concedo
concedo, to go away, pass, give way, depart, retire, withdraw, remove
he has died
Caesar allows me to be absent
- I Neutr., with reference to the terminus a quo, to go or walk away from a place, to depart, retire, withdraw, remove from (in lit. signif. rare but class.).
- A In gen.: concedite atque abscedite omnes, de viā decedite, Plaut. Am. 3, 4, 1 (984); so absol., Ter. Eun. 182; id. Hec. 597; cf.: ipsae concedite silvae, farewell, Verg. E. 10, 63.—With prep.: a foribus, Plaut. Most. 2, 1, 82 (429): abs te, id. Pers. 1, 1, 51 (51): ab oculis alicujus, Cic. Cat. 1, 7, 17: superis ab oris, Verg. A. 2, 91: ex aedibus, Ter. Hec. 679.—With abl. only: oculis, Plaut. Ep. 5, 2, 16 (681): caelo, Verg. A. 10, 215: solio, Sil. 3, 628.—With adv.: hinc, Plaut. Ps. 1, 5, 158 (572); Ter. Eun. 206; id. Heaut. 572.—
- B Esp.
- 1 Pregn. ( = cedo, II. A. 2.), to pass away, disappear, vanish, in Tac. (with and without vitā), to depart from life, die: tumor et irae Concessere deūm, Verg. A. 8, 41: vitā, to die, Tac. A. 1, 3; 3, 30; 6, 39; 12, 39; 14, 51; and absol.: quandoque concessero, id. ib. 4, 38; 13, 30; the same: concessit superis ab oris, Verg. A. 2, 91; cf.: vitā per auras concessit ad Manes, id. ib. 10, 820. —
- 2 With dat. or absol., prop. qs. to go out of the way for one (on account of his wishes, or his superior power or excellence), i. e. to yield to, submit, give way to, adapt one's self to.
- a To yield or submit to power or compulsion: ut magnitudini medicinae doloris magnitudo concederet, Cic. Tusc. 4, 29, 63: certum est, concedere homini nato nemini, Plaut. Cas. 2, 4, 15 (293): neque nox quoquam concedit die (i. e. diei), id. Am. 1, 1, 120 (272) (cf. id. ib. 1, 3, 48 (546)): cedant arma togae, concedat laurea linguae, Cic. Poët. Off. 1, 22, 77 (cf. id. Pis. 30, 74, and Quint. 11, 1, 24): bellum ac tumultum paci atque otio concessurum, id. Pis. 30, 73: voluptatem concessuram dignitati, id. Fin. 3, 1, 1: injuriae, Sall. J. 14, 24: obsidioni, i. e. permit, Tac. A. 13, 40: operi meo concedite, Ov. M. 8, 393; id. F. 1, 222: naturae, i. e. to die, Sall. J. 14, 15; so, fato, Plin. Pan. 11, 3: fatis magnis, Val. Fl. 1, 554: apparebat aut hostibus aut civibus de victoriā concedendum esse, Liv. 4, 6, 6; cf. so impers.: postquam concessum propemodum de victoriā credebant, id. 3, 60, 4.—
- b To give place to in excellence, dignity, rank, etc., to yield to, to give precedence: me amantissimum tui, nemini concedentem, Cic. Fam. 10, 3, 2; so id. ib. 4, 3, 1; 4, 3, 4: etsi de cupiditate nemini concedam, id. Att. 12, 47, 2: sese unis Suebis concedere, Caes. B. G. 4, 7: majestati ejus viri concedere, Liv. 6, 6, 7: aetati, Sall. J. 11, 4; id. H. Fragm. 1, 17; cf. so impers.: Sulla, cujus facundiae, non aetati a Manlio concessum, id. J. 102, 4: vigenti Silio, Tac. A. 3, 43: seniori Sentio, id. ib. 2, 74: ut vix Apronio illi de familiaritate concedere videatur, Cic. Verr. 2, 2, 44, § 108: Antario Varoque de gloriā, Tac. H. 3, 64: nemini in illa causā studio et cupiditate concedere, Cic. Deiot. 10, 28: nec amore in hanc patriam nobis concedunt, Tac. A. 11, 24: nec, si muneribus certes, concedat Iollas, Verg. E. 2, 57.—With acc. of quantity (cf. 3. infra): magistro tantulum de arte, Cic. Rosc. Am. 40, 118: alicui quicquam in desperatione, id. Att. 14, 18, 3. —
- c To yield, submit to one's will, comply with one's wishes: ut tibi concedam, neque tuae libidini advorsabor, Ter. Hec. 245: matri meae, id. ib. 478: concessit senatus postulationi tuae, Cic. Mur. 23, 47: jurisconsultis concedi, id. Caecin. 24, 67.— Impers.: Caesar ... concedendum non putabat, Caes. B. G. 1, 7.—
- d Like συγχωρεῖν τινι, to assent to, concede to: nunquamne hodie concedes mihi Neque intelleges, etc., Ter. Phorm. 805 (credes, consenties, Ruhnk.): stultum me fateor, liceat concedere veris, Hor. S. 2, 3, 305 (cf. in Gr. συγχωρεῖν τῇ ἀληθείᾳ).—
- e To assent to, grant, pardon, allow, etc.: quos (judices) alienis peccatis concessuros putes, quo facilius ipsis peccare liceat, Cic. Verr. 2, 3, 96, § 223: poëtae non ignoscit, nobis concedit, id. de Or. 3, 51, 198: dicto concedi, id. Rosc. Am. 1, 3: cui (vitio) si concedere nolis, Hor. S. 1, 4, 140; cf. id. ib. 1, 3, 85.—Hence (cf. cedo, II. A. 3. fin.),
- 3 Act., with acc. (and dat.) aliquid alicui.
- a To grant, concede, allow; to consign something over to, to resign, yield, vouchsafe, confirm to, etc. (very freq. in all perr. and species of composition): illum mihi aequius est quam me illi quae volo concedere, Plaut. Cas. 2, 3, 47 (263): si nunc de tuo jure concessisses paululum, Ter. Ad. 217: partem octavam pretii, Plin. Ep. 8, 2, 3: date hoc et concedite pudori meo, ut, etc., Cic. Verr. 2, 1, 12, § 32; cf. Ter. Hec. 258: alicui primas in dicendo partis, Cic. Div. in Caecil. 15, 49: amicis quicquid velint, id. Lael. 11, 38: neque quicquam illius audaciae, id. Caecin. 35, 103: doctrinam alicui, Quint. 11, 1, 89; cf.: artes tibi, Cic. Quint. 30, 93: intellegentiam, prudentiam, Quint. 12, 1, 3: principatum imperii maritimi Atheniensibus, Nep. Timoth. 2, 2; cf. id. Dion, 6, 3; Suet. Aug. 66; id. Tib. 4; Prop. 2 (3), 15, 37; cf.: tempus quieti, aut luxuriae, Sall. J. 61, 3: tempestivum pueris ludum, Hor. Ep. 2, 2, 142: libertatem his, Caes. B. G. 4, 15 fin.: vitam alicui, Suet. Caes. 68; id. Aug. 13; 16: crimen gratiae, i. e. to accuse or inform against for the sake of favor, Cic. Rosc. Com. 6, 19: peccata alicui, to pardon him, id. Verr. 2, 1, 49, § 128: delicta, Suet. Ner. 29.—Pass.: Siciliam nimis celeri desperatione rerum concessam, had been ceded, given up, Liv. 21, 1, 5: Scaevolae concessa est facundiae virtus, Quint. 12, 3, 9; 10, 1, 100 et saep.: acrius ... Ulcisci, quam nunc concessum est legibus aequis, Lucr. 5, 1148; cf. Nep. Them. 10 fin.; Suet. Tib. 18.—Poet., with in and acc.: concessit in iras Ipse ... genitor Calydona Dianae, gave over to be punished, Verg. A. 7, 305.—
- β With dat. and inf.: nec nostrā dicere linguā Concedit nobis patrii sermonis egestas, Lucr. 1, 831; so, ducere neptem, Cat. 64, 29: esse poëtis, Hor. A. P. 373; Suet. Aug. 44 et saep.—Impers. pass.: de re publicā nisi per concilium loqui non conceditur, Caes. B. G. 6, 20 fin.: quo mihi fortunam, si non conceditur uti, Hor. Ep. 1, 5, 12; Quint. 12, 1, 37; 12, 1, 42; 8, 6, 76; Suet. Ner. 12: servis quoque pueros hujus aetatis verberare concedimus, Curt. 8, 8, 3: concedunt plangere matri, Stat. Th. 6, 134: cum accusare etiam palam concessum sit, Quint. 6, 3, 28; 2, 17, 27; 11, 3, 150: 8, 3, 30; 12, 3, 8 al.—Poet.: fatis numquam concessa moveri Camarina, not allowed. forbidden to be removed, Verg. A. 3, 700; cf. also personally: haec ubi conceduntur esse facta, for conceditur haec esse facta, Cic. Caecin. 15, 44.—
- γ With acc. and inf.: non omnia corpora vocem Mittere concedis, you grant, Lucr. 2, 835: oculos falli, id. 4, 380; Quint. 2, 5, 25: culpam inesse concedam, Cic. Rosc. Am. 28, 76: poëtas legendos oratori futuro, Quint. 1, 10, 29.—Pass. impers.: concedatur profecto verum esse, ut, etc., Cic. Lael. 14, 50. —
- δ With ut or ne: nec vero histrionibus oratoribusque concedendum est, ut iis haec apta sint, nobis dissoluta, Cic. Off. 1, 35, 129: verum concedo tibi ut ea praetereas, quae, etc., id. Rosc. Am. 19, 54: concedant ut viri boni fuerint, id. Lael. 5, 18; id. de Or. 1, 13, 57; Lucr. 2, 658: non concedo, ut sola sint, Quint. 6, 2, 11 al.: cui concedi potest, ut? etc., Cic. Fragm. ap. Quint. 5, 13, 21: ut concedatur ne in conspectum veniat, Hirt. B. G. 8, 48.—
- ε With a simple subj.: concedo sit dives, Cat. 114, 5; Ov. A. A. 1, 523. —
- ζ Absol.: beatos esse deos sumpsisti: concedimus, Cic. N. D. 1, 31, 89; Cic. Verr. 2, 2, 32, § 78; cf. Quint. 1, 1, 2: consules neque concedebant neque valde repugnabant, Cic. Fam. 1, 2, 2; Caes. B. G. 1, 44.—
- b = condono, to grant or yield something to one as a favor or from regard, to desist from, forbear, give up; forgive, pardon: inimicitias rei publicae, to give up for the sake of the State, Cic. Prov. Cons. 18, 44: petitionem alicui, from regard to, id. Phil. 2, 2, 4: peccata liberum parentum misericordiae, id. Clu. 69, 195: cum Marcellum senatui reique publicae concessisti, id. Marcell. 1, 3: ut concessisti illum (sc. Marcellum) senatui, sic da hunc (sc. Ligarium) populo, as you have pardoned him in deference to the Senate, id. Lig. 12, 37; cf. Nep. Att. 7 fin.; Tac. A. 2, 55; 4, 31: Montanus patri concessus est, id. ib. 16, 33 fin.
- II Neutr., in respect to the terminus ad quem, to go, walk, betake one's self somewhere, to retire, withdraw to, etc.; with ad, in, or adv.: tantisper hic ego ad januam concessero, Plaut. Aul. 4, 5, 6 (666) Wagn.; cf.: ad Manes, i. e. to die, Verg. A. 10, 820: ad victorem, Tac. H. 2, 51: ad dexteram, Ter. And. 751: caeli distributio docet unde fulmen venerit, quo concesserit, Cic. Div. 2, 20, 45; so Lucr. 1, 380: huc, Plaut. Capt. 2, 1, 19 (213); id. Bacch. 4, 2, 28 (610); id. Trin. 2, 4, 116 (517); Ter. Heaut. 174; Caecil. ap. Non. p. 270, 8: istuc, Plaut. As. 3, 3, 56 (646); Ter. Eun. 706: vis animae in altum, Lucr. 4, 919: in delubrum, Liv. 30, 20, 6: in hiberna, id. 26, 20, 6; cf.: Carthaginem Novam in hiberna, id. 21, 15, 3: Argos habitatum, Nep. Them. 8, 1: Cythnum, Tac. A. 3, 69: Neapolin, id. ib. 14, 10: Patavium, id. H. 3, 11: in insulam, id. ib. 5, 19: in turbam, Hor. S. 1, 4, 143: trans Rhenum, Tac. H. 5, 23: concede huc a foribus, Plaut. Men. 1, 2, 48 (157): hinc intro, id. Ps. 1, 5, 158 (572); Ter. Eun. 206: hinc aliquo ab ore eorum, id. Heaut. 572; cf.: aliquo ab eorum oculis, Cic. Cat. 1, 7, 17: hinc rus, Ter. Hec. 629.—
- B Trop.: in aliquid, of entering into an alliance, yielding to, etc., to agree or consent to, to assent, to submit, yield, or resign one's self, to acquiesce in, to go or pass over to any thing (freq. in the histt.): mulier, conjuncta viro, concessit in unum Conubium, Lucr. 5, 1010; cf.: in matrimonium, Just. 24, 2, 10: victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere, were merged in, passed over into, Sall. J. 18, 12; so, in paucorum potentium jus atque dicionem, id. C. 20, 7; cf.: in dicionem, Liv. 38, 16, 9: in dominationem, Sall. H. Fragm. 3, 22 Gerl.: in deditionem, Liv. 28, 7, 9; 39, 2, 4; 42, 53, 7: in Tyrias leges, Sil. 15, 6: in condiciones, Liv. 2, 33, 1: in sententiam, id. 32, 23, 12; 32, 36, 8; Tac. A. 1, 79 fin.; cf.: in illos, assent to, yield to them, Cic. Fragm. ap. Aug. contr. Acad. 3, 7: in partes, Tac. H. 2, 1.
II) übtr.: A) sich verziehen, dahinschwinden, tumor omnis et irae concessere deûm, Verg. Aen. 8, 41.
B) m. Advv. od. m. in u. Akk. = wohin übergehen, a) in ein Verhältnis, einen Zustand sich begeben, sich fügen, sich zurückziehen, in deditionem, Liv.: prope in voluntariam deditionem, Liv. (s. Drak. Liv. 39, 2, 4): in matrimonium fratris, Iustin.: in gratiam alcis, Arnob.: in privatam vitam, Eutr. – b) einer Meinung, Partei usw. beitreten, zu ihr übertreten, in Attali sententiam, Liv.: u. in hanc sententiam, Liv.: in partes, Tac.: in illos, ihnen beipflichten, Cic. fr. – unpers., ut in sententiam Pisonis concederetur, Tac.: concessum in condiciones, ut etc., Liv. – c) an od. auf jmd. od. etwas übergehen = kommen, jmdm. od. einer Sache anheimfallen, zuteil werden, ne omne belli decus illuc concederet, Tac.: mulier coniuncta viro concedit in unum, Lucr.: cum in fatum concederet, bei herannahendem Tode, Modest. dig. 34, 3, 20. – u. so von Staaten, Ländern, Völkern u. von Parteien, c. in alcis dicionem, voluntate in alcis dicionem, Liv.: in alcis ius atque dicionem, Sall.: in alcis ius dicionemque, in alcis imperium, Iustin., in alcis dicionem imperiumque, Liv. (s. Drak. Liv. 38, 16, 9): in paucorum dominationem, Sall. fr.: in paucorum potentium gratiam, Sall. fr.: itaque concessere illuc omnes, at mox, si vostra receperitis, ad vos plerique, gingen alle auf die Gegenseite über, werden aber... zu euch zurückkehren, Sall. fr.: c. in Tyrias leges, sich der karthagischen Herrschaft unterwerfen, Sil. – Edessa et Beroea eodem concesserunt, kamen ebendahin (= wurden zu demselben Landesteil geschlagen), Liv. 45, 29, 9. – d) in etw. übergehen = aufgehen in usw., sich verlieren unter usw., victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere, Sall. Iug. 18, 12.
C) zurücktreten, abtreten, 1) v. intr.: a) sich fügend, sich unterordnend, gew. m. Dat. (wem?), α) der Übermacht u. den nötigenden Umständen weichen, das Feld räumen, sich fügen, sich in etw. ergeben, Casina concedit homini nemini, Plaut.: voluptas concedit dignitati, Cic.: cedant arma togae, concedat laurea laudi, Cic. poët.: magnitudini medicinae doloris magnitudo concedit, Cic.: c. obsidioni, der B. weichen = den Belagerten keine Hilfe leisten (Ggstz. prohibere obsidionem), Tac.: c. naturae, euphem. = eines natürlichen Todes sterben, Sall. Iug. 14, 15: ebenso c. fato, Tac. ann. 2, 71. Plin. pan. 11, 3 (vgl. cedere fato, Liv. 26, 13, 17): u. c. magnis fatis, Val. Flacc. 1, 554. – unpers., m. de u. Abl., concessum propemodum de victoria, Liv.: aut hostibus aut civibus de victoria concedendum esse, Liv. – β) dem Willen, der Forderung, dem Urteil, der Behauptung jmds. sich fügen, sich unterordnen, nachgeben, beipflichten (Ggstz. repugnare), numquamne hodie concedes mihi? Ter.: c. iurisconsultis, Cic.: alcis postulationi, Cic.: veris, der Wahrheit die Ehre geben (συγχωρειν τη ἀλθεία), Hor. – u. c. inter se, sich einigen, Tac. ann. 2, 30. – mit de u. Abl., de qua (levitate Asiae) nos et libenter et facile concedimus, die wir... zugestehen, Cic.: concessum (unpers.) ab nobilitate plebi de consule plebeio, Liv. – u. absol., dissuadente primo Vercingetorige, post concedente, Caes.: Caesar concedendum non putabat, Caes. – γ) dem Vorrange, den Vorzügen weichen = jmdm. od. einer Sache nachstehen, den Vorrang od. Vorzug einräumen, -zugestehen, -lassen, gegen jmd. od. etw. zurücktreten (s. Kritz u. Fabri Sall. Iug. 11, 4), a me vero sic diligitur (Servius tuus), ut tibi uni concedam, praeterea nemini, Cic.: sese unis Suebis concedere, Caes.: c. aetati, Sall.: u. (unpers.) Sulla, cuius facundiae, non aetati a Manlio concessum, Sall. – mit de u. Abl., vix alci de familiaritate, Cic.: magistro tantulum de arte, Cic.: u. (unpers.) concessum propalam de virtute ac gloria esse, Liv. – mit in u. Abl., neque ei quicquam in desperatione concedo, Cic. – mit bl. Abl. (in, an), nemini in illa causa studio et cupiditate, Cic.: nec amore in hanc patriam nobis concedunt, Tac. – absol., nec, si muneribus certes, concedat Iollas, Verg.: is, concedentibus omnibus, qui cum Varrone certaverant, collega datur consuli, Liv. – b) aufgebend, nachlassend, α) in bezug auf ein Recht, zurücktreten, verzichten, de suo iure paululum, Ter. adelph. 217 (vgl. Cic. de off. 2, 64 paulum nonnumquam de suo iure decedere). – β) in bezug auf Ahndung, Strafe, es jmdm. od. einen Fehler jmdm. hingehen lassen = gegen jmd. od. etw. nachsichtig sein, etw. nachsehen = verzeihen, poëtae non ignoscit, nobis concedit, Cic.: alienis peccatis, Cic.: temere dicto, Cic.: vitio, Hor.: multa virtuti eorum concedens, Caes.: id ipsum factum, propter quod sibi reus concedit, reus putat oportere, Cic.: num eāre (deshalb) concedi reo conveniat, quod (weil) alieno inductu fecerit, Cornif. rhet.: absol., dat tibi iustam excusationem, prope ut concedendum atque ignoscendum videatur, Cic.
2) v. tr.: a) überlassend, zugestehend abtreten, einräumen: α) übh., aus freiem Willen, aus Güte, Nachsicht, Gnade überlassen, zugestehen, erlauben, gestatten (Ggstz. negare, denegare), alci sedes suas, Cic. (u. im Passiv, sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, Caes.): pueris ludum tempestivum, Hor.: praedam militibus, Caes.: alci libertatem in alqa re, Cic.: alci libertatem, Caes. (u. im Passiv, illa dono deûm concessa libertas, Ps. Quint. decl.): alci vitam, Hirt. b.G.: alci impunitatem, Caes.: crimen gratiae, die Anklage der G. gestatten = die Ankl. um der G. willen übernehmen, Cic.: concedendo omnia, durch uneingeschränkte Zugeständnisse (Konzessionen), Liv. – mit Prädik.-Acc. des Partic. Fut. Pass., zB. bona quaedam proscriptorum diripienda, Cic. – m. ad od. (selten) in u. Akk., oppidum militibus ad diripiendum, Caes.: alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum, Caes.: Calydona Dianae in iras, zur Befriedigung ihres Zorns, Verg. – m. folg. Infin., mediocribus esse poëtis c., Hor.: di faciles, peccasse semel concedite tuto (Adv.), Ov.: servis c. pueros huius aetatis verberare, Curt.: klass. nur im Passiv, de re publica nisi per concilium loqui non conceditur, Caes.: conceditur commune quiddam dicere, Cic.: si videre concessum sit, Cic.: ingemiscere non numquam viro concessum est, Cic.: concessum (esse) sibi transire in Asiam, Liv.: quamquam poëtis furere concessum est, Plin. ep.: u. persönl., fatis numquam concessa moveri Camerina, dem es niemals durchs Schicksal vergönnt war umgewandelt zu werden, Verg. Aen. 3, 700 (vgl. no. δ aus. Cic. Caecin. 44). – mit folg. ut u. Konj., concessit ei, ut regnaret, Enn. fr.: concedo tibi, ut ea praetereas, quae etc., Cic.: petiisse a matertera, ut sibi concederet, ut in eius sella requiesceret, Cic.: non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt, quam ab his sit concessum, arma uti capiant et ad castra contendant, Caes.: u. (mit Ironie) concedant, ut hi viri boni fuerint, mögen (gütigst) erlauben, daß usw., Cic. – m. qui u. Konj., nemini concedo, qui (daß er) tibi vetustate necessitudinis potior possit esse, Cic. ep. 10, 3, 2: u. so ibid. 4, 3, 1. – mit ne u. Konj., unum illud orat, ut timori suo concedatur (nachgelassen werde), ne in conspectum veniat cuiusquam Romani, Hirt. b.G. 8, 48, 9. – mit folg. si u. Konj., ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, Caes. b.G. 1, 44, 8: ubi id a Caesare negatum et, palam si colloqui vellent, concessum est, Caes. b.c. 1, 84, 2. – u. scheinbar absol., consules neque concedebant neque valde repugnabant, Cic. ep. 1, 2, 2: Boios petentibus Aeduis... ut in finibus suis collocarent, concessit (näml. ut collocarent), Caes. b. G. 1, 28, 5: u. m. folg. Ang. des Grundes, quod memoriā tenebat L. Cassium consulem occisum... concedendum non putabat, Caes. b.G. 1, 7, 4: ossa eius clam in Attica ab amicis sepulta, quoniam legibus non concederetur, quod proditionis esset damnatus, Nep. Them. 10, 5. – und parenthet., cetera lascivae faciant, concede, puellae, Ov. art. am. 1, 523: te, dulcis amice, reviset cum Zephyris, si concedes, et hirundine prima, Hor. ep. 1, 7, 13. – Partic. Perf. subst., concessa, ōrum, n., das Erlaubte, abhorrere a maiorum consuetudine atque concessis, Cic. Cael. 48: concessa petere, Verg. Aen. 5, 798: concessa amare, Ov. met. 9, 454. – β) der Übermacht od. den nötigenden Umständen weichend etwas einräumen, victoriam, Curt.: hosti victoriam, Iustin. – γ) dem Range od. Vorzuge nach sich unterordnend, Atheniensibus imperii maritimi principatum, Nep.: alci primas in dicendo partes, Cic. – dah. prägn. m. folg. ut u. Konj. = als Vorzug einräumen, nec vero histrionibus oratoribusque concedendum est, ut iis haec apta sint, nobis dissoluta, Cic. de off. 1, 129. – δ) eine Behauptung, Meinung einräumen, zugestehen, iam istuc (= istoc) coacti a te paulo ante concessimus, Cic. – m. folg. Acc. u. Infin. (Synon. dare; Ggstz. negare), age, iam concedo, non esse miseros, qui mortui sint, Cic.: cum summos deos esse concedamus, Cic.: M. Dasne aut mane animos post mortem aut morte ipsā interire? A. Do vero. M. Quid si maneant? A. Beatos esse concedo, Cic. – im Passiv, persönl., haec ubi concedentur esse facta, ibi vis facta negabitur? Cic. Caecin. 44. – parenthet. beim einräumenden Konj., concedo, forsitan aliquis aliquando eiusmodi quippiam fecerit, Cic.: quare concedo sit dives, Catull. – scheinbar absol., beatos esse deos sumpsisti. Concedimus (verst. beatos esse deos), Cic.: faciet quod oportet, concedo (nun gut!), Sen. – b) aufgebend: α) aufgeben = fahrenlassen, opfern, Siciliam, Liv.: partem octavam pretii, Plin. ep. – m. Dat. (wem zugunsten? wem zuliebe?), alci auguratus petitionem, Cic.: u. rei publicae dolorem atque amicitias suas, Cic. – dah. alqm alci, jmd. (einen Straffälligen) einem zuliebe frei-, loslassen, begnadigen, ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo, Cic.: c. huic sororis filium et Q. Ciceronem, Nep.: falsi damnatum Marcellum senatui rei publicaeque, Cic.: alqm alcis precibus, einen auf jmds. Bitten begnadigen, Tac.: u. im Passiv, Montanus patri concessus est, Tac. – β) aus Nachsicht, Gnade hingehen lassen = verzeihen, haec omnia remitto atque concedo, Cic. – mit Dat. (wem?), omnibus omnia peccata et maleficia, Cic.: alci delicta maiora, Cic.: u. mit Dat. (wem zuliebe? wem zu Gefallen?), in iudicando peccata liberûm misericordiae parentum, Cic. Vgl. Ruperti Tac. ann. 1, 7, 8. Duker Flor. 3, 5, 10.
I intr., ¶ 1 sʼen aller, se retirer, sʼéloigner : ab eorum oculis aliquo concederes Cic. Cat. 1, 17, tu te serais retiré quelque part loin de leurs regards, cf. Pl. Men. 158 ; Pers. 50 ; Ter. Phorm. 741 ; ex prætorio in tabernaculum suum concessit Liv. 30, 15, 2, il se retira de la tente du général dans la sienne propre ; docere unde fulmen venerit, quo concesserit Cic. Div. 2, 45, montrer dʼoù vient la foudre, où elle sʼen va || part. n. pris substt : post Hasdrubalis exercitum deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum Liv. 28, 12, 6, depuis la destruction de lʼarmée dʼHasdrubal, depuis lʼabandon du reste de lʼItalie, résultat de la retraite dans un coin du Bruttium || Samnium, quo jam tamquam trans Hiberum agro Pœnis concessum sit Liv. 22, 25, 7, le Samnium, territoire dont on sʼest retiré au profit des Carthaginois comme on sʼétait retiré de celui qui est au-delà de lʼÈbre || concedere vita Tac. Ann. 1, 3, quitter la vie, mourir, décéder, ou abst concedere Tac. Ann. 4, 38 ; 13, 30 ¶ 2 [fig.] venir à : prope in voluntariam deditionem Liv. 28, 7, 9, en venir à une reddition presque volontaire || postquam res publica in paucorum potentium jus atque dicionem concessit Sall. C. 20, 7, depuis que le gouvernement est tombé sous lʼautorité et la domination de quelques puissants ; in sententiam alicujus Liv. 32, 23, 12, se ranger à lʼavis de qqn ; in partes Tac. H. 2, 1, embrasser un parti ; [pass. imp.] concessumque in condiciones, ut Liv. 2, 33, 1, on adopta des conditions portant que || victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere Sall. J. 18, 12, tous les vaincus passèrent dans la nation et prirent le nom de leurs maîtres ¶ 3 [avec dat.] se retirer devant, céder la place à, céder à : magnitudini medicinæ doloris magnitudo concedit Cic. Tusc. 4, 63, la force de la douleur cède à la force du remède ( Pis. 73 ; Fin. 3, 1 ; Leg. 2, 7 ) ; concedere naturæ Sall. J. 14, 15 ; fato Tac. Ann. 2, 71, céder à la nature, au destin = mourir dʼune mort naturelle || déférer à, se ranger à lʼavis de, adhérer à : alicujus postulationi Cic. Mur. 47, déférer à la demande de qqn ; non concedo Epicuro Cic. Ac. 2, 101, je ne me range pas à lʼavis dʼÉpicure ; (levitas Asiæ) de qua nos et libenter et facile concedimus Cic. Fl. 37, (la légèreté des Asiatiques) dont nous convenons et volontiers et facilement || le céder à, sʼincliner devant : concedere nemini studio Cic. Dej. 28, ne le céder à personne en dévouement ; sese unis Suebis concedere Cæs. G. 4, 7, 5, [ils déclarent] que cʼest aux Suèves seuls quʼils se reconnaissent inférieurs ; magistro de arte concedere Cic. Amer. 118, céder au maître la possession de lʼart [littt se retirer de lʼart au profit de] ( Verr. 2, 2, 108 ; Att. 12, 47, 2 ; Liv. 3, 60, 4, etc.) ; [avec abl.] concedere alicui summo nomine Tac. Ann. 15, 2, céder à qqn le titre souverain || céder à, concéder à, faire une concession à : temere dicto concedi non potes Cic. Amer. 3, il ne peut être fait de concession à une parole téméraire (on ne peut excuser...); poetæ non ignoscit, nobis concedit Cic. de Or. 3, 198, il ne pardonne pas au poète, mais pour nous, il passe condamnation ; alicui gementi Cic. Tusc. 2, 19, excuser les gémissements de qqn ; iis forsitan concedendum sit rem publicam non capessentibus qui... Cic. Off. 1, 71, peut-être faut-il concéder lʼabandon de la politique à ceux qui...; tibi concedetur, qui... remisisti ? Cic. Verr. 2, 3, 82, on te pardonnera (on tʼexcusera), toi qui as fait une remise... ?
II tr., ¶ 1 abandonner (aliquid alicui) qqch. à qqn, accorder : alteram partem vici Gallis ad hiemandum concessit Cæs. G. 3, 1, 6, il abandonna une partie du bourg aux Gaulois pour hiverner ; libertatem Cæs. G. 4, 15, 5 ; Cic. Phil. 12, 8 ; victoriam Cic. Phil. 12, 13, accorder la liberté, la victoire ; ea præda militibus concessa Cæs. G. 6, 3, 2, ce butin ayant été laissé aux soldats ; crimen gratiæ Cic. Com. 19, accorder une accusation à la complaisance = se faire accusateur par complaisance || ei bona diripienda concessit Cic. Verr. 2, 1, 38, il lui laissa la faculté de piller des biens ¶ 2 [avec inf. ou ut et subj.] mihi concedant homines oportet... non exquirere Cic. Prov. 46, il faut quʼon me concède de ne pas rechercher...; de re publica nisi per concilium loqui non conceditur Cæs. G. 6, 20, 3, on ne permet de parler des affaires publiques que dans une assemblée régulière, cf. Cic. Quinct. 50 ; Or. 152 ; Tusc. 5, 31 ; concessum est = licet Cic. Agr. 2, 54 ; Br. 42 ; Tusc. 2, 55, etc. ; fatis numquam concessa moveri Camarina Virg. En. 3, 700, Camarina à laquelle les destins interdisent de jamais toucher || concedo tibi ut... prætereas Cic. Amer. 54, je te permets de laisser de côté... ( Verr. 2, 1, 32 ; 3, 190, etc.) || [abst ] : consules neque concedebant neque valde repugnabant Cic. Fam. 1, 2, 2, les consuls ni ne cédaient ni ne faisaient une forte opposition, cf. Cæs. G. 1, 28, 5 ; G. 1, 7, 4 ; Nep. Them. 10, 5 ; te reviset cum Zephyris, si concedes Hor. Ep. 1, 7, 13, il reviendra te voir avec les Zéphyrs, si tu le permets ¶ 3 concéder : alicui primas in dicendo partes Cic. Cæcil. 49, reconnaître à qqn le premier rang dans lʼéloquence ; Atheniensibus imperii maritimi principatum Nep. Timoth. 2, 2, concéder aux Athéniens la suprématie maritime ¶ 4 admettre [une opinion], convenir de : da mihi hoc ; concede, quod facile est Cic. Cæcil. 23, accorde-moi cela ; fais-moi cette concession, qui ne souffre aucune difficulté ( Verr. 2, 2, 141 ; 5, 151 ; Div. 2, 107, etc. ) || [avec prop. inf.] : concedes multo hoc esse gravius Cic. Cæcil. 54, tu conviendras que ce cas-ci est beaucoup plus grave ( Tusc. 1, 25 ; Verr. 2, 3, 218 ; de Or. 1, 36, etc.) ; hæc conceduntur esse facta Cic. Cæc. 44, lʼon reconnaît que tout cela sʼest produit ¶ 5 renoncer à, faire abandon, sacrifier : dolorem atque inimicitias suas rei publicæ Cic. Prov. 44, faire à lʼÉtat le sacrifice de son ressentiment et de ses inimitiés || aliquem alicui, renoncer à punir qqn, lui pardonner pour lʼamour de qqn : Marcellum senatui concessisti Cic. Marc. 3, tu as épargné Marcellus par égard pour le sénat ( Att. 5, 10, 5 ; Nep. Att. 7, 3 ) ; aliquem alicujus precibus Tac. Ann. 2, 55, accorder aux prières de qqn la grâce dʼune personne ; Montanus patri concessus est Tac. Ann. 16, 33, la grâce de Montanus fut accordée à son père ¶ 6 pardonner, excuser : omnibus omnia peccata Cic. Verr. 2, 1, 128, pardonner à tous tous les méfaits ( Inv. 2, 107 ; Verr. 2, 5, 22, etc.) || peccata liberum parentum misericordiæ Cic. Clu. 195, accorder à la pitié pour les parents le pardon des fautes des enfants = pardonner les fautes des enfants par pitié pour les parents.
- 1. weggaan, zich verwijderen, wegtrekken; ➤ a parentum oculis ~; Italiā ~; vitā ~ sterven; irae deum (= deorum) concessere (Verg.); concessit superis ab oris;
- 2. (m. aanduiding v.d. bestemming) gaan, zich begeven [in hiberna; rus; trans Rhenum; Argos habitatum om zich in Argos te vestigen];
- 3. wijken, het veld ruimen, plaatsmaken; ➤ voluptas dignitati concedit; iniuriae ~ het afleggen tegen; obsidioni ~ instemmen met; naturae, fato ~ een natuurlijke dood sterven; concedat laurea linguae; maiestati eius viri ~;
- 4. onderdoen, voorrang verlenen (voor, aan: dat.; in: de);
- 5. toegeven aan, zich schikken naar [matri; alcis postulationi; inter se een compromis sluiten];
- 6. begrip tonen, vergeven (m. dat.) [inimico; temere dicto];
- 7. afstaan, toestaan (wat wordt afgestaan: abl. of de) [Poenis agro];
- 8. terechtkomen in [in paucorum potentium ius atque dicionem];
- 9. overgaan in of tot [in deditionem zich overgeven; in nomen imperantium];
- 10. het eens zijn met, instemmen met [in sententiam alcis iems. mening delen; in condiciones accepteren]; II. tr.
- 1. overlaten, afstaan, geven [libertatem schenken; oppidum militibus ad diripiendum];
- 2. veroorloven, goedvinden, ermee instemmen dat, toestaan (m. aci.; nci.; ut; conj.; an; afh. vr.);
- 3. toestaan, gunnen, verlenen [laudem];
- 4. opofferen, prijsgeven [rei publicae amicitias suas];
- 5. vergeven, genade schenken [Attico sororis filium omwille v. Atticus].
准。讓。赦。別。— vita vel fato vel naturae 死。亡。— urbem in iras ejus 以城付怒之人。— solio 辭位。— hinc intro 往內走。— in ditionem ejus 属轄人。— in ejus sententiam 從其意。— injurias 赦其辱言。
Suggest a Translation
See an image
- II. Intrans, to go away, pass, give way, depart, retire, withdraw, remove: biduom, T.: tempus est concedere, T.: superis ab oris, V.: ad Manes, V.: huc, T.: istuc, T.: aliquo ab eorum oculis: rus hinc, T.: Carthaginem in hiberna, L.: Argos habitatum, N.: in hanc turbam, to join, H.: tumor et irae Concessere, are gone, V.: ipsae concedite silvae (i. e. valete), V. — Fig., to yield, submit, give way, succumb: ut magnitudini medicinae doloris magnitudo concederet: iniuriae, S.: operi meo, O.: naturae, i. e. to die, S.: hostibus de victoriā concedendum esse, L.: concessum de victoriā credebant, L.—To give place, be inferior, give precedence, yield, defer: concedat laurea laudi: dignitati eorum: unis Suebis, Cs.: maiestati viri, L.: aetati, S.: magistro tantulum de arte: Nec, si muneribus certes, concedat Iollas, V.—To submit, comply, accede: Ut tibi concedam, T.: concessit senatus postulationi tuae: Caesar ... concedendum non putabat, Cs. — To assent, concede: mihi, T.: liceat concedere veris, H.—To grant, give allowance, pardon, allow: alienis peccatis: cui (vitio), H.—To agree, consent, assent, acquiesce, go over to: in gentem nomenque imperantium, to be merged in, S.: in paucorum potentium ius, S.: in deditionem, L. —
- IIII. Trans, to grant, concede, allow, consign, resign, yield, vouchsafe, confirm: de tuo iure paululum, T.: civitati maximos agros: hoc pudori meo, ut, etc.: amicis quicquid velint: nihil mihi, O.: me consortem sepulchro, let me share, V.: his libertatem, Cs.: crimen gratiae concedebas, accused for the sake of favor: peccata alcui, to pardon him: naturae formam illi, acknowledge that it possesses, O.: concessit in iras Ipse ... genitor Calydona Dianae, gave over, V.: mediocribus esse poëtis, H.: huic ne perire quidem tacite conceditur: ut ipsi concedi non oporteret, si, etc., no concession should be made, Cs.: Quo mihi fortunam, si non conceditur uti?H.: fatis numquam concessa moveri Camarina, forbidden to be removed, V.: illa concedis levia esse: culpam inesse concedam: concedatur profecto verum esse, ut, etc.: concedo tibi ut ea praetereas: beatos esse deos sumpsisti, concedimus: valuit plus is, concedo, granted: quoniam legibus non concederetur, permitted by law, N. — To grant as a favor, forbear, give up, forgive, pardon: petitionem alicui, from regard to: peccata liberum misericordiae: huic filium, N.: quod (peccatum) nisi concedas, H.
-
…arcessitum a Gallis ; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse ; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos ; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Quid sibi vellet Cur in suas possessiones veniret Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, quod memoria tenebat L. ; Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat ; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio…
Julius Caesar, Gallic War
-
…provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit ; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…te parentes timerent atque odissent tui neque eos ratione ulla placare posses, ut opinor, ab eorum oculis aliquo concederes. nunc te patria, quae communis est parens omnium nostrum, odit ac metuit et iam diu nihil te…
Cicero, in Catilinam
-
…homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…cum Catilina sentire non putet. non est iam lenitati locus ; severitatem res ipsa flagitat. unum etiam nunc concedam exeant, proficiscantur, ne patiantur desiderio sui Catilinam miserum tabescere. demonstrabo iter Aurelia via profectus est ; si…
Cicero, in Catilinam
-
…aut etiam reges sperant futuros non vident id se cupere quod, si adepti sint, fugitivo alicui aut gladiatori concedi sit necesse Tertium genus est aetate iam adfectum, sed tamen exercitatione robustum ; quo ex genere iste est Manlius…
Cicero, in Catilinam
-
…me eius spero fratrem propemodum Iam repperisse, adolescentem adeo nobilem Et is hodie venturum ad me constituit domum. Concedam hinc intro atque expectabo dum venit. PHAEDRIA. PARMENO. Fac ita ut iussi deducantur isti. Faciam .…
Terence, Eunuchus
-
…dico quam ioco Rem voluisti a me tandem quin perfeceris Ego impetrare nequeo hoc abs te, biduum Saltem ut concedas solum Siquidem biduum ; Verum ne fiant isti viginti dies. Profecto non plus biduum, aut Aut nihil moror…
Terence, Eunuchus