serviens

serviens [CL pr. ppl. of servire] 1 one who serves, attendant, servant; b (w. ref. to subordinate status); c (w. ref. to person served; some quot. may also reflect senses 2–5 infra); d (dist. acc. place or form of service). e apprentice or assistant (cf. et. 2 servire 5). f (~s de curia or sim.) one responsible for the rolls of chancery, secretary or sim.. contigit ‥ ut unus ex monasterii ~tibus ‥ iter forte carperet Eadmer V. Anselmi II 57; cum ‥ naufragium indubitatum aqua ‥ ingrediens minaretur, ~tes puppem ad litus retorquent W. Malm. GR III 290; 1168 imperator ‥ assumpto habitu servientis ‥ cum aliis quinque ~tibus noctu egressus est J. Sal. Ep. 244 (272); a1188 me ‥ ~tem suum fecerunt (v. curia 10c); 1233 honorifice suscipietur inter liberos ~tes domus moram facturus Cart. Osney IV 182; 1259 servicium ~tum suorum autumpnalium et aliorum acquietari faciat de tempore quo predictus prioratus fuit in manu regis Cl 361; 1353 de modo et forma admissionis compotorum de finibus ‥ operariorum, ~cium, et artificum (LTR Mem 125 m. 19) EHR XXI 523; 1445 juraverunt ‥ quod ‥ quemlibet ~tem scholaris et scholarium parochie ‥ taxarent MunAcOx 549. b 1168 assumpto habitu ~tis (v. 1a supra); 1313 si ~s in servicio domini sui existens facit feloniam et convincatur ‥ amerciandus est Eyre Kent I 95; per totam Angliam ‥ comunitas ~cium insurrexerat contra dominos Chr. Kirkstall 124. c 1073 ~tem regine se esse respondit Lanfr. Ep. 15 (17); barones etiam ‥ proprios ~tes suos, sc. dapiferos, pincernas, camerarios, cocos, pistores, sub suo friborgo habebant (Leg. Ed.) GAS 647; 1196 quidam scerviens Willelmi ‥ inprisonavit quandam mulierem CurR I 22; 1200 Robertus ‥ ~s episcopi Dulmensis petiit curiam suam ‥ de loquela ‥ de terra Ib. 249; 1259 rex mittit ‥ janitorem suum, una cum aliis ~tibus regis ad capiendum ‥ x damos Cl 399; omnes ‥ ~tes domini habebunt baconum die carnis Cust. Battle 82; 1288 [John] sirvientem [of R.] Cal. CourtR Chester 94; 1294 Willelmus ballivus manerii ‥ queritur de Johanne ‥ ~te persone de Parva Styuekl' SelPlMan 82. d a1123 Buistard' et Curteisius ~tes capelle regis Cart. Merton 423; Johannes de Dice ‥ cum ~tibus de vestiario Brakelond f. 155; ~s infirmarie et ~s de sartino possunt ‥ dormitorium intrare Obs. Barnwell 169; 1310 ~ti gardini occidentalis, v s. Ac. Durh. 8; 1368 et in ‥ duabus robis pro ~tibus del cova Ib. 208; 1419 major et aldermanni per ~tes camere summoneri facient ‥ iiij ‥ de sapiencioribus ‥ singularum wardarum MGL I 40; 1429 ~ti de stabulo Ac. Durh. 230; 1470 prepositus granarii, homo camerarii, ~s ecclesie Ib. 93; 1486 (v. carca 1b). e c1400, 1417 (v. apprenticius 1); 1444 quod nullus de predicta mistera, sc. magister vel ~s, rebellis esset Pat 458 m. 6; 1493 (v. apprenticius 1). f 1220 ~tibus ‥ de cancellaria (v. 1 cancellaria 2a); 1257 Willelmo Portejoye, ~ti rotulorum Cancellarie regis Cl 160; 1261 cum rex nuper dederit Willelmo Portejoye, ~ti rotulorum Cancellarie regis, denarium Cl 389. 2 tenant, one who holds land (in return for service). Odardus balistarius ‥ et alii ~tes regis DB I 30a; in dominio sunt iij car' et ix vill' et iij bord' et un' ~s regis DB I 179va; 1252 precipio quod Odo ~s meus et heredes sui teneant terram suam CalCh 408; 1356 ne in quibuscunque bonis ‥ hominibus, husbandis, tenentibus, ~tibus dicti abbatis vel monasterii se intromittere presumant Conc. Scot. I liii n. 1; 1429 (v. husbondus 3a); 1430 homines suos tenentes et ~tes (Lit. Regis) Conc. Scot. I cccvii. 3 one engaged in military service, esp. in fulfilment of feudal obligations, but not including knights. b (~s ad arma or sim.) sergeant-at-arms (orig. as bodyguard of king, later in honorary, symbolic, or ceremonial role). ut nullus alterius nautam vel ~tem in convictu suo retineret Osb. Bawdsey cxliv; rex Francorum venit ‥ cum cccc militibus et ~tibus et communis suis Diceto YH 164; 1205 per servicium unius ~tis in equo cum halbergello Regesta Scot. 469; 1217 cum multitudine militum, ~tium et balistariorum Pat 109; 1239 in quatuor ~tibus equitibus deputatis ad eadem maneria et dominica sub ipso Roberto [serviente regis] custodienda Liberate 14 m. 25; 1310 ~ti nostro pediti ‥ habere faciatis singulis diebus pro vadiis suis tres denarios sterlingorum RGasc IV 426; 1313 Dodienus de Bydos, ~s noster ad pedem Ib. IV 908; 1315 duobus ~tibus suis equitibus pro arreragiis vadiorum suorum Ib. IV 1449. b 1225 in donis regis et liberationibus ~tium ad arma Ac. Foreign 1 m. 4; 1257 Gilberto ‥ quondam ~ti regis ad arma Cl 25; 1280 in vadiis baronum, militum, ~tum ad arma, balistariorum, peditum, ceterorumque ad guerram necessariorum MinAc W. Wales 8; rex solebat mittere ~tes suos ad arma ad standum per magnum spatium extra hostium Parliamenti Mod. Ten. Parl. 76; 1419 pace et audiencia per communem preconem, viz. ~tem ad arma, proclamatis ‥ MGL I 23; 1419 per ~tem legis communis clerici et communis ~tis ad arma Ib. I 40; 1471 (v. praelocutor b). 4 senior servant, agent, steward, bailiff, representative (usu. empowered to act on behalf of the master); b (of king). c (junior) agent of a sheriff taking action on his behalf. c1175 abbas de D. aut ejus ~tes Regesta Scot. 163; c1197 si ‥ de villa recesserint, quamdiu absentes erunt, ~s ejus, qui ibidem domos suas et curiam suam custodiet, ad parrochialem ecclesiam divinum audiet officium Ch. Westm. 312. b † c953 (15c) meo praecipuo ~ti lego centum viginti mancusas auri Ch. Wint. app. 17; si quis sit ~s regis vel cujuslibet potestatis ministrator et alium tamen dominum habeat, cum singulis juste componat de hiis que ad eos pertinent (Leg. Hen. 61. 4) GAS 581. c carruce, quas fecit amovere vicecomes per ~tes suos RDomin 20; 1206 exierunt ~tes sui et invenerunt predictas vestes SelPlCrown 52; 1221 ivit ad vicecomitem qui illuc misit ‥ ~tem suum ad averia sua deliberanda PlCrGlouc 25. 5 bailiff, sergeant, official charged with responsibility for administration or enforcement: a (of manor); b (of district, hundred, or sim.); c (~s communis or sim.); d (~is pacis or sim.). e (of university) proctor. f (eccl.) verger. g (as bearer of mace or other symbol of office) sergeant-at-mace. h (leg.) court bailiff, sergeant. a 1167 socha ‥ redd' comp' de x m. pro homine quem miserunt ad juisam sine ~te regis Pipe 91; c1168 prohibeo firmiter ne ~tes mei vicecomitatus de B. alias habeant consuetudines ‥ quam ~tes mei aliorum vicecomitatum meorum habent Regesta Scot. 67; 1209 Ricardus ~s et Herbertus et Arnoldus prepositi reddunt xxxviij s. ij d. ob. de reragio anni preteriti Crawley 188; s1252 accessit famulus quem ~tem manerii appellant M. Par. Maj. V 343; 1317 quando sal incepit inchariri, ipse posuit ~tes suos ad portus Foed. III 685a; 1343 stip' famulorum de Wytton, viz. ~tis manerii, carucariorum, carectarii et bercar' Ac. Durh. 204. b 1186 W. S. r. c. de x m. quia cum esset ~s hundredi non presentavit placitum corone vicecomiti Pipe 8; 1202 ~s tredingi et placitorum corone custodes ‥ dicunt quod nunquam viderunt vulnus SelPlCrown 11; 1220 quidam ~s de wappentachis ‥ habuit ‥ capam ‥ furratam Ib. 133; 1278 non clamat nisi quattuor ~tes, sc. duos equites et duos pedites in baronia predicta (JustIt 982 m. 23) EE County Court 172. c 1301 prefatus Thomas fuit communis ~s ejusdem curie [comitis Richemund'] ad attachiamenta et districciones facienda in nundinis ejusdem ville [de S. Botulpho] (CoramR) Law Merch. II 66; 1316 quod injecit manum in Thomam ‥ communem ~tem et ‥ contempsit communitatem Gild Merch. II 310; 1319 communis ~s (v. communis 4b); 1446 pene exigantur, et per districciones leventur, vel per communem ~tem nomine communitatis siquis rescussum fecerit senescallis Doc. Bev. 75. d 1238 in auxilium sustentationis ~tum assignatorum ad conservationem pacis in partibus illis Cl 76; 1250 salvo pouturo ~tium pacis Cart. Chester 319; 1295 per servicium inveniendi decem ~tes ad custodiendam pacem in comitatu Cestr' IPM 71/12 m. 5; 1334 officium ~tis pacis cum feodis suis valet ‥ xl s. Surv. Denb. 209; 1393 magister ~tium pacis hundredi de Macclesfeld (Indict. R Chesh) Davenports IX 50. e 1288 magistros ‥ ac scholares, simul etiam et ~tes communes universitatis predicte per breve regium fecit attachiari MunAcOx 44; 1337 cedentibus ~tibus universitatis ‥ officiis suis in plena congregacione regencium ‥ per ~tes inferiores deposita fuit hec querela StatOx 136; 1432 nemo ‥ post sessionem magistrorum sedere presumat ‥ nisi per assignacionem ~tum communium Ib. 245; 1546 de pecuniis ‥ dominus ‥ ~tibus academie pro stipendiis satisfaciet Ib. 340. f 1263 quatuor ~tes ipsius [ecclesie] solempnes virgam deferentes Reg. Ant. Linc. III 302. g 1297 residuum armorum remanet in manibus Johannis de Aula ~tis ad mare (Ac. Man. Maldon) Surrey Rec. Soc. XV (XXXVII) xlv n. 8; 1312 pro expensis ‥ vj ~tum cum massa dicto Johanni ‥ assignatorum pro securiori custodia dictorum captorum RGasc IV app. II 563a; s1319 alii ~tes clavas portantes ‥ depositi sunt Ann. Paul. 285; 1419 archidiaconus Londiniarum dare solebat ~tibus ad clavas ‥ ij nobilia ad inter se equaliter participanda MGL I 29; officium communis ~tis ad clavam Ib. I 563. h preceptum est ~tibus feudi quod ‥ [C.] attachietur sub ‥ plegiis ad respondendum Quon. Attach. 59. 6 (leg.) advocate, lawyer. b (~s ad legem or sim.) sergeant-at-law. 1284 venit et defendit per ~tem suum et calumpniatur quod non potest ~tem habere eo quod appellatus est per feloniam Hund. Highworth 248; per ~tem de Banco Hengham Magna 8 p. 32 (v. clamare 2b); omnes clerici et milites regis una cum ~tibus ad placita regis, qui sunt de consilio regis, tenentur interesse secundo die Mod. Ten. Parl. 70; athornatum ‥ ad litigandum cum dicto comite, et alios ~tes placitores ‥ ibidem ordinavit Whittlesey Cont. 228; 13‥ ~tes narrantes pro clientulis suis in curia civitatis Rec. Norw. I 196. b s1387 Johannes de Lokton ~s dicti domini nostri regis ad legem Knighton Cont. 237; 1409 ex dono et feoffamento Ricardi ‥ ~tis domini regis ad leges de comitatu Eborum FormA 204; 1419 separatim per ~tem legis ‥ examinentur MGL I 40; 1429 Willemus Paston, ~s ad leges sit unus justiciariorum regis de communi banco ActPC IV 4; relinquantur illa judicibus tuis et advocatis qui in regno Anglie ~tes ad legem appellantur Fortescue LLA 8; 1566 Johannis Southcott ~tis ad legem (PlR) EHR XXVIII 668. 7 (passing into surname). 1296 in stipendiis Walteri ~tis et unius hominis facientis foramina per predictos vj dies Ac. Galley Newcastle 168.

, Minister, famulus. Apud Fortunatum Epist. 2. ad Mumolenum lib. 10. Poëm. sic inscribitur : Dominis illustribus cunctisque magnificis omni desiderio complectendis, Servientibus Dominorum. Charta Philippi Aug. Reg. Franc. ann. 1200. tom. 1. Ordinat. pag. 24 : De Servientibus laicis scholarium, etc. Addit. ad Translat. S. Filiberti sæc. 4. Bened. part. 1. pag. 563 : Servientem suum sic interpellavit : Præpara, inquit, nobis refectionem, ut cum reversi fuerimus, statim comedamus. Et ille ad dominum suum, etc. Statuta S. Claudii ann. 1448. pag. 56 : Item, Servientibus infirmariæ ejusdem monasterii, etc. Serjant nostris eadem notione. La Bible Guyot Pruviniensis : N'y aura ancelle ne Serjant. Charta decani et capit. Trec. ann. 1198. ex Chartul. Campan. fol. 420. v°. col. 2 : Omnes etiam Servientes nostri, qui de bonis nostris vivunt in domibus nostris, liberi sint ab omnibus consuetudinibus et clamoribus et ab omnibus servitiis ; et hanc libertatem habent tres Servientes nostri, scilicet granetarius, cellerarius et major noster. Nostris Sergant et Serjant. Vita J. C. MS. : Un des Serjans dant Cayphas, etc. MS. : Après mangier ostent les napes Li Sergant, qui doivent oster. , Famulus domesticus, in Chartul. Gemmetic. tom. 2. pag. 5 : Nec non et servientibus de pane et mensa Monachorum eam libertatem in pasnagio, quam tempore patris mei habuerunt, habendam concedo. , Armiger, Escuier, sic dictus quod Militi quodammodo servitium exhiberet et obsequium ; ejus quippe scutum et arma deferebat, unde scutifer dictus. Matth. Paris pag. 396 : Armigerorum autem et Servientium centies occurrit. Radulfus de Diceto ann. 1191 : De castrorum excubiis summe sollicitus, Militibus 20. Servientibus 50. etc. Idem ann. 1194 : Obsessi sunt intus Milites 4. Servientes 20. etc. Bromptonus : Ubi de familia Regis 5. Milites et 20. Servientes occisi sunt. Vide Escaëta cum hærede, et Valeti. , Eadem notione. Epist. Henrici Imp. CP. ann. 1206. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1074 : Illi vero quibus custodia civitatis deputata fuerat, circiter xl. Milites de nocte cum Serjantis suis recedentes, etc. , Vassalli. Tabularium Conchensis Abbatiæ in Ruthenis Ch. 70 : Et vero Raymundus et Willelmus frater meus, et ego Unzandus istius honoris Servientes damus, etc. Charta Ludovici Comitis Blesens. ann. 1197 : Qui vadium clerici vel militis, vel alicujus servientis mei habebit, non tenebit illud ultra viginti dies, nisi sponte sua, etc. Charta ann. 1257. ex Schedis Præs. de Mazaugues : Obsederunt fortalicium dicti castri in quo erant milites et Servientes dom. Comitis. Homines jure Servienti pertinentes, dicuntur in Privilegio Caroli IV. Imp. ann. 1357. inter Instrum. tom. 5. Gall. Christ. novæ edit. col. 526. , Milites pedites, qui vulgo Scriptoribus nostris Sergeans. Gesta Francorum expugn. Hierusal. cap. 46 : Congregati ergo simul fuerunt 120. millia equitum, et peditum 30. millia præter clientes et Servientes. Statuta Synodi Bitter. ann. 1375. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 664 : Cum..... intellexerimus quod nonnulli sacerdotes, et alii in sacris ordinibus constituti... cultellos longos desuper publice ad modum Servientium et ribaldorum in cleri vituperium deferant, etc. Passim. Servientes ad pedem, pluries in Computo ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. clxiv. Rotulus Cameræ Comput. ann. 1252 : Les communes qui envoyerent Sergeans de pieds, etc. Erant etiam . Rogerus Hoved. in Richardo I : Willelmus cognomento Cocus, serviens Richardi Regis Angliæ, in custodiendo Castellum de Leuns, cepit de familia Regis Franciæ 24. Servientes equites, quos Rex Franciæ miserat ad muniendum Castellum de Novomercato. Epist. Alphonsi VIII. Reg. Castellæ ad Innoc. III. PP. inter Conc. Hisp. tom. 3. pag. 473 : Fuerunt qui venerunt....... usque ad decem millia Servientium in equis, et usque ad quinquaginta sine equis. Litteræ Joannis Comit. Armaniac. ann. 1356. inter Ordinat. Reg. Franc. tom. 3. par 102 : Obtulerunt nobis nomine Regis... se paratos nos juvare..... de mille Servientibus armatis equitibus, etc. Servientes ad equos, in laudato Computo ann. 1202. ibid. non semel. Serjans à cheval et à pié, apud Willharduinum pag. 91. , Eadem notione. Godefridus Monachus S. Pantaleonis ann. 1167 : Cum 500. fere Sarjantibus... ad auxilium Reinoldo venerunt. , Eodem intellectu. Litteræ ann. 1197. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 664 : Trecentos Serjantes quos (Tornacenses) mittere solebant domino Regi in expeditionibus suis, ei mittere non poterunt. Infra : Cives etiam nullam debent domino Regi dare pecuniam pro Serjantibus istis. , in Epistola Henrici Balduini Imper. CP. fratris in Gestis Innoc. III : In munitione ejusdem civitatis, quæ Rossa dicitur, H. de Teneramunda... cum multis Militibus et Serjantis reliquimus. Epist. Anonymi de capta urbe CP. ann. 1204. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 786 : In terra siquidem sæpedicta erant Serjanti, Pisani, Geneciani, Daci et alii ad eam conservandam et protegendam constituti, qui exibant turrim, et introibant sicut volebant ad Sagittandum nostros. , in Charta Henrici VI. Imp. apud Goldastum tom. 1. Constit. Imper. pag. 287 : Milites itaque et Sarganti jurabunt obedire illi, quem magistrum ac ducem eis constituemus. Willebrandus ab Oldenborg in Itiner. T. S. : Inter quos et ipsum multi Sarganti pedites. Godefridus Monach. S. Pantaleonis ann. 1195 : Milites itaque et Sarganti jurabunt obedire illi, etc. , in Chron. Bonæ Spei pag. 266 : Ipsosque quittamus et liberamus imperpetuum ab omni onere receptionis.... canum, servientium, Sergantorum, etc. , vel Servientes fratres, in Ordinibus Militaribus Hospitalariorum, Templariorum, et Teutonicorum Militum, dicti, qui non ex genere militari vel nobili, in eo ordine militabant. Will. Tyrius lib. 12. cap. 7. de Templariis : Tam equites quam eorum fratres, qui dicuntur Servientes. , Eodem sensu, in Statutis Equit. Teuton. art. 52. apud R. Duellium tom. 2. Miscell. pag. 54 : Duos etiam fratres milites habebit comites, unum fratrem Sariandum, dispensatores duos. , Apparitores Regii : nostris Sergeans. Edictum Philippi Regis Franc. ann. 1302. cap. 18 : Item inhibemus, ne Servientes faciant adjornamenta seu citationes sine præcepto Senescalli, Ballivi,... aut alterius judicis, etc. Passim. Ejusmodi Servientium alii erant equites, alii pedites. De iis pluribus agit laudatum Philippi Edictum a Cl. V. de Lauriere editum tom. 1. Ordinat. Reg. Franc. pag. 357. Exstat ibid. pag. 352. ejusd. Regis Statutum quo Servientes equites Castelleti ad 80. reducuntur, ut et Servientes pedites. Inter Notarios et Advocatos recensentur Servientes, in Litteris Caroli Reg. Franc. ann. 1325. tom. 2. Ordinat. pag. 3. , ex Gallico, Serjant, in Statutis secundis Roberti I. Regis Scotiæ cap. 28. , Locum-tenens, in Charta Archembaldi dom. Borbonii ann. 1233. inter Instr. tom. 2. Gall. Christ. novæ edit. col. 137 : Notum facio..... quod cum ego posuissem in villa Brivatensi quemdam Servientem ex parte domini Regis et nostra, pro dom. Regis et nostris negotiis in prædicta peragendis ;... mihi constitit evidenter..... quod nullus Serviens regius aut bajulus, aut aliquis alius ex parte dom. Regis aut nostra debebat in villa Brivatensi manere. , Eodem sensu, in Actis S. Francisci de Paula tom. 1. April. pag. 231 : Coletum venisse hospitiumque cum socio accepisse apud D. Sullier Sergeantium regium. Vide infra Servientes armorum. , Institor, Gall. Facteur. Lit. Phil. Aug. ann. 1209. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 87 : Dicti autem burgenses (Paris. et Rotomag.) ad invicem creantaverunt, quod quicquid Servientes eorum facient de societate mercaturæ, stabile erit et firmum. dictus Tiro, Gall. Apprenti, quod magistro suo servitia exhibere teneatur. Charta apud Madox Formul. Angl. pag. 98 : Testatur quod præfatus Johannes Nynge morabitur cum eodem Johanne Hervy ut ejus Serviens et apprenticius, a festo Paschæ ultimo præterito, usque finem et terminum sex annorum tunc proxime sequentium plenarie completorum. Per quem vero terminum idem Johannes apprenticius magistro suo bene et fideliter deserviet. , Qui Servientes de armis, dicuntur Thomæ Walsinghamo pag. 316. Servientes sive clientes cum armis, Bartholomæo Scribæ in Annal. Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 524. nostris, Sergeans d'armes. Guill. Guiart ann. 1298. de quodam Amalrico l'Alemant : Cis estoit lors à ma creance, Serjant d'armes au Roi de France. Servientes armorum, ut iis corporis sui custodiam committeret, instituisse Philippum Augustum docet R. P. Daniel tom. 2. Milit. Franc. lib. 9. cap. 12. quem consule, si placet. Adde Observat. Andr. Duchesnii in Alanum Chartier pag. 864. et 865. De eorum officio audiendus imprimis Butilerius in Summa rurali lib. 2 : Les Sergens d'armes sont les Maciers, que le Roy a en son office, qui portent maces devant le Roy. Sont appellés Sergens d'armes, pource que ce sont les Sergens pour le corps du Roy : Et doivent et peuvent adès porter leurs armeures jusque à la Chambre des Comptes du Roy, et peuvent faire sergenterie par tout le royaume, et doivent avoir gages du Roy. Item ils doivent estre quittes de toutes tailles et subsides courans aux pays, ne ne doivent avoir Juge, que le Roy et son Connestable, mesme en defendant, etc. Et est leur office de voiager : car supposé que le Roy si allast de vie à trepas, jassoit ce que tous autres Officiers soient demis de leur Office par la mort du Roy, toute fois ne le sont mie Sergens d'armes, mais demeurent tousjours tant qu'ils vivent, se ils ne forfont, etc. Iis persæpe castrorum custodiæ commendatæ. Gesta S. Ludovici Reg. Francor. : Castellanum Bellicadri Servientem Regis ad arma strenuum, proh dolor ! occiderunt. Statutum Philippi V. datum Pontisaræ 18. Julii ann. 1318 : Et quant aucuns des chasteaux, qui sont en frontiere escherront, nous y mettront des Sergens d'armes, qui garderont lesdits chasteaux pour leurs gages de la maçe, et n'est pas nostre entention de donner plus nulles gardes de chasteaux, ainçois les garderont les Sergens d'armes pour leurs gaiges, si comme dessus est dit. Scheda Regi Gisortium delata ann. 1323 : Item des Sergens d'armes à qui le Roy donne leur gages de maçe de certaine science à prendre sur les domaines en ses Baillies et Seneschauçées, lesquiex gaiges ils doivent prendre à l'ostel, ou si comme l'Ordonnance contient, se ils sont establis Chastellains aux gages de leurs maçes és Baillies ou Seneschaucées, où lesdits chasteaux sont assis, li Rois veut que ceux qui sont establis Chastellains au gaiges de la maçe, ou ayent autre office, preingnent lesdits gaiges où ils feront personnel residence, tous les autres prandront leurs gaiges en l'ostel le Roy. Eorum postmodum vadia assignata fuere super Thesauro regio, Statuto Philippi VI. ann. 1342. tom. 2. Ordinat. pag. 174. in quo hæc leguntur : Nos Sergeants d'armes qui sont establis à garder nos chasteaux des frontieres, devers les advenuës de nostre royaume. Statutum aliud pro Hospitio Regis et Reginæ ann. 1285. titulo de Fouriere : Item Sergens d'armes, trente, lesquels seront à court sans plus, deux Huissiers d'armes et 8. autres Sergeans avec, et mangeront à court, et porteront tousiours leur carcois pleins de quarreaus, et ne se pourront partir de court sans congié. Habentur præterea Statuta alia pro Servientibus armorum complura, Philippi VI. nempe, quo cavetur ne in posterum numerum centenarium excedant : Caroli V. Franciæ Regentis, 27. Febr. ann. 1359. quo ad sex reducuntur, cum interdicto ne bina officia teneant : et ejusdem Caroli Regis 10. Dec. 1376. in Regesto Parlamenti Olim fol. 78. quo vetantur Servientes armorum, judicum decreta universim Servientibus inscripta, executioni mandare, cum aliud sit Servientium armorum munus, nec forum spectet. Exstat denique Arrestum Parlamenti 12. Sept. quo rescinduntur Litteræ Guesclini Comitis Stabuli, vel ejus Vicarii, quibus jurisdictionem in Servientes armorum ad se pleno jure spectare asserebat. Vide in hanc rem veterem Consuetudinem Franciæ lib. 4. cap. 6. pag. 551. edit. 1598. Ad jurisdictionem vero Comitis Stabuli in Servientes armorum quod spectat, hæc habentur in Statuto Johannis Reg. Franc. ann. 1355. tom. 3. Ordinat. pag. 30 : Et aussi demourra à nostre Connestable la congnoissance des Sergenz d'armes en deffendant tant seulement, et en actions personnelles, esquelles il n'aura garde enfrainte. Addit Carolus Regis primogenitus in Statuto anni seq. ibid. pag. 135 : En tant comme resgarde le fait de leurs offices tant seulement. , in Charta ann. 1401. apud Hemereum in Augusta Viromanduorum pag. 307. Scribit Nangius in S. Ludovico, Ingerrannum de Codiciaco submonitum fuisse, non per Pares, nec Milites ; sed per Clientes aulicos. Ubi Chronicon Sandionysianum Clientes aulicos vertit, des Sergens d'armes. Interdum enim Servientes armorum ad magnatum submonitiones adhibitos colligere est ex Chronico Flandriæ cap. 63. Suos etiam Servientes armorum habuit Dalphinus Viennensis : quorum munia et privilegia eadem erant atque Servientium armorum Regis Francorum. Litteræ Humberti ann. 1347. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 566 : Humbertus Dalphinus Vienn. dilecto fideli nostro Henrico Garini de Turre, salutem, et sinceræ dilectionis augmentum. Quoniam ad tuhitionem, deffensionem, et custodiam nostræ personæ continuam, certas personas fideles, et sollicitas maxime, Servientes armorum eligere nos oportet, qui in bellorum actibus sint fortes, et nostræ personæ fidelem custodiam vigilantes studeant exhibere. Cætera lectori consulenda permittimus, ne simus longiores. Angli The Sergeants of armes, etiamnum vocant, qui robustiores ferunt ex argento baculos, interdum deauratos, corona et insignibus regni in summitatibus exornatos, ut qui non nisi jussu ipsius Regis vel Concilii ejus Curiæ parlamentariæ, et Cancellarii, vel Thesaurarii, atque hoc in rebus gravioribus, emittuntur. Sergents à masses d'argent occurrunt etiam in Consuet. Hannon. cap. 48. , Gall. Sergent des eaues, in jurisdictione scilicet, quæ ad aquas et silvas pertinet. Lit. remiss. ann. 1358. in Reg. 86. Chartoph. reg. ch. 423 : Jehan, dit Trayneau, Sergent des eaues..... fist commandement de par mon seigneur et de par nous et de par les maistres des eaues et des forés, etc. , Cui armorum cura commissa est. Charta Phil. VI. ann. 1329. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 234 : Pour la considération du service que Henry le Galeis Vallet de nos armeures nous a fet, li avons donné..... une maison seant à Paris ou bourc Tibaut. , Sergent Barrier, in Lit. remiss. ann. 1376. ex Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 275. Qui tributa ad barras seu portas oppidorum exigit. Vide in Barra. , Camporum seu agrorum custos. Chartul. Corb. sign. Cæsar fol. 41. v° : Octroyons à Jehan du Taillis office de Sergent champestre,... et lui avons donné pooir de faire touttes manieres de prinses et accusations, tant de personnes que de bestiaux, estant trouvez avant ladite seigneurie en delictz, malfaictures et dommages. Quod vero huc atque illuc discurrat, Sergent volant nuncupatur, in Lit. remiss. ann. 1447. ex Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 517 : Jehan Maillefer et Philippot Clabault eux disans Sergenz volans et messiers, etc. Vide supra Camparius et Champerius. , apud Anglos, qui nostris Sergeans à masses, in libro inscripto Justice of peace pag. 122. v°. et alibi. Sergent à masse, in Consuet. municipali Ambian. art. 27. et ad Pelvim. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 82. v° : Obiit honorabilis vir Nicolaus de Sauceyo, civis Lingonensis, et Serviens ad cuppam in ecclesia Lingonensi. Fol. 84. v° : Obiit Aubrietus Chifflot de Rivello, quondam Serviens ad pelvim in ecclesia Lingonensi. Fol. 108. r° : Anno Domini 1498. obiit nobilis Ancelmus de Recourt, dominus de Burgemer, Servientium ad cuppam ecclesiæ major. Charta ann. 1473. ibid. fol. 265. v° : Servientes ad cupam in refectione, quæ fit die Jovis sancta post ablutionem pedum....... Decanus et capitulum videntes, quod in die prædicta Jovis sancta nulli erant, qui pelvim et manutergia sive toubaillias pro ablutione altarium ac etiam pedum defferrent, pro augmentatione divini servitii,.... quatuor deputaverunt et ordinaverunt, quorum duo de pelvi serviebant et alii duo de tobaillia sive manutergio. Servant au bassin, in Ch. ann. 1489. ibid. fol. 269. v°. , Is fortean qui prædium possidet servitio viliori obnoxium, cujusmodi est Sergentaria. Notitia judiciaria ann. 1149. sub Rogerio Siciliæ Rege, apud Camillum Peregrinum in Hist. Longobard. : Testificatus est prædictum Landonem et ejus hæredes, terram possedisse illam per 40. annos, et de hac et de aliis terris eorum de servitio unius Servientis Curiæ deservisse. Ibidem : Perhibens illam Landoni Girardi avo suo concessisse, qui ab hoc servitio unius Servientis Curiæ deservierat. Alii sunt Servientes curiæ memorati in Tabul. Elnon. ii quippe intelliguntur feudatarii qui ad frequentandam curiam domini sui tenentur ejusque placitis interesse, uti statuunt Chartæ infeodationis. Vide Placitum et Secta 3. , Gall. Sergent Dangereux, Qui ne delicta fiant in campis vel silvis invigilat atque mulctas ex iis colligit, quique jus regium, Dangerium nuncupatum, in forestis servat. Vide supra Damnum 2. et Dangerium 2. , Gall. Sergent de la douzaine, Præpositi Parisiensis stipator et satelles. Lit. remiss. ann. 1371. in Reg. 102. Chartoph. reg. ch. 124 : Adam de Borron nostre Sergent de la douzaine en nostre chastellet de Paris, etc. . Charta apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 12 : Item cum magister operis Ecclesiæ Lugduni sit Serviens Ecclesiæ Lugduni, etc. Vide infra in Parvæ Sergentiæ. , in Charta ann. 1379. ex Reg. 115. Chartoph. reg. ch. 131 : Bertaut du Chemin Valet de nostre aumosne, qui depuis long temps en ça a esté commis par nos amez et feaulz aumosniers et soubzaumosniers à distribuer les mereaux de nostreditte aumosne. , Sergens du Guet, in Statuto Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1302. tom. 1. Ordinat. pag. 353. . Vide supra Fautalis. , Certis ac definitis servitiis obnoxii ratione feudorum ac prædiorum, quæ dicuntur Serjantiæ, et Serganteriæ. Sergent feodé vel du fief, in Consuet. Britan. art. 21. Sergent fieffé, in Consuet. Silvanect. art. 87. Serviens feodaliter, in Tabul. Pontis Otranni : Rainaudinus Grosler dedit in elemosinam octo sextariatas terræ... Fidejussores extant Petrus Vaslet feodaliter Serviens terræ illius, et Albinus prætor Maumoconii. Judicatum ann. 1288. apud D. Brussel tom. 1. de Usu feud. pag. 172 : De Servientibus feudatis qui petebant ut possent suas Serjanterias ad firmam tradere : concordatum fuit, quod ipsi suas Serjanterias non poterant affirmare, nec ad tempus tradere, nisi fuerit de mandato dom. Regis, vel Baillivi sui. Servientes feodati, in Charta ann. 1218. pro Templariis Rupellensibus. Feuda servientium, in Charta ann. 1230 : Clientelæ, quæ vulgariter Serganteriæ dicuntur, apud Matthæum Paris ann. 1256. Sergenteries fieffaux, in Consuet. Norman. cap. 33. 94. Sergenterie fieffée, in Aresto Candelosæ ann. 1269. etc. Assisiæ Hierosolym. MSS. cap. 190 : Toutes manieres de gens peuvent bien fié de Sergent acheter par l'assise et usage dou Boyaume de Jerusalem, mais que ils soient tels, que ils aient vois et respons en court, et que il puisse faire ce que le fié doit de homage et de service. Charta ann. 1185. ex Tabul. eccl. Camerac. : Viginti quatuor Serjanti episcopi domini et quatuor Serjanti ecclesiæ B. Mariæ et eorum uxores, quamdiu post ipsos viduæ permanserint, liberi sint ab omni onere civitatis. Feoda Serjantorum ecclesiarum .... ab omni sunt onere libera civitatis. Charta Phil. Pulc. ann. 1300. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 120. r°. col. 2 : Cum Sergenteria feodalis forestæ nostræ de Buro, quam Robertus de Parci miles tenebat a nobis in feodum, etc. Dicta Sergenteria feodalis cum chacia ad animal ad pedem clausum, et cum cæteris dictæ Sergenteriæ juribus, etc. Reg. S. Justi ex ead. Cam. fol. 150. v°. col. 1 : Willelmus de Waulemeril tenet Sergenteriam hæreditarie de domino rege ; quæ Sergenteria movet de corona, de ballivia Rothomagi. Sergentiarum vero aliæ Magnæ, aliæ Parvæ. De Servientibus qui majoribus interdum conferri possunt, vide Cart. N. D. Paris. præf. p. cliv-clvii. , inquit Bracton. libr. 2. cap. 16. § 6. sunt, quæ exercitum Regis aut patriæ tuitionem spectant, et hostium deprehensionem : ut si quis ita feoffatus fuerit per Sergentiam inveniendi Domino Regi unum hominem vel plures, ad eundum cum eo in expeditionem ad exercitum, equites, vel pedites, etc. Charta ann. 1266. apud Kennett. Antiquit. Ambrosd. pag. 265 : Johannes filius Nigelli tenet de Rege unam hidam terræ arabilis in Borstalle.... per Magnam Serjantiam custodiendi forestam de Bernwode. Alia ann. 1361. ibid. pag. 490 : Isabella de Handlo tenuit... unum messuagium.... a Dom. Rege in capite per Magnam Serjeantiam inveniendi unum hominem et custodiendi forestam de Schotover et Stowode. Littleton. lib. 2. cap. 9 : Tenure par graund serjeantie est l'ou un home tient ses terres ou tenemens de notre Seigneur le Roy, per tiels services que il doit en son propre person faire al Roy, comme de porter banner nostre Seigneur le Roy, ou sa lance, ou d'amener son hoste ou d'estre son Marchal, ou de porter son espée devant lui à son coronement, ou d'estre son sewer à son coronement ou son caruer, ou son buther,.... ou faire autres tiels services. Mox addit, ideo Magnam serjantiam appellari, quod longe præcellat servitium tenuræ per scutagium. Deinde servitium Scutagii non esse ratum ac definitum, ut est servitium Magnæ Serjantiæ. Servitium præterea Scutagii extra regni limites, servitium vero Magnæ serjantiæ fere semper fieri intra regnum. Sed et Magnam serjantiam non nisi a Rege teneri : denique tenentes per Magnam serjantiam tenere a Rege per servitium Militis, eoque nomine Regem habere ab iis wardam, maritagium, et relevium, secus vero de Scutagio, nisi a Rege nude pendeat. Similia habet Britton. pag. 162. 164. Meminit Rogerus Hovedenus pag. 779 : Serjanteriarum Regis, quæ non erant de feodis Militum. Ejusmodi sunt Sergentiæ quarum mentio occurrit apud eumd. Kennett. pag. 292 : Per Serjantiam espicurnantiæ Cancellariæ dom. Regis. Et pag. 308 : Per Serjantiam scindendi coram dom. Rege die Natalis Domini et habere cultellum dom. Regis de quo scindit. Rursum pag. 569 : Per Serjantiam mutandi unum hostricum dom. Regis, vel illum hostricum portandi ad curiam dom. Regis. Porro Magnæ sergentiæ dividi non possunt, ne cogatur Rex hujusmodi servitia sua recipere per particulas, inquit auctor Fletæ lib. 5. cap. 9. § 28. Vide lib. 3. cap. 14. § 7. Regiam Majestat. lib. 2. cap. 71. § 5. et Statuta secunda Roberti I. Regis Scotiæ cap. 7. § 2. sunt eæ, quarum servitium ad dimidiam marcam debeat appretiari, vel quæ non respiciunt Regem, nec patriæ defensionem, ut equitare cum domino, vel domina, et portare brevia, pascere leporarios et canes domini, mutare aves, invenire arcus et sagittas vel portare, etc. apud Bracton. lib. 2. cap. 16. § 6. cap. 35. § 6. cap. 37. § 5. Adde Fletam lib. 1. cap. 10. 11. lib. 3. cap. 14. § 7. Littletonem sect. 159. 160. 161. Cowellum lib. 2. Instit. tit. 3. § 2. 3. et Rastallum verbo Grand Serjanty. Ejusmodi Parvarum Sergentariarum passim mentio occurrit. Litteræ patentes Henrici II. Reg. Angl. ann. 1155. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. v : Nos non habebimus custodiam heredis vel terræ alicujus qui tenet de alio per servitium militare, occasione alicujus parvæ Serjanturæ quæ tenetur de nobis per servitium reddendi carellos. vel sagittas, etc. Charta Libertatum Angliæ ann. 1215 : Nos non tenebimus custodiam hæredis vel terræ alicujus, quam tenet de alio per servitium Militare, occasione alicujus Parvæ Serjanteriæ, quam tenet de nobis per servitium reddendi cultellos, vel sagittas, vel hujusmodi. Charta Philippi Augusti ann. 1211. apud Hemereum : Item de serjanteriis antiquis, quas Ecclesia S. Quintini habuit temporibus Radulfi et Philippi Comitum Viromandensium, ita statutum est, quod si ille, qui serjanteriam tenuerit, transtulerit se ad religionem, vel ita senex sit vel impotens, quod suum non possit officium exercere, ille qui propinquior erit in genere, succedat, et in ea libertate, in qua ille prius eam tenuerat. Si tamen illam serjanteriam diviserit, poterit etiam illum justitiare, sicut prædecessorem suum, nec illum, qui serjanteriam dimiserit, poterit capitulum garandire vel defendere, nisi eum specialiter, qui de ea tenens fuerit et saisitus. De illis autem communibus servientibus, qui serviunt Canonicis in propriis personis,.... puta de illis, qui serviunt de pane faciendo, de furno calefaciendo, de buticulariis, etc. Atque ii dicuntur Franci servientes, Gallice Francs Sergeans, quod ab omni tallia et vili alio onere immunes sint. Charta Philippi Regis Franc. ann. 1289. apud eumdem Hemereum : Concessimus per nostras literas ipsis Decano et Capitulo, quod, quamdiu ipsi cessarent a pastibus suis solitis, haberent omne commodum suorum francorum Servientium, qui eisdem in Capituto in propriis personis in dictis pastibus servire tenebantur, convertendum et ponendum in acquitationem debitorum.... Et quod præfati Franci servientes dictis pastibus cessantibus gaudebunt libertatibus quibus gaudebant, quando dictis Decano et Capitulo in dictis pastibus serviebant, etc. Supra in Charta ann. 1288. dicuntur Servientes Ecclesiæ. Erant autem illi Buticularius, Panetarius, Scutellarius, Furnarius, Custodes ostii, Deportatores panis, Latores Literarum, Magister coquus, Subcoqui, ab omni munere immunes : Li Sergens communs, francs et quittes de le Commune, des mises et de le charge de le Commune : sergens en l'office de Maistre keu, et Soubkeu, d'Huissier, Bouteillier, d'Eschuer, de porter lettres. Ita membranæ veteres, inquit idem Hemereus. Ejusmodi perinde est sergenteria, de qua Codex Croylandensis Monasterii : Concessimus etiam tunc sergentiam Ecclesiæ nostræ Semanno de Lek, qui veniens coram Conventu in nostro publico Parliamento similiter juramentum præstitit, quod fidus et fidelis nobis existeret, et officium suum diligenter custodiret. Recitavimusque illi officium suum, scilicet quod sit intendens tam in noctibus quam diebus, et ille illuminabit omnia luminaria Ecclesiæ,.... pulsabit omnes pulsationes, etc. Sergenteria de placito spatæ apud Feritatem S. Matthæi, etc. Regestum Feodor. Comitatus Pictaviensis : Joannes Vigerii, Clericus homo Do. Comitis Pictav. de ballia sua la Ferroniere S. Maxentii, ad homagium planum, et ad servitium unius tripodis, et unius calderiæ sufficientis ad unum bovem coquendum quando sibi in domo sua S. Maxentii est necesse. In Aresto ann. 1265. in 1. Regesto Parlam. f. 38. Alibi f. 195 : Quidam de Normannia tenens quandam sergenteriam a Rege, videlicet jus piscandi in aqua Regis apud vallem Rodolii, pro qua tenebatur Regi reddere omnes vendesias quas capiebat ibidem, etc. Ubi vendesia, est pisciculus, nostris Vendoise. Ejusmodi servientium feodalium vilia alia servitia recenset præterea Tabul. S. Dionysii ann. 1284 : Que il pour la raison de ladite Serjanterie d'Anvers estoit tenu à garder les prés audits Abbé et Convent, les bois, les garennes, la justice de l'iauë, mettre les bornes, faire les venes, garder les prisons et les prisonniers, faire les semonces et les adjournemens, gagier les hommes de ladite ville. et prendre en tous cas ou il afferra, et faire toute maniere de service, qui appartiennent à servant, soit en gardant ou en justiciant, etc. Tabular. S. Albini Andegav. : Præcata est ista Adelais Abbatem et Monachos, ut pro amore suo concederent unum bordagium in ipso alodio uni suo servienti, nomine Bernerio, et uni suo hæredi post illum in servientagio, ut sicut ille Bernerius servierat exinde sibi, id est, Adelaidi antea : sic postea ipse et unus hæres suus serviret Monachis : post illius autem et sui hæredis decessum, rediret in dominium Monachorum. Ubi serventagium præcariæ et sergenteriæ species est. Regestum feodorum et servitiorum ex Camera Comput. Paris. fol. 6 : Huë Waspal tient sa terre par Sergenterie, et doit garder la porte du chasteau de Roüen. Fol. 76 : Robert du Chastel tient sa terre du Roy par Sergenterie, et doit aler comme Sergent du Roy à prendre les larrons. Fol. 174 : Jeans de Lannet est Sergens du Roy de 20. arpens de terre, etc. Le service que tels Sergens doivent au Roy, est de garder les maisons des Chevalliers de la Chastellenie, toutesfois que il forfont contre le Seigneur, et aler en chevaulchie du Seigneur de Champagne. Andegavensia Homagia præstita Mariæ Reginæ Siciliæ ann. 1287. in Regesto Ludovici Regis Siciliæ et Ducis Andegavensis : Pelerin de Roboan est obligé à cause du fief de Botart au devoir de garder les larrons qui sont pris en la forest de Monnois. Perrot Rileau de Perçay à cause de son fief est obligé à devoir de garder les prisonniers, et les rendre à Baugé. Folio 94 : Guillaume Augier doit foy simple à cause de sa Sergenterie fayée en la ville et quinté du Mans à service d'aller en la compagnie du Prevost et des Francs du Mans porter le Crucifix à S. Julien en la Procession et Sermon le jour de Pasques Flories pour tout devoir. Sainton Martineau doit foy simple à cause de la Sergenterie fayée de S. Calays à devoir d'estre le jour de Pasques Flories à veoir rompre les lances que les Francs rompent, et estre en la compagnie du Comte ou de celluy qui represente sa personne à convoier la Croix en l'Eglise de S. Julien, etc. Vide Histor. Reomaensem pag. 324. 325. , Sergent fermier, in Consuet. Brit. art. 674. Officii servientis conductor, qui vices servientis gerit, numerandæ pecuniæ interveniente pacto. , Gallice Francs Sergeans. Vide supra in Parvæ Sergentiæ. , Iidem qui Apparitores Regii, quorum jurisdictio nullis limitibus coercetur. Statutum Ludovici Hutini ann. 1315. tom. 1. Ordinat. pag. 622 : Item. Conqueritur idem Dux (Britanniæ) super eo quod quidam Servientes nostri, qui dicunt se esse Servientes Generales in ressorto Britannie, sergentant ibidem, etc. Servientis generalis in villa S. Eugendi mentio est in Statutis S. Claudii ann. 1448. pag. 56. , Idem qui Serviens armorum. Robertus de Noviller armiger, debet servitium X. dierum, tanquam Serviens cum gladio, apud D. Brussel de Usu feud. tom. 1. pag. 172. , dicti olim apud Anglos, qui postea Ballivi. Spelm. ex Bractono lib. 5. tract. 1. cap. 4. n. 2. pag. 330. et alibi. , dicti olim in Anglia Doctores, vel juris Antecessores, ut censet Joan. Seldenus in Prolegomenis ad Historicos Anglicos pag. 44. tametsi, inquit, Judices nostros Doctoribus, et Servientes Bacalariis respondere dicat Joannes Rossus Warwicensis. Spelmannus Causidicorum species tres statuit, inferiorem eorum qui ad borras vocantur : secundam Apprentitiorum : tertiam Serjantorum, vel Servientium ad Legem, qui olim Servientes Narratores dicebantur, hoc est Advocati. Fortescutus de Legibus Angliæ cap. 8 : Advocati, qui in regno Angliæ Servientes ad legem appellantur. Atque hi, inquit idem Spelmannus, summum obtinent gradum in Legum Anglicarum professione, sicut in Jure Civili, qui Doctores appellantur. Et licet Serviens quis hujusmodi opibus nonnunquam magis pollet, quam integrum fere Doctorum Collegium, etiam et multa hodie antecedit æstimatione : Doctorum tamen institutio nobilior fuisse videtur, et antiquis honoratior : Doctoris etiam appellatio est Magisterii : Serjantis, Ministerii. Doctores, sedentes cathedrati infra curiam et pileati disputant : Serjanti stantes promiscui extra repagula curiæ, quæ barras nuncupant, absque pilei honore, sed tenui calyptra, quam Coifam vocant, induti causas agunt et promovent. Ad gradum autem hunc sic pervenitur. Cupidus legum adolescens, primo sesistit in uno Collegiorum Juris, (sunt enim 4. quæ et Hospitia vocant) emensisque illic studiosius annis 7. vel 8. ad Barram, ut loquuntur, hoc est ad agendas causas, evocatur. Denos posthinc annos, vel 12. Lector publicus in aliquot Hospitiorum Cancellariæ emittitur, tantumdemque pene postea idem hoc munus in sui ipsius Collegio eo fastu exercetur, ut 2. vel 3. hebdomadarum spatio bis mille pene coronatos Gallicos expendisse unusquispiam dignoscatur. Laute enim epulari solet, convivasque adhibere præcipuos regni magnates. Hactenus Spelmannus, qui hos versus describit ex Gowero in Voce clamantis lib. 6. cap. 4 : Est Apprentitius, Sergandus post et adultus, Judicis officium fine notabat eum. Serjancius ad legem, apud Knyghtonum pag. 2727. Serviens D. Regis ad legem, pag. 2694. ubi ejusmodi Servientes ad legem postremi inter Justitiarios consident. Sed de Servientium ad Legem dignitate et prærogativa audiendus præsertim Joannes Fortescutus de Laudibus legum Angliæ cap. 50. ubi ait, in Anglicis Academiis non vigere Bacalariatus, et Doctoratus gradus, sed alium non minus celebrem, qui Gradus Servientis ad legem appellatur : et sub hac conferri, quæ subsequitur, forma. Capitalis Justitiarius de communi banco, de consilio et assensu omnium Justitiariorum, eligere solet, quoties sibi videtur opportunum, 7. vel 8. de maturioribus personis, quæ in prædicto generali studio magis in legibus profecerunt, quorum nomina in scriptis Cancellario Angliæ deferenda curat. Is vero per Regis Brevia, cuilibet electorum illorum mandat, ut coram Rege stato die, adsint, ad suscipiendum statum et gradum Servientis ad legem : quo quidem die electi illi inter alias solennitates festum celebrant et convivium, ad instar Coronationis regis, per 7. dies, ita ut singulorum expensæ non minores esse possint quam 16000 scutorum : quippe eorum quilibet tenetur dare annulos aureos ad valentiam in toto 40. librarum ad minus monetæ Anglicanæ, cuilibet nempe Principi, Duci, et Archiepiscopo, qui hisce solennitatibus intersunt, ut et Cancellario ac Thesaurario Angliæ, annulum valoris 26. sterl. 8. den. et cuilibet Comiti et Episcopo consimiliter præsentibus, nec non Custodi sigilli, utrique Capitali Justitiario, et Capitali Baroni de Scaccario Regis, annulum 20. sol. et omni domino Parlamenti, Abbati, notabili Prælato, et magno Militi tunc præsenti ; et aliis ejusmodi annulum unius marcæ, et sic de cæteris, adeo ut nullus fere sit Officiarius inferioris gradus, qui pro sua dignitate annulo non donetur. Amicis præterea et domesticis dant annulos, et libratam magnam panni unius sectæ : adeo ut in nulla orbis totius Academia ad Doctoratus gradum consequendum tam magnifici sumtus fiant, ac dona erogentur : nec mirum, cum in Anglia Servientis ad legem dignitas lucri plurimum afferat, sitque gradus ad amplissimas dignitates consequendas. Nullus est enim Advocatus in universo mundo, qui ratione officii sui tantum lucratur, ac ille. Deinde nemo in regni licet legibus scientissimus, admittitur ad officium et dignitatem Justiciarii in Curiis placitorum coram ipso Rege et communis banci, quæ sunt supremæ curiæ ejusdem regni ordinariæ, nisi ipse primitus statu et gradu Servientis ad legem fuerit insignitus. Nullus autem ad hunc gradum assumitur, nisi in generali legum studio 16. annos ad minus compleverit. Servientes Regis ad Legem in Anglia sex vulgo jam numerantur, duo in Hibernia : Servientium vero Communium ad legem numerus procedit usque ad viginti in Anglia ; at duo tantum sunt in Hibernia, tametsi plures esse possunt. Servientes Regis pro quibusvis privatis hominibus causas agere non prohibentur, præterquam adversus Regem : quod Servientibus Communibus non est interdictum. Qui Regi datur annulus non carius emitur quam 100. lib. cæteri proportione servata. Annuli qui a Servientibus Regis dantur iis inscribuntur verbis, Deo, Regi et Legi, Servientium vero Communium his Deo et Patriæ. Jam vero eorum habitus ejusmodi est : Quilibet eorum semper utitur, dum in Curia Regis sedet, birreto albo serico, quod primum et præcipuum est dignitatis symbolum, quoque in eorum creatione decorantur. Nec birretum illud Justitiarius, sicut nec Serviens ad Legem, unquam deponit, quo caput suum in toto discooperiet, etiam in præsentia Regis, licet cum Celsitudine sua loquatur. Roba denique longa ad instar Sacerdotis cum capicio penulato, circa humeros, et desuper collobio, cum duobus labellulis, qualiter uti solent Doctores legum in universitatibus quibusdam, cum supradescripto birreto utuntur. Potest etiam stragulata veste, aut coloris bipertiti uti. Per annum duntaxat a receptione utuntur servientes toga illa bipertiti coloris : dehinc in hieme nigri, in æstate violacei, in festis diebus coccinei coloris. Apud Hibernos servientes non induuntur tenui calyptra seu coifa, sed veste serica, uti patroni nostri, quæ ex anteriori parte aperta est globulisque ordinatim dispositis astricta. , Ab omni munere immunis. Charta ann. 1225. in Lib. 1. nig. S. Vulfr. Abbavil. fol. 8. v° : Cum controversia verteretur inter decanum et capitulum S. Wlfranni de Abbatisvilla ex una parte, et Renoldum præpositum de Riedviler ex altera, super homagio et servicio et pluribus aliis rebus, quas ipse Renoldus ad feodum suum pertinere dicebat ;..... compositum est in hunc modum, quod dictus Renoldus homo ligius remanebit ecclesiæ et Serviens liber. , seu ad clavam, Gall. Sergent à masse. Lit. Official. Noviom. ann. 1347. in Reg. 68. Chartoph. reg. ch. 325 : Johannes dictus Bosquet Serviens ad makam... domini Noviomensis episcopi, etc. , Villici, quibus manerii cura incumbit. Serviens qui custodiebat manerium, in Regest. S. Justi fol. 21. v°. Capitul. de Villis Caroli M. cap. 39 : Volumus ut pullos et ova, quos Servientes vel mansuarii reddunt, etc. Capitul. lib. 3. § 191 : Auditum habemus qualiter et Comites et alii homines... faciunt servire ad ipsas proprietates Servientes nostros de eorum beneficio, et curtes nostræ remanent desertæ. Matth. Paris ann. 1252 : Audito igitur de tunsionibus quibus ostia confringebantur, et de clamoribus effractariorum et tumultu, accessit Serviens de manerio, ut eorum impetus compesceret. Adde Thomasser. in Biturig. pag. 187. et Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 287. , Advocati, iidem qui Servientes ad legem, apud Th. Blount in Nomolex. Anglic. : Prædictus Thomas le Mareschal dicit quod ipse est communis Serviens Narrator coram justitiariis, etc. Vide Narratores et Prælocutor. , Proprius, domesticus. Chartul. S. Joan. Laudun. ch. 140 : Ego Ingelranus abbas omnibus in perpetuum notum esse volumus universis, quod Havinus ecclesiæ nostræ naturalis Serviens in manus nostras se reddit in monachum. Vide Naturalis 2. , Ab habitu nigro sic nuncupati. Sent. ann. 1288. apud Murator. tom. 6. Antiq. Ital. med. ævi col. 461 : Inter mappularios et addextratores urbis ex una parte, et Servientes nigros de familia domini papæ ex altera exorta fuit materia quæstionis, super eo videlicet, quod omnia servitia, quæ dantur per prælatos et abbates in consecrationibus et benedictionibus ipsorum, quæ fiunt in urbe per dominum papam, vel alium de mandato suo, ipsi mappularii et addextratores asserebant ad se totaliter pertinere : dicti vero Servientes nigri pro se ac aliis, cum quibus servitia prædicta communicant, quando ad eos perveniunt, contrarium responderent, etc. , Vigil, qui excubias nocturnas agit. Chartul. Corb. sign. Cæsar fol. 42. v° : Donnons à François de Bonourt l'office de Sergent de nuict de ladite ville de Corbie, que anchiennement l'on soulloit nommer Cercles de nuict. Evrat estant Sergent du guet à cheval de nuit, in Lit. remiss. ann. 1389. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 98. , in Ordine Militari S. Joan. Hierosol. de quibus Statuta ejusdem Ordinis tit. 2. § 2. , id est, Banleucæ seu districtus urbis, Sergents de la paix, in Consuet. Valentin. art. 138. Placitum apud Th. Blount in Nomolex. Anglic. : Et etiam habere ibidem sex Servientes qui vocantur Serjeants of peace, qui servient curiæ manerii prædicti, et facient attachiamenta et executiones omnium placitorum et querelarum in dicta curia. Vide Pax. , Qui pertica agros ex officio metitur. Charta ann. 1200. ex Lib. albo episc. Carnot. : Si quis tres porcos vel pauciores habuerit, pasnagium eorum erit præpositi et Servientis de pertico commune et in recognitionem usuarii. Habet Serviens de pertico in crastinum Natalis unum panem aut unum denarium de hostisia unaquaque. Vide Pertica 1. , Sergent Prairier, in Consuet. Castel. Sclus. in Turonibus, Custos pratorum. , Sergents de la querelle, in Consuet. Norman. art. 63. Beraldo dicitur Apparitor ordinarius loci in quo orta est querela seu controversia. . Bracton. lib. 3. tit. 2. cap. 32 : Si sine secta cognoverit se inde esse latronem, coram Vicecomite, vel Coronatore, vel Serviente Domini Regis cum testimonio bonorum et proborum hominum, extunc furtum dedicere non possit, quia tales habent recordum. Ibid. cap. 28 : Virgo rapta...... et sic debet ire ad Præpositum Hundredi, et ad Servientem domini Regis, et ad Coronatores, et ad Vicecomitem, et ad primum Comitatum faciet appellum suum. Ubi hæc Spelmannus subdit : videlicet Regem habuisse in singulis Comitatibus Servientem ad legem, in nomine suo Coronæ placita prosequentem. Nostris, , dicuntur Regii Apparitores, qui alias Servientes armorum vocantur. Continuator Nangii ann. 1323 : Quemdam Servientem Regis in baculo suo ut moris est Regis Servientibus, Regis insignia deferentem, proprio baculo interfecit. Vide Seldenum ad Eadmerum pag. 170. et Knyghtonem pag. 2677. , Laicus servitio alicujus monasterii addictus. Charta ann. 1270. in Chartul. Pontiniac. ch. 105 : Neque in eorum Servientibus sæcularibus, qui erunt ad panem et ad sal de Pontigniaco (justitiam poterunt facere). , Officium ad mensam regiam. Charta Phil. VI. ann. 1339. in Reg. 73. Chartoph. reg. ch. 263 : Nostre amé vallet Servant de l'escuelle en nostre sale Mace Marciau, neveu de nostre amé et féal chevalier et chambellain Robert Fretart, etc. , vel spadæ, in Charta Ludovici Hutini ann. 1315. pro Normannis. Serviens spatarius, in Litteris ejusd. Reg. ann. 1314. tom. 1. Ordinat. pag. 552. Serjant du plait de l'espée, in Mandamento Philippi Pulchri Reg. Franc. ann. 1309. ibid. pag. 464. De horum officio, sic vetus Consuetudo Normanniæ MS. 1. part. sect. 1. cap. 11 : Sous les Viscomtes sont les Serjans de l'espée, lesquiex doivent tenir les veuës et doivent faire les semonces, et les commandemens des Assises, et faire tenir çen que jugié y est : si doivent les nans delivrer qui sont pris, gardé sus ce l'ordre de droit : et si doivent avoir de chascune veuë soustenir 11. den. et autres si de chascun nan, que il delivrent ; et pour ce sont-il dis Serjans de l'espée : quar il doivent justicier vertueusement à l'espée tous les malfeteurs, et tous ceux qui suient malveses compagnies, gens diffamez d'aucuns crimes, et gens fuitis et forbannis, et les doivent ô le glaive de l'espée et avec autres armes si vigoureusement justicier, que la bonne gent qui sont paisibles feussent par les Serjans de l'espée gardez paisiblement, et que les malfeteurs soient espoantez et punis selon droit, et à ce furent les Serjans de l'espée principalement establis. , itidem Officium ad mensam regiam, in Charta ejusd. reg. eod. an. ibid. ch. 133 : Comme Pierre de Cuise nostre amé varlet Servant de vin, en sale, etc. Servientium baculi seu virgæ armis dominorum, quorum jurisdictionem exercebant, insigniebantur. Libert. Villæfranchæ ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 700. art. 5 : Servientes, qui baculos consuetos cum armis dicti domini regis et villæ prædictæ depictos valeant deportare. Rursum occurrit in aliis Lit. ann. 1368. ibid. pag. 709. art. 2. , Servientis feudum, beneficium, seu reditus propter ejusdem officium. Sergenterie, in Consuet. Normann. cap. 26. 28. 33. 34. 53. 85. 117. Sergentie, in Britan. art. 674. 677. Chartul. SS. Trinit. Cadom. fol. 86. verso : Rainaldus de Roqua tenet in vavassoria 1. acram.... et Gaufridus unum masuagium in Serganteria. Occurrit etiam in Cod. censuali Episc. Autiss. ann. circit. 1290. Vide Serventagium. , Eadem notione, in Lib. nig. Scaccarii pag. 183 : Tenet de Rege in capite feodum suum per servitium 1. militis, et per Sergantiam suam. , Pari significatu. Regest. Olim ad ann. 1273. fol. 195. v° : Per arrestum patet quod in Normannia dom. Rex dabat terras suas Sergenterias, exempli gratia, dicitur quod quidam tenens Sergenteriam a Rege, etc. , Eodem intellectu. Regest. Magn. Dierum Campaniæ fol. 50 : Districte inhibitum omnibus ballivis et præpositis terræ Campaniæ Briæque comitatuum, ne de cetero vendant nec vendere permittant aliquibus personis Sergenturas seu majorias in jurisdictionibus eorumdem existentes. , Eodem sensu, in Charta ann. 1249. ex Tabular. B. M. de Bono-Nuntio Rotomag. : Totum illud jus quod ratione Serjantariæ meæ de Oumeio a dictis viris religiosis hereditarie reclamabam. , , ut Sergantaria. Vide supra in Magnæ Sergentiæ. , , Servientis seu apparitoris officium, Sergentise, apud Butiller. in Summa rurali. Litteræ Johannis Reg. Franc. ann. 1361. tom. 3. Ordinat. pag. 554 : Quod omnes servientes qui.... ultra numerum.... reperientur instituti,..... a dictis Sergentariarum officiis penitus amoverentur. Adde Litteras ejusd. Reg. ann. 1363. ibid. tom. 4. pag. 232. Statutum Philippi Pulchri ann. 1302. ibid. tom. 1. pag. 366 : Idem de scripturis, sigillis, Sergenteriis, vicariis, aliisque sub eis officiis censemus esse tenendum. Sergentiis, ex eod. Statuto editum apud Menester. Hist. Lugdun. pag. 86. , Ad servientem seu apparitorem pertinens. Charta ann. 1307. apud Stephanot. tom. 2. Fragm. Hist. MSS. : Item quod servientes.... non facient aliquod officium Sergentarium, nec explectabunt nisi cum litteris judicis instituti, in quibus contineatur factum pro quo contingit homines explectabiles citari, vel in terra ecclesiæ explectabili officio Sergentario uti. , Apparitoris officio fungi, Gallice Sergenter, Executioni Judicis decretum mandare, in Chronico Flandrensi. Charta Philippi Regis Franc. ann. 1307. pro Lugdunensib. : Multos tenebimus bastonerios, servientes, vel officiales quosque, qui pignorare, seu Sergentare valeant quoquo modo, vel aliud officium exercere, nisi in casu ressorti nostri. Alia ejusd. Reg. ann. 1319. ex Tabul. Calensi pag. 333 : Nomine dictorum Majoris et juratorum Sergentabat et virgam deferebat. Gesta Episc. Andegav. apud Acher. tom. 10. Spicil. : Nos igitur pari ratione capimus vos, quia.... Sergentatis in terra domini Episcopi Andegavensis. . Charta ann. 1351. in Reg. N. Chartoph. reg. ch. 26 : Item unum nappum seu ciphum a tribus pedibus, cum tribus Servientibus, et unam cuppinam de argento ejusdem facturæ et laborerii, ponderis marcarum xvij. An Servientis effigies ? an vasis ornatus.

serviens

Saved

Recent