decimus
decimus, the tenth
within ten days of when he had arrived in Rome
decimus , a, um: adj. (decem), the tenth, 9.155.
dĕcĭmus or dĕcŭmus (the latter form prevailed in the later law lang.; hence, decumanus), a, um, adj. [decem with superl. ending], the tenth.
- I Prop.: mensis, Plaut. Am. 1, 2, 19 (481); cf. Ter. Ad. 475: legio, Caes. B. G. 1, 40; cf. ib. 41; 42 al.: decima hora, Cic. Phil. 2, 31; and without hora, Auct. Her. 4, 51: annus, Verg. A. 9, 155: septuma (dies) post decumam, i. e. the seventeenth, id. G. 1, 284 Voss.: cum decumo efficit ager, i. e. tenfold, Cic. Verr. 2, 3, 47, § 112; so, extulisset, ib. § 113.—*
- b dĕcĭmum, adv. (like tertium, quartum, etc.; cf. Gell. 10, 1), for the tenth time, Liv. 6, 40.—
- B Subst.: dĕcĭma (dĕcŭma), ae, f. (sc. pars), the tenth part, tithe.
- 1 As an offering: testatur Terentius Varro ... majores solitos decimam Herculi vovere, Macr. S. 3, 12; so Varr. L. L. 6, § 54 Müll.; Just. 18, 7, 7; cf. with pars; Naev. ap. Prisc. p. 874 P.; Plaut. Stich. 1, 3, 80 (234): tibi (sc. Pythico Apollini) hinc decumam partem praedae voveo, Liv. 5, 21; cf.: cum vovissent Apollini decumas praedae, Just. 20, 3, 3; cf. id. 18, 7, 7; Vulg. Gen. 14, 20; so esp. of the tithes given by the Hebrews to support the priesthood, id. Num. 18, 21 et saep.—
- 2 A largess openly bestowed by public men on the people: Oresti nuper prandia in semitis decumae nomine magno honori fuerunt, Cic. Off. 2, 17, 58; so Suet. Calig. 26; id. Galb. 15; Tac. H. 1, 20.—
- 3 A tithe, as a tax on landholders in the provinces, Cic. Verr. 2, 3, 10, § 25; more freq. in plur., id. ib. 2, 3, 39, § 89 sq.—
- 4 A tithe, as conveyed by last will: decimas uxoribus dari, Trach. ap. Quint. 8, 5, 19.
- II Meton. (like decem, decies, etc.), considerable, large, immense (poet.): vastius insurgens decimae ruit impetus undae, Ov. M. 11, 530 (cf.: decimanus, no. II., and in Gr. τρικυμία); so of billows, Sil. 14, 122; Luc. 5, 672; Val. Fl. 2, 54 (decimus by circumlocut.: qui venit hic fluctus, fluctus supereminet omnes; posterior nono est undecimoque prior, Ov. Tr. 1, 2, 50).
1. decimus (decumus), a, um, der zehnte, I) eig.: A) adi.: legio, Caes.: pars, Zehntel, Cic.: hora diei, Cic.: dies, Cels.: mensis, Komik.: annus, Verg., Cels. u. Tac., annus aetatis, Quint.: decimus quisque, jedesmal der Zehnte (der zehnte Mann), Plaut. (dah. beim Dezimieren der Soldaten sorte decimum quemque ad supplicium legere, Liv.: decimum quemque sortiri, Sen.: decimum quemque sorte ductos fusti necare od. bl. decimum quemque fusti ferire, Tac.): tertius decimus, quartus decimus locus, Cic.: tertius decimus dies, Cels.: mensis sextus ac decimus, Aur. Vict.: septima dies post decimam, poet. = der siebzehnte, Verg. – B) subst.: 1) decimus, ī, m., a) (sc. liber) das zehnte Buch einer Schrift, in tertio decimo annalium, Gell. 18, 2, 16. – b) (sc. dies) der zehnte Tag, der Zehnte, decimo Kalendas Maias, Col. 11, 2, 36: tertio decimo Kalendas Augustas, ibid. § 52. – 2) decima od. gew. decuma, ae, f., a) (sc. hora) die zehnte Stunde des Tages (= 4 Uhr nachmittags), quem nulla res ultra decumam retinuit, Sen. de tranqu. anim. 17, 7. – b) (sc. pars) der zehnte Teil, α) das einer Gottheit gelobte Zehntel der Beute, der Einkünfte (vgl. Varro LL. 6, 54), vovere Apollini decumas praedae, Iustin. 20, 3, 3; decimam praedae Apollini consecrare, Macr. sat. 1, 7, 30: decumas Herculi ferre ex praeda Siciliensi, Iustin. 18, 7, 7: bene re gestā decimam Herculi profanare (dem H. weihen), Massur. Sabin. bei Macr. sat. 3, 6, 11: decimam Herculi vovere, Macr. sat. 3, 12, 2: cum de decima Herculis nec tertiam partem in aram eius imponitis, Tert. apol. 14. – Da zu solchen Opfern aus den Einkünften das Volk eingeladen wurde, um am Opferschmaus teilzunehmen, so erwarb sich der Darbringer beim Volke große Ehre od. großen Dank; dah. Oresti nuper prandia in semitis decumae nomine magno honori fuerunt, Cic. de off. 2, 58: decimas maturius dabat, Suet. Cal. 26, 4. – β) das Zehntel als Erbteil, placet ergo decumas uxoribus dari, quartas meretricibus? Trachal. b. Quint. 8, 5, 19. – γ) der zehnte Teil des Jahresertrags als Abgabe der Grundeigentümer, der Zehnte, das Zehent, decuma hordei, Cic.: decima fructuum, Aur. Vict.: unae decumae, unae unius agri decumae, Cic.: Sardiniae binae eo anno decumae frumenti imperatae, Liv.: alteras decumas Siculis imperare, Liv.: duas decumas frumenti exigere, Liv.: neminem minus tribus decumis dedisse, Cic.: ut pro singulis decumis ternas decumas dare liceret, Cic. – 3) decumum, ī, n., das Zehnfache, das zehnte Korn als Ertrag, ager efficit od. effert cum decumo, trägt zehnfach, Cic. Verr. 3, 112 sq.: concedes ut cum decumo fructus arationis perceptus sit, Cic. Verr. 3, 114. – C) adv.: 1) decimum, zum zehnten Male, nos reficietis decimum tribunos, Liv. 6, 40, 8. – 2) decimō, zehntens, Cassian. instit. 4, 39. Cassiod. de anim. 12. – II) meton. (wie decem, decimanus etc.) = ansehnlich, groß, ungeheuer, unda, Ov.: fluctus, Lucan. (vgl. decumanus fluctus u. im Griech. τρικυμία).
aetatis decimus necnon et tertius annus
~us [Hebraeorum mensis ] Tebet Januario ‥ comparatur
appellentur [genera ] secundum posite distinctionis ordinem primum, secundum, tertium, et sic usque ad ~um
anno quinto ~o(v.
preter predictos x et octo modos rithmorum est nonus ~us
anno regni R. secundi ~o nono
erant nutui suo dedite circiter ~e sexte naves ‥ sine naviculis comitantibus, que ad viginti sunt recensite
ego Æthelwlfus ‥ consilium salubre ‥ affirmavi, ut aliquam portionem terrarum hereditariam antea possidentibus omnibus gradibus, sive famulis et famulabus Dei ‥ sive laicis, semper ~am mansionem, ubi minimum sit tamen ~am partem in libertatem perpetuam perdonare dijudicavi
omnibus comitibus preter ~os decapitatis; nam sors ~um quemque morti exemerat
novem semper excapitati sunt et ~us remansit
presit singulis hominum novenis ~us(
debet metere ‥ j acram de frumento ‥ et habere ~am garbam
ut ‥ ~am frugum omnium ‥ partem pauperibus daret
Æthelwulfus ‥ rex ~am totius regni sui partem ab omni regali servitio et tributo liberavit
Ethelwulfus ‥ ~am omnium hidarum infra regnum suum Christi famulis concessit liberam ab omnibus functionibus
de feudis ij militum ‥ et de dessima parte j militis
concessa est regi in subsidium werre sue medietas a clero, sexta a civibus et a reliquo populo ~a pars bonorum
unusquisque ~am reddituum et mobilium suorum in elemosinam dabit ad subventionem terre Jerosolymitane hoc anno, exceptis ‥(
rex ‥ elegit clericos et laicos ‥ et ‥ misit eos per singulos comitatus ad ~as colligendas secundum ‥ preordinationem
[pape cancellarius ] recitavit literas domini pape in quibus exigebat ~as omnium rerum mobilium de tota Anglia, Hibernia et Wallia ab universis laicis et clericis ad guerram suam sustinendam ‥ contra Romanum imperatorem
ordine retrogrado et perverso coguntur prelati ~as persolvere laicis et inviti, unum tantum solatii refrigerium invenientes quod credebant, quando promittebatur, quod in succursum Terre Sancte ‥ pecunia decimalis expenderetur
licet non nisi per biennium clerus de ~is respondere deberent [sic ], quia de primo anno decimationis jam satisfecerant, tamen ultro se obtulerunt episcopo [Norwicensi ] ~as suas se daturos eciam de tercio anno ‥, tali pacto ut in decimando secundum taxationem W. quondam Norwicensis episcopi ~as suas possent contribuere
cum comites ‥ et ‥ alii de regno nostro in subsidium guerre nostre nobis ~am de ‥ bonis suis mobilibus ‥ concesserunt ‥, nos, ut ~a illa ad minus ‥ gravamen populi levetur ‥, assignavimus ‥ T ‥. et R‥. ad dictam ~am ‥ colligendam(
papa revocavit sexannalem ~am concessam in subsidium Terre Sancte, pro eo quod rex Francie versus Terram Sanctam nimis distulit iter suum, et voluit quod solutum redderetur; sed in Anglia nihil fuit redditum, quia fuit per clerum regi concessum
fuit concessa regi per clerum ~a triennalis; item communitas regni concessit sibi triennalem ~am de burgis et civitatibus, item quintumdecimum denarium de forinsecis
nolumus quod idem W. [prebendarius ] de hujusmodi bonis suis [sc. temporalibus prebende sue annexis ], de quibus ~am nobis dat inter spiritualia, de ‥ ~a et quintadecima per laicos concessa oneretur
dicit quod ‥ auctoritate ‥ Parliamenti ordinatum sit ‥ quod ‥ concessiones ‥ per ‥ regem ‥ facte de exoneracione ‥ ~arum spiritualium vel quintarum decimarum aut ~arum temporalium ‥ vacue forent
pro quietacione ~e et quintedecime de bonis vestris in ‥ villa Bristoll’
de ~is et quintisdecimis levandis
pecunia magna quintadecime et ~e in Anglia collecta
taxatoribus et collectoribus ~e et quintedecime in comitatu Suthhampton salutem(
penes rememoratorem primitiarum et ~arum hujus Scaccarii(
nomina omnium et singulorum componentium cum regia majestate pro primitiis spiritualium suorum beneficiorum ac promocionum spiritualium ‥ una cum ~a parte clari annui valoris eorundem beneficiorum
~as non est legitimum dare nisi pauperibus et peregrinis
[(falsi pastores ] lac et lanas ovium Christi oblationibus cotidianis ac ~is fidelium suscipiunt et curam gregis Domini deponunt
de ~is dandis sicut in lege scriptum est [(] ‥ sicut sapiens ait: ‘‥ plerumque contingit ut qui ~am non tribuit, ad ~am revertitur’ etc. Exod. xxii 29
sit haec terra libera ab omni servitio tam aecclesiastico quam seculari ‥, cum saca etsokne, tolle etteame, ciricsceatte et ~is
nonne laici murmurant si de ~is solvendis in sermone instituto mentio fiat?
precipimus quod ‥ ~e ut ~e, non ut oblationes integre, persolvantur; quia, dum sub oblationis specie ~e prestantur a quibusdam, nonnunquam ecclesie non solum justis ~is sed et oblationibus consuetis et debitis defraudantur
vic. Kancie misit ministros suos ad domos rectorie ecclesie de T. ad triturandum ~as ibidem repositas pro xxxvij li., quas petit ab eodem priore
numquid credimus laicos debere subtrahere ~as et bona pauperum ab inferioribus sacerdotibus minus peccantibus et dare superioribus ‥?
docebant ‥ ceteri discipuli Wyclyf quod ~e sunt mere elemosine
~as et oblaciones Deo et ecclesie debitas amplissime persolvere studuit
hec ~a,tythe
quatinus ‥ ~as vestras ‥ ecclesiis vestris ‥ plenarie ‥ persolvatis ‥, sc. de blado, de lino et lana, de caseo , de butiro, de agnis ‥ necnon et de ceteris omnibus non nominatis de quibus lex Christiana ~am dari postulat
me ‥ concessisse ~as bladi de dominio meo in Netheravene Deo et ecclesie ejusdem ville integre percipiendas, non per acras metendas sed per garbas collectas, viz. sine omni deductione expensarum que fiunt in metendo
mandatum est ballivo de Kaermerdin’ quod de dominico regis de Kaermerdin’ ~as feni ecclesie de Kaermerdin’ dari faciat
~as de omnibus que renovantur per annum ‥ dandas decernimus et potissime de molendinis et piscariis et fenis et apibus et de terris arabilibus et ad prata postea vel ad pasturam redactis
promiserunt se daturos ‥ capellano ‥ ~am lactis vespertini et vitulorum mortuorum sive occisorum
statuimus ‥ quod ~e solvantur de artificibus, de mercatoribus et de lucro negotiationis, similiter de carpentariis et omnibus aliis stipendiariis operariis, viz. quod dent ~as de stipendiis suis ‥ [gl. ]Lyndw. 191–7
mandamus ‥ quod ‥ parochiani ‥ sine diminutione ~as inferius annotatas suis ecclesiis persolvant ‥ viz. ~am lactis a primo tempore sue innovationis ‥, de proventibus boscorum ‥, piscariorum ‥, warenarum, aucupitii ‥, turvarum in locis ubi fabricantur et fodiuntur [etc. gl. ]Lyndw. 199–201
de medietate ~e ecclesie de B‥., de ~a garbarum ville de H‥., de ~a minere carbonum Thome de B.
oblaciones minuti alteragii et albe ~e [? ]tithe of dairy produce
omnes illas ~as minutas et ~as privatas ac alteragia et ~as albas vocatasthe whyte tythes necnon omnes ~as lini et canabi ‥ provenientes ‥ infra villam ‥ de Newbollde [] Warw
de ~is autumpnalibus bladorum et feni et ~is quadragesimalibus et minutis oblatis capelle de W.
in ~is quadragesimalibus et aliis minutis ~is parochianorum
in ~is paschalibus
retenta nobis quadam porcione minutarum ~arum, sc. agnorum, piscium, denariorum de piscibus ad ~am perveniencium, lane, casei, canabi
ita quod ‥ episcopus Sar’ et sui successores conferent ‥ cui voluerint idonee persone tertiam partem ~arum garbarum totius parochie de C. et omnes minutas ~as ‥ que debentur eidem ecclesie
portiones ejus [sc. vicarii ] duxerunt exprimendas, viz. omnes minutas ~as et oblationes et altaragia cum tertia parte grossarum ~arum
quod ecclesia de Brechyn’ habeat ‥ ecclesiam de M‥. cum omnibus terris et ~is tam majoribus quam minoribus ad predictam ecclesiam ‥ pertinentibus
in grossis ~is et minutis ~is, ut de jure ecclesie
ita quod ibidem ordinetur perpetuus vicarius qui totum alteragium ‥ habeat ‥ et inde solvat ‥ omnia onera ‥ ecclesie incumbencia, exceptis ‥ contribucionibus regiis et episcopalibus ~am garbalem tangentibus
singulas ~as garbales, nuncupatas parochiales, ecclesie de L‥. monasterio nostro ‥ unite
circa alias prestationes ~arum personalium credatur decimantium Sacramento
cum omnibus ~is ‥ predialibus et personalibus
potest ‥ intelligi bene quod ~e prediales non debent subtrahi quin dentur dignis ecclesie quibus debentur, cum ~e debentur ecclesie, sive prepositus simpliciter bonus fuerit sive malus; ~e autem personales voluntarie supererogate possunt omnino subtrahi, sicut et alie elemosine, quando non adest qui digne reciperet. potest autem male intellegi quod ~e prediales debentur criminoso preposito
conclusiones ‥ nuper ‥ predicatas contra ~as personales et in nostra universitate ‥ necnon in ‥ consilio episcoporum ‥ damnatas
~e personales aliasprive tithes
pro lactagio vitulorum et ~is privatis
~as tam prediales quam personales
quibus [canonicis Lanfrancus ] in terris, in ~is et in aliis redditibus tanta largitus est ut ad sustentationem eorum sufficientia esse viderentur
nullus abbas, nullus prior, nullus omnino monachus vel clericus ecclesiam sive ~am ‥ de dono laici sine proprii episcopi ‥ assensu suscipiat(
pensiones et ~as separatas, quas viri religiosi qui non sunt de episcopatu nostro percipiunt in nostra diocesi, in manus nostras sequestramus
certas ~arum particularium portiones
abbas Colcestrie de ~is separatis vj m.
cum frater meus concesserit ‥ episcopo Aberdonensi secundas ~as de omnibus redditibus, firmis, escaetis suis infra vicecomitatus de Aberden et de Banff
nos ‥ confirmasse donacionem illam quam R. de Brus fecit ‥ abbati et conventui de L. de terra sua ‥ in G‥. in escambium secundarum ~arum quas ‥ consueverunt percipere de terris ejusdem R‥ .
istud est rentale regis A. III vicecomitatuum de Aberden et de Banff de quo deduci debent secunde ~e ad opus episcopi Aberdonensis
sumus ‥ informati quod ab antiquissimis temporibus ecclesia Brechinensis et episcopi ejusdem ‥ secundas ~as percipere consueverunt de ‥ proventubus domino regi pertinentibus infra balliam [de Kyncardin ] ‥
pro secundis ~is debitis episcopo Aberdon’ de ‥ thanagio de K.
Domino propriae decimas persolvere vitae
‘~as morientes’: quasi diceret: “per hoc non possumus approbare Melchisedech fuisse immortalem ‥ quia ~as Abraham accepit ‥”
si necesse sit in manibus, indicetur hominibus hundredi, et postea indicent hominibus ~arum [(AS: ]ðam teoðingmannum
decimacionariis
ut omnis homo liber sit in hundreto et ~a(
ut a duodecimo etatis sue anno in hundreto sit et ~a vel plegio liberali quisquis were vel wite vel jure [(sic ] liberi dignus curat estimari
Godefridus de I. et ejus ~a, dim. m.
~o excommunicantur ‥ quicumque abstrahunt violenter reum ad ecclesiam ‥ confugientem
~o cum dicit: “nempe,” improperat Agamenon
~o est quis de pertinacia convincendus si ‥
~osexto potest papa ‥ convinci ‥ si ‥; ~oseptimo de pertinacia ‥ potest quis convinci si ‥
1 dĕcĭmus (8) (dĕcŭ-), a, um, dixième : Cæs. G. 1, 40, 15 ; Virg. En. 9, 155 ; decuma pars Pl. St. 233, la dîme || dĕcĭmus, ī, m. , pris substt : a) [s.-ent. liber ] tertio decimo annalium Gell. 18, 2, 16, dans le treizième livre des annales ; b) [s.-ent. dies ] decimo Kalendas Maias Col. Rust. 11, 2, 36, le dixième jour avant les calendes de Mai || dĕcĭma, subst. f. , v. ce mot || [fig.] gros, considérable : decimus fluctus Luc. 5, 672, la plus grosse vague, cf. Ov. M. 11, 530 || n. , v. decimum.
- 1. tiende;
- 2. ontzaglijk groot [unda].
decimus or (older) decumus, adj.
- decem, the tenth(of a series): mensis, T.: hora diei: septuma (dies) post decumam, i. e. the seventeenth, V.: legio, Cs.: unda, O.: cum decumo efficit ager, i. e. tenfold.—The tenth(part; i. e. one of ten equal parts): vix decumā parte die reliquā, S.: pars praedae, L.
-
…uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis nonae et decimae milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, desperatis nostris rebus domum contenderunt Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab decimae legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis duodecimae legionis confertos milites sibi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, et T. ; Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus decimam. ; legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque decima legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…saepe tanti venierunt, cum lege Hieronica venirent, quanti nunc lege Verria venierunt. cedo mihi C. Norbani decumas venditas. C. NORBANI DECVMAE VENDITAE AGRI LEON TINI. atqui tum neque iudicium de modo iugerum dabatur ,…
Cicero, in Verrem
-
…; etsi iam nulla dubitatio est. tamen si quid vel potius quicquid veniet in mentem scribas velim. LIBER DECIMVS AD ATTICVM Scr. in Laterio Quinti fratris iii Non. Apr. a. . CICERO ATTICO SAL .…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…. quid Halicyenses, quorum incolae decumas dant, ipsi agros immunis habent, nonne huic eidem Turpioni, cum decumae c med. venissent, HS xv dare coacti sunt si id quod maxime vis posses probare, haec ad…
Cicero, in Verrem
-
…Hieronica venirent, quanti nunc lege Verria venierunt. cedo mihi C. Norbani decumas venditas. C. NORBANI DECVMAE VENDITAE AGRI LEON TINI. atqui tum neque iudicium de modo iugerum dabatur, neque erat Artemidorus Cornelius recuperator ,…
Cicero, in Verrem