lancea
lancea, a Spanish lance, light spear, lance, spear
lancea , ae, f.: a lance, light spear, javelin, 12.375.
lancĕa, ae, f. [λόγχη, acc. to Paul. ex Fest. p. 118 Müll.; acc. toVarr. ap. Gell. 15, 30 fin., of Spanish origin],
- a light spear, with a leather thong fastened to the middle of it, a lance, spear (cf.: telum, spiculum, hastile, pilum, jaculum, etc.): Suevi lanceis configunt, Sisenn. ap. Non. 556, 8: lancea infesta ... medium femur trajecit voluseni, Hirt. B. G. 8, 48: ceteri sparos aut lanceas portabant, Sall. C. 56, 3: Romanus miles missili pilo aut lanceis assultans, Tac. H. 1, 79; 3, 27: lata, i. e. with a broad head, Verg. A. 12, 375; Suet. Claud. 35: cujus torta manu commisit lancea bellum, Luc. 7, 472; Just. 24, 5: haec, duas lanceas dextra praeferens, Curt. 6, 5, 26: mihi non parvam incussisti sollicitudinem, injecto non scrupulo, sed lancea, ne sermones nostros anus illa cognoscat, i. e. great dread, Ap. Met. 1, 11, 4.
lancea, ae, f., die urspr. hispanische Lanze, ein in der Mitte mit einem Riemen versehener Speer, lanceā figere, Iustin., configere, Sisenna fr., transfigere, Lucr.: lanceā infestā medium femur alcis traicere, Hirt. b. G.: sparos aut lanceas portabant, Sall.: inter lanceas et gladios scortari, Apul.: se ab hac urbanitate lanceā vindicare, Sen. rhet. – als Jagdspieß, et cape venabulum et ego sumo lanceam, Apul. – im Bilde, iniecto non scrupulo, sed lanceā, große Angst, Apul. met. 1, 11. – ➳ Nbf. ›lancia, λόγχη‹, Gloss. II, 121, 3 u. ö.
accepit ~eam in manu et ascendens emissarium regis pergebat ad idola ‥; nec distulit ille ‥ profanare illud [sc. fanum ] injecta in eo ~ea
in contis, in ~is [cf. ]Judith ix 9
~ea in manibus tenetur ut inde hostis adhuc longe semotus transfigatur
utuntur ‥ ~eis non longis et jaculis binis
~eas [gl.: ] hastas et contoslances, lances de fer
inventus fuit occisus ‥ habens quandam plagam per medium corpus cum una ~ia, unde mortem recepit
Anglice proverbium habetur‘begge spere of side ohther bere’ , hoc est, ‘eme ~iam a latere aut fer’
in unojak , x s., j ~ia xiv d., jbrestplate v s., ij capitibus pro launciis ij s.
quemdam C. V. ‥ percussit et pectus ejus ~ea, A.launcestaff , perforavit et vulneravit
cum ferre non posses vulnerari ~ea latus tui salvatoris
spinea corona, ‥ lignum Domini, clavi, ~ea, sanguis, ‥ sudarium sepulture ejus
per ~eam Dei, nomen tuum de cetero mutabitur
matris prolem virginee / fenestratam mucrone lancee
una pars corone spinee et unus clavorum et ferrum ~ee [ME: ] ‥ sunt in Francia in capelle regia ‥; haftam ~ee [the spere hed ME: ] habet imperator Alemanniethe spere shaft
in centum minutis ingeniis vocatis ribaldis ‥ axibus, clavis, ~eis ferr’ ‥ pro eisdem emptis(
c ingenia vocata ribardos et mille ~eis ferri pro eisdem(
justum et impium ‥ famis ~ea eque transfixit
erit ‥ ~ea in manu tua, ~ea acutissime utique compunctionis ad transverberandum cor tuum
ad eligendum ‥ centum homines pedites viz. quinquaginta homines ad ~iam ac quinquaginta homines sagittarios
de hominibus ad ~eas(v.
insequebatur eum locumtenens regis cum viginti quatuor ~eis
impositis sub capitaneo certis baronibus ‥ cum ccc ~eis et nongentis sagittariis
iijc hommes darmes
episcopus Wintoniensis ibidem capitaneus, habens sub se iij ~eas equestres, x ~eas pedestres, et xxixarchiers
J. et heredes sui masculi invenient et sustentabunt unam suffultam ~eam, viz. tres sufficientes equestres pro quibuslibet decem libratis terrarum ‥ dietis nostris tempore guerre
~eam ‥ vexillum preferentem
viij d. in iiij ~eis emptis pro baneris galee
pro(v. 2pensels ~earum
ego Æthelstanus rex do sancto Cuthberto ‥ duo vexilla et unam ~eam et duas armillas aureas
ornamenta ejusdem [ecclesie ] i. ‥ frontellum, spurula, vexillum cum ~ea, campane manuales ‥
pro hoc ‥ servicio quod ~eas meas tinctas a Londoniis ‥ usque ad domum meam de Kinesberi ‥ asportabit
feofati fuerunt ‥ de una carucata terre ‥ in Kinesbir’ per servitium deferendi ‥ ~eas suas tinctas per totam Angliam
Willielmo de B. cementario pro cariagio quatuor imaginum ad crucem Norhamtone et pro cariagio capitis et ~ee ejusdem crucis de Londonia usque Norhamtonam lxxiij s. iiij d.
quo modo fieri possit, enuclea, / ut cavus alveus sit pungens lancea?
crescit borago ‥, buglosa, la[n ]cea [gl.: ] et cetere herbe que valent corporibus humanislancelé, matefelum (cf. jacea)
hec ~ea, A.a robworte [? = ]ribwort , cf.OED s. v. robwort
vervina, ~ea
lancĕa, (11) æ, f. , lance, pique : Hirt. G. 8, 48 ; Tac. H. 1, 79 || [fig.] coup de lance = grosse inquiétude : Apul. M. 1, 11.
προβάλλονται λόγχας, ἅς ἐκεῖνοι λαγκίας καλοῦσι.Varro apud Gellium lib. 15. cap. 20. Hispanicum verbum esse asserit : et apud Nonium Sisenna videtur ad Germanos referre :
Galli,inquit, materibus, Suevi Lanceis configunt.
Lancea est hasta, amentum habens in medio ; dicta autem Lancea, quia æqua lance, id est, æquali amento ponderata vibratur.Huic Etymo utcumque favet Servius cum ait :
Amentum, lorum, quo hasta media religatur.
Lanceamdictam vult. Gloss. :
Lanzadicunt, Galli
Lanz, unde
Lanzknecht, militem peditem et lancearium vocant. Vide Cluverium lib. 1. Germ. ant. cap. 44. Lancearum mentio est in Legibus Wisig. lib. 9. tit. 2. § 9. Burgund. tit. 18. § 2. Ripuar. tit. 36. § 11. Capitul. 2. ann. 805. cap. 5. Capit. 2. Capitul. 3. ann. 806. cap. 1. Capit. 2. ann. 813. cap. 9. Capit. Pipini Regis Italiæ cap. 36. Leg. Longob. lib. 1. tit. 37. § 2. l. 2. tit. 4. § 2.
Lanceam longissimo hastili conspicuam,dixit pro ferro seu cuspide lanceæ : ubi lanceam, pro
Icellui Jehan Doulcet embeu de l'ennemi à tout une Lancegaye, dague, coustel ou espée, etc.
Dart ou Lancegaye, in aliis ann. 1393. ex Reg. 145. ch. 9 :
Lance genetaire ou javeline,eodem sensu, in aliis Lit. ann. 1474. ex Reg. 195. ch. 1033.
Lanceautitur in bello, cujusmodi sunt, qui
Militumdignitate et nomine gaudent. Gobelinus Persona in Cosmodromio ætate 6. cap. 77 :
Alii enim ex centenis, alii ex sexagenis Lancearum millibus, alii ex tot millibus armatorum eamAdde pag. 283. 292. 293. etc.(gentium multitudinem) constitisse contendunt.
Lancea autem quælibet continet equites ternos... Summa omnium equitum Lancearum quatuordecim millia.
Et estoient nombrez à quatrevints mille Lances et dix mille archers.Cap. 114 :
Or estoit la somme des gens d'armes nombrée à dix huit mille Lances, de gens tous receus et escrits à gaing du Roi, sans les autres Lances, et disoit-on qu'il y avoit bien 200. mille chevaux.Lanceis uti vetantur servi, lib. 6. Capit. cap. 271. novæ Edit.
Commune Florentiæ teneatur mittere, tenere et supplere mille Lanceas, computando tres equites pro una lancea.Steph. de Infestura MS. ubi de Innoc. PP. VIII :
Fertur ad papam fuisse transmissas litteras regis Franciæ, quibus continebatur... se missurum... centum Lanceas more antiquo, quarum unaquæque dicitur habere quinque milites vel homines.
Lanceæaffigi solebat. Lit. remiss. ann. 1451. in Reg. 185. Chartoph. reg. ch. 257 :
Comme le suppliant nous a servi comme archier soubz la Lance de nostre amé et féal Jehan de Lezay chevalier, seigneur des Maroys.Hodie diceremus,
sous la banniere ou drapeau.
et Lanceam Caroli Magni non apud Francos exigui pretii :seu, ut habet Malmesburiensis,
quam Imperator invictissimus, contra Saracenos exercitum ducens, siquando in hostem vibraverat, nunquam nisi victor abibat : ferebaturque eadem esse, quæ dominico lateri Centurionis manu impacta, pretiosi vulneris hiatu paradisum miseris mortalibus aperuit.Vide Knyghtonem pag. 2321.
Die ultimo mensis Maii 1492. in die Ascensionis intravit urbem orator magni Turci, qui donavit Lanceam vel ferrum lanceæ Longini, cum quo fodit latus Domini nostri Jesu Christi in cruce, et fuit recepta a pontifice et toto clero processionalmente ab ecclesia S. Mariæ de populo usque ad S. Petrum ; et erat inclusum dictum ferrum in quodam tabernaculo pulcherrimo cristalli, cum pede et aliis ornamentis puri auri ; et fuit res magnæ æstimationis ; et forma ejus est designata, et forma propria ipsius et cuspis ejus est apud regem Franciæ, prout ipsemet Turcus nuntiavit per prædictum ambasciatorem.
Burgundionum Rex Rudolphus, qui nonnullis annis Italicis imperabat, Lanceam quandam ibi a Sansone quodam Comite dono acceperat, quam Constantini Magni, sanctæ Helenæ filii, fuisse dicebant, quæ excepta cæterarum specie Lancearum, novo quodammodo opere, novaque elaborata arte et figura, juxta medium spinam habuit, utrobique quasi fenestram, et in media spina cruces ex clavis, manibus et pedibus Salvatoris nostri Domini Jesu Christi affixis, etc.
Regalia vel Imperialia insignia, crucem scilicet et Lanceam, sceptrum, globum, atque coronam filiiAdde Chronic. Reichersp. ann. 1004. et Sigebert. Luithprand. Knyghtonem pag. 2321. Epistolam Henrici Imp. tom. 2. Spicilegii Acheriani pag. 391. 393. Vitam S. Gerardi apud Surium 3. Octob. etc. Constantinum vero Magnum(Henrici V.) potestati tradidit.
cum Lanceaquam alii
Et tradiderunt ei sceptrum et coronam et Lanceam S. Mauricii.Quam quidem lanceam S. Mauricii,
in qua videtur impressa quædam dominici ligni sanctæ Crucis portio, quam Angelus Dei impressit, in Cœnobio Melicensi asservatam tradit Historia istius Monasterii. Hanc pariter lanceam
S. Mauriciiindigitat Sugerius in Ludovico VI. pag. 288. ubi de Henrico Imperatore, quam a Rodulfo Rege Burgundiæ donatam Conrado Imper. cum Regno Burgundiæ scribit Hugo Flaviniacensis in Chron. pag. 185 :
Rodulfus vero Rex, absque liberis existens, Conrado Imperatori Burgundiæ regnum dereliquit, dans ei Lanceam S. Mauricii, quod erat in signe regni Burgundiæ.Denique Gregorius IX. PP. lib. 1. Epist. 142. ad Fridericum II. Imp. videtur existimasse, lanceam istam Imperatoriam fuisse eam, qua Christi latus transfixum est :
Crux, ubi est lignum Domini, et Lancea, ubi clavus ejus consistit, ante te in Processionibus solennibus deportantur.Mox :
Lanceam considera diligenter, cujus acumen latus ejus aperuit, de quo Christus largiter sacramenta tuæ salutis effudit.Hisce suffragatur Charta Caroli
Regis Francorum atque Italicorum, nec non et Alemannorum, et uxoris Hirmintrudis data Arelate an. Imperii 15.in Tabulario Ecclesiæ Viennensis fol. 7 :
Notum sit omnibus Christianitatis titulo insignitis præsentibus et futuris, quod in expulsione atque ejectione nostra, in qua Dei judicio a Lodoico fratre de regno sumus expulsi, votum Deo vovisse, ut si nobis Davidicam diutius optatam misericordiam fecisset intercessione et meritis B. Mauricii præcipui Martyris, cujus corona et Lancea nos ubique victores non dubitamus, donamus prædicto Sancto, etc.Quæ quidem Charta falsitatis nota non caret, licet Tabularium istud scriptum sit circa ann. 1150. Hanc descripsere Joannes a Bosco et Joannes
le Liévrein Vienna. Vide Festum Coronæ, et Notas nostras ad Alexiadem, pag. 345. Albertum Stadensem ann. 939. Ditmarum lib. 4. pag. 44. etc.
h. v. 6.
Bellum fuit inter Henricum IV. et Rudolphum in loco qui dicitur Fladecheim, ubi in primo congressu Saxones terga vertunt. Ibi Vratislaus Dux et Rex Bohemiæ regalem Lanceam adeptus, quæ exinde permissione Imperatoris semper quemvis illius gentis ducatu insignem in omni festiva Processione præcedit.
Nec quomodo Græci habent Lanceam ferream, qua scindunt in modum crucis ipsam oblationem, id est, proscomidem.
Domestici et administratores Lancea emendabantur : in causa capitis animadversio gladii admodum paucis quasi beneficiiGalli dicunt,(loco) deferebatur, etc.
Passer par les piques.
vel erecto clypeo sibi Hospitium quietis eligere, apud Andream Suenonis lib. 5. Legum Scaniæ cap. 17.
De ipso duellum haberi potest, et illud bellum potest sic remitti, scilicet cum fixerint Lanceas suas, potest calumniatus concedere delictum, et facere pacem.Et § 3 :
Sanguis extractus subtus anhelitum, quando fixerunt Lanceas suas potest defensor concedere sanguinem, etc.
Qualiter datur potestas castri, si castrum est dirutum... Et si non est aliqua turrisVide in Feudum reddibile.(ex qua nomen domini possessionem adipiscentis conclametur, ut mos erat) vel fortitudo, seu habitatio castri, quia castrum dirutum est totaliter, ut in pluribus contingit, tunc dominus vel alius, qui nomine suo recipit potestatem, intrabit terminos castri, et dominus ponet duos, vel tres, vel quot voluerit, homines de familia sua in domo alicujus rustici, sive in aliquo fundo alto ipsius castri, qui altis vocibus advocent nomen domini sui, figendo palum in fundo illo, vel Lanceam, vel aliquid tale in signum receptæ potestatis.
de RouMS. :
Archiers trovent villainz, dont la terre est planiere... Qui porte arc et qui hache, qu'il grant Lance Geldiere.
Concesserunt mihi quandam indaginem sui proprii nemoris, latam decem Lanceis sartatoriis.Alia Philippi Comitis Flandr. ann. 1180. in eodem Tabul. :
A via, quæ ducit de Brancort Harchias 10. Lanceas sartatorias in latum, et in longum prout nemus se extendit.In eodem Tabul. et Charta Galcheri de Torota Castellani Noviomensis ann. 1272 :
Et la contrée de la fowéeAlia ann. 1223 :xxxiii. moyes etxii. Lances.
Et de Lanceis, quæ remanserunt in diversis campis super mencaldatas prædictas, tantum terræ colligitur, quod inde fit una mencaldata.Est autem
Lancea sartatoria, quod nostri
Lechefritevocant, unde et nomen. Vide Asta.
Vingt mencaudées de terre et xix. Lances et demie ke je tenoie à Vieslis en deux piéces.Aliam hujusce nuncupationis originem proponit D.
de la Monoyein Glossar. Burg.
Lanceamscilicet
Sartatoriamvero a
Sartare, terram incultam colere, deducit.
Permisit, ut castrum Tilecastri firmaret hoc modo, ipsum vero castrum muro claudi, cujus altitudo a ripa exteriori sit unius Lanceæ absque batalliis.Vide Thomasserium in Consuetud. Bituric. pag. 431.
Quibus exquirendis, non lucernæ spiculi lumine, sed totius Solis Lancea opus est.
Dum... cum consodalibus suis sese Lanceando exercuisset.
Infantes... qui ante norint Lanceare, quam lancinare.
Lanceari jaculis, lancea vulnerari, apud Matth. Paris. pag. 119. Hesychius :
Δοράζει, λογχάζει. Δορατιζόμενοι, δόρασι μαχόμενοι.Vide Dissert. 6. ad Joinvill. pag. 167.
Courre de lance, eadem acceptione, apud Guiartum :
Sans Courre de lance de fresne Fust un an entier à Biauquesne.
Quicumque habuerunt horoscopum inHist. Paparum apud Bcrn.xxi. parte Tauri, Lanceati moriuntur.
Peztom. 1. Anecd. part. 3. col. 380. (Bonifacius VII.)
subitanea morte præventus, odio suorum post mortem cæsus et Lanceatus, etc.Chronic. Siciliæ apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 52 :
Multi Messanenses fuerunt Lanceati et gladio interfecti.
Lancegé, eodem intellectu, in Lit. remiss. ann. 1457. ex Reg. 187. Chartoph. reg. ch. 282 :
Pierre du Treg dist au suppliant que son frere, en levant les dismes de l'évesque de Comminge, avoit esté playé et Lancegé ;... il avoit eu ung cop de lance par les eschines.Vide in Lancea.
Dicti juvenes concordarunt, quod duo ex ipsis cum aliis duobus, secundum sortem partituræ quam facerent, causa spaciandi sagittarent sive Lancearent de suis sagittis, visuri sic ludendo quæ partitura eorumdem sagittaret sive Lancearet magis prope intersignium.Hinc fenestricula oblongior et strictior in urbium et castrorum muris, per quam sagittarii vel balistarii sagittas suas aut tela in obsidentes
lanceabantseu emittebant,
Concedimus... quod idem magisterVide supra Lançare.(Arnaldus Leutardi) aut sui heredes... possint ædificare... domum fortem,... cum necessariis muralibus, cranellis, portalibus, archeriis et dictis Lanceours, fossatis et fortaliciis.
QuemLit. remiss. ann. 1357. in Reg. 85. Chartoph. reg. ch. 74 :(hominem) ob calumniam illam voluit occidere coram illo, Lanceans illi sex vicibus suam hastam.
Plures ictus de gladiis et cutellis contra et super ipsos projecerunt et Lanciaverunt. Donner une Lançade,eodem intellectu, in aliis Lit. ann. 1460. ex Reg. 190. ch. 151 :
Le suppliantVide infra Lansare.donna à icellui Bernart une Lançade par la poitrine, etc.
Iter suum præire cum Lanceariis et Matthiariis et catervis expeditorum præcepit.
Ita ut aliquoties solum intempesta raptum per Lancearios de urbe sustulerit.
Lanceariorum cum hastis longissimis, quas zaldas vocant Itali,Lancearios in Italiam ab Anglis primum fuisse ductos tradit Matth. Villan. lib. 11. cap. 81 :ii. millia.
Ed eglino furono i primi, che recarono in Italia il conducere la gente da cavallo, sotto il nome di Lancie, che prima si conducevano sotto di barbute e bandiere.Ubi id quoque notandum inter equestres copias Lancearios recenseri.
In quoArtifex lancearum, in Catalogo Sodalium B. Mariæ Deauratæ Tolos.(castro) fuerunt viri pedites balistrerii, et Lancerii trecenti Panormitanenses. Lancerius,
Milites interclusit de Lanciferis suis cum lanceis longis numero decem millibus.
lancea ae, f
- a Spanish lance, light spear, lance, spear: lanceas portare, S.: lata, i. e. with a broad head, V.: duas lanceas dextrā praeferens, Cu.: miles lanceis adsultans, Ta.
-
…ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa ; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant. Sed postquam Antonius cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo…
Sallust, Catilina
-
…. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…deiecti tam opimam praedam mediis manibus amittimus Quin equos inscendimus Quin ocius indipiscimur En cape venabulum, ei ego sumo lanceam ; nec tantillum morati protinus insiliunt equos ex summo studio bestiam insequentes. Nec tamen illa genuini vigoris oblita retorquet…
Apuleius, Metamorphoses
-
…, formidans scilicet igniferae morsum Chimaerae. Nam et illi pastores qui nos agebant in speciem proelii manus obarmaverant hic lanceam, ille venabulum, alius gerebat spicula, fustem alius, sed et saxa, quae I salebrosa semita largiter…
Apuleius, Metamorphoses
-
…et permixto libamina Baccho Gramineis fluxere focis iunctoque cubili Extrahit insomnes bellorum fabula noctes Quo primum steterint campo, qua lancea dextra Exierit. Dum, quae gesserunt fortia, iactant, Et dum multa negant, quod solum fata petebant…
Lucan, Pharsalia
-
…loquentibus sententias sicut qui adprehendit auribus canem sic qui transit et inpatiens commiscetur rixae alterius sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem sic vir qui fraudulenter nocet amico suo et cum fuerit deprehensus dicit ludens feci cum defecerint…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…dixerat, quod non esset ἰχὼρ οἷός πέρ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσιν Hom. E Ille se ab hac urbanitate lancea uindicauit. Eleganter in C. Cassi epistola quadam ad M. Ciceronem missa positum multum iocatur de stultitia Cn…
Seneca the Elder, Suasoriae
-
…ubi se saevae stimulavit verbere caudae Erexitque iubas, vasto et grave murmur hiatu Infremuit tum, torta levis si lancea Mauri Haereat, aut latum subeant venabula pectus, Per ferrum, tanti securus vulneris, exit. Fonte cadit…
Lucan, Pharsalia
-
…viae percussam obliquat, et ipse telum ingens avide et quanto non ante lacerto impulit ibat atrox finem positura duello lancea, convertere oculos utrimque faventes Sidonii Graique dei ; crudelis Erinys obstat et infando differt Eteoclea fratri cuspis in armigerum…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…suum et factum est a die illa media pars iuvenum eorum faciebant opus et media parata erat ad bellum et lanceae et scuta et arcus et loricae et principes post eos in omni domo Iuda aedificantium in muro et portantium onera…
Vulgate, Latin Vulgate
Lancea
(λόγχη). A lance. See arma; hasta.