alba
alba, ae, f. [albus],
- a white precious stone, the pearl, Lampr. Hel. 21.
1. alba, ae, f., s. albus no. II, A.
3 alba, æ, f. , vêtement blanc : Tert. Scorp. 12 || perle blanche : Lampr. Hel. 21, 3 ; 21, 4.
margaritarum dos omnis, ut ait Plinius,
est in candore, magnitudine, orbe, livore et pondere. Tertullianus de Cultu mulier. :
Et margaritæ canderent, et ceraunia coruscarent.Eidem :
Rubentis maris grana candentia dicuntur.Lampridius in Heliogabalo :
Fabam cum electris, et orizam cum Albis exhibens. Albas præterea in vicem piperis piscibus et tuberibus conspersit.Senator lib. 9. Ep. 6 :
Assurgit Indici maris de Albarum candore fama locupletior.Fortunatus Pictaviensis lib. 6. Poëm. 2 :
Et lib. 10. Poëm. 13 :Saphyrus, Alba, Adamas, Crystalla, Smaragdus, Iaspis.
Unde datæ tibi sunt Alba, Topazus, Onyx.
Altare auroclusum cum gemmis prasinis et hyacinthinis, et Albis 120.Idem in Gregorio IV :
Albas modicas habens circum capitis coronam diverse filopares.Et in S. Vitaliano :
Evangelia aurea cum gemmis Albis miræ magnitudinis in circuitu.Leo Ostiensis lib. 2. cap. 61 :
Tres pannos de altari, unum cum Albis, alium cum cruce et frizo, etc.
Tres annulos transmisi, duos cum hyacinthis, et unum cum Albula.
Yepeztom. 6 :
Coronas tres aureas, una ex his cum sex Alphas in gyro, etc.
Vestes diversas. Ibidem :16 , Albam subsericam, Paragaudem triuncem unam
Albam subsericam unam cum purpura succubitana.Sed et longe postea
Albasfuisse promiscui usus, ex eo colligimus, quod laïcis, in Monasteriis degentibus, tribuat Lanfrancus Cantuar. Archiepisc. Epist. 13 :
Plerique autumant manipulum esse commune ornamentum omnium, sicut et Albam et amictum : nam et in Cœnobiis Monachorum etiam laïci cum Albis induuntur.Quinetiam
Lineam Dalmaticam, quam dicimus Albam.Alcuinus lib. de Offic. divin. :
Poderis, quæ vulgo Alba dicitur.Amalarius lib. 2. Eccl. offic. :
Postea camisiam induimus, quam Albam vocamus.Adde Rupertum lib. 1. de Divin. offic. cap. 20. Innoc. III. PP. de Sacrificio Missæ lib. 1. cap. 10. 51. Durandum lib. 3. Ration. cap. 3. et alios, qui de Ritibus et Officiis Ecclesiasticis scripsere. Concilium Carthaginiense IV. can. 4 :
Diaconus tempore oblationis tantum, vel lectionis Alba utatur.Albis tamen promiscue in Ecclesia et extra Ecclesiam usos Clericos docent Leo IV. de Cura pastorali, Riculfus Episcopus Suessionensis in Statutis ann. 889. cap. 7. et Regino de Vita et conversation. Presbyt. cap. 66. ubi Presbyteri vetantur
in. PorroAlba , qua in suo usu utuntur, Missas cantare
Inter quæ præter casulas sericas, cappas, et stolas, Alba est illa Philologiæ nuptiis insignis: quas scilicet descripsit Martianus Capella. Unde mirum videri debet, res etiam prophanas vestibus sacris intextas et adscriptas.
Cum quodam tempore deesset sanctis manibus aurum et argentum, rogareturque stipem a paupere.... ingressus in cubiculum suum, casulam, qua in processionibus utebatur, et Albam Paschalem inde profert, daturus egeno, etc.Ubi
Alba Paschalis, ea est, qua Cæsarius in Paschalibus festis, seu solennibus utebatur. Idem Cæsarius in Testamento suo :
Indumenta Paschalia, quæ mihi data sunt, omnia illi serviant.Nam
Paschatisvocabulo dies Dominicos et præcipua anni festa appellari infra docemus.
Albisinduti procedunt, vel officia Ecclesiastica peragunt. Paulus Diacon. Emeritensis in Vita S. Fidelis Epis. Emerit. :
Dum in atrium cum multis filiis Ecclesiæ tenderet, ut mos est, Archidiaconus cum Clero in Albis ab Ecclesia venientes coram eo astiterunt.Rupertus lib. de Divin. offic. cap. 22 :
Solenne enim in hujusmodi festis omnes in Albis stare, vel procedere.Gregorius Turon. in Vita S. Aridii :
Diacones in Albis exeunt ad processum, plebs clamat pro nimborum incursu, etc.Vitæ Abbatum. S. Albani :
Et quando in capis vel Albis fuimus, etc.Charta ann. 1190. apud Perardum in Burgundicis pag. 264 :
Solennitatem B. Benigni in Albis et translationem ejusdem 12. Lectionum in Ecclesia nostra fieri compromiserunt.Glossæ. MSS. in Cod. Regio 1013 :
Aubéidem quod ordinatus sonabat, ut videre est in vetusto epitaphio Gallicis rythmis scripto quod refert Mabillonius sæculo 5. Act. SS. Ordinis S. Bened. pag. 329. ubi de Frodoardo Presbytero Remensi :
Si tu veu de Rein savoir li Eveque, Lye le temporaire de Flodoon le Saige, Y les mor du tam d'Odalry Eveque, Et fut d'Epernay né par parentaige, Vequit caste Clerc, bon Moine, meilleur Abbé, Et d'Agapit li Romain fut Aubé. Par sen histoire maintes novelles sauras, Et en ille toutes antiquité auras.
Garnie de franges. Reg. actor. capit. eccl. Lugdun. ex Cam. Comput. Paris. ad ann. 1340. fol. 64. r°. col. 1 :
Item vestimenta sacerdotalia nigra cum Alba frisata auri, stolis et manipulis.Vide Frisatus et Frisum.
Duæ cruces feruntur post altare, ubi subdiaconus, qui septimanam tenet, revestitus Alba oculata, etc.Occurrit rursum infra col. 867. Vide Oculatus.
Contulit etiam.... Albam paratam, et aliam sine paratura.Charta dotat. capellar. de Blainvilla ann. 1335. in Reg. 70. Chartoph. reg. ch. 175 :
Item une casuble de drap d'or blanche et les ij. tuniques domatiques suians de le casuble, et iij. paire d'aubes à parement suians le casuble et les tuniques.... Item une casuble de drap d'or à canter as hautes festes, et une aube à parement d'ycelle suiance.Inventar. MS. reliquiar. etc. eccl. Camerac. ann. 1371 :
Une autre Albe parée de unes parures batue à or, à cascune vj. ymages de broudure.... Une Aube et amit parés de vj. ymages en champagne d'or.Vide in Parare 1.
Aubés. Vide in Alba 3. Testam. Guillelmi monetarii ann. 1213. ex Cod. reg. 5255 :
Mando quidem dari c. solidos Melgorienses ad pauperes induendos, et alios c. solidos ad Albatos procurandos.
Quatuor Pueris in Albis servientibus majori altari dictæ ecclesiæBulla Mart. V. PP. ann. 1427. in eod. Tabul. :(Carnotensis) , etc.
Alii clerici chorales nec non sex Pueri in Albis vulgariter nuncupati, etc.Haud scio an
Aubelique, vox contemptus, diminutivum sit ab
Aubé, qua clericus vel puer symphoniacus significatur. Lit. remiss. ann. 1457. in Reg. 187. ch. 154 :
Icellui Proust dist au suppliant qu'il n'estoit que ung Aubelique, et que oncques pié de sa lignée ne fut bon.An a veteri Gallico
Duchat.
Accipe vestem candidam, quam immaculatam perferas ante tribunal Domini nostri JESU CHRISTI.Albis autem vestibus ideo post baptismum indutos Christianos, opinantur passim viri doctiores, quod, ut ait S. Paulus ad Ephesios cap. 5.
antea tenebræ erant, nunc autem lux in Domino. Quæ est sententia Clementis Alexandrini lib. 1. Pædag. cap. 6. Unde
nova baptismatis luxbaptismus dicitur in Cod. Theod. Græcis
Dealbatus fonte baptismatis, in Charta Edbaldi Reg. Angl. apud Will. Thorn. in Chr. pag. 2125. Vide Theodulfum Aurelian. de Ordine
In Fontem quidem nudi demergitis ; sed ætherea veste vestiti, mox inde surgetis.Lactantius carmin. de Resurr. :
Paulinus Epist. 12 :Candidus egreditur nitidis exercitus undis.
Inde parens sacro ducit de Fonte Sacerdos Infantes niveos corpore, corde, habitu.
Ad unanimitatem tuam de rudi matris Ecclesiæ fœtu immaculatum Candente Lanicio pastor egregii gregis, sed magni pignoris munerator, et encænium spiritale transmisi.Valentinianus in leg. ult. Cod. Theod. de Spectaculis :
Quamdiu cœlestis lumen lavacri imitantia novam sancti baptismatis lucem Vestimenta testantur.Faustus Regiensis Epist. ad Paulinum :
Niveus sanctæ regenerationis Candor.Cæsarius Arelat. Serm. 15 :
Quando in nobis sacri baptismatis dona vacuavimus, quando in nobis Niveos holosericæ nuptialis Amictus concidimus, etc.Ordo Romanus :
Et deportantur ipsi infantesConcilium Rotomagense ann. 1059. can. 19 :(baptizati) ante eum,(Episcopum) et dat singulis Stolam Candidam et chrismale, et decem siliquas, dicens : Accipe Vestem Candidam et immaculatam, quam perferas ante tribunal D. N. Jesu Christi in vitam æternam.
Ut baptizati in eadem Ecclesia, in qua regenerationis gratiam acceperunt, et in qua Parochiani existunt, per octonos dies in Albis repræsententur cum cereis ardentibus.Conradus Urspergensis, ann. 1124 :
Infantes suos in Sabbato sancto Paschæ et Pentecostes cum candelis et cappa, quæ dicitur Vestis Candida, et patrinis comitantibus ad baptismum deferant, eosque veste innocentiæ indutos per singulos dies usque in octavum diem ejusdem Sabbati ad Ecclesiam deferant, et celebrationi divini Officii interesse satagant.Ubi
Cappamappellat, quod alii
Chrismale. Dabantur
Albæsumptu Ecclesiæ, ut innuit Greg. M. lib. 7. Ind. 1. Epist. 2.
AlbæBaptizatorum mentio est passim apud Scriptores, Dionys. Areop. de Hier. Eccles. cap. 1. 2. 5. S. Cyrillum Cateches. 4. S. Athanasium orat. in S. Pascha extr. Leidranum de Baptismo cap. 8. Jobium apud Phothium n. 223. Joan. Moschum cap. 207. Socratem lib. 7. cap. 17. S. Augustinum Epist. 168. serm. 137. de tempore, S. Ambrosium lib. de his qui myster. init. Prudentium lib. 1. adversus Symmach. Gregorium M. lib. 7. Indict. 2. Epist. 5. Fortunatum lib. 5. poëm. 4. Gregor. Turon. lib. 5. cap. II. de Vitis Patrum cap. 1. Lambertum in Vita S. Heriberti Archiep. Coloniensis. n. 21. Alcuinum, de Offic. divin. Rabanum Maurum de institut. Cleric. lib. 1. cap. 29. Amalar. lib. 1. de Eccl. offic. cap. 29. 33. Honorium Augustod. lib. 1. cap. 243. Durandum lib. Ration. cap. 82. in Concilio Insulano ann. 1288. cap. 17. etc. Vide Henric. Valezium ad Euseb. lib. 4. de Vita Constant. cap. 62.
Inde places teneris tu dulcis sponse puellis, Scilicet una salus in te sanctis animabus, Quas renovat lavacrum, vestit Stola Justitiarum.
Propter hoc adulescentulæ, fideles animæ te diligunt, quæ Dealbatæ sunt, purificatæque puri lavacro gurgitis, quæque veste innocentiæ ex tuo favore, sint circumamictæ.
In hunc modum et Pontifex Evangelicus in aspersione basilicæ, quam dedicat, quasi in expiatione, lineis et minoribus utitur indumentis. Etiam in Sabbato baptismali in consecratione fontium, et in mersione Catechumenorum, cum scilicet transferuntur peccata eorum, utitur similibus indumentis. Cum autem his peractis ad ministrationem accedit altaris, Pontificialibus et pretiosis vestibus infulatur.At nescio, unde hausit, quod ait in Act. Apost. cap. 16, signum olim fuisse accepti Spiritus Sancti, in primitiva Ecclesia, quod omnes fere ascendentes de lavacro loquebantur omnibus linguis, ut Apostoli.
Albasdeposuissent. Acta martyrii S. Stephani PP. :
Eum erudiens baptizavit, et in Albis positum Presbytero consignavit.Paulus Warnefridus lib. 6. de Gestis Longob. cap. 15. de Theodoaldo Rege Anglos. :
Cum Romam pervenisset, a Sergio PP. baptizatus, Petrusque est appellatus, et adhuc in Albis constitutus, ad regna cælestia migravit.Ejusdem Regis Epitaph. :
Henric. Hutindon. lib. 3. Hist. pag. 328 :Fonte renascentis quem Christi gratia purgans Protinus Albatum vexit in arce poli.
Baptizati sunt et liberi ejus,.... quorum duo adhuc Albati mortui sunt.Alcuinus poem. 3 :
Vide Gregorium Turon. lib. 1. de Mirac. cap. 67. lib. de Glor. Confess. cap. 54. 92. lib. 2. Hist. cap. 30. Gesta Regum Francor. cap. 14. etc.Dum mergi meruit baptismi gurgite felix, Post Albas igitur morbo correptus egrescit, Donec mortali clausit spiracula vitæ.
Ab ipso die ad Sabbatum ante Octavas Paschæ, quo die Alba tolluntur vestimenta a nuper baptizatis.Alio loco :
Sabbato infra Albas Albati, qui in Sabbato sancto baptizati fuerint, Albis vestibus exuuntur.Mox sequitur
benedictioaquæ
ad albas deponendas. Ita Amalarius locis citatis, Rupertus Tuitiensis lib. 8. de Divin. offic. cap. 16. et alii. Proinde recte Jobius Monachus apud Photium, dixit
Dies depositionis Albarum, apud Andream Monachum lib. 2. Vitæ Ottonis Episc. Bambergensis cap. 27.
Albas deponere, nostri
Desauberdicebant : quæ vox non ita pridem obtinebat in Picardia nostra, ubi octavo post infantium baptisma die, agebantur convivia, et singulis totius
Desaubagedicebant. Est autem
Desauber, albas tollere. Le Roman
de CharitéMS. :
S'il puet ta casure perdras, casulam. Et aprés seras Desaubés.
Albas Pentecostesdixit Theodorus Cantuar. Archiep. in Pœnitentiali cap. 13.
Octo dies Neophytorum, in Epist. Anonymi de celebratione Paschæ tom. 9. Oper. S. Hieronym. Nominis rationem exponit Rabanus lib. 2. de Instit. Cleric. cap. 10 :
Quos septem dies Albas vocitamus, propter eos, qui in sancta nocte baptizati, Albis per totam hebdomadam utuntur vestibus.Ægidius Aureæ-Vallis Monachus in Hugone Episc. Leod. cap. 121 :
In Hebdomada, quæ post Albas sequitur. Albæ Paschales,in Epist. 9. Gelasii I PP. et apud Joan. Diac. in Vita Greg. M. lib. 4. cap. 88. in Concilio Lond. ann. 1175. can. 15. etc. Liber 1. Sacrament. Eccl. Rom. cap. 47 :
Incipiunt totius Albæ orationes et preces.
A Pascha usque in Albas, et in Ascensa Domini, etc.
Transeunte namque festiva solemnitate Paschali, dum Albaria sequens adveniret hebdomada, etc.
Homilia ex Evangelio : Venit Jesus in partes. In Albam, Petrus autem servabatur.
Brunet:
Gachia stet continue cum cornu in aliquo loco Arelatis, in quo consilium convenerit, quod bustinet, quando ascenderit turrim et Albam, et ad ignem, quando necesse fuerit.
Alba5 ; porro leg.
Buscinetvel
Buccinet... ad Albam, i. e. auroram,
et ad ignem.
Brunetfol. 66 :
Item statuerunt, quod quoddam abevratorium sit de sex cannis in honore Montolini, qui fuit Riquelini, in quo est quædam Alba, quod abevratorium protendatur recta linea ab ipsa Alba usque ad quandam capam, que est ultra Rodanum ad consonam Nuera, et ab ipsa Alba usque in vacaressio.
Aubo, Populus alba seu tremula, Gall.
In arzonibus sambucarum ipsarum possit poni aurum ;... et Albæ ipsarum possint cooperiri ære, et fieri smaltæ.
-
…Cassianos, veterem iudiciorum severitatem non requiro, vestram in hac re fidem dignitatem religionem in iudicando non imploro ; Albam habebo iudicem, eum hominem qui se ipse scurram improbissimum existimari vult, cum a scurris semper potius gladiator quam…
Cicero, in Verrem
-
…et quos Homerus, qui recens ab illorum aetate fuit, sepultos esse dicit Lacedaemone, eos tu cum cantheriis albis nullis calonibus obviam Vatinio venisse existimas et victoriam populi Romani Vatinio potius homini rustico quam M. Catoni qui tum…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…satis firmus esset ad castra facienda quod meas xviiii et suas xii cohortis tribus in oppidis distributas haberet nam partim Albae, partim Sulmone conlocavit neque ; se ;, si vellet, expedire posset. nunc scitote me…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…id non modo ita esse negabat, sed sibi, quia sciret aquam nigram esse under illa concreta esset, albam ipsam esse ne videri quidem, et quaecumque res eum sic attinget ut sit visum illud probabile neque ulla re…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…Apronium licerentur, et Apronio multo minoris quam aliis potueris vendere tradidisse, si hoc doceo, poteritne te ipse Alba, tuus antiquissimus non solum amicus verum etiam amator, absolvere dico equitem Romanum, hominem in primis honestum ,…
Cicero, in Verrem
-
…ratione. Cum enim salutationi nos dedimus amicorum, quae fit hoc etiam frequentius quam solebat, quod quasi avem albam videntur bene sentientem civem videre, abdo me in bibliothecam. itaque opera efficio tanta quanta fortasse tu senties ;…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…vult, cum a scurris semper potius gladiator quam scurra appellatus sit ; adferam rem eius modi in decumis ut Alba fateatur istum in re frumentaria et in bonis aratorum aperte palamque esse praedatum. decumas agri Leontini magno dicis te…
Cicero, in Verrem
-
…hostem illum et latronem et parricidam patriae reliquerunt. nec solum id animose et fortiter sed considerate etiam sapienterque fecerunt Albae constiterunt, in urbe opportuna, munita, propinqua, fortissimorum virorum, fidelissimorum civium atque optimorum. huius legionis…
Cicero, Philippicae
-
…contrahere et ad Caesarem iter facere. quae si copiae in unum locum fuerint coactae, ut pars exercitus ad Albam mittatur, pars ad te accedat, ut non pugnet sed locis suis repugnet, haerebis neque solus cum ista…
Cicero, Epistulae ad Atticum