extemplo
extemplo, immediately, straightway, forthwith, without delay
Frieze-Dennison Vergil
- I In gen.: verrunt extemplo placidum mare, Enn. ap. Gell. 2, 26 (Ann. v. 377 ed. Vahl.): extemplo me necato et filiam, id. in Varr. L. L. 7, § 13 Müll.; Trag. v. 234 ed. Vahl.): quin occidisti extemplo? Plaut. Rud. 3, 6, 3 (841): erubescit: quid respondeat nescit: quid fingat extemplo non habet, * Cic. Rosc. Com. 3, 8; alii gerendum (bellum) extemplo, antequam, etc., Liv. 41, 1, 1: haec extemplo in invidiam, mox etiam in perniciem verterunt, id. 39, 48, 1; so with mox and postremo, id. 40, 48, 6: dixit et extemplo sensit, etc., Verg. A. 2, 376 et saep.—
- II Esp.
- A Corresp. to the temporal and conditional particles ubi, ut, cum, quando, postquam, si.—With ubi: eaque extemplo, ubi, etc., Plaut. Curc. 1, 1, 80 (80); so id. Capt. 3, 4, 27 (559); Caecil. ap. Gell. 2, 23, 13. —With ut: utque impulit (Turnus) arma: Extemplo turbati animi, etc., Verg. A. 8, 3; so Plin. Pan. 55, 9.—With cum: cum ... extemplo, Curt. 4, 16, 8.—With quando, etc.: adambulabo ad ostium, ut, quando exeat, Extemplo, etc., Plaut. Bacch. 4, 5, 9 (769): postquam introii, extemplo ejus morbum cognovi miser, Ter. Hec. 373.—With si: si umquam ... extemplo, etc., Naev. ap. Gell. 2, 19, 6; so Plaut. Am. 1, 1, 52 (204); id. Rud. 2, 3, 74 (404); id. Truc. 1, 1, 24 (45) al.—
- B In Plaut. repeatedly: quom (or quoniam) extemplo = ἐπεὶ τάχιστα, as soon as: aedes quom extemplo sunt paratae ... laudant fabrum, Plaut. Most. 1, 2, 18 (101); cf. id. Merc. 2, 2, 24 (295); id. Bacch. 2, 3, 70 (304); id. Ps. 3, 2, 15 (804): quom extemplo ad forum advenero, omnes loquentur, etc., id. Capt. 4, 2, 6 (786); cf. id. Trin. 3, 2, 99 (725).—
- II At once, i.e. at first = primum (very rare), Liv. 22, 12, 6 Weissenb. ad loc.; Stat. Ach. 2, 88.—See Hand, Turs. II. pp. 669- 674.
extimplo ‥ agnoscentes se inlusos fuisse
cum dicerent “pax et securitas”, ~o ‥ sunt poena multati
ergo ubi trans celsi conscendunt lumina solis / angelici cunei modulantes carmina, caelum / clauditur extimplo
orat, et extimplo fit munere laeta superno
firmitatem illam confestim expugnaverunt et omnes extimplo interfecerunt
nemo enim ~o fit optimus
viderunt viri foris stantes domum illam extimplo quasi ardentem
quae ‥ vidit per somnium, quasi subito sublatum eum quaesierit ‥ nullumque ejus uspiam vestigium apparuerit‥. ~o se repperire sub veste sua monile pretiosissimum
cum parturiendi tempus immineret ‥ ~o prodigium divinum ‥ circumadstantibus ‥ turbis videbatur
continuo meritam praesumptor senserat iram, / siquidem extimplo languescens damna oculorum / incidit
regius satelles Rodbertum extimplo recessisse retulit
➳ arch. extempŭlō Pl. Aul. 93, etc.
- 1. onmiddellijk, dadelijk, ogenblikkelijk;
- 2. rechtstreeks.
- ex+*tempulum, dim.of tempus, immediately, straightway, forthwith, without delay: quid fingat extemplo non habet: haec extemplo in invidiam, verterunt, L.: Dixit et extemplo sensit, etc., at once, V.: prudentiam dictatoris extemplo timuit, from the first, L.: ut impulit Extemplo, etc., V.: Postquam adveni, extemplo, etc., T.
-
…teretis circumdare truncos, talis erat species auri frondentis opaca ilice, sic leni crepitabat brattea vento. Corripit Aeneas extemplo avidusque refringit cunctantem, et vatis portat sub tecta Sibyllae. Nec minus interea Misenum in litore Teucri flebant ,…
Vergil, Aeneid
-
…ponto nox incubat atra. Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether, praesentemque viris intentant omnia mortem. Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas talia voce refert O terque quaterque beati ,…
Vergil, Aeneid
-
…oritur, domus est terrae contermina nostrae. Si modo fert animus, gradere et scitabere ab ipso. Emicat extemplo laetus post talia matris dicta suae Phaethon et concipit aethera mente, Aethiopasque suos positosque sub ignibus Indos sidereis transit…
Ovid, Metamorphoses
-
…cerae inter se iunctis nomen tenuisse puellae. Talia dicturus vidit Cyllenius omnes succubuisse oculos adopertaque lumina somno. Supprimit extemplo vocem firmatque soporem languida permulcens medicata lumina virga. Nec mora, falcato nutantem vulnerat ense qua collo est confine…
Ovid, Metamorphoses
-
…, Agamemno, non ut venirem nam id quoque fecissem nisi Torquatus esset sed ut scriberem tetigit auris nuntius, extemplo instituta omisi ; ea quae in manibus habebam abieci, quod iusseras edolavi. tu velim e Pollice cognoscas rationes…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…, quaero quam pridem hoc nomen, Fanni, in adversaria rettulisti erubescit, quid respondeat nescit, quid fingat extemplo non habet. sunt duo menses iam, dices. tamen in codicem accepti et expensi ; referri…
Cicero, pro Q. Roscio comoedo
-
…cliuum erigitur agmen ; ceterum postquam prima signa planitiem summam ceperunt sensitque acies aequo se iam institisse loco, uersus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant, palati atque inermes fuga repetebant. sed…
Livy, ab Urbe Condita
-
…quando commodumst, in superiore quí habito cenaculo, qui interdum fio Iuppiter, quando lubet ; huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico Amphitruo fio et vestitum immuto meum. nunc huc honoris vostri venio gratia, ne hanc…
Plautus, Amphitruo
-
…uestigia et Caleni narrant tantum iam praedae hostes trahere ut uix explicare agmen possint ; itaque iam propalam duces loqui extemplo eundum in Samnium esse, ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant nec tam oneratum agmen dimicationibus committant. ea…
Livy, ab Urbe Condita
-
…agrum, non oram modo maris sed ipsi urbi propinqua loca depopulaturum ; sed ut falleret, nocte proficiscendum esse extemploque naues deducendas. quod quo maturius fieret, omnis iuuentus Samnitium praeter necessarium urbis praesidium ad litus missa. ubi…
Livy, ab Urbe Condita