidit ut scientissimi plerique se nesciendo senescant Gir. TH intr. p. 5; non decet ut rutili plumbum miscebitur auro Gower VC V 27; brevi factum est ut multis legibus ‥ in unum conscriptis hi viri nobiles ad regem suum non inexpectati redierunt Ferr. Kinloss 14.  b admonitus ergo in somnis est ut patrem patriae Dunstanum adeat, commissa mala deplangat, futurum esse ut amissum lumen per eum recipiat Osb. Mir. Dunst. 2; futurum ut hec rex Anglorum audiens tributum sancti Petri merito Nicholai subtraheret W. Malm. GP III 115. 11 (introducing proviso or sim., w. ea conditione or sim.) that. susceperunt ‥ qui advenerant, donantibus Brittanis locum habitationis inter eos ea condicione ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent Bede HE I 15; Saxones cum ‥ paganis ea condicione ut ab eis discederent, pacem pepigerunt Asser Alf. 43; c1127 hac sc. disposicione et pactone constituta ut ‥ monachi ‥ sibi eligant personam Regesta Scot. 8; c1168 cedere non vult ea condicione ut rex perpetuo concedat debitam ecclesiae libertatem J. Sal. Ep. 240 (238); s1382 concessa fuit regi per clerum una decima ‥, condicionaliter tamen ‥ ut ‥ rex manus apponat defensioni ecclesie Wals. YN 336. 12 (introducing final cl., also correl. with ita, idcirco, or sim.) in order that, so that, whereby. b (ut ita dicam or sim.) if I may express it thus, so to speak. nunc cives, nunc hostes vincebant ut in ista gente experiretur Dominus solito more praesentem Israelem, utrum diligat eum an non Gildas EB 26; quibus [oraculis] ‥ opusculi nostri molimen, ita ut ne ‥ invidorum imbribus extet penetrabile ‥ contegatur Ib. 37; 686 (13c) ut ne aliquis in posterum sit adversitas propria manu signum sanctae crucis expressi CS 67; ob id solum, ut ‥ habitudo corporea ‥ perornetur Aldh. VirgP 58 p. 317; volumus esse simplices sine hypochrisi et sapientes ut [AS: þæt] declinemus a malo et faciamus bona Ælf. Coll. 101; Haroldus ‥ ut se magis commendaret, ultro ‥ post mortem Edwardi regnum Anglicum sacramento firmavit W. Malm. GR II 228; senectutis vicia ‥ vel omnino vitant vel, ut minime officere possint, levant ac mitigant Gir. SD 64; haec tamen idcirco diximus ut quis sit in silentio et solitudine cellae fructus spiritualis, ex parte aliqua vobis ostenderemus Ad. Scot QEC 820B.  b ut nil in illo aliud quam splendor et gratia flosque ut ita dixerim varius bonorum operum videatur Bede Tab. 476C; velocitatis et, ut ita dicam, anticipationis ‥ mensura nequaquam latet Id. TR 42; 1116 erat ‥ aliquantulum corpulentus, mediocris persone, et honestam, ut ita dicam, cheriem habebat (Lit. Episc.) Ord. Vit. VI 9 p. 126; delicatiora siquidem minus nutriunt, magis communia et alimenti, ut ita dixerim, pinguioris J. Sal. Pol. 659D; eos referunt, ut ita loquar, virgines et intactos P. Blois Ep. 94. 296A; cupitis ‥ tali, ut ita dicatur, celeumate laborem votivum consummari V. Har. prol. 1b; 1373 dedecori seu, ut ita loquamur, vilenie Foed. VII 20. 13 (introducing cl. expr. object or purpose of effort, caution, attention, or sim.) that. cave ut, ubi lucem putaveris, ne a tenebris obcaeceris Felix Guthl. prol.; videris mihi quasi non curare ut me doceas sed tantum ut rationes meas obstruas Anselm (Gram. 11) I 155; luctabatur valide ut cogitationem alias averteret W. Malm. GP IV 137; 1170 officiales domini regis provida nimis cautela et perniciosa nobis circumspectione precaverant ut archiepiscopus et sui ‥ nichil ‥ invenirent preter domos vacuas J. Sal. Ep. 300 (304 p. 714); cum febris iracundie mentem accendit, vide ut ephemera sit Neckam NR II 191; rex ‥ suspiciosissima zelotipia decoctus nichil aliud agebat quam ut [uxor] non tangeretur ab alio Map NC II 22 f. 31. 14 (introducing indir. command) that. qui sepe cum masculo aut cum pecude fornicat, x annos ut peniteret judicavit Theod. Pen. I 2. 2; ammonebat ‥ illum sedulo ut confiteretur Bede HE V 13; pro his qui fidem ex Hibernensibus receperunt ‥ postulavit [Patricius] ‥ ut ne a barbaris †consumentur [v. l. consumerentur] in aeternum Nen. HB 197; orantes ‥ Deum ut ne illusor omnis boni in hoc aedificio gaudium victoriae haberet Eddi 23; nos pueri rogamus te, magister, ut [AS: þæt] doceas nos loqui Latialiter recte Ælf. Coll. 89; Frollo mandavit ‥ Arturo ut ipsi soli duellium inissent et cui victoria proveniret alterius regnum optineret G. Mon. IX 11; c1163 prohibeo ut non veniatis in terras ad ‥ auxilia colligenda Regesta Scot. 252; 1208 prohibeo ‥ ut nemo illos ‥ injuste detineat Ib. 481; implorare poterit ut sibi distrahere liceat Ric. Angl. Summa 41 p. 111; c1250 hoc decretum ‥ precipimus observari, ut ne quis choreas cum larvis ‥ in ‥ plateis ducat vel sertatus ‥ incedat MunAcOx 18; jussit Merlinum vatem ‥ quaerere, ut consilio ipsius quod desiderabat implere potuisset M. Par. Maj. I 222. 15 (introducing expr. of intent, wish, or sim.) that. qui non vult peccatoris mortem sed ut convertatur et vivat Gildas EB 29; cupimus ut hostes ecclesiae sint nostri ‥ hostes Ib. 92; Dei ‥ voluntatis est ut ad Columbae monasteria ‥ pergat Bede HE V 9; 836 confido ut ‥ Jhesus Christus meas iniquitates ‥ delere faciat CS 416; omnes accolae illius terrae conjuraverunt ut nullum unquam regem super se ‥ regnare permitterent Asser Alf. 13; decreverant ‥ Christiani, ut Æthered rex ‥ contra duos paganos reges sumeret proelium Ib. 38; omnes totius Anglie optimates ‥ sacramento adegit et obstrinxit ut ‥ Matildam ‥ dominam susciperent W. Malm. HN 451; confirmative sive adjunctive [conjuncciones] ‥ ‘quod’ quidem magis presencium et preteritorum est, ‘ut’ futurorum, ut ‘vide quod bene fecerit, precor ut bene faciat’ Ps.-Gros. Gram. 57; deliberans ‥ apud se ut locum ubi tot nobiles jacebant memorabilem faceret M. Par. Maj. I 222; s1243 imperator ‥ comminabatur cardinalibus ut omnia ‥ solo tenus complanaret Flor. Hist. II 262. 16 (introducing expr. of fear or sim.) that. nec verendum erat ut ad cenam alienam quispiam incitatus impudenter irrueret J. Sal. Pol. 731D; nec timet [murus] ut quis eum pedes aut equus [l. eques] aggrediatur L. Durh. Dial. I 329; veritus ut occasionem potiundi oppidi, si armis certaret, in presentia amitteret, dolo hostem deludit P. Verg. XIII p. 226. 17 (introducing indir. statement) that, (also w. impl. ref. to manner) how. 705 communi consensione condixerunt ut ‥ in loco qui dicitur Bregunt ford omnes advenissent reges Wealdhere Ep. 22; c802 de Constantino imperatore legimus, dum baptizatus fuerit, ut die quarta hujusmodi statuisset legem Alcuin Ep. 245 p. 396; c1198 vides ut folium / quod vento rapitur / in altum tollitur / et subito deprimitur (Pol. Poems) EHR V 317; nuncii ‥ revertentes tulerunt epistolam a Cesare ut Antipatrum in exilium daret vel, si mallet, morte dampnaret M. Par. Maj. I 88 (= Flor. Hist. I 95); fecit proclamari ut ‥ paratus erat ‥ ad plenum persolvere Croyl. 31. 18 (w. subj. in main cl., introducing wish, prayer, or sim.) o that ‥! would that ‥!. ut tanta temporis nostri gloria transitorie non pertranseat Gir. TH pref. p. 21. 19 the first note or degree of Guido d'Arezzo's hexachords (originally the first syllable in the first line of the hymn to St. John the Baptist beginning ut queant). UT queant laxis REsonare fibris / MIra gestorum FAmuli tuorum, / SOLve pollutos LAbii reatus, / Sancte Johannes Bacon Tert. 301; ut queant laxis resonare fibris, viz. syllabam cujusque metri que sunt sex, sc. ut re mi fa sol la Odington 96; sex voces sive sex nomina vocum a Guidone conceduntur, viz. ut re mi fa sol la, quibus tota musica conformatur Tunst. 219b; omne ut incipiens in c canitur per naturam cum suis sequentibus Ib. 222b.

ŭt, (2) ŭti.

I adverbe relatif-interrogatif (exclamatif) et indéfini :

A adv. relatif, ¶ 1 comme, de la manière que : a) Ciceronem et ut rogas, amo, et ut meretur et ut debeo Cic. Q. 3, 9, 9, jʼaime ton fils et comme tu mʼen pries et comme il le mérite et comme je le dois ; b) [en parenth.] : quamvis fuerit acutus, ut fuit Cic. Ac. 2, 69, quelque pénétrant quʼil ait été, comme il (et il) lʼa été ; si virtus digna est..., ut est Cic. Fin. 4, 51, si la vertu est digne..., comme elle lʼest réellement ; cf. Cic. Tusc. 1, 41 ; de Or. 1, 230, etc. ; incumbite in causam..., ut facitis Cic. Phil. 4, 12, appliquez-vous à cette cause..., comme vous le faites [continuez...], cf. Cic. Fam. 7, 1, 5 ; c) [en corrél. avec sic, ita ] : sic (ita)... ut, de même que ; ut... sic (ita), de même que... de même, v. sic, ita || ut... sic (ita) [avec idée dʼoppos.], si... du moins, en revanche : Cic. Phil. 5, 1 ; Liv. 21, 8, 1 ; 21, 11, 5, etc. || ut... sic (ita), et surtout ut quisque avec le superl.... sic (ita) avec le superl. [marquant une proportion], selon que... ainsi, plus... plus... : ut quisque ætate antecedebat, ita sententiam dixit ex ordine Cic. Verr. 2, 4, 143, selon que chacun avait la préséance de lʼâge, il... = chacun exprima son avis dans lʼordre de préséance que lʼâge conférait, cf. Cic. CM 64 ; ut quisque iis rebus tuendis præfuerat, ita Cic. Verr. 2, 4, 140, au fur et à mesure que qqn avait été préposé à la garde de ces objets... = dans lʼordre où chacun avait été... Cic. Att. 14, 1, 2 ; Cæs. G. 2, 19, 6 ; ut quæque res est turpissima, sic maxime vindicanda est Cic. Cæc. 7, plus un acte est odieux, plus on le doit châtier énergiquement, cf. Cic. Clu. 57 ; Verr. 2, 2, 27 ; Off. 1, 50, etc. || hæc ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt Cic. de Or. 2, 174, cet exposé, dans la mesure où il pouvait être abrégé, je lʼai abrégé ; ut maxime potuimus Cic. Div. 2, 1, le plus que jʼai pu ; d) te semper colam, ut quem diligentissime Cic. Fam. 13, 62, je te serai toujours dévoué autant quʼon peut lʼêtre à qqn au monde || (societas) major est, ut quisque maxime accedit Cic. Læl. 19, les liens de la société sont plus étroits à mesure que les membres se touchent de plus près || eruditus sic, ut nemo magis Nep. Epam. 2, 1, savant tel que personne ne lʼétait davantage, cf. Hor. S. 1, 5, 33 ; 2, 8, 48 ; e) en corrél. avec perinde, pro eo, selon que, v. perinde, et pro, cf. Cic. Clu. 70 ; Liv. 7, 6, 8 ; Metell. d. Verr. 3, 126 ; f) en corrél. avec idem, item, aliter, etc. : eisdem fere verbis ut disputatum est Cic. Tusc. 2, 9, à peu près dans les mêmes termes que ceux de lʼexposé ; eodem modo ut Cic. Ac. 2, 47, de la même manière que, ou item ut Cic. Verr. 2, 4, 21 ||par exemple, ainsi, comme : in libero populo, ut Rhodi, ut Athenis Cic. Rep. 1, 47, chez un peuple en république, comme à Rhodes, comme à Athènes, cf. Cic. Rep. 2, 2 ; Ac. 2, 76 ; Fin. 5, 38 ; de Or. 3, 59 ; [après ponctuation forte] Cic. Br. 292 ; [en part.] ut si, comme par exemple si : Cic. Inv. 1, 26 ; 2, 48 ; Off. 1, 45 ; de Or. 3, 114 ; ut cum Quint. 1, 6, 22 ; 3, 8, 30 ; 9, 3, 63, etc. ; g) ut si = quasi, tamquam Cic. Fam. 7, 20, 1 ; Q. 1, 1, 6 ; Off. 1, 42 ; similes sunt, ut si Cic. CM 17, ils sont comme si ¶ 2 ut ut = utcumque, de quelque manière que : id, ut ut est... Pl. Bacch. 1191, cela, comment quʼil en soit..., cf. Pl. Most. 545, etc. ; Ter. Phorm. 531, etc. ; Cic. Att. 15, 26, 4 ¶ 3 [dans une subordonnée dʼapparence interrogative, v. Gaffiot, 1909 , p. 31 sqq. ] : hanc rem ut factast eloquar Pl. Amph. 1129, je te raconterai la chose de la manière quʼelle sʼest passée, cf. Pl. Amph. 460 ; 559 ; Men. 679 ; dico ut res se habet Pl. Bacch. 1063, je dis ce quʼil en est, cf. Pl. Trin. 749 ; Merc. 351, etc. ; Ter. Ad. 513 ; 559 ; Virg. G. 1, 57 ; Catul. 61, 77 ; 62, 8 ¶ 4 comme = en tant que [comme ὡς], dans la pensée que, avec lʼidée que : canem et felem ut deos colunt Cic. Leg. 1, 32, ils honorent le chien et le chat comme des dieux, cf. Cic. Rep. 1, 18 ; habuit ei honorem, ut proditori Cic. Verr. 2, 1, 38, il lʼa honoré comme un traître ¶ 5 en tant que, étant donné que, vu que : a) avec est, erat [sorte de parenth. explicative] : permulta alia conligit Chrysippus, ut est in omni historia curiosus Cic. Tusc. 1, 108, il y a une quantité dʼautres faits recueillis par Chrysippe, car il se plaît à toute espèce de recherches dʼhistoire, cf. Cic. Phil. 2, 106 ; Verr. 2, 2, 88 ; Cæs. G. 3, 8, 3 ; 7, 22, 1 ; C. 2, 8, 3 ; magnifice, ut erat copiosus Cic. Verr. 2, 1, 65, somptueusement, vu sa richesse, cf. Cic. Verr. 2, 5, 3 ; b) [avec dʼautres verbes] : Pl. Most. 26 ; Ps. 278 ; Rud. 303 ; Truc. 576 ; Ter. Andr. 737 ; hæc ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter prædicant Cæs. C. 2, 39, 4, ce succès, ils le grossissaient quelque peu eux-mêmes, car lʼhomme aime à se vanter : ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant Cæs. G. 5, 43, 5, [il eut ce résultat quʼun très grand nombre dʼennemis furent tués], vu quʼils sʼétaient massés au pied même du retranchement et que les derniers ne permettaient pas la retraite aux premiers, cf. Cæs. G. 2, 23, 1 ; 6, 7, 7 ; 7, 88, 1 || [avec lʼimpf. fréq. dans Tite Live ] : Liv. 10, 22, 2, etc. || [en part.] Tac. G. 22, ut apud quos hiems occupat, en tant que (vu que) chez eux lʼhiver dure || [sens restrictif] autant que : Cic. Fam. 1, 2, 4 ; Pomp. 70 ; c) [sans verbe] étant donné, vu, eu égard à : ista exposuisti, ut tam multa, memoriter Cic. Fin. 4, 1, tous ces objets, tu nous les as exposés, vu leur nombre, avec une mémoire admirable ; orationes Catonis, ut illis temporibus, valde laudo Cic. Br. 294, les discours de Caton, pour son temps, je les loue fort ; Themistocles, ut apud nos perantiquus, ut apud Athenienses non ita sane vetus Cic. Br. 41, Thémistocle, qui, très ancien par rapport à nous, nʼest pas tellement vieux par rapport aux Athéniens ; Diogenes liberius, ut Cynicus Cic. Tusc. 5, 92, Diogène, un peu librement, en philosophe cynique quʼil était [répondit], cf. Cic. Tusc. 1, 15 ; ut in secundis rebus Liv. 23, 14, 1, chose naturelle dans la prospérité ¶ 6 en tant que ; [joint au relatif, forme une expression causale ut qui, suivie du subj.] vu quʼil, car il : Pl. Capt. 243 ; Cic. Phil. 11, 30 ; Cæs. G. 5, 31, 6, v. qui ||

B employé comme interrog. : ¶ 1 [direct ou exclamatif] comment, comme, de quelle manière : ut vales ? Pl. Most. 718, comment vas-tu ? cf. Merc. 392, etc. ; Hor. S. 2, 8, 1 ; Ep. 1, 3, 12 ; Liv. 10, 18 ; ut totus jacet ! Cic. Att. 7, 21, 1, comme il est totalement effondré ! quæ ut sustinuit ! immo vero ut contempsit ! Cic. Mil. 64, ces accusations, comme il les a supportées ! que dis-je ? comme il les a méprisées ! cf. Cic. Fin. 5, 61 ; Att. 3, 11, 2 ¶ 2 [indirect] : videmusne, ut pueri aliquid scire se gaudeant ? Cic. Fin. 5, 48, voyons-nous [mieux en fr., voyez-vous] comment les petits enfants se réjouissent de (prennent plaisir à) savoir ? cf. Cic. Amer. 135 ; CM 31 ; Verr. 2, 1, 115 ; credo te audisse, ut me circumsteterint Cic. Att. 1, 16, 4, je crois que tu as su comment ils se sont dressés autour de moi, cf. Cæs. G. 1, 43, 7 ; 1, 46, 4 ||

C adverbe indéfini, en qq. manière [sur la relation entre lʼacception « relative » et lʼacception « indéfinie » v. Gaffiot, 1930 , p. 161 sqq. ] : ¶ 1 [avec le subj. de souhait] litt^t , puisse en qq. manière, dʼune manière ou dʼune autre : ut te di deæque perduint ! Ter. Haut. 810, puissent les dieux et les déesses causer ta perte ! v. qui 2 § 8 ¶ 2 [dans une prop. interrog. avec le subj. de protestation] est-il admissible en qq. manière que ? lʼapparence vraiment que ! me ut quisquam norit, nisi qui præbet cibum ? Pl. Pers. 132, qqn en qq. manière me connaîtrait... ? lʼapparence vraiment que personne me connaisse, à part qui me fournit la pitance ! te ut ulla res frangat ! Cic. Cat. 1, 22, lʼapparence que rien te brise ! cf. Cic. Tusc. 2, 42 ; Planc. 31 ; Sest. 17 || avec ne : utine prius dicat ? Pl. Rud. 1063, il parlerait le premier ? cf. Pl. Merc. 576 ¶ 3 [dans des prop. au subj. marquant la supposition ou la concession, litt^t , à supposer en qq. manière que, mais devenu et senti à la longue dans la langue comme une conj.] à supposer que, en admettant que [nég. non ] : prudentiam, ut cetera auferat, adfert certe senectus Cic. Tusc. 1, 94, la vieillesse, à supposer quʼelle emporte tout le reste, apporte du moins la sagesse, cf. Cic. Tusc. 1, 49 ; Nat. 3, 41 ; Att. 3, 7, 1 ; Mil. 46 ; Cæs. G. 3, 9, 6 || [ellipse du verbe] Sen. Rem. 4, 2.

II conj.

A avec ind. ; [sens temporel] : a) quand : [avec le pf. ind.] ut venit..., ut vidit..., existimavit Cic. Rep. 2, 25, quand il fut venu... et quʼil eut vu..., il pensa, cf. Cic. Rep. 1, 17 ; Verr. 2, 4, 48 ; Phil. 9, 9 ; Br. 30 ; 151, etc. ; Liv. 3, 10, 9 ; 23, 34, 6 ; 24, 44, 10 || ut primum, aussitôt que : Cic. Rep. 6, 15, ou statim, ut Cic. de Or. 2, 313, ou simul ut Cic. Phil. 3, 2, ou continuo, ut Cic. Verr. 2, 4, 48, cf. ut..., confestim Cic. Off. 3, 112, quand... aussitôt || [avec pf. joint à lʼimp.] : ut ventum est et habebant Liv. 22, 44, 1, quand on fut arrivé et comme ils avaient, cf. Liv. 22, 14, 3 ; 24, 1, 6 || [avec prés. hist.] Pl. Merc. 100 || [pqpf. du style épistol.] : scripsi, statim ut legeram Cic. Att. 2, 14, 4, jʼécris aussitôt après avoir lu, cf. Cic. Att. 5, 10, 1 || [av. impf.] : ut Hortensius reducebatur..., fit obviam ei... Cic. Verr. 1, 1, 18, dans le temps quʼHortensius était ramené..., se présente à lui... ; b) depuis que [avec pf. ind.] : ut ab urbe discessi... Cic. Att. 7, 15, 1, depuis mon départ, de la ville..., cf. Cic. Att. 1, 15, 2 ; Br. 19 || [avec le prés.] : ut imperium obtines Tac. Ann. 14, 53, depuis que tu tiens le pouvoir.

B conj. avec subj., ¶ 1 voir à I C § 1 ut = utinam et § 3 ut, à supposer que ¶ 2 construction de certains verbes : a) verbes de volonté, dʼactivité, etc., v. opto, impero, constituo, peto, rogo, hortor, suadeo, admoneo ; curo, facio, efficio, perficio, conficio, consequor ; adduco, impello, moveo ; caveo, video, etc. ; b) après des expressions impers. ou indéterminées : convenit, placet, consilium est, accidit, contingit, obtingit, est, futurum est, accedit ; prope est, in eo est, in eo res est ; mos est, consuetudo est, jus est, efficitur, sequitur, restat, etc. ¶ 3 sans verbe principal exprimé = il faut prendre garde que, pourvu que : Ter. Andr. 277 ; Haut. 617 ¶ 4 [nuance finale] afin que, pour que : a) Labieno in continente relicto, ut portus tueretur Cæs. G. 5, 8, 1, Labiénus ayant été laissé sur le continent pour assurer la protection des ports ; b) [en corrél. avec id, arch.] : id huc reverti, uti me purgarem Pl. Amph. 909, je suis revenu ici pour me justifier ; [avec idcirco ] idcirco... ut Cic. Clu. 146, pour que, cf. Cic. Amer. 111 ; 137 ; Verr. 2, 5, 169 ; [ou avec ideo ] Cic. Phil. 2, 87 ; Tac. H. 4, 73 ; [ou avec eo ] Cic. Fam. 16, 1, 1 ; [ou avec propterea ] Cic. Lig. 8 ; c) [avec ita, ejus modi, v. § 5, nuance consécutive] ; d) ut ne, v. ne ||ut ne avec ellipse du verbe facio Cic. Off. 1, 33 ¶ 5 [nuance consécutive] de telle sorte que, en sorte que, si bien que, de manière que : a) mons altissimus impendebat, ut perpauci prohibere possent Cæs. G. 2, 6, 1, un mont très élevé surplombait, de telle sorte quʼil suffisait dʼun tout petit nombre dʼhommes pour empêcher le passage, cf. Cic. Læl. 90 ; Planc. 60, etc. ; b) [en corrél. avec sic, ita ] tellement que, à tel point que [voir ces mots] ; [emploi restrictif] : huic doctori ita eram deditus, ut ab exercitationibus oratoriis nullus dies vacuus esset Cic. Br. 309, jʼétais adonné aux leçons de ce philosophe dans des conditions telles que cependant..., sans pourtant manquer un seul jour de faire des exercices oratoires, cf. Cic. Verr. 2, 4, 129 ; Cat. 4, 15, etc. ; c) [avec adeo, tam, usque eo, tantopere, hactenus, ejusmodi, v. ces mots] ; [avec eo, huc, illuc ] : causa nostra eo jam loci erat, ut Cic. Sest. 68, ma situation était à un point tel que ; confugit Epicurus illuc ut neget... Cic. Fin. 2, 28, Épicure a recours à ceci, dire que ne pas ; rem huc deduxi, ut Cic. Cat. 2, 4, jʼai amené les affaires à une situation telle que ; d) [avec talis, tantus, tot, tam multi, v. ces mots] ; [avec les démonstratifs is, hic, ille, iste, et alors ut équivaut souvent au français « à savoir »] : testis cum ea voluntate processit, ut Cic. Fl. 11, le témoin a comparu avec cette intention, savoir... ; sin autem illa veriora, ut Cic. Læl. 14, mais si cette autre opinion est plus sûre, à savoir que ; caput illud est, ut... recipias Cic. Fam. 13, 19, 3, lʼessentiel est que tu reçoives... ; suum illud, nihil ut affirmet, tenet ad extremum Cic. Tusc. 1, 99, son principe de ne rien affirmer, il le garde jusquʼau bout ; deberi hoc a me tantis hominum ingeniis putavi, ut... Cic. de Or. 2, 8, jʼai cru devoir à de si grands génies ce tribut, à savoir, cf. Cic. Leg. 3, 1 ; Fam. 13, 50, 1 ; hæc igitur prima lex amicitiæ sanciatur, ut... petamus Cic. Læl. 44, que ceci donc soit la première loi consacrée de lʼamitié, demander... : fuit ista severitas in judiciis, ut Cic. Verr. 2, 5, 45, nous lʼavons eue, cette sévérité dans les tribunaux qui consistait à, qui faisait que, cf. Cic. Cat. 1, 3 ; hoc munere functi sunt ut tenerent... Cic. Br. 137, ils ont rempli ce rôle, tenir... ||[la valeur explicative est qqf. rendue par un part. présent] haud decorum facinus tuis factis facis, ut me irrideas Pl. Aul. 221, tu fais une chose indigne de tes façons de faire habituelles en te moquant de moi, cf. Capt. 424 ; ceteros servavi, ut nos periremus Cic. Fam. 14, 2, 2, jʼai sauvé les autres en causant notre propre perte ; sic obtinui quæsturam, ut... arbitrarer Cic. Verr. 2, 5, 35, jʼai excercé la questure en ayant lʼidée que..., cf.Cat. 3, 29 ; e) ut non = sans que : non possunt multi fortunam amittere, ut non plures secum in eandem trahant calamitatem Cic. Pomp. 19, beaucoup ne peuvent perdre leurs biens sans entraîner un assez grand nombre de personnes avec eux dans la même catastrophe ; malet existimari bonus vir, ut non sit, quam esse, ut non putetur Cic. Fin. 2, 71, il aimera mieux passer pour un homme de bien sans lʼêtre, que de lʼêtre sans en avoir la réputation, cf. Cic. Balbo 46 ; f) [formule de prétention] [v. différence avec ne dicam ] : ut aliud nihil dicam Cic. Mur. 32, sans rien dire dʼautre, cf. Cic. Cæc. 104 ; Clu. 131 ; Verr. 2, 4, 45 ||ut in pauca conferam, testamento facto mulier moritur Cic. Cæc. 17, pour tout dire en peu de mots, le testament fait, la femme meurt ; vere ut dicam Cic. Verr. 2, 5, 177, à dire vrai, cf. Cic. Mur. 87 ; g) [lʼadjonction de ne à ut consécutif ajoute une idée dʼintention, de but] : edicta prætorum fuerunt ejus modi, ut ne quis cum telo servus esset Cic. Verr. 2, 5, 7, les édits des préteurs furent de cette sorte, à savoir : défense à un esclave dʼêtre armé (portèrent cette clause, défense...) ; in illam curam incumbe ut ne Cic. Fam. 10, 14, 2, donne-toi à cette tâche, à savoir empêcher que ; caput est hoc, ut ne exspectes Cic. Fam. 11, 7, 2, le principal point le voici, nʼattends pas... ; ita... ut ne Cic. Amer. 55, à condition que ne pas, avec cette réserve que ne pas, cf. Cic. Domo 36 ; struere verba sic, ut neve... neve Cic. de Or. 3, 171, construire les mots de manière à éviter à la fois..., cf. Cic. de Or. 3, 40 ; 3, 172 ; h) non ut... sed ut, non en ce sens que... mais ; ce nʼest pas à dire que... mais : Cic. Or. 14 ; de Or. 3, 184 ; Att. 11, 15, 3 ; 14, 17, 4 ; i) [comparatif suivi de quam ut ] trop pour : signa rigidiora quam ut imitentur veritatem Cic. Br. 70, statues ayant trop de raideur pour reproduire la vie, cf. Cic. Fin. 5, 44, etc. ; Liv. 26, 51, 11, etc. ; j) [tour elliptique] : citius dixerim jactasse se aliquos... quam ut quisquam celari vellet Cic. Phil. 2, 25 = quam factum esse ut, je dirais quʼil sʼest trouvé des gens pour se vanter de... plutôt quʼil ne sʼest trouvé qqn pour vouloir rester inconnu ; k) ut = ne non, v. timeo.

ut . adv.
如。如同。如是。因。照。立卽。庶有。何處。

Suggest a Translation
See an image

ut . conj.
爲。只要。如。雖然。— ut 不問何如。— quid 何故。— puta 比方。— plurimum 至多。方有此。— vere dicam 照直理。— mea memoria est 據吾記得。— nunc sunt mores vel — nunc est 照常規。照時樣。Narravit — olim fuerit exceptus 彼述向日迎接之何如。Altiora sunt haec quam — ego capere possim 此等商理非吾所能透。Mature veni ut eum assequi possis 汝早些來爲能超上他。

Suggest a Translation
See an image

ut or utī (1) adv.

• for * quoti or * cuti; 2 CA-.
• II. Of place, where(poet.): Nisus Labitur, caesis ut forte iuvencis Fusus madefecerat herbas, V.: Utque aër, tellus illic, O.—
• IIII. Of time, when, as soon as, just as: ut hinc te intro ire iussi, opportune hic fit mi obviam, T.: ut peroravit, surrexit Clodius: ut vero aquam ingressi sunt . . . tum, etc., L.: Ariovistum, ut semel Gallorum copias vicerit, crudeliter imperare, Cs.: atque ego, ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso inquam, etc., as soon as ever: Siculi, ut primum videre volgari morbos, in suas quisque urbes dilapsi sunt, L.: deinde ut nulla vi perculsos sustinere poterat, Quid ultra moror, inquit, etc., L.: ut hinc forte ea ad obstetricem erat missa, T.: ut ad mare nostrae cohortes excubuerant, accessere subito Pompeiani, Cs.: litteras scripsi . . . statim ut tuas legerem (i. e. litteras nunc scribo, ut tuas legi): neque, ut quaeque res delata ad nos, tum denique scrutari locos (debemus): traditum esse ut quando aqua Albana abundasset, tum . . . victoriam de Veientibus dari, L.—Since, from the time at which: ut Brundisio profectus es, nullae mihi abs te sunt redditae litterae.—Of repeated action, whenever: ut quisque istius animum offenderat, in lautumias statim coniciebatur: ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt, Cs.: ut quisque arma ceperat . . . inordinati in proelium ruunt, L.: ut enim quisque dixerat, ita postulabatur, etc.—
• IIIIII. Of manner.
• • AA. Interrog., how, in what way, in what manner: Ut vales?T.: ut sese in Samnio res habent?L.: Ut valet? ut meminit nostri?H.—Usu. in dependent questions, with subj: Narratque ut virgo ab se integra etiam tum siet, T.: credo te audisse ut me circumsteterint: docebat ut omni tempore totius Galliae principatum Aedui tenuissent, Cs.: veniat in mentem, ut trepidos quondam maiores vestros . . . defenderimus, L.: Vides ut altā stet nive candidum Soracte, H.— With indic. (old or poet.): Illud vide, os ut sibi distorsit carnufex, T.: Aspice, venturo laetantur ut omnia saeclo! (i. e. omnia laetantia), V.—After verbs of fearing, how, in what way, lest . . . not, that . . . not: rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant, Cs.: verebar ut redderentur: timeo ut sustineas: o puer, ut sis Vitalis, metuo, et maiorum ne quis amicus Frigore te feriat, H.: quia nihil minus, quam ut egredi obsessi moenibus auderent, timeri poterat, L.: ut ferulā caedas meritum . . . non vereor, H.—In exclamations: ut falsus animi est! T.: Gnaeus autem noster . . . ut totus iacet: Ut vidi, ut perii! ut me malus abstulit error! V.: ut tu Semper eris derisor!H.—
  • BB. Relative, as: ut potero, feram, T.: Ciceronem et ut rogas amo, et ut meretur et debeo: Labienus, ut erat ei praeceptum . . . abstinebat, Cs.: ut plerumque fit, L.—Introducing an example, as, for example, for instance: est quiddam, quod suā vi nos inlectos ducit, ut amicitia: ceteri morbi, ut gloriae cupiditas, etc.: qui aliis nocent, in eādem sunt iniustitiā, ut si in suam rem aliena convertant: ut si quis ei quem urgeat fames venenum ponat, L.: causas, ut honorificentissimis verbis consequi potero, complectar: si virtus digna est gloriatione, ut est (i. e. sicut est): nemo, ut opinor, in culpā est, in my judgment: qui, ut credo, duxit, etc., I believe.—With correlative ita, sic, sometimes idem, item, as, just as, in the same manner as: omnīs posthabui mihi res, ita uti par fuit, T.: ut viro forti dignum fuit, ita calumniam eius obtrivit: si ut animis sic oculis videre possemus: disputationem exponimus, eisdem fere verbis, ut disputatumque est: fecisti item ut praedones solent: haec ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt (i. e. ita breviter dicta sunt ut dici potuerunt): te semper sic colam ut quem diligentissime: eruditus autem sic ut nemo Thebanus magis, N.—In comparative clauses with indefinite subjects, ut quisque with a sup.or an expression implying a superlative, usu. followed by itawith a sup, the more . . . the more: ut quisque est vir optimus, ita difficillime alios improbos suspicatur, the better man one is, the harder it is for him to, etc.: ut quisque (morbus) est difficillimus, ita medicus nobilissimus quaeritur; cf. facillime ad res iniustas impellitur ut quisque altissimo animo est: ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus, L.: de captivis, ut quisque liber aut servus esset, suae fortunae a quoque sumptum supplicium est, according to each one's station, whether free or bound, L.—Introducing a general statement for comparison or confirmation, as, considering that, in accordance with the fact that, in view of what: haud scio hercle, ut homost, an mutet animum, T.: atque ille, ut semper fuit apertissimus, non se purgavit, sed, etc.: transire pontem non potuit, ut extrema resoluta crant, etc., L.: Epicharmi, acuti nec insulsi hominis, ut Siculi, as was natural for a Sicilian.—Introducing a limiting circumstance, as, considering, for: hic Geta ut captus est servorum, non malus, i. e. as far as this can be said of slaves, T.: civitas florens, ut est captus Germanorum, Cs.: Caelius Antipater, scriptor, ut temporibus illis, luculentus, for those times: (orationis genus) ut in oratore exile, for an orator: gens, utin eā regione, divitiis praepollens, L.— With perinde or pro eo, as, in proportion as, according as, to the extent that, in the measure that: in exspectatione civitas erat, perinde ut evenisset res, ita communicatos honores habitura, L.: pro eo ut temporis difficultas aratorumque penuria tulit.—With a relat., as it is natural for persons, like one, since, seeing that: proficiscuntur, ut quibus esset persuasum, non ab hoste consilium datum, etc., like men convinced that, etc., Cs.: inde consul, ut qui iam ad hostīs perventum cerneret, procedebat, L.—Introducing a motive or assumption, as if, on the supposition that, in the belief that: narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio: (Galli) laeti, ut exploratā victoriā, ad castra pergunt, L.—With ita or sic, introducing an oath or attestation, as, as it is true that: ita me di ament ut ego Laetor, etc., T.: ita vivam ut maximos sumptūs facio.—With correlative ita or sic, introducing contrasted clauses, as . . . so, as on the one hand . . . so on the other, although . . . yet, while . . . still, both . . . and: ut errare potuisti, sic decipi te non potuisse, quis non videt?: consul, ut fortasse vere, sic parum utiliter in praesens certamen, respondit, etc., L.: uti longe a luxuriā, ita famae propior, Ta.—Repeated as indefinite relative, in whatever manner, howsoever(only with indic.): Sed ut ut haec sunt, tamen hoc faciam, T.: sed ut ut est, indulge valetudini tuae.—Indefinite, in concessive or conditional clauses, however, in whatever manner, in whatever degree, although, granting that: quod ut ita sit—nihil enim pugno —quid habet ista res aut laetabile aut gloriosum?: nihil est prudentiā dulcius, quam, ut cetera auferat, adfert certe senectus: ut enim neminem alium rogasset, scire potuit, etc.: qui, ut non omnis peritissimus sim belli, cum Romanis certe bellare didici, L.: ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, Cs.: Ut desint vires tamen est laudanda voluntas, O.

ut (2) conj.

• 1 ut, with subj.—Of effect or result, that, so that: prior pars orationis tuae faciebat ut mori cuperem: di prohibeant, iudices, ut hoc praesidium sectorum existimetur: Dumnorix a Sequanis impetrat ut per finīs suos Helvetios ire patiantur, Cs.: quid adsequitur, nisi hoc ut arent qui . . . in agris remanserunt, what does he gain: vicerunt tribuni ut legem preferrent, L.: ille adduci non potest ut, etc.: impellit alios avaritia ut, etc., Cs.: eos deduxi testīs ut de istius facto dubium esse nemini possit: mons altissimus impendebat, ut perpauci prohibere possent, Cs.: non ita fracti animi civitatis erant, ut non sentirent, etc., as not to feel, L.—In thought, that, so that, to(esp. after verbs of wishing, commanding, or endeavoring): volo uti mihi respondeas, num quis, etc., I wish you to answer: tibi instat Hortensius ut eas in consilium: Ut illum di deaeque perdant, T.: censeo ut iter reliquum conficere pergas, I propose: obsides inter se dent, Sequani ne . . . Helvetii ut sine maleficio transeant, Cs.: constitueram ut manerem: paciscitur cum principibus ut copias inde abducant, L.: edicere ut senatus redriet: ille tibi potestatem facturus sit ut eligas utrum velis: qui sibi hoc sumpsit ut conrigat mores aliorum, who has undertaken to correct: navem idoneam ut habeas diligenter videbis, care: omnis spes eo versa ut totis viribus terrā adgrederentur, L.: satis esse magna incommoda accepta ut reliquos casūs timerent, disasters great enough to make them fear, etc., Cs.: quod praeceptum, quia maius erat quam ut ab homine videretur, etc., too great to be from man: clarior res erat quam ut tegi posset, too clear to be covered up, L.—Of definition (conceived as the result of its antecedent, expressed or implied), that: reliquum est ut de Catuli sententiā dicendum videatur: proximum est ut doceam, etc.: consentaneum est huic naturae, ut sapiens velit gerere et administrare rem p.: non est verisimile ut Chrysogonus horum litteras adamarit: vetus est lex amicitiae ut idem amici semper velint: primum est officium ut (homo) se couservet: est mos hominum ut nolint, etc.: potest fieri ut res verbosior haec fuerit, illa verior, it may be that: pater ut in iudicio capitis obesse filio debeat?: ex quo efficitur ut quidquid honestum sit, idem sit utile, it is proved that, etc.: non est igitur ut mirandum sit ea praesentiri, there is no reason to wonder: iamin eo rem fore ut Romani aut hostes aut domini habendi sint, the situation would be such, that, etc., L.: iam prope erat ut, etc., it was almost come to such a pass, that, etc., L.: cum esset haec ei proposita condicio ut aut iuste accusaret aut acerbe moreretur, etc.: Suevi in eam se consuetudinem adduxerunt, ut locis frigidissimis lavarentur in fluminibus, Cs.: hoc iure sunt socii ut eis ne deplorare quidem de suis incommodis liceat: ne voce quidem incommodā, nedum ut ulla vis fieret, paulatim permulcendo mansuefecerant plebem (i. e. nedum ullā vi), L.—In final clauses (of purpose), that, in order that, for the purpose of, so that, so as to: haec acta res est ut ei nobiles restituerentur in civitatem: Caesar singulis legionibus singulos legatos praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet, Cs.; cf. Id ut ne fiat, haec res sola est remedio, T.: consensus senatūs fuit ut proficisceremur: vicit sententia ut mitterentur coloni, L.: hac mente laborem Sese ferre senes ut in otia tuta recedant Aiunt, H.: potius ad delendam memoriam dedecoris, quam ut timorem faciat, L.— After a subst: morandi causa erat ut hostem ad certamen eliceret, L.: causa autem fuit huc veniendi, ut quosdam hinc libros promerem.—Ellipt.: ut in pauca conferam, testamento facto mulier moritur (sc. hoc dico), to be brief, etc.: et, vere ut dicam, de te futurum est, to tell the truth: Murena, si nemini, ut levissime dicam, odio fuit, to say the least.