meta
meta, a cone, pyramid
BWL
the horses run around the turning-point
he arrived at the end of his life
Frieze-Dennison Vergil
- I The conical columns set in the ground at each end of the Roman Circus, the goal, turning-post: metaque fervidis Evitata rotis, Hor. C. 1, 1, 5: aut prius infecto deposcit praemia cursu Septima quam metam triverit ante rota, Prop. 3, 20, 25; cf.: et modo lora dabo, modo verbere terga notabo, Nunc stringam metas interiore rotā, Ov. Am. 3, 2, 11; Suet. Caes. 39: petra in metae maxime modum erecta est, cujus ima spatiosiora sunt, altiora in artius coëunt, summa in acutum cacumen exsurgunt, i.e. in the shape of a cone, Curt. 8, 39, 6; cf. III. 3. infra).—
- II Any goal or winning-post, the mark, goal, in any contest of speed: optatam cursu contingere metam, of a footrace, Hor. A. P. 412: metam tenere, in a boatrace, Verg. A. 5, 159.—
- 2 Trop. (because of the danger to drivers of striking the goal, and breaking their oars), a critical point, place of danger: fama adulescentis paulum haesit ad metas, notitiā novā mulieris, broke down, failed, at the critical point, Cic. Cael. 31.—
- III Transf., an end, period, extremity, boundary, limit: longarum haec meta viarum, Verg. A. 3, 714: ad metas aevi pervenire, id. ib. 10, 472: metam tangere vitae, Ov. Tr. 1, 9, 1: ad metam properare, id. A. A. 2, 727: ultima, id. Am. 3, 15, 2: hic tibi mortis erant metae, Verg. A. 12, 546: ad quas metas naturae sit perveniendum usu, i.e. extremes, Varr. L. L. 8, 16, 31: quando illa (luna) incurrat in umbram terrae, quae est meta noctis, eam obscurari necesse est, the limit, measure of night, Cic. Div. 2, 6, 17 (but v. 3. below, fin. and the passage there cited from Pliny): sol ex aequo metā distabat utrāque, equally far from both ends of his course, i. e. at noon, Ov. M. 3, 145: intercalariis mensibus interponendis ita dispensavit (Numa), ut vices uno anno ad metam eandem solis unde orsi essent ... dies congruerent, Liv. 1, 19, 6 Weissenb. ad loc.: metae Marsicae, = fines Marsorum, Mart. Cap. 4, § 331 Kapp: pares horarum metas, tam antemeridialium quam postremarum, manifestant, id. 6, § 600.—
- 2 A turning-point in one's course: praestat Trinacrii metas lustrare Pachyni, to sail around the promontory of Pachynus, Verg. A. 3, 429.—
- 3 Of any thing resembling in shape the meta of the Circus; any thing of a conical or pyramidal form, a cone, pyramid (class.); of a conical hill: ipse collis est in modum metae, in acutum cacumen a fundo satis lato fastigatus, Liv. 37, 27: buxus in metas emittitur, into cones, Plin. 16, 16, 28, § 70: in metas foenum exstruere, in ricks, haycocks, Col. 2, 18, 2: lactantes, conical cheeses, Mart. 1, 44, 7: lactis, id. 3, 58, 35: meta sudans, a conical stone on a fountain, dripping with water, Sen. Ep. 56, 4: meta molendaria, or molendinaria, that part of the upper millstone which projects downward and grinds the corn (the upper part is the catillus, q. v.); = Gr. ὄνος ἀλέτης, Dig. 33, 7, 18, § 5: metas molendinarias rotare, Amm.17, 4, 15: si minor materia quam lux, metae existere effigiem, i.e. if the solid body be smaller than the light, its shadow will be conical, Plin. 2, 11, 8, § 51 (cf. the context).
hic metam figit cursor, tenet anchora portum(
quando ipse et alii socii sui lapides et massas ferreas ad certas ~as more ludencium proicientes colludebant ‥
ludendo sagittavit ad quandam ~am in eadem boveria ‥ juxta hostium illius boverie
jactando quemdam baculum ad quandam ~am
pro eorum ~is sagittariis in le Monkdyche ‥ erigendis
hec ~a, A.a butte
dum ‥ invicem certant, seseque mutuo preveniendo contendunt quis prior quisve ad ~as possit esse proximior, contigit fortuitu quendam qui se sagittantibus ‥ opposuerat
certas enim in celo ~as notabant, intra quas volantium avium omina considerarent
hanc petram Guthlacus habet sibi metam
ad equos et jumenta ‥ ab eodem equicio ‥ extrahend’ et ea sic electa et extracta aliqua ~a pro majori noticia inde habenda signanda
perveniens ad argentum ‥ faciens ibi ~am, quod est in superficie nummi resolvitur in fumum
vendidit panem ‥ non signatum de ~a pistorum civitatis
ea [bona ] que dicti magister et procurator per signa, ~as vel alias evidencias veraces probare possent fuisse eorundem magistri et procuratoris vel sociorum suorum. ‥ omnia mercandisas et bona predictorum mercatorum de navi predicta sic projecta, que iidem mercatores per signa, ~as vel alias evidencias veraces probare poterunt sua esse
invident vicinis suis de honoribus, de campis, de vineis: etsi [l. et si ] possunt, subtrahunt illi unam ~am aut mutant terminum
R. de M. debet dim. m. quia fixit ~as in communi pastura civium
a fossa quam ipsi fecerunt inter marescum et pratum suum usque ad divisiones et ~as que posite sunt inter pratum ‥ W. ‥ et pratum monachorum
~as et terminos inter utrasque partes [sc. foreste ] positos
habendam ‥ in longitudine et latitudine sicut ~e ponuntur
excedit ~as et fines warenne sue
bundae sive ~ae terrae praedictae
his ~is praefatum rus hinc inde giratur
monasterium quingentorum pedum ‥ mensuravit et ad principium et finem palos finxit. secunda die ‥ ~am suam curtatam invenit, et palos infixos ad longitudinem pedum trecentorum et quindecimo
pali secundum prescriptam lineam in signum ~arum divisionis dicti marisci sunt infixi
equora ‥ longe ‥ trans usuales ~as abundantius littora complent
mare ‥ solitas ~as transiens(v.
vipereo muro Styx ipsa et palus putridae undae quam nullus audet terribilem adtingere ~am ‥ cludunt
exit lucis angelus ab Anglorum metis
Anglorum mete flammas sensere comete
quando mineritores veniunt in campum mineram querentes venient ad ballivum qui diciturberghmayster et petent ab eo duas ~as ‥ et una queque ~a continet quatuor perticatas
quod duo homines ‥ fuerint ibidem fortuita submersi in ~is ‥
nomina describentur in ~a hujus cautionis(
hic primo libello statuatur ~a
libellus / huic operi metas ultimus iste dabit
hic fit ~a de festis dupplicibus. incipit tractatus de ‥
est ‥ aliud genus hominum qui angustissimam ~am terminandi vitam habere dicuntur
Honorius, postquam ~as sui cursus inplevit, ex hac luce migravit
quae post ~am hujus lucis ingerunt poenas perpetuae dampnationis
post ~am proprii aevi, cuicumque decreverit relinquat haeredi
post ~am hujus labilis vite
dum meta [gl.: ] noctis clauditurende
loci haec est temporis conditio ut tantummodo quidquid eorum ~is clauditur, nec partium fugiat rationem
set longeva sanitas usque ad mortem quam ~a senectutis portaverit
omnes cernentes biblum hunc semper rogitent hoc / post metam carnis valeam caelis inherere
post ~am ‥ istorum cleronomorum [tellus ] ad usum ‥ redeat aecclesiae
antequam ~as ejus attingeret
vel te non mete dent dii, vel non sine me te!
rogo quantum angitur / cor, cum princeps est redactus / ad metam qua moritur, / consors furum cruce factus, / quando crucifigitur?
aliter enim divine pagine humilitatis ~as excedens non oboedit
ni Domini pietas dignetur ponere metas, / ne, dum temptentur, nimium temptando graventur
sanctus interim ~as vivendi faciens ‥
nec minus dormiendo quam vigilando ‥ tam exosam laboriose peregrinationis curris ad ~am et festinas
temporalia ‥ trans ~am omnem atque modestiam diripere et asportare contendunt
si ‥ cor dilatetur ut transeat ~am ita ut reduci ad terminum non possit ‥ moritur. ‥ [calor ] qui multiplicatus, et immoderate et ultra quam meta sue dilatationis exigat, ipsum dilatat, et sic ipsum a ~a naturali retardat
fit generatio nubium, ventorum, grandinum, et similium. ut enim predicta fiant necessaria est et materia, et modus, et ~a ascensionis
qua gloriaris glorie non est finis; / meta dulcoris intimi non apparet
quod metha abundissima in disputacione est redargucio
servando istam logicam non incidemus in metham que sit inconveniens apud Deum
~as necessitatis
ave, virgo, mali meta, / vena vite, per quam theta / tetre mortis explicit
egrediendo ~am rationis
metha
metha cathophora [i.~e. μετὰ καταφορᾶς ] interpretatur transdelatus, i. epilenticus dum est in accessione
- 1. kegel; ➤ ~ lactis, lactans kaas; umbra terrae est ~ noctis;
- 2. kegelvormige zuil, eindpaal (aan de beide uiteinden van de Rom. circus); ➤ -am rotis evitare; metaf.: interiorem -am curru tenere niet afdwalen in een redevoering;
- 3. (Verg.) vooruitstekend punt waar men omheen stuurt, kaap; ➤ -as lustrare Pachyni Kaap Pachynus omvaren;
- 4. keerpunt [solis];
- 5. (preklass.; poët.) doel, grens, einde [viarum; aevi; ultima]; ➤ ad -am properare; sol ex aequo metā distabat utrāque (nox mediam caeli -am contigerat) was halverwege zijn (resp. haar) baan, dwz. het was middag (resp. middernacht);
- 6. (Sen.) ~ sudans een op de meta in de circus lijkende fontein voor het Colosseum.
Θημονιαί, οἱ σῶροι τῶν δραγμάτων.Gregorius Tur. lib. 4. Hist. cap. 41 :
Acceptisque clavibus Metas annonæ quæ aderant, elidit.Aimoinus lib. 2. de Miraculis S. Benedicti cap. 9 :
Acervos frugum, quem Metam vulgo dicimus.Flodoardus lib. 1. Hist. Remens. cap. 17 :
Quid ille... facere vellet ex his quas aggregaverat Metis :supra,
acervos frugumappellavit. Guibertus lib. 2. Hist. Hierosol. cap. 8 :
Cum enim plurimorum annorum segetes triticeos, uti in ea terra moris est, in modum turrium per agros stabilitas cernerent, quas nos Metas vulgariter vocare solemus, etc.Sic etiam legendum in Vita S. Gallæ n. 6 :
Suspicor, tres aviculæ... super tresEditumMetas, quæ ex ipsa segete sua fuerant factæ, consederunt.
molas, quæ vox hic nihil sonat. Picardi nostri
Mayeet
Moiesejusmodi acervos vocant.
Metaenim dicitur terminus ad instar
Metæfastigiatus. Frontinus de coloniis :
In campis vero statuerunt terminos cursorios, spatulas vel Metas assignatas.Hinc quilibet terminus ac finis eadem voce significatur : quod et Latinis notum est.
Umbra metaliter jacetur ;hoc est, instar
Meta imposita per dictos juratos et homines penitus observetur, et in eandem pœnam incidant ii, qui ultra Metam impositam vendiderint.Vide Metaxarii.
Metahic est finis, modus.
Censumque quem Hugo de Yvoilio per concessionem ipsius Drogonis, quia uterque census de feodo ejus erat, in remissionem peccatorum suorum eidem Ecclesiæ donaverat, eis similiter concessit, et Metas, et venditiones eis pariter remisit.
.... Terrarum quidquid habetur A pelago, quod nos hodie distinguit ab Anglis Usque sub Hispanos fines, portusque remotos Qui Caroli Metæ populari voce vocantur.
de Vallaincortann. 1241. in Chartul. Montis S. Mart. part. 1. ch. 116 :
Secundum altitudinem Metæ ferratæ, quæ..... de consensu meo et ecclesiæ Montis S. Martini communiter est defixa. Metaet
Mettepassim, a Latino
Meta, pro
Borne, limite.
Bonagiumin
Bona 2.ob idque juris certa ipsis statuta præstatio, cujus mentio occurrit in Statutis Stampensibus ann. 1179. apud D.
FleureauHist. Blesens. cap. 28. pag. 111 :
Ob metas figendas Præpositus sextarium vini rubei Stampensis tantummodo accipiet.Quod de præstatione ob probatas mensuras exacta, minus recte intellexisse videtur laudatus Auctor.
- a cone, pyramid: collis in modum metae fastigatus, L.: petra in metae modum erecta, i. e. in the shape of a cone, Cu.—A conical column at the end of the circus, turning-post, goal: metaque fervidis Evitata rotis, H.: stringam metas interiore rotā, O.—A goal, winning-post, mark: optatam cursu contingere metam, H.: metam tenebant (in a boat-race), V.: metas lustrare Pachyni, to sail around the turning-point (promontory), V.—An end, period, extremity, boundary, limit: longarum haec meta viarum, V.: His metas rerum ponere, of dominion, V.: vitae, O.: umbra terrae, quae est meta noctis, the limit of night: sol ex aequo metā distabat utrāque, i. e. it was noon, O.—Fig.: fama adulescentis paulum haesit ad metas, failed at the critical point.
-
…. vident ex constantissimo motu lunae, quando illa e regione solis facta incurrat in umbram terrae, quae est meta noctis, ut eam obscurari necesse sit, quandoque eadem luna subiecta atque opposita soli nostris oculis eius lumen obscuret…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…, succederet, ex quo et in caelo sphaera solis fieret eadem illa defectio et incideret luna tum in eam metam, quae esset umbra terrae, cum sol e regione fuit, quod et ipse hominem diligebam et in primis…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…consecutus. in hoc flexu quasi aetatis nihil enim occultabo fretus humanitate ac sapientia vestra fama adulescentis paululum haesit ad metas notitia nova eius mulieris et infelici vicinitate et insolentia voluptatum, quae, cum inclusae diutius et prima aetate compressae…
Cicero, pro Caelio
-
…Stant pavidae in muris matres oculisque sequuntur pulveream nubem et fulgentis aere catervas. Olli per dumos, qua proxuma meta viarum, armati tendunt ; it clamor, et agmine facto quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum. Est ingens…
Vergil, Aeneid
-
…cui tu, coniunx, cui das animosque decusque, fata cano auertet populis Laurentibus arma. nec longe cladis metae. uenit hora diesque, qua nullas umquam transisse optauerit Alpes. sic ait atque Irim propere demittit Olympo quae…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…pos terga diem solemque relinquunt, Iam pridem notis extorres finibus orbis Per non concessas audaces ire tenebras Ad rerum metas extremaque litora mundi ; Nunc illum pigris immania monstra sub undis Qui ferat Oceanum, qui saeuas undique pistris Aequoreosque…
Seneca the Elder, Suasoriae
-
…uolucresque uagas deprendere nube adsuetus iaculis, idem et bellator, Ilerdes. laus Burni prima, infixit qui spicula metae est donum serua albentis inuertere lanas murice Gaetulo docta. at, quem proxima honorant praemia, uicinam metae qui…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…sese familiarium laboravisse, quom haec pater sibi diceret tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi idem metis, tibi denique iste pariet laetitiam labos. postquam recesset vita patrio corpore, agrum se vendidisse atque ea pecunia…
Plautus, Mercator
-
…et Achaica rura aut uaga Sardoo uestigia tinguere fluctu uel Tyriae quondam regnata mapalia genti extremumue diem et terrarum inuisere metas. sic poscit sparsis Mauors agitatus in oris. ergo age, qua litui, qua ducunt bella, sequamur…
NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905
-
…to p iarii, venatus classesve et imagines rerum tenui folio brevique et virente semper vestiens. duo genera earum meta in fastigium convoluta, quae et femina appellatur. mas spargit extra se ramos deputaturque et accipit vitem. utraque…
Pliny the Elder, Natural History
The columns at the upper and lower end of the Roman Circus, round which the competitors usually had to drive seven times. See circus.