sanitas
sanitas, soundness of body, health
- I Lit.: Apollo, quaeso te, ut des Salutem et sanitatem nostrae familiae, Plaut. Merc. 4, 1, 13 (679) (for which, in the old formula of prayer in Cato R. R. 141, 3: duis bonam salutem valetudinemque; v. salus, I. A. init.): ut alimenta sanis corporibus agricultura, sic sanitatem aegris medicina promittit, Cels. prooem. init.: qui incorruptā sanitate sunt, Cic. Opt. Gen. 3, 8 (for which, shortly before: contenti bonā valetudine): aegro interim nil ventura sanitas prodest, Sen. Ep. 117, 26; Tac. A. 1, 68 fin.: si robur corporibus bonum, non est minus sanitas, Quint. 5, 10, 89 N. cr.; so, corporis (with integritas), Gell. 18, 1, 5: pecoris, Varr. R. R. 2, 1, 21: hostiae, id. ib. 2, 5, 11: donec sanitate ossis dolor finiatur, by the healthy condition of the bone, i. e. by the bone’s being completely healed, Cels. 8, 8 fin.: ad sanitatem dum venit curatio, while the cure is being perfected, Phaedr. 5, 7, 12; cf.: folia ligni ad sanitatem gentium, Vulg. Apoc. 22, 2: redire in statum pristinum sanitatis, Ambros. in Psa. 40, 12: restitui sanitati, to recover, Vulg. Matt. 12, 13; Sulp.Sev. Chron. 1, 13 fin.: sanitatem reddere, Cels. 2, 8; Arn. 7, 39: pristinae aliquem sanitati restituere, Hier. Ep. 76, 8; Sulp.Sev. Vit. St. Mart. 21: recipere sanitatem, Just. 11, 8, 9; Cels. 6, 15 fin.: recuperare sanitatem, Just. 20, 2, 9; 32, 3, 9.—
- II Trop.
- A Soundness of mind (opp. to passionate excitement), right reason, good sense, discretion, sanity, etc. (v. Cic. Tusc. 4, 13, 30 supra): sanitatem enim animorum positam in tranquillitate quādam constantiāque censebant,...quod in perturbato animo, sicut in corpore, sanitas esse non posset, Cic. Tusc. 3, 4, 9: sua quemque fraus, suum scelus de sanitate ac mente deturbat, id. Pis. 20, 46; pravarum opinionum conturbatio et ipsarum inter se repugnantia sanitate spoliat animum morbisque perturbat, id. Tusc. 4, 10, 23: plebem ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem pudeat reverti, Caes. B. G. 7, 42; 1, 42: ad sanitatem se convertere, Cic. Sull. 5, 17: ad sanitatem redire, id. Fam. 12, 10, 1: ad sanitatem reducere, id. Verr. 2, 2, 40, § 98: perducere ad sanitatem, Hirt. B. G. 8, 22; Cic. Phil. 11, 14, 37; Liv. 2, 29; 2, 45; Phaedr. 4, 25, 35: est omnino Priscus dubiae sanitatis, Plin. Ep. 6, 15, 3.—
- B Of style, soundness or correctness of style, propriety, regularity, purity, etc.: insulsitatem et insolentiam, tamquam insaniam orationis odit, sanitatem autem et integritatem quasi religionem et verecundiam orationis probat, Cic. Brut. 82, 284: summi oratoris vel sanitate vel vitio, id. ib. 80, 278: ut (eloquentia) omnem illam salubritatem Atticae dictionis et quasi sanitatem perderet, lost all the healthy vigor and soundness, as it were, of Attic speech, id. ib. 13, 51 (v. salubritas, I. fin.; and cf. id. Opt. Gen. 3, 8): qui suae imbecillitati sanitatis appellationem, quae est maxime contraria, obtendunt, Quint. 12, 10, 15; cf. Tac. Or. 23: eloquentiae, id. ib. 25.—
- C Rarely of other abstract things: victoriae, solidity, permanence, Tac. H. 2, 28 fin.: metri, regularity, correctness, Macr. S. 5, 17 fin.
Christo grates pro ~ate agat
languentes homines aut pecudes ‥ ~ati restituuntur
sacerdotes quinas missas fecerunt per singulos, ut vobis Dominus pristinam ~atem tribueret
hic lapis multis confert ~atem corporalem, et specialiter mulieribus in puerperio laborantibus(
placencia seu delectatio exterior; corporis ~as [ME: ], cibus, potus, vestimentum sufficiens et quidlibet hujusmodi carni placensheale
venit ad pacem sancti Johannis Beverlacensis ‥ pro securitate corporis sui, viz. pro debito, et aliis ~atem corporis sui [tangentibus ]
siquidem modo totum hoc monasterium ex ordine perlustrans ‥ neminem ex omnibus praeter te erga ~atem animae suae occupatum repperi
temporalis enim ‥ infirmitas erat quasi custos ~atis spiritualis in anima(
ubi praesens Domini vultus, aeterna ~as, aeternus vitae cibus est
si [delectat ] longa et salubris vita: ibi est sana aeternitas et aeterna ~as, quia ‘justi in perpetuum vivent’
~atem vite future ita ‥ incommutabilem atque inviolabilem fore, ut ‥ suavitatis dulcedine totum hominem repleat
beate igitur libertati et tam libere beatitudini comitabitur gratissima ~as. ~as itaque multa erit
multitudo sapientum ~as est orbis et laus civitatis, in cujus arce habitat
de qua fidei ~ate in consequentibus loquitur; senes sobrios esse, honestos ‥ sanos in fide
vas vitreum quod in multas particulas dissiluit pristine ~ati restituit
fame ~as sollicite ‥ propter Deum servetur incolumis
dis crisio est utilitas, i. ad quam utilitatem proficiat et quae ~as sit in labore ejus
sciebat ‥ ab illius facie ~atem mentis, et lumen venire sapientiae
si juxta apostoli sententiam nemo carnem suam odio habet, sed eam fovet et nutrit, quanto magis in capitis ~ate, in qua est totius corporis perfectio et gloria, omnis membrorum conpago gaudere debet?
dum ‥ Etheldrida ‥ regio famularetur cubili, illa maritum beatissimo conciliabat antistiti, si quid contra susurraretur, ~ate consilii deliniens
pena unius reduxit ad ~atem ceteros, ne furerent
mulier si qua ponit filiam suam supra tectum vel in fornacem pro ~ate febris vij annos peniteat
in loco ubi ‥ interfectus est, usque hodie ~ates infirmorum et hominum et pecorum celebrari non desinunt
recenter factam ~atem in claudo ‥ descripsi
quot emergunt infirmitates tot occurrunt infirmancium ~ates
cotidie signa magna et ~ates fiunt in ecclesia per oraciones fidelium
attestatur ‥ ~atum miracula fieri
anagoge, i. rejectio [sursum ] per os †sanitatis [l. sanguinis ]
- 1. welzijn, gezondheid [corporis; pecoris];
- 2. (metaf.) verstand, bezonnenheid [animi]; ➤ ad sanitatem redire, reverti of se convertere; alqm ad sanitatem reducere; perducere ad sanitatem;
- 3. (retor.) verstandige, nuchtere taal [oratoris; orationis].
無恙。明智。志意。— orationis 純文。Redire ad sanitatem 醒悟。悛改。
Suggest a Translation
See an image
Sené, Sanus, in Lit. remiss. ann. 1464. ex Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 524 :
Gasbert Dubosc donna à une truye Senée, qui estoit ou troupeau, d'un cousteau ou d'un pal pointu par le ventre.
Le pueple d'icelle(ville) en vivra plus longuement et plus Saintible.
- sanus, soundness of body, health: inconrupta: Ad sanitatem dum venit curatio, while the cure is perfected, Ph.—Fig., soundness, right reason, good sense, discretion, sanity: animi: ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat, Cs.: ad sanitatem reducere: nihilo plus sanitatis in curiā quam in foro esse, L.: victoriae, solidity, permanence, Ta.—Of style, soundness, correctness, propriety, regularity, purity: sanitatem et integritatem oratoris probat: orationis.
-
…licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, philosophi appellant, non magis est sanus quam id corpus quod in morbo est. ita fit ut sapientia sanitas sit animi, insipientia autem quasi insanitas quaedam, quae est insania eademque dementia ; multoque melius haec notata sunt…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, quandam etiam suavitatem coloris. Eos imi temur, si possumus ; si minus, illos potius qui incorrupta sanitate sunt, quod est proprium Atticorum, quam eos quorum vitiosa abundantia est, qualis Asia multos tulit. Quod…
M. Tullius Cicero, De Optimo Genere Oratorum
-
…impulsu deorum terreri furialibus taedis ardentibus ; sua quemque fraus, suum facinus, suum scelus, sua audacia de sanitate ac mente deturbat ; hae sunt impiorum furiae, hae flammae, hae faces. ego te non vaecordem ,…
Cicero, in Pisonem
-
…; itaque non est scriptum si insanus, sed si furiosus escit. stultitiam enim censuerunt constantia, id est sanitate, vacantem posse tamen tueri mediocritatem officiorum et vitae communem cultum atque usitatum ; furorem autem esse rati sunt mentis…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…sanitate vel vitio pro argumento ad diluendum crimen usi sumus. tum Brutus Atque dubitamus, inquit, utrum ista sanitas fuerit an vitium Quis enim non fateatur, cum ex omnibus oratoris laudibus longe ista sit maxima, inflammare animos…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…, sunt item in animo. ut enim corporis temperatio, cum ea congruunt inter se e quibus constamus, sanitas, sic animi dicitur, cum eius iudicia opinionesque concordant, eaque animi est virtus, quam alii ipsam temperantiam…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…integro tota res esset, ne tum quidem te potuit si non pietatis, at salutis tuae ratio ad officium sanitatemque reducere citat reum ; non respondit ; citat accusatorem ; attendite, quaeso, iudices, quanto opere istius amentiae…
Cicero, in Verrem
-
…in morbo sunt, sani non sunt ; et omnium insipientium animi in morbo sunt omnes insipientes igitur insaniunt. sanitatem enim animorum positam in tranquillitate quadam constantiaque censebant ; his rebus mentem vacuam appellarunt insaniam, propterea quod in perturbato…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt idem…
Julius Caesar, Gallic War