excello
excello, to be eminent, be superior, surpass, excel
- I Act., to raise up, elevate; only: recellere reclinare, et excellere in altum extollere, Fest. p. 274, 31; and Paul. ib. 275, 11 Müll.; cf. the P. a. excelsus, below.—
- II Neut., to rise, elevate itself (cf.: antecello, praesto, antecedo, emineo, floreo, vigeo).
- A Lit., only in the P. a. excellens, q. v. A.—
- B Trop.
- 1 In gen., to exult, be elated: animus excellit rebus secundis, Cato ap. Gell. 7, 3, 14; 13, 24, 14.—Far more freq. (but not in Plaut. and Ter.; and in the verb. finit. not in Aug. poets),
- 2 In partic., to be eminent, to distinguish one's self for any quality above others; to surpass, excel, in a good or (less freq.) in a bad sense: ut is, qui dignitate principibus excellit facilitate infimis par esse videatur, Cic. de Imp. Pomp. 14, 41: ut inter quos posset excellere, cum iis, etc., Cic. Inv. 1, 2 fin.: inter omnes, id. Or. 2, 6: super ceteros, Liv. 28, 43: ante ceteros, Ap. Flor. 16.—With dat.: qui longe ceteris excellere pictoribus existimabatur, Cic. Inv. 2, 1, 1: quae una ceteris excellebat, id. Tusc. 2, 18, 43; id. Fin. 3, 2, 8; id. de Or. 2, 54, 216; id. de Imp. Pomp. 13, 39 al.: ceteris, Quint. 2, 20, 9.—With abl.: bonā famā, Lucr. 6, 13: ingenio scientiāque, Cic. Ac. 2 (Luc.), 2, 4: animi magnitudine, id. Off. 1, 18 fin.: actione, id. Brut. 59, 215: hoc genere virtutis, id. Fam. 11, 21, 4: dignitate, Caes. B. G. 6, 13, 9: altitudine, Plin. 16, 6, 18, § 24: candore, id. 37, 6, 23, § 88 et saep.—With in and abl.: in arte, Cic. Rep. 1, 13: in aliqua arte et facultate, id. de Or. 1, 50, 217: in alia parte orationis, id. Brut. 59, 215: maxime in amicitiis expetendis colendisque, id. Lael. 9, 30; id. de Or. 2, 54, 217 et saep.— Absol.: excellit atque eminet vis, potestas nomenque regium, Cic. Rep. 2, 28; 2, 23; 1, 22; id. Div. 1, 19, 38; 1, 41, 91; id. Fam. 4, 3 fin.; Tac. Or. 32 (with eminere) et saep. —In a bad sense: vitiis, Cic. Leg. 1, 19, 51: cum haec (flagitia), quae excellunt, me nosse videas, id. Pis. 38 fin.—Hence,
- 1 excellens, entis, P. a., rising, overtopping.
- A Lit., high, lofty (very rare; not in Cic.): oppida excellentibus locis constituta, Auct. B. Hisp. 8, 4: corpore excellens, Vell. 2, 107.—Far more freq. and class.,
- B Trop., distinguishing himself, distinguished, superior, surpassing, excellent: deos rerum omnium praestantia excellentes, Cic. Div. 2, 63: Brutus noster excellens omni genere laudis, id. Ac. 1, 3 fin.; for which also: in omni genere, id. Tusc. 1, 1, 2; id. de Or. 2, 54, 220: cujus excellens in re militari gloria, id. Rep. 2, 17: Galba fuit inter tot aequales unus excellens, id. Brut. 97, 333: natura excellens atque praestans, id. N. D. 1, 20 fin.: scientia excellens atque singularis, id. Fam. 4, 3 fin.: vir excellenti providentia, id. Rep. 2, 3; for which: excellente ingenii magnitudine, id. Off. 1, 33 (al. excellenti and excellentis, v. Orell. ad h. l.): studium, Caes. B. C. 3, 34 fin.: pulchritudo muliebris formae, Cic. Inv. 2, 1, 1: cygnus, * Verg. A. 12, 250 et saep.—Subst.: excellentia, ōrum, n., exceptional instances: nec excellentia, sed quotidiana tractabo, Aus. Grat. Act. § 62.—Comp.: ova excellentiora, Plin. 29, 3, 11, § 50: nihil illo (sc. Alcibiade) fuisse excellentius, vel in vitiis, vel in virtutibus, Nep. Alcib. 1.— Sup.: excellentissima virtus, Caes. B. C. 3, 99, 2; Sen. Vit. Beat. 14: cultus, Suet. Ner. 20: triumphus, id. Caes. 37: aurum, Plin. 37, 4, 15, § 56 et saep.—Adv.: excellen-ter, excellently, Cic. Off. 1, 18, 61; Nep. Att. 1, 3.—Comp., Cic. Sest. 45.—Sup.: excellentissime, Aug. Civ. D. 17, 8.—
- 2 ex-celsus, a, um, P. a., elevated, lofty, high (freq. and class.; cf.: celsus, editus, altus, sublimis, procerus, arduus).
- A Lit.: mons, Caes. B. C. 1, 80, 2; cf.: vertex montis, * Verg. A. 5, 35: locus, Cic. Rep. 6, 11: porticus, id. Att. 4, 16, 14: basis (statuae), id. Verr. 2, 4, 34, 74; cf. signum, id. ib.: statura, Suet. Caes. 45: aves (Ibes), Cic. N. D. 1, 36, 101: altitudo vineae, Plin. 17, 22, 35, § 184 et saep.—Comp.: in excelsiore loco, Cic. Rep. 2, 31: cornu (bovis), Caes. B. G. 6, 26, 1; cf.: crura chamaeleonis, Plin. 8, 33, 51, § 120.—Sup.: mons, Caes. B. C. 1, 70, 4; cf. locus, Hirt. B. G. 8, 33 fin.: rupes, Plin. 10, 6, 7, § 19: aegilops, id. 16, 6, 8, § 22; 11, 37, 49, § 135.—
- b Subst.
- 1 excelsum, i, n., a height: simulacrum Jovis in excelso collocare, Cic. Cat. 3, 8, 20; id. Att. 6, 1, 17: Phoebus ab excelso, quantum patet, aspicit aequor, Ov. H. 15, 165; so, ab excelso, id. F. 2, 369: prohibebit in excelsum emicare (vitem), Plin. 17, 22, 35, § 184.—
- 2 Ex-celsus, i, m., the Highest, the Most High, i. e. God (eccl. Lat.), Vulg. Psa. 72, 11 al.—
- B Trop.
- 1 In gen., high, lofty, distinguished, excellent, noble: te natura excelsum quendam videlicet et altum et humana despicientem genuit, Cic. Tusc. 2, 4, 11; cf.: magnus homo et excelsus, id. Mur. 29: animus excelsus magnificusque, id. Off. 1, 23; cf. id. Opt. Gen. 4, 12: excelso et illustri loco sita est laus tua, id. Fam. 2, 5; cf.: te in excelsissimo humani generis fastigio positum, Plin. H. N. praef. § 11: species magnae excelsaeque gloriae, Tac. Agr. 4 fin. et saep.—Comp.: (orator) grandior et quodammodo excelsior, Cic. Or. 34; cf. Quint. 12, 10, 23; Plin. Pan. 94, 3: quo tua in me humanitas fuerit excelsior quam in te mea, Cic. Att. 3, 20 fin.—Sup.: excelsissimae victoriae, Vell. 2, 96 fin.: duces, id. 2, 114 fin.—Subst.
- α, m. plur.: excelsi, ōrum, the lofty; prov.: excelsis multo facilius casus nocet, Pub. Syr. 162 (Rib.).—
- β Neut.: excelsum, i, an elevated station or position: in excelso aetatem agere, i. e. in a high station, Sall. C. 51, 12.—Esp. (eccl. Lat.): in excelsis, in the highest, in ascriptions of praise, Vulg. Psa. 148, 1 al.—
- 2 Esp., in the later period of the empire, a title of high official dignitaries, e. g. of the praefectus praetorio, etc.—Adv.: excelsē, highly, on high, loftily.
- 1 Lit.: si vitis scandit excelsius, Col. 4, 1, 5.—
- 2 Trop., in an elevated manner, highly: ornat excelse, Plin. Ep. 2, 3, 3: excelsius magnificentiusque et dicet et sentiet, Cic. Or. 34, 119: excelsissime floruit (Sparta), exceedingly, Vell. 1, 6, 3.
I intr., ¶ 1 se dresser au-dessus, sʼenorgueillir : Cat. d. Gell. 7, 3, 14 ; 13, 24, 14 ¶ 2 être élevé au-dessus, être supérieur, lʼemporter, surpasser, exceller : excellere ceteris Cic. Inv. 2 ; inter omnes Cic. Or. 6 ; super ceteros Liv. 28, 43, 4 ; præter ceteros Cic. de Or. 2, 217, lʼemporter sur tous ; [en parl. de choses] ex omnibus Cic. de Or. 3, 143, lʼemporter sur toutes choses || aliqua re ou in aliqua re, en qqch. : Cic. Pomp. 41, etc.; de Or. 1, 217, etc.
II tr., élever : Fest. 274, 31 ; P. Fest. 275, 11.
➳ formes de la 2e conj. : excellet Curt. 9, 1, 24 ; excelleas Cic. Fr. E 9, 1 ; cf. Prisc. Gramm. 8, 96 ; 10, 36 ; pf. excellui Gell. 14, 2, 7 ; Aug. Civ. 2, 15.
- 1. uitsteken (boven);
- 2. uitmunten, zich onderscheiden ([te midden] van: inter; praeter; super; door: abl.; in: in m. abl.) [inter omnes; praeter ceteros; pulchritudine; in arte];
- 3. overtreffen (m. dat.).
超。勝。— caeteris (dat.) 逾人。過人。— omnes eloquentia 其口才越衆。In quibus tu excellis 於此等事汝爲高。Tibi animus excellit 汝心自高。
Suggest a Translation
See an image
- 2 CEL-, to be eminent, be superior, surpass, excel: qui (artifex) excellit: haec (flagitia) quae excellunt, your most conspicuous crimes: super ceteros, L.: ceteris: ingenio scientiāque: dignitate principibus: in omni genere artium.
-
…ego de rerum natura pangere conor Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni omnibus ornatum voluisti excellere rebus. quo magis aeternum da dictis, diva, leporem. effice ut interea fera moenera militiai per maria…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…maria, cumque horum insignia solem lunam stellasque vidissent, cumque temporum maturitates mutationes vicissitudinesque cognovissent, suspicati essent aliquam excellentem esse praestantemque naturam, quae haec effecisset moveret regeret gubernaret. qui etiam si aberrant a coniectura, video tamen…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…in omnibus ingenuis artibus in primisque in hac, in qua ego me scripsi adquiescere, ita versatur, ut excellat ; a me vero sic diligitur, ut tibi, uni concedam, praeterea nemini ; mihique ab eo gratia…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…Spartae Lycurgi legibus, et ut sit aliquod etiam populi ius, ut fuit apud nostros reges, tamen illud excellit regium nomen, neque potest eius modi res publica non regnum et esse et vocari. Ea autem forma civitatis…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…nostri, tamen ista mihi eius dicendi tanta laus nota non erat ; itaque cepi voluptatem tam ornatum virum tamque excellens ingenium fuisse in nostra re publica. hic ego Noli, inquam, Brute, existimare his duobus quicquam fuisse…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…tuus, Hortensius, adfuisset ; quem quidem ego confido omnibus istis laudibus, quas tu oratione complexus es, excellentem fore. Et Crassus fore dicis inquit, ego vero esse iam iudico et tum iudicavi, cum me consule…
Cicero, de Oratore
-
…, ad Ptolomaeum se regem Alexandream contulit. qui cum in hac ipsa philosophia, ad quam te hortamur, excelleret Theophrastique esset auditor, multa praeclara in illo calamitoso otio scripsit non ad usum aliquem suum, quo erat orbatus…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…morata, consule te, tandem celsa est in sede locata, atque una fixi ac signati temporis hora Iuppiter excelsa clarabat sceptra columna, et clades patriae flamma ferroque parata vocibus Allobrogum patribus populoque patebat. rite igitur veteres ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…anxius in quo timor, non timidus libidinosum igitur et iracundum et anxium et timidum censemus esse sapientem de cuius excellentia multa quidem dici quamvis fuse lateque possunt, sed brevissime illo modo, sapientiam esse rerum divinarum et humanarum scientiam…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…autem virtute fidem faciunt ea bipertita sunt ; ex quibus alterum natura valet alterum industria. Deorum enim virtus natura excellit, hominum autem industria. divina haec fere sunt testimonia primum orationis oracula enim ex eo ipso appellata sunt ,…
M. Tullius Cicero, Topica